Luận Văn Tốt Nghiệp: Phân Tích Chuỗi Giá Trị Chè Tại Huyện Định Hóa, Tỉnh Thái Nguyên

Chuyên đề nghiên cứu Phân Tích Chuỗi Giá Trị Chè Tại Huyện Định Hóa, Thái Nguyên, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Ma Công Trình
• Người hướng dẫn: TS. Dương Hoài An
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phân Tích Chuỗi Giá Trị Chè Tại Huyện Định Hóa, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.5.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị
• 2.2.1. Chuỗi giá trị theo khung Michael Porter
• 2.2.2. Nhóm các hoạt động chính
• 2.2.2.1. Đưa nguyên vật liệu vào kinh doanh (inbound logistics)
• 2.2.2.2. Sản xuất
• 2.2.2.3. Vận chuyển ra bên ngoài (outbound logistics)
• 2.2.2.4. Marketing và bán hàng
• 2.2.2.5. Dịch vụ liên quan
• 2.2.3. Các hoạt động bổ trợ
• 2.2.3.1. Cơ sở hạ tầng
• 2.2.3.2. Quản trị nguồn nhân lực
• 2.2.3.3. Công nghệ
• 2.2.3.4. Mua sắm
• 2.2.4. Chuỗi giá trị nông nghiệp
• 2.2.5. Chuỗi giá trị theo Kaplinsky và Morris
• 3. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Định Hoá
• 3.1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng sản xuất, chế biến và tiêu thụ chè tại huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Tình hình sản xuất chè
• 4.1.2. Tình hình chế biến, tiêu thụ chè
• 4.2. Phân tích chuỗi giá trị chè Định Hoá
• 4.2.1. Lập bản đồ chuỗi giá trị
• 4.2.2. Phân tích chuỗi giá trị
• 4.2.3. Đánh giá chung về phát triển chuỗi giá trị chè trên địa bàn huyện Định Hóa
• 4.2.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển chuỗi giá trị chè trên địa bàn huyện Định Hóa
• 4.2.4.1. Định hướng phát triển chuỗi giá trị chè Định Hóa
• 4.2.4.2. Một số giải pháp
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Nhà nước
• 5.2. Đối với UBND các xã vùng trọng điểm phát triển chè
• 5.3. Đối với các tác nhân tham gia chuỗi giá trị chè Định Hóa

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuỗi giá trị chè

Chuỗi giá trị chè tại huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên là một phần quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của địa phương. Chuỗi giá trị này không chỉ bao gồm các hoạt động sản xuất mà còn liên quan đến chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu sản phẩm chè. Huyện Định Hóa có diện tích trồng chè lớn, đứng thứ tư trong tỉnh Thái Nguyên, với tổng diện tích chè đạt 2.607 ha. Sản xuất chè tại đây không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương. Theo thống kê, sản lượng chè búp tươi năm 2018 đạt gần 24.500 tấn, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của ngành chè. Tuy nhiên, việc phát triển chuỗi giá trị chè vẫn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc hình thành mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi.

1.1. Tình hình sản xuất chè

Tình hình sản xuất chè tại huyện Định Hóa đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Năng suất chè trung bình năm 2018 đạt 110,49 tạ/ha, tăng so với năm trước đó. Tuy nhiên, sản xuất chè vẫn còn manh mún và thiếu sự liên kết giữa các hộ trồng chè, thương lái và cơ sở chế biến. Điều này dẫn đến việc giảm chi phí sản xuất và tối đa hóa lợi ích cho từng tác nhân trong chuỗi. Để phát triển bền vững, cần có các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị chè.

II. Phân tích chuỗi giá trị chè

Phân tích chuỗi giá trị chè tại huyện Định Hóa giúp xác định các hoạt động chính và bổ trợ trong quá trình sản xuất và tiêu thụ chè. Theo khung lý thuyết của Michael Porter, chuỗi giá trị bao gồm các hoạt động như đưa nguyên vật liệu vào, sản xuất, vận chuyển, marketing và dịch vụ sau bán hàng. Mỗi hoạt động trong chuỗi đều có vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị cho sản phẩm chè. Việc lập bản đồ chuỗi giá trị giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về các mối quan hệ và tương tác giữa các tác nhân trong chuỗi, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện hiệu quả kinh tế cho ngành chè.

2.1. Lập bản đồ chuỗi giá trị

Lập bản đồ chuỗi giá trị chè Định Hóa cho thấy sự phân bổ lợi ích giữa các tác nhân trong chuỗi. Hộ nông dân trồng chè chỉ chiếm khoảng 10-15% lợi ích, trong khi thương lái và các cơ sở chế biến chiếm đến 80%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện vị thế của nông dân trong chuỗi giá trị. Các giải pháp như nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu chè Định Hóa và tăng cường liên kết giữa các tác nhân sẽ giúp tăng cường lợi ích cho nông dân và phát triển bền vững cho ngành chè.

III. Đề xuất giải pháp phát triển chuỗi giá trị chè

Để phát triển chuỗi giá trị chè tại huyện Định Hóa, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền địa phương đến các tác nhân trong chuỗi. Cần hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ nông dân, cải thiện cơ sở hạ tầng và kỹ thuật sản xuất. Đồng thời, các doanh nghiệp chế biến chè cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc xây dựng các mô hình liên kết sản xuất giữa nông dân và doanh nghiệp sẽ giúp tăng cường hiệu quả kinh tế cho toàn bộ chuỗi.

3.1. Giải pháp cho nông dân

Nông dân cần được đào tạo về kỹ thuật trồng và chế biến chè, đồng thời được hỗ trợ về vốn và thị trường tiêu thụ. Việc xây dựng các hợp tác xã chè sẽ giúp nông dân tăng cường sức mạnh trong thương lượng giá cả và giảm thiểu rủi ro trong sản xuất. Ngoài ra, cần có các chương trình khuyến khích nông dân tham gia vào các hoạt động chế biến và tiêu thụ chè để nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho họ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chè đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại các vùng miền núi phía Bắc như tỉnh Thái Nguyên. Với tổng diện tích chè hơn 18.500 ha, Thái Nguyên là vùng chè trọng điểm quốc gia, trong đó huyện Định Hóa đứng thứ tư về diện tích trồng chè với 2.607 ha, chiếm 87% diện tích chè kinh doanh. Giai đoạn 2016-2018, năng suất chè trung bình của huyện tăng từ 109,47 tạ/ha lên 110,49 tạ/ha, sản lượng chè búp tươi đạt gần 24.500 tấn năm 2018, tăng trưởng bình quân 6,89% mỗi năm. Tuy nhiên, chuỗi giá trị chè tại Định Hóa còn nhiều hạn chế do sản xuất manh mún, thiếu liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phân tích chuỗi giá trị chè, xây dựng bản đồ chuỗi giá trị chè tại huyện Định Hóa, phân tích chi phí – lợi ích của các tác nhân trong chuỗi, đồng thời đề xuất giải pháp phát triển chuỗi giá trị chè đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chuỗi giá trị chè xanh tại huyện Định Hóa, sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2018 và số liệu sơ cấp thu thập tháng 10/2019. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hoàn thiện lý thuyết phân tích chuỗi giá trị nông sản, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn giúp các nhà quản lý và doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, chế biến và tiêu thụ chè, góp phần phát triển kinh tế địa phương và giảm nghèo bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter (2008), trong đó chuỗi giá trị bao gồm các hoạt động chính như: đưa nguyên vật liệu vào kinh doanh, sản xuất, vận chuyển ra ngoài, marketing và bán hàng, dịch vụ liên quan; cùng các hoạt động bổ trợ như cơ sở hạ tầng, quản trị nhân lực, công nghệ và mua sắm. Chuỗi giá trị giúp phân tích chi phí, lợi ích và vai trò của từng tác nhân trong việc tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích chuỗi giá trị nông nghiệp, tập trung vào các hoạt động từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến, phân phối đến tiêu thụ sản phẩm chè. Mô hình này giúp nhận diện các mắt xích trong chuỗi, đánh giá sự liên kết, phân phối lợi ích và các rào cản trong chuỗi giá trị.

Khái niệm chuỗi cung ứng cũng được xem xét như một phần của chuỗi giá trị, bao gồm các nhà cung cấp nguyên liệu, nhà sản xuất, nhà bán sỉ, nhà bán lẻ và khách hàng cuối cùng. Sự phối hợp hiệu quả trong chuỗi cung ứng góp phần nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng, phân tích SWOT chuỗi giá trị, phân phối lợi ích trong chuỗi, và quản trị chuỗi giá trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo của Sở Nông nghiệp & PTNT, Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Định Hóa, Niên giám Thống kê tỉnh Thái Nguyên và các tài liệu liên quan giai đoạn 2016-2018; cùng số liệu sơ cấp thu thập tháng 10/2019 thông qua khảo sát, phỏng vấn các tác nhân trong chuỗi giá trị chè.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên được áp dụng với cỡ mẫu gồm 90 hộ trồng chè đại diện cho 3 xã trọng điểm (Phú Đình, Sơn Phú, Bình Yên), 15 hợp tác xã/cơ sở chế biến, 15 người bán lẻ, 5 doanh nghiệp và 30 người tiêu dùng. Phỏng vấn chuyên gia và bán cấu trúc cũng được sử dụng để thu thập thông tin sâu về chuỗi giá trị.

Phương pháp phân tích bao gồm lập sơ đồ chuỗi giá trị, phân tích chi phí – lợi ích từng tác nhân, phân tích SWOT các khâu trong chuỗi, đánh giá sự phân phối lợi ích và đề xuất giải pháp phát triển chuỗi. Quá trình nghiên cứu diễn ra từ năm 2019 đến 2020, với thu thập số liệu sơ cấp tháng 10/2019 và xử lý, phân tích số liệu trong các tháng tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất chè: Diện tích chè toàn huyện năm 2018 đạt 2.607 ha, tăng 43 ha so với năm 2017, trong đó diện tích chè kinh doanh chiếm 87%. Năng suất trung bình năm 2018 đạt 110,49 tạ/ha, tăng 0,92% so với năm trước. Sản lượng chè búp tươi đạt gần 24.500 tấn, tăng trưởng bình quân 6,89% mỗi năm.

2. Phân bố lợi ích trong chuỗi giá trị: Hộ nông dân trồng chè chỉ chiếm khoảng 10-15% lợi ích trong chuỗi, trong khi thương lái và các cơ sở chế biến chiếm tới 80%. Điều này cho thấy sự bất cân xứng trong phân phối lợi ích, ảnh hưởng đến động lực phát triển của người sản xuất.

3. Liên kết trong chuỗi giá trị còn yếu: Sản xuất chè chủ yếu mang tính manh mún, tự phát, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi như nhà cung ứng đầu vào, người trồng, thu gom, chế biến và phân phối. Hợp đồng và các hình thức liên kết chính thức chưa được áp dụng rộng rãi.

4. Công nghệ và quản trị chuỗi: Công nghệ chế biến chè tại các cơ sở nhỏ còn lạc hậu, trong khi các doanh nghiệp lớn đã áp dụng công nghệ tiên tiến. Quản trị chuỗi giá trị chưa hiệu quả, thiếu sự phối hợp và chia sẻ thông tin giữa các tác nhân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu vốn đầu tư, hạn chế về công nghệ và kỹ thuật, cùng với cơ chế chính sách chưa hoàn thiện để thúc đẩy liên kết chuỗi. So sánh với các huyện chè trọng điểm khác như Đại Từ và Đồng Hỷ, Định Hóa còn thiếu các mô hình liên kết chuỗi giá trị hiệu quả và chưa phát huy được vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp trong việc nâng cao giá trị sản phẩm.

Biểu đồ phân phối lợi ích trong chuỗi giá trị cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các tác nhân, điều này có thể được trình bày qua biểu đồ tròn hoặc cột để minh họa tỷ trọng lợi ích từng nhóm. Bảng phân tích SWOT các khâu sản xuất, thu gom và chế biến cũng cho thấy điểm mạnh, điểm yếu và cơ hội, thách thức cần được giải quyết.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc xây dựng chuỗi giá trị chè bền vững, tăng cường liên kết, áp dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản trị chuỗi để nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững ngành chè tại Định Hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ: Đề nghị chính quyền địa phương xây dựng và hoàn thiện các chính sách khuyến khích liên kết chuỗi giá trị, hỗ trợ vốn, đào tạo kỹ thuật cho nông dân và các cơ sở chế biến. Thời gian thực hiện trong 2 năm tới, chủ thể là UBND huyện và các sở ngành liên quan.

2. Phát triển hợp tác xã và mô hình liên kết chuỗi: Khuyến khích thành lập và nâng cao năng lực hợp tác xã, tổ hợp tác trong sản xuất và chế biến chè, tạo điều kiện cho các mô hình liên kết dọc từ sản xuất đến tiêu thụ. Mục tiêu tăng tỷ lệ chè sản xuất theo chuỗi lên 50% đến năm 2025.

3. Ứng dụng công nghệ tiên tiến trong chế biến: Hỗ trợ các cơ sở chế biến nâng cấp công nghệ, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, VietGAP, GlobalGAP để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường trong và ngoài nước. Chủ thể là doanh nghiệp, hợp tác xã phối hợp với viện nghiên cứu, thời gian 3 năm.

4. Xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường: Tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu chè Định Hóa, xây dựng chỉ dẫn địa lý, phát triển kênh phân phối hiện đại. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể là các doanh nghiệp, chính quyền địa phương và các tổ chức xúc tiến thương mại.

5. Đào tạo và nâng cao năng lực quản trị chuỗi: Tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn về quản trị chuỗi giá trị, kỹ thuật sản xuất, chế biến và marketing cho các tác nhân trong chuỗi. Mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý chuỗi trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Các cơ quan quản lý nhà nước ở cấp tỉnh, huyện có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển ngành chè, hỗ trợ liên kết chuỗi và phát triển kinh tế nông thôn.

2. Doanh nghiệp và hợp tác xã chế biến, kinh doanh chè: Tham khảo để nâng cao hiệu quả sản xuất, áp dụng công nghệ mới, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm chè.

3. Nông dân và tổ chức nông dân: Hiểu rõ vai trò và lợi ích trong chuỗi giá trị, từ đó chủ động tham gia liên kết, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp: Tài liệu tham khảo quý giá về phân tích chuỗi giá trị nông sản, phương pháp nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong phát triển ngành chè.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuỗi giá trị chè là gì và tại sao cần phân tích?
   Chuỗi giá trị chè là tập hợp các hoạt động từ sản xuất, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm chè, mỗi khâu tạo ra giá trị gia tăng. Phân tích giúp nhận diện các tác nhân, chi phí, lợi ích và mối liên kết để nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững.

2. Tại sao lợi ích trong chuỗi giá trị chè không được phân phối đồng đều?
   Do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết và công nghệ, các tác nhân trung gian như thương lái và cơ sở chế biến chiếm phần lớn lợi ích, trong khi nông dân chỉ hưởng 10-15%, ảnh hưởng đến động lực sản xuất.

3. Phương pháp thu thập số liệu trong nghiên cứu này như thế nào?
   Sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2018 từ các cơ quan quản lý và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát, phỏng vấn 155 đối tượng gồm nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã, người tiêu dùng tại 3 xã trọng điểm.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao giá trị chuỗi chè tại Định Hóa?
   Hoàn thiện chính sách hỗ trợ, phát triển hợp tác xã, ứng dụng công nghệ chế biến tiên tiến, xây dựng thương hiệu và đào tạo quản trị chuỗi là các giải pháp trọng tâm.

5. Nghiên cứu có thể áp dụng cho các vùng chè khác không?
   Có, phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể tham khảo để phát triển chuỗi giá trị chè tại các địa phương có điều kiện tương tự, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ.

Kết luận

• Huyện Định Hóa có tiềm năng lớn về phát triển cây chè với diện tích 2.607 ha và sản lượng gần 24.500 tấn năm 2018, đóng góp quan trọng vào kinh tế địa phương.
• Chuỗi giá trị chè hiện còn manh mún, thiếu liên kết và phân phối lợi ích chưa công bằng, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.
• Nghiên cứu đã xây dựng bản đồ chuỗi giá trị, phân tích chi phí – lợi ích và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chuỗi giá trị chè đến năm 2025.
• Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện chính sách, phát triển hợp tác xã, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực quản trị chuỗi.
• Đề nghị các nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân phối hợp triển khai các giải pháp nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành chè tại huyện Định Hóa.

Khuyến khích các bên liên quan tổ chức hội thảo, tập huấn và xây dựng kế hoạch triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và chuyên sâu về chuỗi giá trị chè.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị 1. Chuỗi giá trị theo khung Michael Porter Chuỗi giá trị cũng được biết đến như là chuỗi giá trị phân tích, là một khái niệm từ quản lý kinh doanh đầu tiên đã được mô tả và phổ cập bởi Michael Porter vào năm 1985 trong cuốn sách best-seller của ông có tựa đề: “Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance” (Lợi thế cạnh tranh: Tạo và duy trì thành tích vượt trội trong kinh doanh).

Theo Michael Porter thì chuỗi giá trị của một ngành, một doanh nghiệp bao gồm các hoạt động chính và các hoạt động bổ trợ tạo nên lợi thế cạnh tranh khi được cấu hình một cách thích hợp…Theo đó, chuỗi giá trị là một chuỗi các hoạt động mà các sản phẩm trải qua tất cả các hoạt động của chuỗi theo một thứ tự và tại mỗi hoạt động thì sản phẩm đó gia tăng thêm một số giá trị. Chuỗi các hoạt động cung cấp cho các sản phẩm nhiều giá trị gia tăng hơn tổng giá trị gia tăng của tất cả các hoạt động cộng lại trích dẫn tác giả, năm xuất bản của cuốn sách đó vào đây. Chuỗi giá trị (value chain) – là khung mẫu cơ sở để suy nghĩ một cách chiến lược về hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời đánh giá chi phí và vai trò tương đối của chúng trong việc khác biệt hóa. Khác biệt giữa giá trị với chi phí thực hiện các hoạt động cần thiết để tạo ra sản phẩm/ dịch vụ ấy sẽ quyết định mức lợi nhuận.

Chuỗi giá trị giúp ta hiểu rõ các nguồn gốc của giá trị cho người mua (buyer value) đảm bảo một mức giá cao hơn cho sản phẩm, cũng như lý do tại sao sản phẩm này có thể thay thế sản phẩm khác. Chiến lược là một cách sắp xếp và kết hợp nội tại các hoạt động một cách nhất quán, cách thức này phân biệt rõ ràng doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác (Michael Porter, 2008). Về tổng thể có chín loại hoạt động tạo ra giá trị trong toàn chuỗi được chia thành hai nhóm: Luan van 5 - Nhóm hoạt động chính thì bao gồm dãy năm loại hoạt động: Đưa nguyên vật liệu vào kinh doanh; Vận hành, sản xuất- kinh doanh; Vận chuyển ra bên ngoài; Marketing và bán hàng; Cung cấp các dịch vụ liên quan. - Nhóm bổ trợ chứa các hoạt động tạo ra giá trị bao gồm: Hạ tầng, quản trị nhân lực, công nghệ và mua sắm.

Các hoạt động bổ trợ xảy ra bên trong từng loại hoạt động chính. * Nhóm các hoạt động chính - Đưa nguyên vật liệu vào kinh doanh (hay còn gọi là hậu cần đến - inbound logistics): Những hoạt động này liên quan đến việc nhận, lưu trữ và dịch chuyển vào sản phẩm, chẳng hạn như quản trị nguyên vật liệu, kho bãi, kiểm soát tồn kho, lên lịch trình xe cộ và trả lại sản phẩm cho nhà cung cấp. - Sản xuất: Các hoạt động tương ứng với việc chuyển đổi đầu vào thành sản phẩm hoàn thành. - Vận chuyển ra bên ngoài hay hậu cần ra ngoài (outbound logistics): Đây là những hoạt động kết hợp với việc thu thập, lưu trữ và phân phối hàng hóa vật chất sản phẩm đến người mua, chẳng hạn như quản lý kho bãi cho sản phẩm hoàn thành, quản trị nguyên vật liệu, quản lý phương tiện vận tải, xử lý đơn hàng và lên lịch trình – kế hoạch.

- Marketing và bán hàng: Những hoạt động này liên quan đến việc quảng cáo, khuyến mãi, lựa chọn kênh phân phối, quản trị mối quan hệ giữa các thành viên trong kênh và định giá. - Dịch vụ liên quan: Các hoạt động liên quan đến việc cung cấp dịch vụ nhằm gia tăng hoặc duy trì giá trị sản phẩm. * Các hoạt động bổ trợ - Cơ sở hạ tầng: Chúng không chỉ hỗ trợ cho một hoặc nhiều các hoạt động chính mà còn hỗ trợ cho cả tổ chức. Các doanh nghiệp lớn thường bao Luan van 6 gồm nhiều đơn vị hoạt động; Chúng ta có thể nhận thấy rằng các hoạt động này được phân chia giữa các trụ sở chính và các công ty con.

- Quản trị nguồn nhân lực: Đây chính là những hoạt động liên quan đến việc chiêu mộ, tuyển dụng, đào tạo, phát triển và quản trị thù lao cho toàn thể nhân viên trong tổ chức, có hiệu lực cho cả hoạt động chính và hoạt động bổ trợ. - Công nghệ: Có ý nghĩa rất rộng trong bối cảnh ngày nay, theo quan điểm của M.Porter thì mọi hoạt động đều gắn liền với công nghệ, có thể là bí quyết, các quy trình thủ tục hoặc công nghệ được sử dụng trong tiến trình hoặc thiết kế sản phẩm. - Mua sắm: Thu mua liên quan đến chức năng mua nguyên vật liệu đầu vào được sử dụng trong chuỗi giá trị của công ty. Việc này bao gồm nguyên vật liệu, nhà cung cấp và các thiết bị khác cũng như tài sản.

- Xét ở một góc độ khác, chuỗi giá trị còn được nhìn thông qua các quá trình kinh doanh chủ đạo, bao gồm: (a) Quá trình phát triển công nghệ sản phẩm; (b) Quá trình quản trị kho và nguyên vật liệu, đầu vào; ( c) Quá trình từ đặt hàng tới thanh toán; và (d) Quá trình cung cấp dịch vụ. - Chuỗi giá trị có thể có phạm vi trong một địa phương, quốc gia, và toàn cầu. * Chuỗi giá trị nông nghiệp Được xem như một chuỗi hoạt động làm gia tăng giá trị trong sản xuất nông nghiệp được thực hiện bởi các cá nhân và tổ chức khác nhau. Nói một cách đơn giản, các sản phẩm nông nghiệp ở dạng sản phẩm thô ban đầu sẽ được thu mua, xử lý, phân phối, tinh lọc, bao gói, tiếp thị và được bán thông qua các cơ sở kinh doanh nông nghiệp.

Chuỗi hoạt động này sẽ cho phép các đối tác tham gia chuỗi giá trị hoạch định chiến lược kinh doanh, liên kết và tổ chức hợp đồng với nhau và cùng thu lợi nhuận từ những giá trị gia tăng. Chuỗi giá trị nông nghiệp bao gồm các hoạt động như: phát triển và Luan van 7 phân phối các giống cây và vật nuôi, cung cấp nguyên liệu đầu vào, thành lập các hội nông dân, sản xuất nông nghiệp nói chung, chế biến sau thu hoạch, cung cấp công nghệ sản xuất và chế biến, hạ tầng và tiêu chí phân loại sản phẩm, công nghệ đóng gói và làm lạnh, chế biến nông nghiệp, cất trữ, kho bãi,vận tải, tài chính và khảo sát thị trường. Mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp giúp các mắt xích phát triển rời rạc liên kết với nhau để tăng sức cạnh tranh và giá trị cho nông sản Việt Nam, góp phần nâng cao sức cạnh tranh và thu nhập, kiến tạo một nông thôn mới với cơ hội mới cho mọi người. Chuỗi giá trị theo Kaplinsky và Morris “Chuỗi giá trị bao gồm toàn bộ các hoạt động cần thiết để đưa ra một sản phẩm hoặc dịch vụ từ một ý tưởng thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau, phân phối sản phẩm đến người tiêu dùng cuối cùng và vứt bỏ sau khi sử dụng” (Raphael Kaplinsky & Mike Morris, 2000).

Chuỗi giá trị tồn tại khi mà tất cả các tác nhân tham gia vào hoạt động của chuỗi theo cách để tối ưu hoá việc tạo ra giá trị dọc theo chuỗi. Kaplinsky và Morris nhấn mạnh rằng không có một phương pháp chuẩn tắc cho việc phân tích một chuỗi giá trị. Xây dựng phương pháp phân tích chuỗi giá trị phụ thuộc vào cách tiếp cận và vấn đề nghiên cứu cũng như mục tiêu đăt ra. Có nhiều cách tiếp cận trong phân tích chuỗi giá trị, nhưng mỗi cách tiếp cận chuỗi đều có những lợi thế và bất lợi khác nhau.

Trong Sổ tay nghiên cứu chuỗi giá trị của Kaplinsky và Morris (2000), việc phân tích chuỗi giá trị gồm những nội dung sau: - Xác định tác nhân đầu tiên để bắt đầu thực hiện nghiên cứu; - Lập sơ đồ chuỗi giá trị: Quá trình lập sơ đồ chuỗi cần xác định và vẽ các quá trình cốt lõi trong chuỗi; Xác định các tác nhân trong mỗi quá trình; Vẽ dòng luôn chuyển sản phẩm giữa các tác nhân dọc theo chuỗi, Luan van 8 bao gồm dòng luân chuyển về địa lý; Xác định khối lượng sản phẩm giao dịch luân chuyển giữa các tác nhân; Xác định sự thay đổi giá trị qua mỗi quá trình; Xác định các phương thức liên kết và giao dịch giữa các tác nhân trong chuỗi. - Xác định những phân đoạn thị trường của sản phẩm và các yếu tố thành công then chốt cho sản phẩm trên thị trường; - Xác định cách thức nhà sản xuất kết nối với thị trường, đánh giá đặc điểm và vai trò của người mua và người bán trên thị trường; - Đánh giá và kiểm tra hiệu quả vận hành chuỗi giá trị: Tức là đánh giá khả năng cạnh tranh về chi phí, chất lượng, thỏa mãn nhu cầu đa dạng của khách hàng, năng lực thực hiện cải tiến cho sản phẩm cũng như quá trình tạo ra giá trị; - Quản trị chuỗi giá trị: Đánh giá sức mạnh của quyền lực chi phối thị trường ở các tác nhân, xác định tác nhân then chốt và quan trọng nhất trong việc xây dựng chuỗi giá trị bền vững; - Các vấn đề liên quan đến phân phối lợi ích, giá trị gia tăng, rủi ro, rào cản gia nhập ngành… 1. Chuỗi cung ứng * Khái niệm về chuỗi cung ứng Ngày nay cạnh tranh một cách thành công trong bất kỳ môi trường kinh doanh nào đều đòi hỏi các doanh nghiệp phải tham gia vào công việc kinh doanh của nhà cung cấp cũng như khách hàng của nó. Điều này yêu cầu các doanh nghiệp khi đáp ứng sản phẩm hoặc dịch vụ mà khách hàng cần phải quan tâm sâu sắc hơn đến dòng dịch chuyển nguyên vật liệu, cách thức thiết kế và đóng gói sản phẩm và dịch vụ của nhà cung cấp, cách thức vận chuyển và bảo quản sản phẩm hoàn thành và những điều mà người tiêu dùng hoặc khách hàng cuối cùng thực sự yêu cầu.

Hơn nữa, trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt ở thị trường toàn cầu hiện nay, việc giới Luan van 9 thiệu sản phẩm mới với chu kỳ sống ngày càng ngắn hơn, cùng với mức độ kỳ vọng ngày càng cao của khách hàng đã thúc đẩy các doanh nghiệp phải đầu tư và tập trung nhiều vào chuỗi cung ứng của nó. Điều này, cùng với những tiến bộ liên tục trong công nghệ truyền thông và vận tải (ví dụ: Truyền thông di động, Internet và phân phối hàng qua đêm) đã thúc đẩy sự phát triển không ngừng của chuỗi cung ứng và những kỹ thuật để quản lý nó. Vậy chuỗi cung ứng là gì?