Phần mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của phƣơng pháp phân tích chi phí lợi ích. Chƣơng 2: Mô tả dự án. Chƣơng 3: Phân tích chi phí lợi ích dự án. 6 Luan van Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƢƠNG PHÁP PHÂN TÍCH LỢI ÍCH VÀ CHI PHÍ 1.1 Tổng quan về phân tích chi phí và lợi ích Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Hữu Hải chính sách công có thể đƣợc hiểu nhƣ sau: Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nƣớc đƣợc thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hƣớng mục tiêu và cách thức giải quyết các vấn đề công trong xã hội [21, tr.
Cũng theo quan điểm của tác giả Nguyễn Hữu Hải chu trình chính sách công có thể đƣợc hiểu là Quá trình luân chuyển các bƣớc từ khởi sự chính sách đến khi xác định đƣợc hiệu quả của chính sách trong đời sống xã hội và bao gồm các bƣớc sau: Tìm kiếm vấn đề chính sách công – Hoạch định chính sách công – Tổ chức thực thi chính sách công – Đánh giá chính sách công – Phân tích chính sách công 21, tr. Trong đó phân tích chính sách công là một hoạt động mang tính thƣơng xuyên, liên tục có liên quan đến tất cả các bƣớc trong chu trình chính sách công. Theo quan điểm của tác giả Triệu Văn Cƣờng quy trình chính sách công gồm các bƣớc nhƣ sau: Thiết lập chƣơng trình nghị sự - Xây dựng dự thảo chính sách - Quyết định chính sách - Thực thi chính sách - Đánh giá chính sách 19, tr. Phân tích chính sách công là một hoạt động rất phổ biến, nó diễn ra một cách liên tục trong quy trình chính sách.
Để phân tích và đánh giá chính sách công, ngƣời ta có thể sử dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau nhƣ: Mô hình hóa, phân tích thống kê, Đánh giá tác động pháp luật (RIA) và một phƣơng pháp thƣờng hay sử dụng là Phân tích lợi ích và chi phí (CBA).1 K i ni m p ân tíc c i p í và lợi íc 7 Luan van Khái niệm phân tích chi phí lợi ích do kỹ sƣ Depuit ngƣời pháp đề xƣớng trong một bài báo của ông năm 1848 và sau này xuất bản chính thức trong các tác phẩm của Alfred Marshall. Phƣơng pháp này đƣợc ứng dụng trong thực tiễn và áp dụng rộng rãi trong các dự án lớn. Tuy nhiên, lý thuyết và thực hành phân tích chi phí và lợi ích hiện nay đã thay đổi nhiều và đƣợc sử dụng rộng rãi để đánh giá đề xuất chính sách công với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo Frances Perkins (1994): CBA là phân tích mở rộng của phân tích tài chính, đƣợc sử dụng chủ yếu bởi các chính phủ và các cơ quan quốc tế để xem xét một dự án hay chính sách có làm tăng phúc lợi cộng đồng hay không.
Theo Boardman (2001) cũng giải thích: CBA là một phƣơng pháp đánh giá chính sách, trong đó giá trị của tất cả các kết quả chính sách đối với mọi thành viên trong xã hội nói chung đƣợc lƣợng hóa bằng tiền. Lợi ích xã hội ròng là thƣớc đo giá trị của chính sách. Cách nhìn nhận của CBA là toàn diện, không phản ánh lợi ích của bất cứ cá nhân, tổ chức hay nhóm nào. Chính vì vậy mà công cụ CBA ngày càng trở nên phổ biến và đƣợc ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
CBA có thể đƣợc dùng cho các chính sách, kế hoạch, chƣơng trình, dự án cũng có thể dùng rộng rãi trong các vấn đề nhƣ thị trƣờng lao động, giáo dục, nghiên cứu khoa học và môi trƣờng. Đặc biệt CBA là công cụ hiệu lực đối với đánh giá tác động môi trƣờng cho dự án phát triển kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, đối với các dự án đó thì việc lƣợng hoá đƣợc những chi phí, lợi ích là rất phức tạp, không dễ gì thấy đƣợc và thời gian tác động là bao lâu. chính vì vậy việc đo lƣờng để lƣợng hoá kết quả là không đơn giản, thậm chí không có một thƣớc đo chung, hay một phƣơng pháp chung phục vụ cho việc tính toán.
Nhƣ vậy, theo quan điểm của tác giả Triệu Văn Cƣờng thì phân tích chi phí lợi ích (CBA) là: Phƣơng pháp phân tích tác động của kinh tế và xã hội 8 Luan van từ những can thiệp của Nhà nƣớc bằng cách xem xét lợi ích xã hội ròng do các can thiệp đó tạo ra 17,tr. Mục đích của phân tích chi phí và lợi ích là nhằm đánh giá hiệu quả của sự can thiệp của nhà nƣớc so với nguyên trạng. Nguyên tắc thực hiện phân tích chi phí lợi ích là xác định tất cả các bên bị tác động bởi can thiệp và đánh giá giá trị bằng tiền của tác động đó lên các bên. Đối với các nhà hoạch định chính sách, CBA là công cụ thiết thực hỗ trợ cho việc ra quyết định có tính xã hội, từ đó quyết định phân bổ nguồn lực một cách hợp lý, tránh gây ra thất bại thị trƣờng (tức là giá cả hàng hoá không phản ánh đúng giá trị của nó) có thể xảy ra thông qua sự can thiệp hiệu quả của Nhà nƣớc.
Phƣơng pháp CBA có nhiều quan điểm tiếp cận khác nhau, có thể ở giai đoạn hình thành, giai đoạn giữa hoặc giai đoạn cuối của dự án. Phạm vi nghiên cứu áp dụng của phân tích chi phí lợi ích rất rộng, đƣợc áp dụng trong 3 giai đoạn của xây dựng và đánh giá dự án cụ thể nhƣ sau: Nhận dạng hay đề xuất dự án: Trong giai đoạn này chủ đầu tƣ xác định đầu tƣ dự án và xác định mục tiêu mà Nhà nƣớc muốn đạt đƣợc Nghiên cứu tiền khả thi: Trong giai đoạn này chủ đầu tƣ có đƣợc những đánh giá chính xác về những thành tố về những thành tố chính của các chi phí và lợi ích của dự án. Sử dụng dữ liệu sơ bộ này, nhà phân tích tiến hành phân tích tài chính và phân tích kinh tế để xác định xem dự án có thể thực hiện đƣợc về diện tài chính hay kinh tế hay không. Nếu dự án có thể thực hiện đƣợc từ những dữ liệu điều tra sơ bộ thì sẽ đƣợc chuyển sang giai đoạn nghiên cứu khả thi.
Nghiên cứu khả thi: Ở giai đoạn này cần phải thu thập dữ liệu chính xác hơn về tất cả các chi phí và lợi ích của dự án, trong đó phân tích rủi ro cung cấp thông tin quan trọng về tính khả thi của dự án sau đó đánh giá tính khả thi của dự án. Sâu đó đánh giá tính khả thi về kinh tế và tài chính của dự 9 Luan van án. Nếu dự án đó vẫn khả thi thì dự án đó đƣợc phê duyệt và chuyển sang giai đoạn thiết kế dự án với 3 công đoạn chủ yếu là Thiết kế dự án; Thực hiện; và đánh giá sau [17,tr. Chính nhờ quan điểm tiếp cận phong phú này sẽ cung cấp cho chúng ta những góc nhìn khác nhau.
Từ đó sẽ cung cấp cho chúng ta một lƣợng thông tin cơ bản về toàn bộ dự án, hay những bài học kinh nghiệm rút ra khi tiến hành một dự án tƣơng tự. Muốn đƣa ra đƣợc phƣơng án đem lại hiệu quả cao nhất trong hàng loạt các phƣơng án đề xuất thì cần phải có một căn cứ, cơ sở nào đó dùng để so sánh. Phƣơng pháp CBA sẽ cho chúng ta hình dung ra đƣợc toàn bộ những chi phí cũng nhƣ lợi ích mà mỗi phƣơng án đƣa ra có thể đem lại, và dựa trên kết quả phân tích đó chúng ta sẽ lựa chọn đƣợc phƣơng án phù hợp với mục tiêu đề ra. Kết quả của sự lựa chọn này sẽ đảm bảo độ tin cậy cao hơn và thực sự có hiệu lực thuyết phục khi đƣa ra một quyết định.2 C c loại p ân tíc c i p í lợi íc Phân tích kinh tế và phân tích tài chính đều là phân tích chi phí lợi ích, tuy nhiên hai khái niệm này không đồng nhất với nhau tùy thuộc vào mục đích của ngƣời sử dụng.
Dƣới góc độ của nhà đầu tƣ, thì ngƣời ta sử dụng phƣơng pháp phân tích tài chính vì mục tiêu cuối cùng họ muốn đạt đƣợc đó là tối đa hoá lợi nhuận (là sự chênh lệch giữa doanh thu và chi phí). Để đạt đƣợc điều đó thì họ phải giảm đến mức tối thiểu chi phí sản xuất. Và nhƣ vậy, một cách vô tình hay cố tình, họ đã quên đi khoản chi phí đầu tƣ cho xử lý môi trƣờng mà đáng lẽ họ phải trả. Dƣới góc độ quản lý vĩ mô, hoạt động sản xuất là nhằm đảm bảo phát triển bền vững có nghĩa là đảm bảo phát triển đồng đều cả 3 khía cạnh: Kinh tế - Xã hội - Môi trƣờng.
Chính vì vậy mà phƣơng pháp phân tích kinh tế 10 Luan van đƣợc sử dụng, nói bao hàm rộng hơn, đây là phƣơng pháp phân tích kinh tế - tài chính có tính đến yếu tố môi trƣờng. Theo quan điểm của tác giả Triệu Văn Cƣờng thì Phân tích chi phí lợi ích đƣợc dựa trên các cơ sở lý thuyết nhƣ: - Hiệu quả phân bổ là một trạng thái kinh tế mà trong đó không thể làm cho bất kỳ ai đƣợc hƣởng lợi mà không làm cho bất kỳ ai khác bị thiệt (tối ƣu Pareto). Khi ta lựa chọn một phƣơng thức quyết định nào đó làm cho một ngƣời giàu lên nhƣng cũng không làm cho ngƣời khác nghèo đi, do đó một phƣơng thức phân bổ hiệu quả là phƣơng thức mà khi chúng ta quyết định 1 ngƣời nào đó giàu lên mà không làm cho ngƣời khác nghèo đi. - Chi phí cơ hội là chi phí của những thứ phải từ bỏ để có thể có đƣợc một hàng hóa hay một dịch vụ nào đó.
Đối với dự án là giá trị các nguồn lực yêu cầu trong phƣơng án sử dụng tốt nhất của chúng. Đối với các doanh nghiệp sản xuất thì khái niệm chi phí cơ hội phù hợp với bất cứ tình huống nào, trong đó phải quyết định sử dụng tài nguyên sản xuất cho mục đích này chứ không phải mục đích khác. Ảnh hƣởng của các sự lựa chọn công nghệ đối với môi trƣờng cũng có thể lựa chọn bằng kĩ thuật này. - Tiêu chí sãn sàng chi trả, các lợi ích là tổng số của các số lƣợng tiền tối đa mà ngƣời dân sẵn sàng trả để có đƣợc các kết quả mà họ xem là mong muốn; các chi phí là là tổng số lƣợng tiền tối đa mà ngƣời dân sẵn sàng trả để tránh các kết quả đầu ra mà họ xem là không mong muốn.