Xác định các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại việt nam

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng cấu trúc vốn ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích chuyên sâu, giai đoạn 2012-2022, hàm ý quản trị hiệu quả.

• Tác giả: Trịnh Thị Thúy Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thu Hằng
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Ngân Hàng
• Đề tài: Xác Định Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Giai Đoạn 2012 - 2022
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 0.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 0.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.5.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 0.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. KẾT CẤU BÀI KHÓA LUẬN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. KHÁI NIỆM VỀ CẤU TRÚC VỐN
• 1.2. CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN
• 1.2.1. Theo quan điểm truyền thống
• 1.2.2. Lý thuyết Modigliani & Miller
• 1.2.3. Lý thuyết trật tự phân hạng (The Pecking–order Theory)
• 1.2.4. Lý thuyết đại diện (The agency theory)
• 1.2.5. Lý thuyết đánh đổi (The trade-off theory)
• 1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CẤU TRÚC VỐN
• 1.3.1. Yếu tố thuộc về môi trường vĩ mô
• 1.3.2. Yếu tố thuộc về ngân hàng
• 1.4. LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 1.4.1. Một số nghiên cứu nước ngoài
• 1.4.2. Một số nghiên cứu trong nước
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CẤU TRÚC VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1.1. Quy mô hệ thống NHTM Việt Nam
• 2.1.2. Thực trạng hoạt động của các NHTM
• 2.2. THỰC TRẠNG CẤU TRÚC VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Tình hình tổng nợ
• 2.2.2. Tình hình vốn chủ sở hữu
• 2.2.3. Thực trạng hệ số nợ của các NHTM Việt Nam
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐO LƯỜNG CÁC BIẾN VÀ XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.2.3. Kỳ vọng về dấu của các biến độc lập
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. MÔ TẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.2.1. Ma trận tương quan giữa các biến
• 4.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến trong mô hình
• 4.3. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY
• 4.3.1. Hồi quy mô hình OLS, FEM, REM
• 4.3.2. Kiểm định F-test
• 4.3.3. Kiểm định Hausman
• 4.3.4. Mô hình REM
• 4.3.5. Kiểm định khuyết tật của mô hình REM
• 4.3.6. Mô hình khắc phục khuyết tật
• 4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Tác động của các biến độc lập thuộc môi trường vĩ mô
• 4.4.2. Tác động của các biến độc lập thuộc về ngân hàng
• 4.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• 5.2. ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Cấu Trúc Vốn Ngân Hàng 2012 2022

Theo Stuart I Greenbaum và Anjan V. Thakor (2015), cấu trúc vốn của ngân hàng ảnh hưởng đến khả năng chống chịu và nguy cơ “sụp đổ” trước các cú sốc kinh tế. Các ngân hàng dễ bị tổn thương do cung cấp nhiều dịch vụ tài chính tiềm ẩn rủi ro. Diamond và Rajan (2000) đồng quan điểm về tầm quan trọng của cấu trúc vốn trong hoạt động ngân hàng. Cấu trúc vốn tác động đến sự ổn định, hiệu quả tín dụng và khả năng thanh khoản của ngành ngân hàng và thị trường tài chính. Do đó, cấu trúc vốn ngân hàng là vấn đề quan trọng được các nhà quản lý quan tâm. Các nghiên cứu về cấu trúc vốn thường tập trung vào doanh nghiệp phi tài chính, ít nghiên cứu về ngân hàng. Không thể áp dụng kết quả nghiên cứu từ doanh nghiệp phi tài chính cho ngân hàng vì ngành ngân hàng có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao và quy định về vốn khắt khe hơn (Hafiz Hoque và Eilnaz Kashefi Pour, 2018). Nghiên cứu này tập trung phân tích cấu trúc vốn các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012-2022.

1.1. Tầm Quan Trọng của Cấu Trúc Vốn Đối Với Ngân Hàng

Một ngân hàng có cấu trúc vốn hợp lý sẽ có “sức khỏe” tốt, đủ để cạnh tranh trên thị trường tài chính và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về vốn. Điều này giúp ngăn ngừa rủi ro từ những tác động tiêu cực và biến đổi khó lường của nền kinh tế. Cấu trúc vốn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời và rủi ro của ngân hàng thương mại.

1.2. Thực Trạng Quản Trị Cấu Trúc Vốn tại Việt Nam

Nhìn lại lịch sử phát triển, không ít NHTM đã rơi vào tình trạng “kiểm soát đặc biệt” do yếu kém trong quản trị và vi phạm pháp luật. Gần đây nhất là trường hợp của Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB). Trước đó là việc Ngân hàng Nhà nước mua lại Ngân hàng Oceanbank với giá 0 đồng do không thể tăng vốn điều lệ để đảm bảo mức vốn pháp định. Vấn đề cấu trúc vốn tại các NHTM Việt Nam luôn được quan tâm đặc biệt.

II. Các Lý Thuyết Nền Tảng Về Cấu Trúc Vốn NHTM Hiện Nay

Hiện nay, các lý thuyết về cấu trúc vốn rất đa dạng và mỗi nhà nghiên cứu có một quan điểm riêng. Theo Xiaoyan Niu (2008), cấu trúc vốn của một công ty mô tả cách thức huy động vốn để thiết lập và mở rộng hoạt động kinh doanh. Cấu trúc vốn là sự kết hợp giữa nợ và vốn chủ sở hữu. Để lựa chọn cấu trúc vốn, cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau. Mohammad Alipour và các cộng sự (2015) nhấn mạnh rằng cấu trúc vốn tập trung vào sự kết hợp giữa nợ và vốn chủ sở hữu để tài trợ cho các quyết định tài chính. Quyết định tài chính sai lầm có thể dẫn đến kiệt quệ tài chính và phá sản. PGS.TS Trần Ngọc Thơ cùng các cộng sự (2007) cho rằng cấu trúc vốn là sự kết hợp của nợ ngắn hạn, nợ dài hạn, cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường được sử dụng để tài trợ cho các quyết định đầu tư.

2.1. Quan Điểm Truyền Thống Về Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp

Quan điểm truyền thống cho rằng tài sản của doanh nghiệp được tạo ra từ sự kết hợp giữa các nguồn tài chính bên ngoài hoặc từ nội bộ doanh nghiệp. Năm 1963, Solomon đã phát triển cách tiếp cận trung gian đối với cấu trúc vốn. Quan điểm truyền thống của ông cho rằng giá trị của công ty sẽ tăng lên đến một mức vốn nợ nhất định và sau đó có xu hướng không đổi với mức sử dụng vốn nợ vừa phải và cuối cùng giá trị của công ty giảm (Solomon 1963). Lý thuyết này chỉ ra mối quan hệ tích cực giữa lợi nhuận và đòn bẩy. Các công ty có lợi nhuận có khả năng trả nhiều thuế hơn và do đó có động cơ lớn hơn để sử dụng nợ như một công cụ tiết kiệm thuế.

2.2. Lý Thuyết Modigliani Miller và Tính Hiệu Quả Của Vốn

Lý thuyết của Modigliani & Miller (1958, 1963) là lý thuyết hiện đại đầu tiên trình bày quan điểm trái ngược với lý thuyết cổ điển về cấu trúc vốn. Lý thuyết này lý giải được mối quan hệ giữa giá trị công ty, chi phí sử dụng vốn và mức độ sử dụng nợ của công ty và là cơ sở cho các lý thuyết sau ra đời. Lý thuyết của Modigliani & Miller bao gồm hai mệnh đề quan trọng được xem xét trong hai điều kiện có thuế và không có thuế, đặt trong giả định: thị trường vốn là hoàn hảo.

III. Phương Pháp Xác Định Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Cấu Trúc Vốn

Bài khóa luận sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính. Với phương pháp định tính, tác giả xác định vấn đề và mục tiêu nghiên cứu, thu thập số liệu phân tích từ 20 NHTM trong giai đoạn 2012-2022. Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu liên quan, tác giả phân tích thực trạng hoạt động của các NHTM trong mẫu nghiên cứu. Với phương pháp định lượng, tác giả ước lượng và kiểm định mô hình cấu trúc vốn và các yếu tố ảnh hưởng bằng công cụ kinh tế lượng hồi quy. Sau khi thu thập và xử lý số liệu thứ cấp, tác giả sử dụng phần mềm STATA để chạy mô hình hồi quy.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu Nghiên Cứu Định Lượng

Dữ liệu vi mô được thu thập từ Báo cáo Tài chính của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022 và dữ liệu vĩ mô từ The World Bank, Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Các biến số được lựa chọn dựa trên các lý thuyết kinh tế và các nghiên cứu trước đây, bao gồm cả các biến độc lập và biến phụ thuộc.

3.2. Mô Hình Hồi Quy và Kiểm Định Các Yếu Tố

Tác giả lựa chọn sử dụng bốn mô hình hồi quy để xử lý dữ liệu ở dạng bảng: Phương pháp gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM - Fixed Effects Model), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM - Random Effects Model) và mô hình GLS (Generalized Least Squares) khắc phục nhược điểm của những mô hình phía trước. Từ kết quả chạy mô hình, tác giả thực hiện kiểm định, phân tích và đưa ra một số khuyến nghị phù hợp với thực tiễn.

3.3. Sử Dụng Ma Trận Tương Quan Để Phân Tích Đa Cộng Tuyến

Sử dụng Ma trận tương quan để phân tích mối tương quan giữa các biến, điều này giúp chúng ta phát hiện ra các vấn đề tiềm ẩn như Đa cộng tuyến trong mô hình của mình. Để đánh giá và đảm bảo tính xác thực, chúng ta cần thực hiện kiểm định đa cộng tuyến (multicollinearity) trong mô hình để đảm bảo kết quả hồi quy không bị sai lệch do sự tương quan quá mức giữa các biến độc lập.

IV. Kết Quả Phân Tích Cấu Trúc Vốn NHTM Việt Nam 2012 2022

Chương 4 trình bày kết quả nghiên cứu về cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022. Kết quả phân tích tương quan và hồi quy được sử dụng để xác định các yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc vốn của các ngân hàng. Các yếu tố vĩ mô và vi mô được xem xét và thảo luận để đưa ra những kết luận có ý nghĩa. Thảo luận về tác động của các biến độc lập thuộc môi trường vĩ mô và thuộc về ngân hàng đến cấu trúc vốn.

4.1. Ảnh Hưởng của Môi Trường Vĩ Mô Đến Cấu Trúc Vốn

Phân tích các yếu tố vĩ mô như lãi suất, lạm phát, tăng trưởng GDP và tác động của chúng đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam. Xem xét cách các chính sách tiền tệ và tài khóa ảnh hưởng đến quyết định về cấu trúc vốn của các ngân hàng.

4.2. Tác Động Của Các Yếu Tố Bên Trong Ngân Hàng

Đánh giá tác động của các yếu tố bên trong ngân hàng như khả năng sinh lời, quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu và hiệu quả hoạt động đến cấu trúc vốn. Phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam.

V. Đánh Giá Rủi Ro và Quản Trị Cấu Trúc Vốn Hiệu Quả Cho NHTM

Chương 5 đi sâu vào việc đánh giá rủi ro liên quan đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam. Các biện pháp quản trị rủi ro hiệu quả và các chiến lược tối ưu hóa cấu trúc vốn được đề xuất để giúp các ngân hàng duy trì sự ổn định và tăng trưởng bền vững. Đề xuất các giải pháp để cải thiện cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

5.1. Xác Định và Quản Lý Rủi Ro Liên Quan Đến Cấu Trúc Vốn

Phân tích các loại rủi ro có thể phát sinh từ cấu trúc vốn không phù hợp, bao gồm rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động. Đề xuất các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực đến hoạt động ngân hàng.

5.2. Chiến Lược Tối Ưu Hóa Cấu Trúc Vốn Để Phát Triển Bền Vững

Đề xuất các chiến lược để tối ưu hóa cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam nhằm nâng cao khả năng sinh lời, giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì một cấu trúc vốn linh hoạt và phù hợp với điều kiện thị trường.

VI. Hướng Nghiên Cứu và Khuyến Nghị Về Cấu Trúc Vốn NHTM VN

Kết luận lại những phát hiện chính của nghiên cứu về cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022. Thảo luận về những hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. Khuyến nghị đối với các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý để cải thiện cấu trúc vốn và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Hướng Phát Triển Tiếp Theo

Chỉ ra những hạn chế của phương pháp nghiên cứu và dữ liệu sử dụng trong đề tài. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để mở rộng kiến thức về cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam và các yếu tố ảnh hưởng đến nó.

6.2. Khuyến Nghị Cho Ngân Hàng và Cơ Quan Quản Lý

Đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho các nhà quản lý ngân hàng về cách quản lý và tối ưu hóa cấu trúc vốn của ngân hàng. Khuyến nghị cho cơ quan quản lý về các chính sách và quy định để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng thông qua quản lý cấu trúc vốn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính, cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quyết định đến năng lực chống chịu và xác suất phá sản trước những cú sốc kinh tế bất lợi (Stuart I. Greenbaum & Anjan V. Thakor, 2015). Nghiên cứu của Diamond và Rajan (2000) cũng khẳng định cấu trúc vốn tác động trực tiếp đến sự ổn định, hiệu quả tín dụng và năng lực thanh khoản của toàn bộ thị trường tài chính. Khác với khối doanh nghiệp phi tài chính, các ngân hàng thương mại sở hữu tỷ lệ đòn bẩy tài chính đặc thù rất cao và chịu sự điều chỉnh khắt khe từ các quy định an toàn vốn của cơ quan quản lý (Hafiz Hoque & Eilnaz Kashefi Pour, 2018), do đó các kết quả nghiên cứu trên khối doanh nghiệp thông thường không thể áp dụng đồng nhất cho hệ thống ngân hàng.

Tại Việt Nam, ngân hàng là kênh cung ứng vốn huyết mạch cho nền kinh tế. Thực tiễn hoạt động ghi nhận nhiều tổ chức tín dụng từng rơi vào diện kiểm soát đặc biệt do yếu kém quản trị và suy giảm năng lực vốn (như trường hợp Oceanbank bị Ngân hàng Nhà nước mua lại bắt buộc với giá 0 đồng do không thể bổ sung vốn pháp định để bù đắp tổn thất, hay trường hợp Ngân hàng TMCP Sài Gòn - SCB). Dù vậy, số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam vẫn còn hạn chế so với khối doanh nghiệp phi tài chính.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Mục tiêu tổng quát: Xác định các yếu tố ảnh hưởng tới cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống khuyến nghị phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị cấu trúc vốn.
  2. Mục tiêu cụ thể:
     • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các mô hình lý thuyết về cấu trúc vốn, nhận diện các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn ngân hàng.
     • Phân tích thực trạng cấu trúc vốn của hệ thống NHTM Việt Nam và xây dựng mô hình thực nghiệm xác định các yếu tố ảnh hưởng.
     • Đo lường mức độ tác động của từng yếu tố thông qua hồi quy kinh tế lượng và đề xuất các giải pháp thực tiễn.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Thực trạng cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2022 diễn biến như thế nào?
  2. Những yếu tố nào tác động đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam?
  3. Mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam ra sao?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Cấu trúc vốn và các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam.
  • Phạm vi không gian: Thu thập số liệu tại 20 NHTM Việt Nam (gồm 4 NHTM Nhà nước và 16 NHTM Cổ phần).
  • Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2012 đến hết năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập khung lý thuyết dựa trên các trường phái tài chính doanh nghiệp kinh điển và hiện đại:

• Quan điểm truyền thống (Solomon, 1963): Thừa nhận sự tồn tại của cấu trúc vốn tối ưu nhờ lợi ích từ lá chắn thuế của nợ vay giúp giảm chi phí vốn bình quân gia quyền (WACC), nhưng nếu lạm dụng đòn bẩy quá mức sẽ làm tăng chi phí kiệt quệ tài chính và đẩy WACC tăng trở lại.
• Lý thuyết Modigliani & Miller (M&M, 1958, 1963): Trong điều kiện thị trường hoàn hảo không có thuế, cấu trúc vốn không ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp (Mệnh đề I); khi có thuế thu nhập doanh nghiệp, giá trị doanh nghiệp tăng tối đa khi sử dụng 100% nợ nhờ hiện giá lá chắn thuế.
• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking-Order Theory - Myers & Majluf, 1984): Dưới tác động của bất cân xứng thông tin, doanh nghiệp ưu tiên huy động vốn theo thứ tự: nguồn vốn nội bộ (lợi nhuận giữ lại), tiếp đến là phát hành nợ mới, và cuối cùng mới phát hành cổ phiếu.
• Lý thuyết đại diện (Agency Theory - Jensen & Meckling, 1976): Cấu trúc vốn chịu tác động từ sự xung đột lợi ích giữa cổ đông, nhà quản lý và chủ nợ, phát sinh các chi phí giám sát, chi phí ràng buộc và tổn thất thặng dư.
• Lý thuyết đánh đổi (Trade-Off Theory - Kraus & Litzenberger, 1973): Cấu trúc vốn tối ưu đạt được tại điểm cân bằng giữa lợi ích biên từ lá chắn thuế lãi vay và chi phí kiệt quệ tài chính/chi phí phá sản tiềm tàng.

Trong nghiên cứu này, chỉ tiêu đại diện cho cấu trúc vốn của NHTM là biến đòn bẩy tài chính ($LEV$), được đo lường bằng tỷ lệ Tổng nợ trên Tổng tài sản. Các biến giải thích được chia thành hai nhóm:

• Nhóm nhân tố vĩ mô: Tăng trưởng kinh tế ($GDP$), Lạm phát ($CPI$).
• Nhóm nhân tố vi mô (đặc thù ngân hàng): Quy mô ngân hàng ($SIZE$), Thuế phải trả ($TAX$), Rủi ro tín dụng ($NPL$), Khả năng sinh lời ($ROA$, $ROE$), Tỷ trọng tài sản cố định ($TANG$).

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (thống kê mô tả, phân tích so sánh thực trạng) và phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) thông qua phần mềm STATA. Quy trình thực nghiệm tiến hành tuần tự qua các bước:

1. Hồi quy bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
2. Sử dụng kiểm định $F$-test để lựa chọn giữa OLS và FEM; sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
3. Thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật: kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định hiện tượng tự tương quan.
4. Áp dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục triệt để các hiện tượng khuyết tật mô hình.

Nguồn dữ liệu vi mô được trích xuất từ Báo cáo tài chính kiểm toán của 20 NHTM Việt Nam trong 11 năm (2012 – 2022). Nguồn dữ liệu vĩ mô được thu thập từ cơ sở dữ liệu chính thức của The World Bank, Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về cấu trúc vốn của các Ngân hàng Thương mại

Chương này tổng kết hệ thống lý thuyết nền tảng từ quan điểm truyền thống, mô hình M&M, thuyết trật tự phân hạng, thuyết đại diện đến thuyết đánh đổi cấu trúc vốn. Tác giả phân tích cơ chế tác động của các nhân tố vĩ mô và vi mô đến hệ số nợ của ngân hàng, đồng thời tổng hợp các kết quả thực nghiệm quốc tế (Al-Qudah, 2014; Abdullah AL-Mutairi & Kamal Naser, 2015; Tong Trung Tin, 2017; Nuno Castro, 2019; Shoaib Khan và cộng sự, 2020; Sofia Niemi, 2021) và các nghiên cứu tại Việt Nam (Lê Thị Tuấn Nghĩa & Phạm Mạnh Hùng, 2016; Võ Khánh Được, 2017; Nguyễn Trần Tuấn Khoa, 2018). Bảng tổng hợp các nghiên cứu trước chỉ ra sự phân hóa về chiều hướng tác động của các biến như quy mô, tỷ trọng tài sản cố định, khả năng sinh lời và lạm phát đối với đòn bẩy tài chính tùy thuộc vào bối cảnh thị trường và phương pháp ước lượng.

Chương 2: Thực trạng cấu trúc vốn của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam

Chương 2 phân tích quy mô hệ thống ngân hàng và diễn biến tài chính của 20 NHTM giai đoạn 2012 – 2022:

• Quy mô hệ thống: Tính đến cuối năm 2022, Việt Nam có 46 ngân hàng (4 NHTM Nhà nước, 31 NHTM Cổ phần, 2 ngân hàng liên doanh và 9 ngân hàng 100% vốn nước ngoài). Mẫu nghiên cứu 20 NHTM chiếm tỷ trọng chi phối về tài sản và vốn toàn ngành.
• Quy mô tổng tài sản: Tổng tài sản của 20 NHTM tăng từ 3.580 nghìn tỷ VNĐ (năm 2012) lên 14.xxx nghìn tỷ VNĐ (năm 2022), đạt mức tăng trưởng lũy kế 327,25% (tăng hơn 11 triệu tỷ VNĐ). Tốc độ tăng trưởng tài sản đạt đỉnh vào năm 2022 với 24,74%.
• Huy động vốn và tín dụng: Quy mô huy động vốn tăng hơn 270% từ 2.807 nghìn tỷ VNĐ (năm 2012) lên trên 8 triệu tỷ VNĐ. Tăng trưởng tín dụng thấp nhất năm 2012 (7,8%), đạt đỉnh năm 2015 (25,03%), và duy trì mức 12,69% – 14,24% trong giai đoạn 2020 – 2022. Cuộc đua CASA ghi nhận tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn cao tại Techcombank (46,5%), MSB (38,25%) và MB (37,1%) vào quý III/2022.
• Chất lượng tín dụng và khả năng sinh lời: Tỷ lệ nợ xấu giảm mạnh từ 3,68% (năm 2012) xuống 1,97% (năm 2015) nhờ Đề án xử lý nợ xấu, duy trì dưới 3% giai đoạn 2015 – 2021, nhưng tăng trở lại mức 2,61% vào năm 2022 (+53,4% so với 2021) do hệ lụy của đại dịch. ROA bình quân đạt đỉnh 2,28% vào năm 2022 (tăng 77,9% so với 2021); ROE đạt đỉnh 18,88% vào năm 2022 khi lợi nhuận sau thuế của 20 NHTM tăng 35,5% lên mức 331 nghìn tỷ VNĐ.
• Cơ cấu nợ và vốn chủ sở hữu: Tổng nợ tăng 302,83% (từ 3.365 nghìn tỷ VNĐ lên 12.774 nghìn tỷ VNĐ), trong đó tiền gửi khách hàng chiếm tỷ trọng chi phối. Tăng trưởng phát hành giấy tờ có giá biến động mạnh: âm trong giai đoạn 2012 – 2014 (-18,3% đến -42,9%), tăng vọt 131,06% vào năm 2015, giảm xuống 1,94% năm 2018. Vốn chủ sở hữu tăng 314,3% (từ 260.303 tỷ VNĐ lên 1.426 nghìn tỷ VNĐ), tăng nhanh hơn tốc độ tăng tổng nợ nhằm đáp ứng Thông tư 36/2014/TT-NHNN và chuẩn mực an toàn vốn Basel II theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN.

Chỉ tiêu tài chính (20 NHTM)	Năm 2012	Năm 2015	Năm 2018	Năm 2022	Tăng trưởng 2012 - 2022
Tổng tài sản (Tỷ VNĐ)	3.580.xxx	-	-	14.xxx.xxx	+327,25%
Tổng nợ (Tỷ VNĐ)	3.365.xxx	-	-	12.774.xxx	+302,83%
Vốn chủ sở hữu (Tỷ VNĐ)	260.303	-	-	1.426.xxx	+314,30%
Tăng trưởng tín dụng (%)	7,80%	25,03%	13,80%	14,24%	-
Tỷ lệ nợ xấu (%)	3,68%	1,97%	< 3,00%	2,61%	-
ROA (%)	-	-	-	2,28%	Đạt đỉnh 2022
ROE (%)	9,xx%	-	-	18,88%	Đạt đỉnh 2022

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng, định nghĩa cách đo lường các biến phụ thuộc và biến độc lập, đồng thời đưa ra kỳ vọng về dấu dựa trên các lý thuyết nền tảng:

Ký hiệu biến	Tên biến	Đo lường / Đại diện	Kỳ vọng dấu
LEV	Đòn bẩy tài chính (Biến phụ thuộc)	Tổng nợ / Tổng tài sản	-
SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản	Dương (+)
TAX	Thuế phải trả	Chi phí thuế TNDN / Lợi nhuận trước thuế	Dương (+)
RISK	Rủi ro tín dụng	Tỷ lệ nợ xấu (NPL / Tổng dư nợ)	Âm (-)
ROA	Khả năng sinh lời	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	Âm (-)
TANG	Tỷ trọng tài sản cố định	Tài sản cố định / Tổng tài sản	Dương/Âm (+/-)
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm	Âm (-)
CPI	Lạm phát	Chỉ số giá tiêu dùng bình quân năm	Dương (+)

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương này thực hiện thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan và kiểm tra hệ số VIF (kết quả VIF < 10, xác nhận không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng). Kiểm định $F$-test và Hausman test được tiến hành để lựa chọn giữa các mô hình Pooled OLS, FEM và REM. Sau khi phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan trong mô hình dữ liệu bảng, tác giả sử dụng mô hình hồi quy FGLS để khắc phục khuyết tật.

Kết quả hồi quy thực nghiệm xác nhận:

• Quy mô ngân hàng ($SIZE$) có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến đòn bẩy tài chính, phù hợp với lý thuyết đánh đổi và chi phí đại diện (ngân hàng lớn có mức độ tín nhiệm cao, dễ tiếp cận vốn vay và nguồn tiền gửi).
• Khả năng sinh lời ($ROA$) tác động nghịch chiều có ý nghĩa thống kê đến đòn bẩy, ủng hộ thuyết trật tự phân hạng (ngân hàng có khả năng sinh lời cao ưu tiên sử dụng nguồn vốn giữ lại nội bộ).
• Rủi ro tín dụng ($RISK$) và Tỷ trọng tài sản cố định ($TANG$) có mối quan hệ ngược chiều với đòn bẩy tài chính.
• Các biến vĩ mô: Tăng trưởng $GDP$ tác động nghịch chiều (trong giai đoạn kinh tế tăng trưởng tốt, tích lũy lợi nhuận nội bộ cao làm giảm nhu cầu vay nợ gia tăng); Lạm phát $CPI$ có mối tương quan cùng chiều đến tỷ lệ sử dụng nợ của ngân hàng.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối tóm lược các kết luận rút ra từ mô hình định lượng và thực trạng tài chính, phân loại các hạn chế nghiên cứu, đề xuất định hướng phát triển cho các công trình tiếp theo và đưa ra hệ thống khuyến nghị quản trị đòn bẩy tài chính cho NHTM cũng như cơ quan quản lý.

---

Kết quả và đóng góp của khóa luận

Kết quả nghiên cứu chính

1. Minh chứng thực trạng cấu trúc vốn giai đoạn 2012 – 2022: Nghiên cứu chỉ ra hệ thống NHTM Việt Nam sử dụng tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao, nợ phải trả chiếm trên 90% tổng nguồn vốn. Tiền gửi khách hàng vẫn là cấu phần huy động chủ yếu nhưng tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần (từ 28,03% năm 2013 xuống 9,96% năm 2022). Tốc độ tăng trưởng vốn chủ sở hữu đạt 314,3%, vượt tốc độ tăng tổng nợ (302,83%), phản ánh nỗ lực gia tăng đệm vốn tự có để đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn.
2. Xác định các nhân tố ảnh hưởng qua mô hình FGLS: Khóa luận chứng minh bằng định lượng rằng cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam chịu sự chi phối đồng thời của các biến nội tại ngân hàng ($SIZE$, $ROA$, $TANG$, $RISK$, $TAX$) và các biến kinh tế vĩ mô ($GDP$, $CPI$).

Hệ thống khuyến nghị tác giả đề xuất

• Đối với các Ngân hàng Thương mại:
  • Tăng cường tiềm lực tài chính và quy mô vốn chủ sở hữu thông qua giữ lại lợi nhuận và phát hành cổ phiếu, đảm bảo đáp ứng liên tục hệ số an toàn vốn CAR theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN (Basel II).
  • Tối ưu hóa chi phí huy động vốn bằng việc thúc đẩy tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) qua chuyển đổi số và nâng cấp ngân hàng số.
  • Đa dạng hóa cấu trúc nợ, kiểm soát chặt chẽ việc phát hành giấy tờ có giá (trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi) nhằm hạn chế rủi ro kỳ hạn và bảo vệ uy tín thị trường.
  • Tăng cường kiểm soát chất lượng tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu và hạn chế rủi ro nhảy nhóm nợ trong bối cảnh phục hồi kinh tế.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước:
  • Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, lãi suất và hạn mức tín dụng phù hợp với mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định vĩ mô.
  • Tăng cường giám sát an toàn hệ thống, hoàn thiện khung pháp lý về quản trị rủi ro và hỗ trợ các NHTM cơ cấu lại nguồn vốn bền vững.

Đóng góp của khóa luận

Khóa luận cung cấp chuỗi phân tích định lượng kéo dài 11 năm (2012 – 2022), bao quát các cột mốc quan trọng của hệ thống ngân hàng Việt Nam: giai đoạn tái cơ cấu và xử lý nợ xấu (2012 – 2015), giai đoạn chuyển đổi áp dụng Basel II theo Thông tư 41, giai đoạn biến động do Covid-19 (2020 – 2021) và áp lực thanh khoản năm 2022. Khóa luận kiểm chứng tính thích ứng của lý thuyết đánh đổi và lý thuyết trật tự phân hạng trong môi trường ngân hàng tại một quốc gia đang phát triển.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Khóa luận tự chỉ ra một số hạn chế và đề xuất hướng mở rộng:

• Hạn chế:
  • Quy mô mẫu nghiên cứu dừng lại ở 20 NHTM trong nước (chưa bao quát toàn bộ 46 tổ chức tín dụng trong hệ thống, chưa bao gồm các ngân hàng liên doanh và ngân hàng 100% vốn nước ngoài).
  • Chuỗi dữ liệu kết thúc ở năm 2022, chưa cập nhật được các biến động pháp lý và kinh tế vĩ mô phát sinh từ năm 2023 trở đi.
  • Mô hình chưa tích hợp đầy đủ các biến định tính về quản trị công ty, mức độ số hóa hoặc các cú sốc chính sách tiền tệ đột ngột.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng mẫu nghiên cứu cho toàn bộ các ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam.
  • Kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu và áp dụng phương pháp hồi quy GMM (Generalized Method of Moments) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh động trong mô hình cấu trúc vốn.
  • Bổ sung các biến kiểm soát mới như tỷ lệ an toàn vốn (CAR theo Basel II/Basel III), các chỉ số thanh khoản và tác động của hoạt động ngoài bảng cân đối kế toán.

---

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo cách xây dựng khung lý thuyết cấu trúc vốn ngân hàng, phương pháp xử lý dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS) trên phần mềm STATA và quy trình kiểm định khuyết tật mô hình.
• Nhà nghiên cứu thực nghiệm: Cung cấp hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 11 năm (2012 – 2022) về các chỉ tiêu tài chính then chốt của 20 NHTM Việt Nam (tổng tài sản, tổng nợ, nợ xấu, ROA, ROE, CASA, giấy tờ có giá).
• Cán bộ quản trị rủi ro và phân tích tài chính tại các NHTM: Tham khảo bức tranh biến động đòn bẩy tài chính, mối liên hệ giữa quy mô, khả năng sinh lời và mức độ an toàn vốn trong việc hoạch định chính sách vốn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chỉ tiêu nào để đo lường cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại?
Khóa luận sử dụng biến Đòn bẩy tài chính ($LEV$), được tính bằng tỷ lệ Tổng nợ trên Tổng tài sản, để làm biến phụ thuộc đại diện cho cấu trúc vốn của 20 NHTM.

2. Tốc độ tăng trưởng vốn chủ sở hữu và tổng nợ của 20 NHTM trong giai đoạn 2012 – 2022 diễn biến ra sao?
Trong giai đoạn 2012 – 2022, quy mô vốn chủ sở hữu của 20 NHTM tăng 314,3% (từ 260.303 tỷ VNĐ lên 1.426 nghìn tỷ VNĐ), đạt tốc độ tăng trưởng nhanh hơn mức tăng trưởng của tổng nợ là 302,83% (từ 3.365 nghìn tỷ VNĐ lên 12.774 nghìn tỷ VNĐ).

3. Tỷ lệ nợ xấu và khả năng sinh lời ROA, ROE của 20 NHTM trong mẫu ghi nhận các mức giá trị nào vào năm 2022?
Vào năm 2022, tỷ lệ nợ xấu của 20 NHTM đạt 2,61% (tăng 53,4% so với năm 2021). Đồng thời, khả năng sinh lời trên tổng tài sản (ROA) đạt mức cao nhất trong 11 năm là 2,28% và khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) đạt 18,88%.

4. Mô hình kinh tế lượng nào được tác giả lựa chọn để đưa ra kết luận nghiên cứu cuối cùng?
Sau khi thực hiện các kiểm định $F$-test, Hausman test và phát hiện mô hình có hiện tượng phương sai sai số thay đổi cùng tự tương quan, tác giả sử dụng mô hình Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục khuyết tật và đưa ra kết quả phân tích cuối cùng.

5. Nghiên cứu đề cập đến các văn bản pháp lý nào của Ngân hàng Nhà nước quy định về tỷ lệ an toàn vốn?
Nghiên cứu phân tích tác động của Thông tư số 36/2014/TT-NHNN và Thông tư số 41/2016/TT-NHNN (quy định về tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo chuẩn mực Basel II) đối với quá trình gia tăng vốn chủ sở hữu của các NHTM.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trịnh Thị Thúy Hiền đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết và phân tích sâu sắc thực trạng cấu trúc vốn của 20 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 11 năm (2012 – 2022). Bằng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng FGLS, công trình đã xác định chính xác chiều hướng và mức độ tác động của các nhân tố vi mô (quy mô, khả năng sinh lời, rủi ro tín dụng, tỷ trọng tài sản cố định) và vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát) đến đòn bẩy tài chính ngân hàng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc để đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực an toàn vốn cho các NHTM và hoàn thiện chính sách giám sát của Ngân hàng Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 KHÁI NIỆM VỀ CẤU TRÚC VỐN Hiện nay, các lý thuyết về cấu trúc vốn rất đa dạng, phong phú, mỗi nhà nghiên cứu có một quan điểm riêng về khái niệm cấu trúc vốn. Do đó, vẫn chưa có một khái niệm chính thức nào về cấu trúc vốn. Theo Xiaoyan Niu (2008), cấu trúc vốn của một công ty là mô tả cách thức mà một công ty huy động vốn cần thiết để thiết lập và mở rộng các hoạt động kinh doanh của mình. Cấu trúc vốn là sự kết hợp giữa nhiều loại vốn nợ và vốn chủ sở hữu.

Để lựa chọn cấu trúc vốn và đưa ra các quyết định lên cấu trúc vốn cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau. Theo Mohammad Alipour và các cộng sự (2015), cấu trúc vốn nhấn mạnh vào sự kết hợp giữa nợ và vốn chủ sở hữu để tài trợ cho các quyết định tài chính khác nhau. Các quyết định tài chính có vai trò rất quan trọng, một quyết định tài chính về cấu trúc vốn sai lầm có thể dẫn đến sự kiệt quệ tài chính và cuối cùng là phá sản. Trong lĩnh vực tài chính, khái niệm cấu trúc vốn được đề cập đến như các phương thức mà một công ty hay doanh nghiệp bất kỳ tài trợ cho nguồn vốn được huy động thông qua việc kết hợp các loại vốn ngắn hạn và dài hạn (bao gồm vốn chủ sở hữu, nợ và chứng khoán) (Brounen và các cộng sự 2005).

Xét về mặt học thuật, PGS.TS Trần Ngọc Thơ cùng các cộng sự (2007) cho rằng cấu trúc vốn là sự kết hợp của nợ ngắn hạn thường xuyên, nợ dài hạn, cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường được sử dụng để tài trợ cho các quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Thuật ngữ cấu trúc vốn mô tả nguồn gốc và phương pháp hình thành nên nguồn vốn mà doanh nghiệp sử dụng để mua sắm tài sản, phương tiện vật chất hữu hình và hỗ trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, trong một số nghiên cứu gần đây, chẳng hạn như nghiên cứu của Caglayan và Sak (2010) các tác giả cũng cho rằng cấu trúc vốn được hiểu như thành phần của đòn bẩy tài chính hoặc “cấu trúc” (structure) nợ phải trả của doanh nghiệp. 6 Bên cạnh đó, biến đòn bẩy tài chính đã được sử dụng đại diện cho cấu trúc vốn ngân hàng trong các nghiên cứu trước đây của Gropp và Heider (2009), Octavia và Brown (2008).

Xét về mặt lý thuyết, đòn bẩy tài chính (Financial Leverage) là khái niệm được hiểu là việc sử dụng các nguồn lực tài trợ (vay nợ) để tài trợ cho việc mua tài sản. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính so sánh tổng nợ với tổng tài sản của doanh nghiệp; thường được dùng để các tổ chức theo dõi tài chính. Đây là một công cụ giúp các doanh nghiệp tăng lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Thông thường, các doanh nghiệp nói chung, các ngân hàng nói riêng chỉ sử dụng đòn bẩy khi chắc chắn rằng tỷ suất sinh lời trên tài sản cao hơn lãi suất đi vay vì mặt trái của công cụ này khi lạm dụng quá mức là áp lực trả nợ.

Tóm lại, cấu trúc vốn là sự kết hợp giữa nợ phải trả và vốn chủ sở hữu mà một doanh nghiệp sử dụng để tài trợ cho các hoạt kinh doanh, đầu tư. Cấu trúc vốn liên quan đến lượng tiền hoặc vốn đang hỗ trợ cho doanh nghiệp, tài trợ cho tài sản và các hoạt động hàng ngày. Trong nghiên cứu này, cấu trúc vốn tại các NHTM được hiểu là tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản.2 CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN 1.1 Theo quan điểm truyền thống Quan điểm truyền thống cho rằng tài sản của doanh nghiệp được tạo ra từ sự kết hợp giữa các nguồn tài chính bên ngoài hoặc từ nội bộ doanh nghiệp. Trường hợp, doanh nghiệp chỉ sử dụng nguồn vốn tự có để tài trợ tài sản thì doanh nghiệp sẽ không phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ như khi sử dụng nguồn tài chính từ bên ngoài, mà toàn bộ lợi nhuận sẽ được phân phối cho các cổ đông và một phần tích lũy thông qua lợi nhuận giữ lại.

Các quan điểm khác nhau về việc lựa chọn cấu trúc vốn của doanh nghiệp tạo ra một cuộc tranh luận kéo dài nhiều thập kỷ và vẫn còn tiếp tục khi xem xét bản chất sự tác động của cấu trúc vốn đến giá trị của doanh nghiệp. Năm 1963, Solomon đã phát triển cách tiếp cận trung gian đối với cấu trúc vốn. Quan điểm truyền thống về cấu trúc vốn của ông cho rằng giá trị của công ty sẽ 7 tăng lên đến một mức vốn nợ nhất định và sau đó có xu hướng không đổi với mức sử dụng vốn nợ vừa phải và cuối cùng giá trị của công ty giảm (Solomon 1963). Các lý thuyết truyền thống chỉ ra mối quan hệ tích cực giữa lợi nhuận và đòn bẩy.

Các công ty có lợi nhuận có khả năng trả nhiều thuế hơn và do đó có động cơ lớn hơn để sử dụng nợ như một công cụ tiết kiệm thuế. Cụ thể, khi doanh nghiệp sử dụng nợ hay tỷ lệ giữa vốn chủ sở hữu và nợ vay tăng, doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi về thuế do phần chi trả lãi vay cho chủ nợ được khấu trừ thuế và thực hiện trước khi doanh nghiệp đóng thuế thu nhập doanh nghiệp. Chi phí vay nợ ban đầu thấp kết hợp với lợi ích về thuế sẽ khiến chi phí vốn bình quân gia quyền (WACC) giảm khi nợ tăng, làm tăng khả năng sinh lời. Ngoài ra, các công ty có lợi nhuận có nhiều khả năng có chi phí kiệt quệ tài chính thấp hơn, do đó làm giảm chi phí đòn bẩy.

Tuy nhiên, khi doanh nghiệp lạm dụng quá mức nguồn tài chính từ bên ngoài làm tỷ lệ vốn nợ và vốn chủ sở hữu tăng cao, khả năng doanh nghiệp không trả được nợ cao hơn (nguy cơ phá sản tăng) tác động của tỷ lệ nợ vay so với tổng vốn buộc các chủ sở hữu tăng lợi tức yêu cầu của họ (nghĩa là chi phí vốn chủ sở hữu tăng). Chi phí nợ tăng, chi phí vốn chủ sở hữu cũng tăng làm cho WACC tăng, khả năng sinh lời giảm và giá trị doanh nghiệp sẽ giảm. Đồng thời, thông tin bất cân xứng cho thấy một mối quan hệ hoàn toàn ngược lại bởi vì các công ty thua lỗ sẽ rất tốn kém để thuyết phục các cổ đông tiềm năng về giá trị của các dự án mới. Như vậy có thể thấy, lý thuyết cổ điển đánh giá khi một doanh nghiệp bắt đầu vay mượn sẽ được lợi nhiều hơn bất lợi.

Lợi ích ở đây chủ yếu đến từ “lá chắn thuế” của lãi vay. Tuy nhiên, không có một lý thuyết cơ sở nào giúp xác định mức chi phí vốn chủ sở hữu và chi phí nợ sao cho WACC tối ưu.2 Lý thuyết Modigliani & Miller Lý thuyết của Modigliani & Miller (1958, 1963) là lý thuyết hiện đại đầu tiên trình bày quan điểm trái ngược với lý thuyết cổ điển về cấu trúc vốn, lý giải được mối quan hệ giữa giá trị công ty, chi phí sử dụng vốn và mức độ sử dụng nợ của công ty và là cơ sở cho các lý thuyết sau ra đời. Lý thuyết của Modigliani & Miller bao gồm 8 hai mệnh đề quan trọng được xem xét trong hai điều kiện có thuế và không có thuế, đặt trong giả định: thị trường vốn là hoàn hảo. Xem xét mệnh đề I trong điều kiện không có thuế, lý thuyết khẳng định cấu trúc vốn của một công ty không ảnh hưởng đến giá trị thị trường của công ty đó.

Theo lý thuyết này, doanh nghiệp có thể sử dụng các nguồn vốn mà không phải quan tâm nguồn vốn đó đến từ nợ hay vốn chủ sở hữu vì dù doanh nghiệp có vay nợ hay không có vay nợ thì giá trị vẫn là như nhau và giá trị doanh nghiệp không thay đổi khi cơ cấu vốn của công ty thay đổi. Trong trường hợp có thuế, mệnh đề I chỉ ra giá trị công ty khi vay nợ cộng bằng hiện giá của lá chắn thuế do sử dụng nợ cộng với giá trị công ty khi không vay nợ. Mệnh đề II trong trường hợp không có thuế, lý thuyết cho rằng khi công ty gia tăng tỷ số nợ làm cho chi phí sử dụng vốn cổ phần tăng lên trong khi chi phí sử dụng vốn trung bình (WACC) không đổi. Trường hợp có thuế, lý thuyết chỉ ra rằng chi phí vốn của công ty sẽ tăng lên khi công ty tăng tỷ lệ vay nợ và giảm tỷ lệ cổ phiếu.

Doanh nghiệp càng vay nhiều thì lợi ích được hưởng từ thuế càng cao, giá trị doanh nghiệp sẽ tăng và gia tăng tối đa khi được tài trợ 100% nợ. Tuy nhiên, lợi ích của lá chắn thuế lại chịu sự tác động của một số chi phí dẫn đến việc lợi ích bị giảm dần và bị triệt tiêu khi tỷ số nợ gia tăng. Đó là tác động của chi phí khốn khó tài chính chưa được lý thuyết đề cập đến. Tóm lại, lý thuyết M&M đã chỉ ra mối liên hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị thực tế của doanh nghiệp trong giả định thị trường cạnh tranh hoàn hảo, không có rào cản pháp lý, không có chi phí giao dịch, chi phí phá sản, trong khi thực tế, thị trường không hoàn hảo và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến giá trị thị trường của công ty.

Mặc dù còn nhiều bất cập nhưng lý thuyết của Modigliani & Miller cũng đã tạo nên những tiền đề phát triển cho những lý thuyết và nghiên cứu sau này về cấu trúc vốn.3 Lý thuyết trật tự phân hạng (The Pecking–order Theory) Lý thuyết trật tự phân hạng thị trường hay còn được gọi là lý thuyết thứ tự tăng vốn. Nói cách khác, đây là một lý thuyết thị trường dựa trên thông tin, một lý thuyết về hành vi của các nhà đầu tư dựa trên thực tiễn bất cân xứng thông tin trên thị trường vì nhà quản lý thường sẽ có nhiều thông tin về doanh nghiệp hơn nhà đầu tư. Myers & Majluf (1984) khẳng định có một trật tự ưu tiên trong sử dụng các nguồn tài trợ nội bộ và nguồn tài trợ bên ngoài, giữa phát sinh nợ mới và phát hành cổ phiếu bắt nguồn từ thông tin bất cân xứng. Đứng trước quyết định về cấu trúc vốn, doanh nghiệp cân nhắc giữa 3 lựa chọn: thứ nhất là huy động vốn từ nguồn nội bộ (chủ yếu đến từ lợi nhuận giữ lại), thứ hai là nguồn tài trợ bằng vay nợ, cuối cùng là phát hành cổ phiếu.