PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu Khu công nghiệp hay khu chế xuất là mô hình phát triển tất yếu đối với hầu hết các quốc gia đang phát triển để trở thành quốc gia công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất với những chính sách hợp lý sẽ tạo điều kiện để thu hút vốn đầu tư, mở rộng hợp tác, chuyển giao công nghệ cao, góp phần tạo công ăn việc làm, thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xã hội không chỉ trong vùng mà trên phạm vi cả nước và quốc tế, từng bước tham gia vào phân công lao động quốc tế và chuỗi giá trị kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên để phát triển được khu công nghiệp, khu chế xuất điều kiện đặt ra cần thiết phải có một kết cấu hạ tầng kỹ thuật hiện đại, đồng bộ gắn với các công trình tiện ích công cộng phù hợp.
Trong đó việc tính toán xây dựng hệ thống cung cấp điện năng và lưới điện hợp lý, hiệu quả đóng vai trò xương sống, trụ cột quyết định cho sự phát triển ổn định, bền vững và lâu dài. Dự án lưới điện Khu công nghiệp Ba Sao là một trong những mục tiêu trọng điểm cho kế hoạch phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá có tầm cỡ không chỉ trong phạm vi tỉnh Đồng Tháp mà còn được dự kiến cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam cả về trước mắt và lâu dài. Vì vậy cần thiết có một đánh giá đầy đủ tác động trên nhiều mặt liên quan đến nhiều đối tượng khác nhau, đảm bảo mang lại những lợi ích cân đối hài hoà cho toàn xã hội về lâu dài. Đó là lý do tác giả quyết định chọn đề tài “Phân tích Lợi ích - chi phí Dự án đầu tư lưới điện Khu công nghiệp Ba Sao, tỉnh Đồng Tháp” làm hướng nghiên cứu chính cho luận văn Thạc sỹ Quản lý kinh tế.
Các công trình nghiên cứu liên quan Đề tài được xây dựng dựa trên việc tổng hợp kết quả các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đối với phân tích B/C và các công trình nghiên cứu có liên quan đến đầu tư phát triển lưới điện như sau: 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu phương pháp CBA Trên thế giới Theo Massimo Florio (2015) với bài viết “The Use of Ex Post Cost – Benefit Analysis to Assess the Long - Term Effects of Major Infrastructure Projects”, bàn về 1 việc sử dụng ex post CBA đánh giá lại hiệu quả dự án kết hợp với đánh giá định tính giữa phân tích hồi cứu và phân tích triển vọng. Nghiên cứu đánh giá những tác động dài hạn của các dự án cơ sở hạ tầng lớn và thảo luận về một số ý nghĩa phương pháp và thể chế liên quan đến việc sử dụng CBA. Những thay đổi trong quan điểm so với dự báo, thông qua lựa chọn kịch bản với tham chiếu phù hợp, như lựa chọn tỷ lệ chiết khấu xã hội, các yếu tố chuyển đổi.
đã kết luận “CBA có thể áp dụng tại các thời điểm khác nhau trong thời gian thực hiện dự án, từ phân bổ nguồn lực đến tái cấu trúc dự án, cho đến đánh giá các chính sách”. Sử dụng CBA có thể cải thiện việc đánh giá trước và sau khi thực hiện dự án bằng cách đẩy nhanh quá trình và thực hiện các hành động khắc phục nhằm nâng cao hành vi hướng đến kết quả. Theo Anita Rumeshi Perera (2016) với bài viết “Cost-Benefit Analysis of Proposed Mini Hydropower Dam in Gatambe, Sri Lanka”, tác giả đã viết về việc xác định liệu đập thủy điện mini được đề xuất có phù hợp với khu vực sông Gatambe, sông Mahaweli hay không bằng cách tiến hành phân tích chi phí - lợi ích. Tính toán chi phí sẽ được phân loại thành chi phí trực tiếp và gián tiếp trong đó bao gồm chi phí dự án, chi phí tái định cư và chi phí môi trường.
Vì lợi ích, nó chủ yếu sản xuất điện trong 30 năm và cơ hội việc làm mới. Ước tính chi phí môi trường bằng cách thực hiện khảo sát 100 mẫu trong khu vực dự án. Bài viết này cho thấy các phương pháp cơ bản của tiến hành nghiên cứu và tác động chung của các dự án liên quan đến đập. Những phát hiện chính của luận án là có nhiều tác động môi trường ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu vực dự án; kết quả đầu ra của phân tích cho thấy chi phí sẽ cao hơn lợi ích kinh tế thu được từ dự án, kết luận chúng tôi từ chối tiếp tục dự án.
Theo nhóm nghiên cứu gồm Isabel Azevedo, Xian He, Luis Olmos và Jean- Michel Glachant (2013) với bài viết “Cost Benefit Analysis in the Context of the Energy Infrastructure Package”, các tác giả đã nghiên cứu viêc đẩy nhanh các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng quan trọng cho việc đạt được các mục tiêu chính sách năng lượng của EU, Ủy ban Châu Âu đã đề xuất một gói Cơ sở hạ tầng năng lượng. Gói này bao gồm một Quy định mới về hướng dẫn cơ sở hạ tầng năng lượng xuyên châu Âu. Quy định yêu cầu xây dựng các phương pháp Phân tích Cost-Benefit (CBA) để tạo thuận lợi cho việc lựa chọn các Dự án có lợi ích chung (PCI). Tại Việt Nam 2 - Nhìn chung, phân tích lợi ích chi phí vẫn còn xa lạ với những người làm chính sách, thậm chí cả giới nghiên cứu học thuật ở các quốc gia đang phát triển.
Tại Việt Nam, nghiên cứu áp dụng CBA vẫn còn khá hạn chế. Trước năm 2008, mới chỉ có một số nghiên cứu áp dụng của Bộ Tư pháp, Ban Nghiên cứu của Thủ tướng (PMRC), Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ) (Theo Trung tâm thông tin và dự báo KT-XH). Bên cạnh đó, tài liệu tham khảo chính thức cũng chưa nhiều, một số trường gần đây mới đưa CBA vào giảng dạy cho một số chuyên ngành. Trường Đại học Kinh tế TP.
HCM có Trần Võ Hùng Sơn (2003) với cuốn “Nhập môn phân tích lợi ích – chi phí” biên dịch từ cuốn sách cùng tên của JA Sinden và DJ Thampapillai. Một số giáo trình hướng dẫn, có thể kể đến như TS. Nguyễn Thị Xuân Lan (2017) “Sử dụng phương pháp phân tích lợi ích và chi phí trong đánh giá chính sách công” nội dụng giới thiệu khái niệm CBA; nêu hai lý do để sử dụng CBA; các bước tiến hành phân tích CBA; cách giải thích lợi ích ròng của chính sách này có thể âm, nhưng vẫn được thực hiện vì sự thúc đẩy của chương trình an sinh xã hội khác. - Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright khá quan tâm đến hướng dẫn phân tích chi phí – lợi ích cho các quyết định đầu tư trong môn học Thẩm định đầu tư công.
Để xác định chi phí tài chính của vốn đến việc xây dựng ngân lưu, ước tính chi phí và lợi ích kinh tế của các dự án phát triển, bao gồm đánh giá tác động đối với các bên liên quan cả về tài chính và kinh tế, thậm chí cả chính trị. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài của luận văn Trên thế giới Daniel B. Ndlela, Lawrence Msaba, Johnson A. Oguntola (2012), với đề tài “Cost-Benefit Analysis for Regional Infrastructure in Water and Power Sectors in Southern Africa”.
Đề tài cho thấy kết quả của một nghiên cứu phân tích về phân tích lợi ích chi phí (CBA) và các vấn đề và thách thức chính của phát triển cơ sở hạ tầng khu vực ở tiểu vùng Nam Phi. Báo cáo nhằm thông báo cho những người ra quyết định và hướng dẫn đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng khu vực trong khu vực SADC và đưa ra lời khuyên chính sách chung. Báo cáo được chia thành sáu chương: giới thiệu, phương pháp và ứng dụng phân tích lợi ích chi phí thông thường, các khái niệm liên quan đến hợp tác khu vực về cơ sở hạ tầng chung trong lưu vực sông xuyên biên 3 giới, nền kinh tế quy mô trong ngành điện SADC, các vấn đề và thách thức trong việc phát triển năng lượng khu vực và cơ sở hạ tầng nước và một kết luận chung. Nathan Martinez, Paul Oliver, Adam Trowbridge (2017), với đề tài “Cost- Benefit Analysis of Off-Grid Solar Investments in East Africa”.
Đề tài cho thấy kết quả sơ bộ từ phân tích lợi ích chi phí này cho thấy các khoản đầu tư của dự án đổi mới phát triển vào thị trường năng lượng mặt trời Đông Phi đã tạo ra giá trị như thế nào về lợi ích kinh tế 17 triệu đô la - một trong những thước đo quan trọng nhất để đánh giá sự phát triển đầu tư vì nó báo hiệu toàn bộ nền kinh tế hoặc trong trường hợp này là một số nền kinh tế, được hưởng lợi từ các khoản đầu tư của USAID. Hơn nữa, nhiều tác động thứ yếu của việc hỗ trợ các công ty này thử nghiệm các cải tiến mới và phương pháp phân phối đã không được ghi nhận trong phân tích này do khó khăn trong việc xác định phân bổ. Điều này cho thấy giá trị thực của các khoản đầu tư này có thể còn lớn hơn. Tại Việt Nam Có nhiều đề tài luận văn sử dụng công cụ CBA để phân tích một dự án đầu tư công của nhà nước, nhằm nhận dạng, đo lường và so sánh lợi ích, chi phí về mặt tài chính và KT-XH của dự án, phân tích đầy đủ các kết quả của một dự án xuyên suốt từ quan điểm thị trường và quan điểm tư nhân (phân tích tài chính), quan điểm hiệu quả (phân tích kinh tế) đến quan điểm các nhóm liên quan (phân tích xã hội) để đưa ra các chính sách giải pháp phù hợp.
Có thể kể đến như: - Phan Ngọc Thảo Vy (2011) với luận văn: “Phân tích lợi ích chi phí Nhà máy điện đốt trấu Lấp Vò, Đồng Tháp”. Ứng dụng phương pháp phân tích lợi ích chi phí trong đánh giá thẩm định dự án ra đời vừa góp phần tăng nguồn cung điện vừa giải quyết lượng trấu dư thừa đang gây ô nhiễm ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. - Nguyễn Linh Chi (2015) với luận văn: “Phân tích chi phí lợi ích mở rộng dự án điện gió Bạc Liêu”, mở rộng thông tin về lợi ích dự án tạo ra; năng lượng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế khi nguồn năng lượng không tái tạo cạn kiệt thì việc đầu tư tìm ra nguồn năng lượng mới thay thế lại thân thiện với môi trường là vô cùng cần thiết.