Chương 1: Tổng quan chung về các mô hình trong phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại Chương 2: Thực trạng phân tích hoạt động của Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam theo mô hình CAMELS Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện áp dụng mô hình CAMELS trong phân tích hoạt động Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam. 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CHUNG VỀ CÁC MÔ HÌNH TRONG PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 1. Tổng quan về phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm phân tích hoạt động ngân hàng thương mại Phân tích hoạt động kinh doanh là một nội dung quan trọng của công tác quản trị; là cơ sở đánh giá quá trình thực hiện chiến lƣợc kinh doanh, tìm hiểu nguyên nhân ảnh hƣởng đến chiến lƣợc kinh doanh và có những biện pháp xử lý hoặc đƣa ra những quyết định kịp thời và đúng đắn.
Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh là xem xét, đo lƣờng quá trình thực hiện chiến lƣợc kinh doanh. Khi một chiến lƣợc mới đƣợc đƣa vào thực hiện, nhà quản trị cần phải kiểm tra, phân tích để phát hiện những sai lệch so với kế hoạch, xác định nguyên nhân và đề ra biện pháp xử lý kịp thời, đúng lúc, có hiệu quả,… Phân tích chính xác, khoa học là cơ sở để xây dựng chiến lƣợc kinh doanh phù hợp với từng giai đoạn phát triển của ngân hàng, giúp ngân hàng củng cố chỗ đứng của mình trên thị trƣờng. Phân tích hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại là quá trình nghiên cứu để đánh giá toàn bộ quá trình và kết quả kinh doanh tại ngân hàng nhằm làm rõ chất lƣợng hoạt động kinh doanh và các nguồn tiềm năng cần khai thác từ đó đề ra các phƣơng án và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại là tổng hoà các phƣơng pháp và công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác nhằm xác định vị trí và đánh giá tình hình hoạt động trong quá khứ, hiện tại, đánh giá rủi ro, mức độ và hiệu quả hoạt động của NHTM, cung cấp cho các nhà quản lý kinh tế tài chính vĩ mô cũng nhƣ vi mô những tín hiệu cần thiết để quản lý, điều hành và đƣa ra các quyết định phù hợp.
Nhƣ vậy, bản chất của phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại là việc áp dụng các công cụ và kỹ thuật phân tích các dữ liệu đƣợc cung cấp trong các báo cáo tài chính nhằm rút ra những đánh giá có ích, có ý nghĩa cho việc ra quyết định nhằm hƣớng đến sự phát triển tốt nhất cho ngân hàng. Mục đích của việc phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại nhằm: - Đánh giá khả năng sinh lợi và hạn chế tối thiểu các rủi ro chủ quan có thể xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh. 6 - Đánh giá chính xác, đúng đắn hoạt động của ngân hàng, ngoài ra còn có thể sử dụng các kết quả phân tích vào việc điều chỉnh kịp thời nhằm nâng cao tính thích nghi và khẳng định sự nhạy cảm của ngân hàng đối với thị trƣờng. - Đánh giá đƣợc hiệu quả của quá trình kinh doanh, xác định các nguyên nhân ảnh hƣởng đến chiến lƣợc doanh và có cơ sở cho những quyết định kịp thời và đúng đắn.
Theo Nguyễn Minh Kiều thì phân tích hoạt động kinh doanh của ngân hàng gồm hai nội dung chính là phân tích hoạt động bên trong và phân tích hoạt động bên ngoài. Thứ nhất, phân tích hoạt động bên trong Nội dung đánh giá hoạt động bên trong NHTM bao gồm các nội dung liên quan đến hoạch định chiến lƣợc, công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và tình hình hoạt động của ngân hàng. - Hoạch định chiến lƣợc của ngân hàng: Nội dung quan trọng đầu tiên cần làm rõ trong việc hoạch định chiến lƣợc của ngân hàng là chỉ rõ xem mục tiêu của ngân hàng là gì. Nhƣ trên đã chỉ ra, mục tiêu chiến lƣợc sau cùng của ngân hàng là làm tăng giá trị tài sản cho cổ đông, thể hiện ở việc không ngừng nâng cao giá cổ phiếu của ngân hàng trên thị trƣờng.
Tuy nhiên để đạt đƣợc mục tiêu này cần xác định đƣợc các mục tiêu ngắn hạn sau đó lƣợng hóa những mục tiêu này bằng những chỉ tiêu định lƣợng cụ thể. Bƣớc tiếp theo cần thực hiện phân tích hiện trạng ngân hàng nhƣ thế nào bao gồm phân tích các điểm yếu, điểm mạnh, cơ hội và nguy cơ mà ngân hàng phải đối mặt. Trên cơ sở đó, đội ngũ nhân lực chủ chốt có thể xây dựng và phát triển các giải pháp nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra. - Công nghệ: Cùng với sự phát triển nhanh nhƣ vũ bão của công nghệ thông tin, công nghệ ngân hàng cũng phát triển và không ngừng thay đổi.
Nhờ có công nghệ thông tin, ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ tài chính một cách tự động và nhanh chóng. Có thể nói đầu tƣ công nghệ có thể tác động tích cực đến mục tiêu sinh lợi của ngân hàng do đó việc đánh giá công nghệ là một nội dung trong đánh giá hoạt động của ngân hàng. - Phát triển nhân lực: Hầu hết lao động sử dụng trong ngân hàng là lao động có kỹ năng và đƣợc đào tạo bà. Nguồn nhân lực đóng vai trò rất quan trọng cho việc đạt mục tiêu trƣớc mắt và lâu dài của ngân hàng.
- Tình hình hoạt động của ngân hàng: Việc đánh giá tình hình hoạt động đƣợc 7 xem xét và đánh giá chi tiết hơn qua báo cáo tài chính và phân tích các tỉ số tài chính. Qua đó sẽ cung cấp một cái nhìn chi tiết hơn về tình hình hoạt động của ngân hàng về khả năng sinh lời, tính thanh khoản, rủi ro và lợi nhuận hoạt động của ngân hàng. Thứ hai, phân tích hoạt động bên ngoài - Thị phần: Thị phần là tỷ trọng về tài sản, nguồn vốn huy động, tín dụng cung cấp và các dịch vụ ngân hàng khác mà ngân hàng chiếm đƣợc so với các ngân hàng khác hoặc so với toàn ngành nói chung. Thị phần có tác động đáng kể đến mục tiêu sinh lợi của ngân hàng.
Đánh giá thị phần của ngân hàng sẽ cho thấy đƣợc các cơ hội và thách thức mà ngân hàng phải đối mặt và hoạch định chiến lƣợc phù hợp. - Tuân thủ các quy định pháp lý: Tất cả ngân hàng đều phải tuân thủ quy định pháp lý có liên quan nếu không NHNN sẽ áp dụng một số biện pháp giám sát hoặc áp chế. Khi bị đặt trong tình trạng giám sát đặc biệt xảy ra thì chi phí hoạt động sẽ gia tăng ảnh hƣởng đến tình hình hoạt động của ngân hàng. Niềm tin của công chúng và nhà đầu tƣ: Niềm tin của công chúng là sự thừa nhận của thị trƣờng về mặt an toàn và uy tín của ngân hàng.
Điều này cực kỳ quan trọng đối với hoạt động của một ngân hàng, bởi lẽ dù vốn của ngân hàng có mạnh đến đâu chăng nữa, một sự mất lòng tin của công chúng đƣa đến một cuộc đổ xô rút tiền thì ngân hàng cũng sẽ lâm vào tình trạng nguy khốn. Sự cần thiết của phân tích hoạt động ngân hàng thương mại Sự an toàn của các ngân hàng thƣơng mại luôn là mối quan tâm đối với nhiều ngƣời, từ các giới chức điều hành đến các nhà kinh doanh, các cổ đông ngân hàng và những công dân của đất nƣớc. Bởi lẽ, những vụ phá sản ngân hàng có ảnh hƣởng bất lợi đối với nền kinh tế hơn các vụ phá sản ở bất cứ loại hình doanh nghiệp nào khác. Các thua lỗ của ngân hàng có thể làm mất vốn đầu tƣ của các cổ đông, mất các khoản tiền gửi, bao gồm tiền tiết kiệm mà nhiều ngƣời để dành suốt đời mới có đƣợc và vốn hoạt động của nhiều doanh nghiệp tích luỹ trong nhiều thế hệ.
Các thua lỗ của ngân hàng làm sụt giảm niềm tin của công chúng và có hiệu ứng xấu lây truyền sàng các khu vực kinh tế khác. Hoạt động của ngân hàng thƣơng mại cũng là hoạt động rất nhạy cảm với các lĩnh vực kinh tế - chính trị - xã hội trong nƣớc và ngoài nƣớc, bất kỳ những chấn động 8 nào của nền kinh tế, chính trị, xã hội đều có thể tác động đến hoạt động của ngân hàng thƣơng mại và đòi hỏi nó phải có điều chỉnh phù hợp. Vì thế, có thể tránh cho ngân hàng những nguy cơ có thể đƣa đến sự phá sản, để phát hiện những dấu hiệu, nguy cơ rủi ro, ngƣời ta phải tìm những công cụ báo động, để phát hiện sớm những khó khăn của ngân hàng trƣớc khi những khó khăn đó phát sinh hậu quả sâu sắc và đƣa ra các biện pháp xử lý kịp thời. Một trong những công cụ hữu hiệu là thực hiện phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại.
Phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại sẽ đƣa ra một bức tranh về thực trạng hoạt động tài chính của ngân hàng, xác đinh đầy đủ, đúng đắn những nguyên nhân và mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đến tình hình tài chính của ngân hàng. Vì vậy, phân tích hoạt động của ngân hàng thƣơng mại là không thể thiếu đối với các nhà quản trị ngân hàng, các cổ đông, các nhà đầu tƣ, cơ quan quản lý và những đối tƣợng có lợi ích liên quan đến hoạt động của ngân hàng. Phân tích hoạt động ngân hàng thƣơng mại tại các quốc gia đƣợc thực hiện theo những thông lệ khác nhau. Tại các nền kinh tế đã phát triển, các Ngân hàng thƣơng mại đã phổi họp cùng nghiên cứu và thống nhất trong việc sử dụng các công cụ cũng nhƣ mô hình chuẩn trong phân tích tài chính, thậm chí hệ thống các chỉ tiêu sử dụng để phân tích và đánh giá cũng đã đƣợc thiết kế thành bộ chỉ tiêu chuẩn với các mức chất lƣợng đƣợc tham chiểu.
Tuy nhiên, ở thị trƣờng mới nổi hay các nền kinh tế chuyển đổi nhƣ Việt Nam thì việc sử dụng các công cụ trong phân tích còn chƣa thống nhất và đồng bộ cũng nhƣ chƣa có sự nghiên cứu, tìm tòi sử dụng các công cụ đang đƣợc cộng đồng ngân hàng trên thế giới chọn làm công cụ chuẩn trong phân tích. Quá trình hội nhập đòi hỏi một luật chơi chung, canh tranh toàn cầu đã dẫn đến các tiêu chí đánh giá trong phân tích tài chính ngân hàng thƣơng mại cần phải đƣợc thống nhất, khuôn khổ phân tích phải đi theo chuẩn mực quốc tế.