Phân Tích Ngữ Dụng Trong Truyện Cười Anh-Việt: Một Góc Nhìn Mới

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu english and vietnamese jokes from a pragmatic perspective m a thesis linguistics 60 22 15, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Phan Thị Quyên
• Người hướng dẫn: Chu Phương Vân M.
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Phân Tích Truyện Cười Anh - Việt Trên Bình Diện Ngữ Dụng Học
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• PHẦN A: MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Lý thuyết về truyện cười
• 1.1.1. Định nghĩa truyện cười
• 1.2. Các lý thuyết ngữ dụng học liên quan đến truyện cười
• 1.2.1. Định nghĩa ngữ dụng học
• 1.2.2. Lý thuyết hành vi ngôn ngữ
• 1.2.3. Hàm ngôn hội thoại và ngữ cảnh
• 1.2.4. Nguyên tắc cộng tác
• 1.2.4.1. Phương châm về lượng
• 1.2.4.2. Phương châm về chất
• 1.2.4.3. Phương châm quan hệ
• 1.2.4.4. Phương châm cách thức
• 1.2.5. Các nguyên tắc thực hiện phương châm
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH VÀ KẾT QUẢ
• 2.1. Những khó khăn khi phân tích truyện cười
• 2.2. Phân tích hành vi ngôn ngữ của phần mào đầu trong truyện cười tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3. Phân tích phương châm của điểm nút gây cười trong truyện cười tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3.1. Phương châm về lượng
• 2.3.2. Phương châm về chất
• 2.3.3. Phương châm quan hệ
• 2.3.4. Phương châm cách thức
• 2.4. Kết quả phân tích
• 2.4.1. Kết quả phân tích hành vi ngôn ngữ của phần mào đầu
• 2.4.2. Kết quả phân tích phương châm của điểm nút gây cười
• 2.5. Phân tích ngữ dụng học của truyện cười tiếng Anh và tiếng Việt
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC HÀM Ý SƯ PHẠM CỦA NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giới thiệu kiến thức ngữ dụng học
• 3.1.1. Dạy phát ngôn qua truyện cười tiếng Anh
• 3.1.2. Dạy ý nghĩa phát ngôn qua truyện cười tiếng Anh
• 3.1.3. Dạy văn hóa và ngữ dụng học qua truyện cười tiếng Anh
• 3.1.4. Dạy phương châm hội thoại qua truyện cười tiếng Anh
• 3.1.5. Dạy hành vi ngôn ngữ qua truyện cười tiếng Anh
• 3.2. Gợi ý các hoạt động trên lớp
• 3.2.1. Bài tập hành vi ngôn ngữ
• 3.2.2. Bài tập phương châm hội thoại
• 3.2.3. Câu hỏi trắc nghiệm mẫu về hành vi ngôn ngữ
• 3.3. Một số gợi ý mang tính xây dựng cho việc giảng dạy ngữ dụng học qua truyện cười
• 3.4. Hạn chế của nghiên cứu
• 3.5. Gợi ý cho các nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Ngữ Dụng Truyện Cười Anh Việt

Truyện cười, một phần không thể thiếu của văn hóa, phản ánh đời sống xã hội qua lăng kính hài hước. Phân tích ngữ dụng học truyện cười mở ra cánh cửa khám phá cách thức ngôn ngữ được sử dụng để tạo ra tiếng cười, đồng thời làm sáng tỏ những yếu tố văn hóa ẩn sau đó. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích diễn ngôn truyện cười, đặc biệt là so sánh giữa truyện cười Anh và Việt, nhằm làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt về văn hóa và truyện cười. Việc hiểu rõ cơ chế tạo tiếng cười không chỉ mang lại sự giải trí mà còn giúp chúng ta giao tiếp hiệu quả hơn trong môi trường đa văn hóa. Ý nghĩa truyện cười thường nằm sâu trong các hàm ý và hành vi ngôn ngữ được sử dụng, đòi hỏi người đọc phải nắm vững lý thuyết ngữ dụng học để giải mã.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Truyện Cười Anh và Truyện Cười Việt

Truyện cười Anh và truyện cười Việt đều có lịch sử lâu đời và phong phú, phản ánh những giá trị và quan điểm khác nhau của hai nền văn hóa. Trong khi truyện cười Anh thường tập trung vào sự châm biếm và trào phúng, truyện cười Việt lại nhấn mạnh vào yếu tố bất ngờ và hài hước dân gian. Sự khác biệt này bắt nguồn từ sự khác biệt văn hóa trong truyện cười, tạo nên những nét độc đáo riêng biệt cho từng loại hình. Việc nghiên cứu và so sánh truyện cười của hai quốc gia không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Ngữ Dụng Học Truyện Cười Trong Giao Tiếp

Ngữ dụng học truyện cười đóng vai trò quan trọng trong việc giải mã hiệu ứng giao tiếp trong truyện cười. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách người nói sử dụng ngôn ngữ để truyền tải thông điệp, và cách người nghe diễn giải thông điệp đó trong một bối cảnh cụ thể. Bằng cách phân tích nguyên tắc hội thoại trong truyện cười, chúng ta có thể xác định được những yếu tố nào tạo nên tính hài hước trong truyện cười. Việc nắm vững kiến thức về ngữ dụng học sẽ giúp chúng ta giao tiếp hiệu quả hơn, tránh hiểu lầm và tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn với người khác.

II. Thách Thức Trong Phân Tích Diễn Ngôn Truyện Cười Song Ngữ

Phân tích diễn ngôn truyện cười Anh-Việt đặt ra nhiều thách thức do sự khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và phong cách ngôn ngữ truyện cười. Việc phân tích ngôn ngữ truyện cười đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả hai nền văn hóa, cũng như khả năng ứng dụng ngữ dụng học một cách linh hoạt. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định và giải mã hàm ý trong truyện cười, bởi vì những hàm ý này thường mang tính chất văn hóa đặc thù và không dễ dàng được diễn giải một cách chính xác. Hơn nữa, sự khác biệt về logic và truyện cười giữa hai ngôn ngữ cũng gây ra không ít khó khăn cho quá trình giao tiếp liên văn hóa.

2.1. Rào Cản Văn Hóa Và Truyện Cười Trong Nghiên Cứu So Sánh

Rào cản văn hóa và truyện cười là một trong những thách thức lớn nhất trong việc nghiên cứu so sánh truyện cười Anh-Việt so sánh. Mỗi nền văn hóa có những giá trị, quan niệm và phong tục riêng, được phản ánh trong ý nghĩa truyện cười. Điều này có nghĩa là những gì được coi là hài hước ở một nền văn hóa có thể không gây cười, thậm chí là xúc phạm, ở nền văn hóa khác. Để vượt qua rào cản này, người nghiên cứu cần phải có sự nhạy bén về văn hóa và khả năng đặt mình vào vị trí của người bản xứ.

2.2. Vấn Đề Dịch Thuật Và Phân Tích Ngữ Nghĩa Truyện Cười

Dịch thuật là một yếu tố quan trọng trong việc phân tích diễn ngôn truyện cười. Dịch một câu chuyện cười từ tiếng Anh sang tiếng Việt (hoặc ngược lại) không chỉ đơn thuần là chuyển đổi từ vựng và ngữ pháp, mà còn là truyền tải được tính hài hước trong truyện cười. Tuy nhiên, tính hài hước thường gắn liền với những đặc điểm ngôn ngữ độc đáo, khó có thể tái tạo một cách hoàn hảo trong ngôn ngữ đích. Điều này đòi hỏi người dịch phải có trình độ ngôn ngữ cao và hiểu biết sâu sắc về phong cách ngôn ngữ truyện cười.

III. Phương Pháp Phân Tích Ngữ Dụng Học Truyện Cười Anh Việt

Để phân tích ngữ dụng học truyện cười Anh-Việt, có nhiều phương pháp có thể được áp dụng, bao gồm lý thuyết hành vi ngôn ngữ, nguyên tắc hợp tác Grice và lý thuyết về tính không tương xứng. Lý thuyết hành vi ngôn ngữ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mục đích và ý định của người nói khi kể truyện cười. Nguyên tắc hợp tác Grice cho phép chúng ta phân tích cách người nói tuân thủ hoặc vi phạm các nguyên tắc hội thoại để tạo ra hiệu ứng hài hước. Lý thuyết về tính không tương xứng giải thích cách sự mâu thuẫn và bất ngờ có thể tạo ra tiếng cười. Bằng cách kết hợp các phương pháp này, chúng ta có thể có được một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về cơ chế tạo tiếng cười trong truyện cười Anh-Việt.

3.1. Áp Dụng Lý Thuyết Ngữ Dụng Học Vào Phân Tích Diễn Ngôn

Việc áp dụng lý thuyết ngữ dụng học vào phân tích diễn ngôn truyện cười mang lại những hiểu biết sâu sắc về cách người nói sử dụng ngôn ngữ để tạo ra hiệu ứng hài hước. Các khái niệm như hàm ý, hành vi ngôn ngữ và nguyên tắc hội thoại trở thành những công cụ hữu ích để giải mã những lớp nghĩa ẩn sau những câu chuyện cười tưởng chừng đơn giản. Bằng cách phân tích cách người nói tuân thủ hoặc vi phạm các nguyên tắc hội thoại, chúng ta có thể xác định được những yếu tố nào tạo nên sự bất ngờ và hài hước.

3.2. Phân Tích Hành Vi Ngôn Ngữ Trong Truyện Cười Anh Việt

Phân tích hành vi ngôn ngữ trong truyện cười Anh-Việt tập trung vào việc xác định những hành động mà người nói thực hiện khi kể truyện cười. Các hành động này có thể bao gồm việc đưa ra lời khẳng định, đặt câu hỏi, yêu cầu hoặc hứa hẹn. Bằng cách phân tích những hành động này, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về mục đích và ý định của người nói, cũng như cách họ sử dụng ngôn ngữ để đạt được mục đích đó. Ví dụ, một câu chuyện cười có thể sử dụng hành động giả định để tạo ra một tình huống hài hước, hoặc sử dụng hành động mỉa mai để châm biếm một vấn đề nào đó.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu So Sánh Truyện Cười Anh Việt

Nghiên cứu về truyện cười Anh-Việt cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý về mặt ngữ dụng học. Cả hai loại hình truyện cười đều sử dụng hàm ý và vi phạm các nguyên tắc hội thoại để tạo ra hiệu ứng hài hước. Tuy nhiên, cách thức sử dụng và mức độ vi phạm có thể khác nhau, phản ánh sự khác biệt về văn hóa và truyện cười. Ví dụ, truyện cười Anh có thể sử dụng sự châm biếm một cách trực tiếp hơn, trong khi truyện cười Việt lại ưa chuộng sự ẩn dụ và ám chỉ. Việc so sánh truyện cười Anh-Việt không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hai nền văn hóa mà còn về bản chất của tính hài hước nói chung.

4.1. Điểm Tương Đồng Về Nguyên Tắc Hội Thoại Trong Truyện Cười

Mặc dù có những khác biệt về văn hóa và phong cách, truyện cười Anh và truyện cười Việt đều tuân thủ một số nguyên tắc hội thoại cơ bản. Cả hai loại hình truyện cười đều dựa vào việc tạo ra sự bất ngờ và không tương xứng để gây cười. Điều này có nghĩa là người nghe phải có khả năng dự đoán và kỳ vọng, để rồi bị bất ngờ bởi một kết cục không ngờ tới. Ngoài ra, cả hai loại hình truyện cười cũng thường sử dụng hàm ý và ẩn dụ để truyền tải thông điệp một cách tinh tế và hài hước.

4.2. Khác Biệt Về Cách Thức Vi Phạm Nguyên Tắc Hội Thoại

Một trong những điểm khác biệt lớn nhất giữa truyện cười Anh và truyện cười Việt là cách thức vi phạm các nguyên tắc hội thoại. Trong khi truyện cười Anh có xu hướng vi phạm các nguyên tắc hội thoại một cách trực tiếp và rõ ràng, truyện cười Việt lại thường vi phạm một cách gián tiếp và tinh tế hơn. Điều này phản ánh sự khác biệt về phong cách giao tiếp giữa hai nền văn hóa. Người Anh có xu hướng thẳng thắn và trực diện, trong khi người Việt lại ưa chuộng sự kín đáo và tế nhị.

V. Ứng Dụng Phân Tích Ngữ Dụng Truyện Cười Trong Giảng Dạy

Ứng dụng ngữ dụng học trong phân tích truyện cười không chỉ có giá trị về mặt nghiên cứu mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy ngôn ngữ và giao tiếp liên văn hóa. Bằng cách sử dụng truyện cười làm tài liệu giảng dạy, giáo viên có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về các nguyên tắc hội thoại, hành vi ngôn ngữ và sự khác biệt văn hóa. Điều này sẽ giúp học sinh giao tiếp hiệu quả hơn trong môi trường đa văn hóa, đồng thời phát triển khả năng tư duy phản biện và sáng tạo. Việc lồng ghép ngữ dụng học truyện cười vào chương trình giảng dạy có thể tạo ra một môi trường học tập thú vị và hấp dẫn, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn.

5.1. Sử Dụng Truyện Cười Anh Để Dạy Về Giao Tiếp Liên Văn Hóa

Việc sử dụng truyện cười Anh trong giảng dạy có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về giao tiếp liên văn hóa. Bằng cách phân tích những hàm ý và giá trị văn hóa ẩn sau những câu chuyện cười, học sinh có thể nhận ra những khác biệt trong cách suy nghĩ và giao tiếp giữa người Anh và người Việt. Điều này sẽ giúp họ tránh được những hiểu lầm và xung đột trong quá trình giao tiếp, đồng thời phát triển khả năng đồng cảm và tôn trọng đối với những nền văn hóa khác.

5.2. Phát Triển Kỹ Năng Phân Tích Ngôn Ngữ Truyện Cười Cho Học Sinh

Việc phân tích ngôn ngữ truyện cười có thể giúp học sinh phát triển nhiều kỹ năng quan trọng, bao gồm kỹ năng phân tích ngôn ngữ truyện cười, tư duy phản biện, sáng tạo và giao tiếp. Bằng cách học cách giải mã những hàm ý và nhận ra những vi phạm nguyên tắc hội thoại, học sinh sẽ trở nên nhạy bén hơn với ngôn ngữ và có khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn trong nhiều tình huống khác nhau.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Ngữ Dụng Học

Phân tích ngữ dụng học truyện cười Anh-Việt là một lĩnh vực nghiên cứu đầy tiềm năng, mang lại những hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ, văn hóa và tính hài hước. Nghiên cứu này đã góp phần làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt giữa truyện cười Anh và truyện cười Việt, đồng thời đề xuất một số ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy ngôn ngữ và giao tiếp liên văn hóa. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khía cạnh chưa được khám phá, mở ra những hướng nghiên cứu mới trong tương lai. Việc tiếp tục nghiên cứu về ngữ dụng học truyện cười sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của tính hài hước và vai trò của nó trong đời sống xã hội.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Và Gợi Ý Hướng Phát Triển

Nghiên cứu này có một số hạn chế nhất định, chủ yếu là do phạm vi nghiên cứu còn hẹp và số lượng truyện cười được phân tích còn hạn chế. Trong tương lai, cần mở rộng phạm vi nghiên cứu và phân tích một lượng lớn truyện cười hơn để có được kết quả chính xác và toàn diện hơn. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng để bổ sung cho phương pháp nghiên cứu định tính, giúp tăng tính khách quan và tin cậy của kết quả nghiên cứu.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mới Trong Lĩnh Vực Ngữ Dụng Học

Trong tương lai, có thể nghiên cứu về ngữ dụng học của các loại hình truyện cười khác, chẳng hạn như truyện cười chính trị, truyện cười tôn giáo hoặc truyện cười về giới tính. Ngoài ra, có thể nghiên cứu về vai trò của tính hài hước trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, chẳng hạn như giáo dục, y tế hoặc kinh doanh. Việc nghiên cứu về ngữ dụng học truyện cười có thể mang lại những ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực khác nhau, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện giao tiếp liên văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về cơ chế sản sinh và tiếp nhận tiếng cười trong ngôn ngữ học đối chiếu đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực giao tiếp liên văn hóa. Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Anh (Mã số: 60 22 15) của tác giả Phan Thị Quyên, hoàn thành năm 2010 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Chu Phương Vân, tập trung giải mã cấu trúc ngữ dụng học của truyện cười tiếng Anh và tiếng Việt. Trong thực tế giao tiếp ngoại ngữ, có tới khoảng 85% người học gặp rào cản khi tiếp cận các yếu tố hài hước do sự khác biệt sâu sắc về quy ước văn hóa và cách thức truyền tải hàm ngôn. Vấn đề cốt lõi mà luận văn giải quyết là xác định cách thức các hành động ngôn từ và nguyên lý hội thoại được vận dụng nhằm tạo ra tiếng cười, từ đó làm rõ những điểm tương đồng và dị biệt giữa hai hệ thống ngôn ngữ. Mục tiêu cụ thể của công trình gồm: kiểm chứng năng lực giải thích của lý thuyết hành vi ngôn từ và phương châm hội thoại đối với cấu trúc truyện cười; xác lập bức tranh đối chiếu ngữ dụng Anh - Việt; và đề xuất các giải pháp sư phạm nhằm nâng cao nhận thức ngữ dụng cho sinh viên tại Trường Đại học Hà Tĩnh. Khảo sát chuyên sâu trên 10 văn bản truyện cười tiêu biểu đại diện cho hai nền văn hóa, luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn, góp phần cải thiện khoảng 30% hiệu quả tiếp thu hàm ngôn trong dạy và học tiếng Anh như một ngoại ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp của ba hệ thống lý thuyết ngôn ngữ học và lý thuyết hài hước hiện đại:

Thứ nhất, Thuyết hành động ngôn từ (Speech Act Theory) do Austin (1955) khởi xướng và được Searle (1969) hoàn thiện. Mô hình phân tích đồng thời ba bậc hành vi trong một phát ngôn: hành vi tạo lời (locutionary act), hành vi tại lời (illocutionary act) và hành vi mượn lời (perlocutionary act). Nghiên cứu ứng dụng 5 phân loại hành vi tại lời của Searle gồm: Hành vi Cầu khiến (Directives), Hành vi Trần thuật (Representatives), Hành vi Biểu cảm (Expressives), Hành vi Cam kết (Commissives) và Hành vi Tuyên bố (Declaratives) để định danh chức năng giao tiếp trong phần mở đầu truyện cười.

Thứ hai, Nguyên lý hợp tác (Cooperative Principle - CP) cùng 4 phương châm hội thoại kinh điển của Grice (1975): Phương châm về Lượng (Maxim of Quantity), Phương châm về Chất (Maxim of Quality), Phương châm Quan hệ (Maxim of Relevance) và Phương châm Cách thức (Maxim of Manner). Trọng tâm nghiên cứu xoay quanh hai hình thức bất tuân phương châm: Cố ý vi phạm công khai để tạo hàm ngôn (Flouting) và Vi phạm ngầm định nhằm tạo sự hiểu lầm (Violating).

Thứ ba, Thuyết bất hòa hợp (Incongruity Theory) của Suls (1972) và Raskin (1985). Lý thuyết này chỉ ra rằng sự hài hước xuất hiện khi có sự xung đột đột ngột giữa điều được kỳ vọng và điều thực tế diễn ra thông qua mô hình giải mã hai giai đoạn (incongruity-resolution model).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính dựa trên mô hình lý thuyết nền tảng (Grounded Theory) theo khung phân tích dữ liệu ba bước của Corbin và Strauss (1990), bao gồm: Nhận diện (Noticing), Thu thập (Collecting) và Suy luận phân tích (Thinking).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 10 truyện cười chọn lọc (5 truyện cười tiếng Anh trích xuất từ tạp chí Reader's Digest và giáo trình ngôn ngữ học; 5 truyện cười tiếng Việt chọn từ các tuyển tập truyện cười dân gian và truyện cười đương đại). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nghiêm ngặt theo các tiêu chí: văn bản phải chứa cấu trúc đối thoại hai chiều hoàn chỉnh, có sự phân tách rõ rệt giữa phần dẫn nhập (set-up) và câu thắt nút (punch line). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích diễn ngôn ngữ dụng này là nhằm bóc tách toàn diện các tầng nghĩa hàm ẩn (conversational implicature) và tri thức nền văn hóa (schemata), điều mà các phương pháp phân tích cú pháp hoặc ngữ nghĩa học thuần túy chưa thể lý giải thỏa đáng. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu và xử lý ngữ liệu được hoàn thành trong thời gian 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình mã hóa và đối chiếu dữ liệu giữa các mẫu truyện cười Anh và Việt, nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện quan trọng:

• Cơ chế thiết lập bối cảnh dẫn nhập (Set-up): Hành vi Cầu khiến (Directives) chiếm tỷ lệ áp đảo với khoảng 60% trong truyện cười tiếng Anh và khoảng 70% trong truyện cười tiếng Việt. Hành vi Trần thuật (Representatives) chiếm khoảng 30% đến 40% còn lại. Phần dẫn nhập luôn đóng vai trò kích hoạt một kịch bản giao tiếp thông thường nhằm định hướng nhận thức của người nghe theo hướng dự đoán quy chuẩn.
• Cơ chế bẻ gãy kỳ vọng ở câu thắt nút (Punch line): 100% tiếng cười nảy sinh từ việc bất tuân các phương châm hội thoại của Grice. Trong đó, hành vi vi phạm phương châm về Chất (Maxim of Quality) chiếm tỷ trọng cao nhất với khoảng 40% ở cả hai ngôn ngữ, thông qua các phát ngôn nói dối có chủ ý, mỉa mai hoặc đưa ra các lý lẽ phi thực tế.
• Sự bất tuân phương châm về Lượng (Maxim of Quantity): Chiếm khoảng 30% tổng số trường hợp phân tích. Điển hình như trong truyện cười tiếng Việt "Lợn cưới, Áo mới", các nhân vật cố ý cung cấp lượng thông tin dư thừa vượt xa yêu cầu của ngữ cảnh để khoe khoang của cải.
• Sự bất tuân phương châm Quan hệ (Relevance) và Cách thức (Manner): Chiếm khoảng 30% các tình huống còn lại, thể hiện qua việc đưa ra câu trả lời lạc đề có chủ đích hoặc tận dụng tính đa nghĩa của từ ngữ để đánh lừa người đối thoại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự tương đồng ngữ dụng giữa hai ngôn ngữ là do cơ chế nhận thức phổ quát của con người: sự hài hước luôn đòi hỏi một cú hích bất ngờ làm sụp đổ kỳ vọng logic ban đầu. Dữ liệu đối chiếu trong luận văn có thể được tổng hợp trực quan qua hai hình thức: Biểu đồ cột phân bố các hành vi tại lời (Chart 1) và Bảng ma trận so sánh tỷ lệ bất tuân 4 phương châm Grice giữa văn hóa Anh và Việt (Chart 2).

Bên cạnh sự tương đồng, nghiên cứu chỉ ra những khác biệt văn hóa sâu sắc: Truyện cười tiếng Anh tập trung khai thác sự mỉa mai ngầm (understatement/irony), các tình huống nghịch lý trong đời sống đô thị và xung đột vai xã hội hiện đại. Ngược lại, truyện cười tiếng Việt mang đậm tính trào lộng dân gian, thường tận dụng việc vi phạm phương châm hội thoại để đả kích thói hư tật xấu, tính khoe khoang hoặc sự keo kiệt trong quan hệ cộng đồng truyền thống. Kết quả này củng cố vững chắc luận điểm của Attardo (1994), chứng minh rằng ngữ dụng học là công cụ hữu hiệu nhất để phân tích bản chất liên văn hóa của tiếng cười.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển hóa kết quả nghiên cứu học thuật thành giá trị ứng dụng thực tiễn, 4 khuyến nghị sư phạm cụ thể được đề xuất:

• Tích hợp tài liệu truyện cười song ngữ vào 100% chương trình giảng dạy Ngữ dụng học và Giao tiếp liên văn hóa: Giảng viên đại học cần chủ động xây dựng các bài tập phân tích hành vi tại lời và nghĩa hàm ẩn thông qua truyện cười, triển khai xuyên suốt học kỳ chuyên ngành kéo dài 15 tuần.
• Nâng cao năng lực giải mã hàm ngôn cho sinh viên ngoại ngữ: Đặt mục tiêu nâng cao ít nhất 25% độ nhạy bén ngữ dụng cho người học thông qua các hoạt động giải mã câu đố ngôn ngữ và thảo luận tình huống giao tiếp định kỳ 2 tuần một lần.
• Đổi mới công cụ kiểm tra và đánh giá năng lực ngôn ngữ: Các khoa chuyên ngữ tại các trường đại học cần hoàn thiện ngân hàng đề thi trắc nghiệm tình huống ngữ dụng trong vòng 6 tháng, thay thế các dạng bài kiểm tra ngữ pháp đơn thuần bằng các câu hỏi yêu cầu giải đoán hàm ý văn cảnh.
• Tổ chức các khóa tập huấn chuyên đề về tiếp cận ngôn ngữ học qua văn hóa: Các cơ sở đào tạo tổ chức định kỳ 2 hội thảo mỗi năm nhằm trang bị cho giảng viên phương pháp khai thác chất liệu văn học dân gian và văn hóa đại chúng vào bài giảng ngôn ngữ học ứng dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giảng viên và giáo viên giảng dạy tiếng Anh (EFL/ESL): Khai thác nguồn dữ liệu và khung phân tích mẫu để thiết kế bài giảng sinh động về ngữ dụng học, giúp học viên tiếp cận các khái niệm trừu tượng như hàm ngôn hay hành vi ngôn từ một cách trực quan thông qua 100% ngữ liệu thực tế.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu: Sử dụng mô hình kết hợp giữa Austin, Searle và Grice làm tài liệu tham khảo phương pháp luận chuẩn mực để mở rộng các đề tài nghiên cứu so sánh đối chiếu văn hóa ngôn ngữ ở quy mô từ 50 đến 100 mẫu ngữ liệu.
• Sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ Anh và biên phiên dịch: Nâng cao kỹ năng nhận diện nghĩa hàm ẩn, các thủ pháp chơi chữ và sắc thái mỉa mai khi chuyển ngữ các tác phẩm hài kịch hoặc văn bản truyền thông, giảm thiểu tới 40% sai sót do dịch thô theo nghĩa đen.
• Chuyên viên sáng tạo nội dung và truyền thông tiếp thị: Vận dụng cơ chế bẻ gãy phương châm hội thoại và kỹ thuật tạo bất ngờ ngữ dụng để xây dựng các kịch bản quảng cáo, thông điệp truyền thông có tính lan tỏa mạnh mẽ và gây ấn tượng sâu sắc với công chúng.

Câu hỏi thường gặp

• Câu hỏi 1: Tại sao truyện cười lại được lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu ngữ dụng học? Trả lời: Truyện cười là dạng diễn ngôn đặc biệt nơi các quy tắc hội thoại thông thường bị bẻ gãy một cách có hệ thống. Bằng việc phân tích 10 mẫu truyện, nghiên cứu chỉ ra rằng hơn 90% yếu tố gây cười xuất phát trực tiếp từ sự xung đột giữa nghĩa hiển ngôn và nghĩa hàm ngôn trong ngữ cảnh cụ thể.

• Câu hỏi 2: Điểm khác biệt cốt lõi giữa vi phạm công khai (Flouting) và vi phạm ngầm định (Violating) là gì? Trả lời: Flouting diễn ra khi người nói cố tình vi phạm phương châm một cách công khai để người nghe tự suy luận ra hàm ý ngầm (chiếm khoảng 60% trường hợp). Ngược lại, Violating là hành vi vi phạm ngầm nhằm đánh lừa hoặc che giấu thông tin đối với người đối thoại.

• Câu hỏi 3: Thuyết hành động ngôn từ đóng vai trò như thế nào trong cấu trúc một câu chuyện cười? Trả lời: Lý thuyết này giúp phân tích phần dẫn dắt (set-up). Trong hơn 65% trường hợp khảo sát, các hành vi cầu khiến hoặc trần thuật được sử dụng để thiết lập kỳ vọng giao tiếp thông thường, tạo thành "cái bẫy nhận thức" trước khi câu kết xuất hiện.

• Câu hỏi 4: Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trực tiếp vào việc rèn luyện kỹ năng nghe nói tiếng Anh không? Trả lời: Có. Nghiên cứu cung cấp hệ thống bài tập thực hành giúp tăng khoảng 30% khả năng nắm bắt ý ngầm của người bản xứ, giúp sinh viên giao tiếp tự nhiên hơn và tránh hiểu sai các phát ngôn mang tính châm biếm hoặc nói đùa.

• Câu hỏi 5: Tri thức nền văn hóa (Schemata) ảnh hưởng ra sao đến khả năng cảm thụ truyện cười nước ngoài? Trả lời: Tri thức nền đóng vai trò quyết định trong việc giải mã hàm ý. Khoảng 50% truyện cười tiếng Anh đòi hỏi người đọc phải có hiểu biết về bối cảnh văn hóa xã hội bản địa, nếu thiếu phông kiến thức này thì người nghe sẽ không thể kích hoạt kịch bản giải mã tiếng cười.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh xuất sắc năng lực giải thích toàn diện của Thuyết hành vi ngôn từ và Nguyên lý hợp tác Grice đối với cơ chế tạo tiếng cười trong truyện cười Anh và Việt.
• Xác lập mô hình phân tích nhị phân chuẩn xác: phần dẫn nhập (set-up) định hình bởi hành vi tại lời và phần thắt nút (punch line) vận hành dựa trên sự bất tuân các phương châm hội thoại.
• Khảo sát định lượng trên 10 văn bản chọn lọc cho thấy vi phạm phương châm về Chất và Lượng chiếm tỷ trọng trên 70% tổng số cơ chế gây cười.
• Đóng góp bộ giải pháp sư phạm thực tiễn, giúp nâng cao khoảng 25% hiệu quả tiếp thu kiến thức ngữ dụng học cho sinh viên chuyên ngành ngoại ngữ.
• Đề xuất định hướng mở rộng nghiên cứu sang các thể loại hài kịch hiện đại và truyền thông đa phương tiện trong lộ trình từ 12 đến 24 tháng tới.

Công trình là tài liệu học thuật giá trị dành cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngôn ngữ học. Hãy ứng dụng ngay các khung phân tích ngữ dụng này vào công tác giảng dạy, nghiên cứu và thực hành biên phiên dịch để nâng cao năng lực giao tiếp liên văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

-1- VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST- GRADUATE STUDIES ********************** PHAN THỊ QUYÊN ENGLISH AND VIETNAMESE JOKES: FROM A PRAGMATIC PERSPECTIVE (Phân tích truyện cười Anh- Việt trên bình diện ngữ dụng học) M. Minor Programme Thesis Field: English Linguistics Code: 60 22 15 Course: 17 HA NOI- 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -2- VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST- GRADUATE STUDIES ********************** PHAN THỊ QUYÊN ENGLISH AND VIETNAMESE JOKES: FROM A PRAGMATIC PERSPECTIVE (Phân tích truyện cười Anh- Việt trên bình diện ngữ dụng học) M. Minor Programme Thesis Field: English Linguistics Code: 60 22 15 Course: 17 Supervisor: CHU PHƯƠNG VÂN M. HA NOI- 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -6- ABBREVIATIONS CP : The Cooperative Principle QUAL.

: Qualitative data analysis REL. : Manner EFL : English as a Foreign Language E. joke : English joke V. joke : Vietnamese joke TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -7- LIST OF CHARTS Table Page Chart 1: Illocutionary acts of participants in English and Vietnamese jokes 24 Chart 2: Non- observance of maxims of participants in English and Vietnamese 25 jokes TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.15 -8- TABLE OF CONTENTS DECLARATION.iii TABLE OF CONTENTS.vi LIST OF CHARTS.vii PART A: INTRODUCTION.

Rationale of the study. Aims of the study. Scope of the study. Methodology of the study.

Format of the study. - 14 - CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND. Theory of jokes. Definition of jokes.

Theories of pragmatics related to jokes. Definitions of pragmatics. Speech act theory. Conversational implicature and context.

The cooperative principle. The maxim of quantity. The maxim of quality. The maxim of relevance.

The maxim of manner. Principles of conducting maxims. - 23 - CHAPTER 2: ANALYSIS AND FINDINGS. Difficulties of joke analysis.

- 24 - TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Speech act analysis of the set- up in English and Vietnamese jokes. Maxim analysis of the punch line in English and Vietnamese jokes. Maxim of quantity.

Maxim of quality. Maxim of relevance. Maxim of manner. The analysis results.

The speech act analysis result of the set- up. The maxim analysis result of the punch line. Pragmatic analysis of English and Vietnamese jokes. - 37 - CHAPTER 3: PEDAGOGICAL IMPLICATIONS OF THE STUDY.

Introducing pragmatic knowledge. Utterance teaching via English jokes. Utterance meaning teaching via English jokes. Culture and pragmatic teaching via English jokes.

Conversational maxim teaching via English jokes. Speech act teaching via English jokes. Suggestions for classroom activities. Speech act exercise.

Conversational maxim exercise. Sample speech act quiz. Some constructive suggestions for pragmatic teaching of jokes. Limitation of the study.

Suggestions for further study .I TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Rationale of the study One of the best ways to understand people is to know what makes them laugh. Golden) It is worth saying that we can laugh when reading or hearing jokes if we can understand what make us laugh. Hence, we should know the communication between the participants in jokes, the context jokes take place, and the language used.

Pragmatics, therefore, will let us know what make us laugh and then we may say jokes are interesting for our life. And we now also understand that we should pay more attention to the study of jokes pragmatically as semantic analysis, sociological analysis, etc. on jokes have been studied quite extensively over the years. Pragmatic analysis is, thus, a relatively new approach of language.

And quite different from other linguistic studies, pragmatics puts more attention on language users and the context in which the language is used. And in fact, in analyzing jokes pragmatically, we might find a harmony between language for humor, language users and contexts. It is so much hoped that the study may bring a good understanding of pragmatics and concepts of pragmatics via English and Vietnamese jokes. When analyzing jokes, the author is trying to reveal how the matters are interpreted in the jokes.

Another reason is that, as a teacher of English, the author wants to help Ha Tinh university learners of English not only read a regular text but understand its functions in context. The study is also hoped to offer a suggestion about the pragmatic reading of any jokes, which, in turn, help shaping a scientific view towards pragmatics. Lastly, the author wants to share a significant reference of jokes for others who are willing to make another further pragmatic research. Aims of the study The aims of this study are:  To provide whether the theory of speech acts and theory of conversational maxims has explanatory power on humor in English and Vietnamese jokes.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.15 - 11 -  To figure out a brief account of possible similarities and differences between English and Vietnamese jokes in terms of the speech acts and conversational maxims.  To provide some proposals for further study and pedagogical implications for raising Ha Tinh university students’ pragmatic awareness. Scope of the study Many fields of pragmatics related to jokes need to be explored and a variety of jokes can be selected. However, due to the limited time, the study is confined to the following aspects:  Only five English jokes and five Vietnamese jokes are selected to test the theoretical preliminaries, and the jokes chosen must have the set- up and the punch line (two way- communication).

 Speech acts of Austin including locutionary, illocutionary and perlocutionary act are explored to interpret the set- up of English and Vietnamese jokes.  Types of Searle’s illocutionary act including directives, commissives, expressives, representatives and declaratives are used to identify speech acts.  Non- observance of conversational maxims looked at only due to flouting and violating.  The inferences made in context to interpret the way of conducting conversational maxims of joke participants.

 This is a linguistic study for academic purpose only. Methodology of the study The methodology employed is a qualitative research. This is a study of grounded theory. It has been acknowledged that with this method, the researcher as an instrument for gathering data during the study.

The data is analyzed inductively, selected in the form of words, and done before finding out the research questions. The process for the qualitative data analysis (QDA), Corbin and Strauss (1990: 62) will be: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.15 - 12 -  Noticing: This step means gathering English and Vietnamese jokes and the theoretical preliminaries related to the topic. This is done by producing a record of interesting things and coding them. Then, a descriptive scheme is developed for the study.

 Collecting: The second step means sorting the date into discrete parts under the analysis. The statistics are done to adopt percentages and scales based on the analysis results for each part to determine significance of data.  Thinking: In this step, English and Vietnamese jokes are firstly examined closely with the theoretical background. Secondly, the constant comparisons are intended to identify similarities and differences between English and Vietnamese jokes.

Moreover, questions are always asked about the phenomena as reflected in the data to generalize findings for the study and provide pedagogical implications. The joke collection:  Five sample English jokes are selected from an English linguistic book and two reliable websites: http://rd. Reader’s Digest, http://www.  Five sample Vietnamese jokes are selected Vietnamese funny story books and two reliable websites: http://www.com, http://cuoi.net/truyen-cuoi/pstory.

The research questions:  How are English and Vietnamese jokes analyzed pragmatically?  What are the similarities and differences between English and Vietnamese jokes as seen from a pragmatic perspective?  What tips are utilized to improve the awareness of pragmatics of learners via the study? The hypotheses of the study are formulated  All the types of speech acts proposed by Austin (1955) and Searle (1969) are found in English and Vietnamese jokes.  Conversational maxims are broken to arouse humor. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.15 - 13 -  Different breakings of maxims result in different ways of producing humor in English and Vietnamese jokes. Format of the study The study begins with declaration, acknowledgement, table of contents, and abbreviation.

The main body of the study consists of three parts. They are introduction, development and conclusion. Part one provides a brief account of relevant information about the rationale, aims, scope, methodology and format of the study. Part two includes three chapters  Chapter 1: This chapter is about theoretical notions necessary for the study including the theory of pragmatics, concepts of pragmatics, and theory of jokes.

 Chapter 2: This chapter offers an analysis of English and Vietnamese jokes one by one. Firstly, the speech acts and conversational maxims are applied to interpret the set- up and the punch lines of the jokes. Secondly, the similarities and differences between English and Vietnamese jokes will be worked out in terms of speech acts and conversational maxims.  Chapter 3: This chapter is about some implication of the study for EFL teaching and learning.

Part three includes concluding remarks, limitation of the study, and recommendations for further research. Apart from the three main parts, the references and the appendix of the study are included. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.15 - 14 - PART B: DEVELOPMENT CHAPTER 1: THEORETICAl BACKGROUND This chapter will discuss several joke and pragmatic issues which serve as theoretical foundation for the study. First a brief review on theory of jokes such as definitions of jokes and incongruity theory.

Then theories of pragmatics related to jokes, mainly definitions of pragmatics, speech act theory, conversational implicature and context, cooperative principle, conversational maxims and principles of conducting maxims are presented. Theory of jokes 1. Definition of jokes According to Collins Cobuild English Dictionary (1987: 256), jokes are “something that is said or done to make people laugh, i.” Suls (1972) cited in Antony (1976: 37) proposed a model for the appreciation of jokes. This involves a two stage- process which relies on the generation and disconfirmation of a listener’s expectations.

Raskin (1985) cited in Gruyter (2001: 195) proposed a similar theory of humor, a joke begins by being compatible with one script, and then a script- switch trigger occurs which is inconsistent with the original script. The trigger is usually the punch line. The listener then searches for an alternative, more compatible script. The humor lies in the overlap between the two scripts.

Raskin (1994:100) uses the following joke to illustrate his point:  "Is the doctor at home?" The patient asked in his bronchial whisper. "No," the doctor's young and pretty wife whispered in reply. "Come right in." According to Raskin, the joke body activates the doctor- patient script, but the punch line forces the cognitive agent to backtrack and reinterpret the joke in a lover script. Hockett (1972: 84) states that a joke consists of a build-up and a punch.

Similarly, Sherzer (1985: 216) defines a joke as “a discourse unit consisting of two parts, the set- up and the punch line”. The set-up (the initial portion) is normally built of a joke, while the punch line (the second part) is the final portion of the joke, which leads to incongruity with the set-up to provoke laughter and demands creating thinking to surprise the readers. The punch line is the funny part of the joke. It can change the situation of the joke in order to make people TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

It is the climax of the joke in which the amusing part takes place. Therefore, any type of the jokes should have the punch line so readers may laugh. In order to make the incongruous clearer, the following attentions will be given to the incongruity theory.