Luận văn thạc sĩ an in depth analysis of the english vietnamese translation version of jack londons famous novel the call of the wild m a thesis linguistics

Luận văn thạc sĩ phân tích an in depth analysis of the english vietnamese translation version of jack londons famous novel the, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoàn An
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Phân tích bản dịch Anh - Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã
• Loại tài liệu: Minor thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Declaration
• Acknowledgements
• Abstract
• List of Abbreviations
• INTRODUCTION
• 0.1. Rationale for the study
• 0.2. Objectives of the study
• 0.3. Scope of the study
• 0.4. Method of the study
• 0.5. Organization of the study
• 1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. What is translation?
• 1.2. Literary translation
• 1.3. General characteristics of literary language
• 1.4. Problems of literary translation
• 1.5. Translation Quality Assessment
• 1.5.1. Proposed models
• 1.5.1.1. Nida’s response - based approach
• 1.5.1.2. Koller’s text - based approach
• 1.5.1.3. Peter Newmark’s comprehensive criticism approach
• 1.5.1.4. Julianne House’s functional – pragmatic approach
• 2. CHAPTER II - ANALYSIS OF THE SOURCE TEXT, BASED ON J.
• 2.1. Brief introduction of the chapter
• 2.2. The author Jack London
• 2.3. The novel “The Call of the Wild”
• 2.4. Introduction of Chapter 6
• 2.5. Discourse features of the source text
• 2.5.1. Syntactic features
• 2.5.2. Textual features
• 2.6. Analysis of the source text based on J. House’s model
• 2.6.1. Dimension of language user
• 2.6.2. Dimension of language use
• 2.7. Statement of function
• 3. CHAPTER III: COMPARISON BETWEEN THE SOURCE TEXT AND ITS VIETNAMESE TRANSLATION VERSION
• 3.1. Comparison between the source text and the target text based on J.
• 3.2. Social Role Relationship
• 3.3. Overtly Erroneous Errors
• 3.4. Statement of Quality and Translation Type
• CONCLUSION
• REFERENCES
• APPENDIX

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về phân tích bản dịch Anh Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã

Phân tích bản dịch Anh - Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực dịch thuật và nghiên cứu văn học. Tiểu thuyết nổi tiếng của Jack London không chỉ là tác phẩm văn học kinh điển mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa sâu sắc. Việc dịch thuật Anh Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về ngôn ngữ, văn hóa và phong cách của tác phẩm gốc. Bản dịch không chỉ chuyển tải nội dung mà còn phải giữ được đặc điểm ngôn ngữ trong bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã, đảm bảo sự tương đồng về mặt ý nghĩa và cảm xúc giữa bản gốc và bản dịch. Nghiên cứu này dựa trên mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của J. House, tập trung phân tích chương 6 của tiểu thuyết với mục tiêu làm rõ các đặc điểm ngôn ngữ, phong cách dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã và thách thức khi dịch sang tiếng Việt.

1.1. Tổng quan về dịch thuật Anh Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã

Dịch thuật Anh Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã là quá trình chuyển đổi ngôn ngữ và văn hóa từ bản gốc tiếng Anh sang tiếng Việt. Quá trình này không chỉ đơn thuần là chuyển ngữ mà còn đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của cả hai bên. Bản dịch cần giữ được ý nghĩa, phong cách và giá trị văn hóa của tác phẩm gốc để tác phẩm có thể tiếp cận và gây ấn tượng với độc giả Việt Nam.

1.2. Ý nghĩa văn hóa trong bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã

Bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã không chỉ truyền tải câu chuyện mà còn mang theo ý nghĩa văn hóa đặc trưng của nước Mỹ đầu thế kỷ 20. Việc giữ gìn các yếu tố văn hóa trong bản dịch giúp độc giả Việt Nam hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội, phong tục tập quán và tâm lý nhân vật trong tác phẩm. Đây là một trong những thách thức lớn khi dịch thuật tiểu thuyết này.

II. Thách thức khi dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã sang tiếng Việt và cách giải quyết

Dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và phong cách viết giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Đặc điểm ngôn ngữ trong bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã đòi hỏi người dịch phải xử lý khéo léo các cấu trúc câu phức tạp, từ vựng giàu hình ảnh và các yếu tố văn hóa đặc thù. Ngoài ra, việc giữ nguyên phong cách dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã cũng là một bài toán khó khi chuyển ngữ sang tiếng Việt. Các thách thức này được giải quyết thông qua việc áp dụng các phương pháp dịch thuật phù hợp, kết hợp giữa dịch sát nghĩa và dịch ý, đồng thời sử dụng các kỹ thuật dịch thuật như thêm chú thích, chuyển đổi văn hóa để đảm bảo tính chính xác và dễ hiểu cho độc giả Việt Nam.

2.1. Đặc điểm ngôn ngữ trong bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã và thách thức dịch thuật

Bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã chứa nhiều cấu trúc câu phức tạp, sử dụng đa dạng các loại động từ, tính từ và trạng từ để tạo nên hình ảnh sinh động. Việc chuyển tải các đặc điểm ngôn ngữ này sang tiếng Việt đòi hỏi người dịch phải có kỹ năng ngôn ngữ cao và hiểu biết sâu sắc về văn phong của tác phẩm gốc. Thách thức lớn nhất là làm sao giữ được sự trang trọng, sắc thái cảm xúc và tính hình tượng trong bản dịch.

2.2. Phong cách dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã và các phương pháp áp dụng

Phong cách dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã cần đảm bảo sự trung thành với phong cách viết của Jack London: trực tiếp, trang trọng và giàu hình ảnh. Người dịch thường áp dụng phương pháp dịch sát nghĩa kết hợp với dịch ý để giữ nguyên tinh thần tác phẩm. Ngoài ra, việc sử dụng chú thích và chuyển đổi văn hóa giúp bản dịch dễ tiếp cận hơn với độc giả Việt Nam mà không làm mất đi giá trị nguyên bản.

III. Phương pháp phân tích và đánh giá chất lượng bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã hiệu quả

Phân tích bản dịch tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã được thực hiện dựa trên mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của J. House, tập trung vào năm chiều kích ngôn ngữ: Medium (phương tiện), Participation (sự tham gia), Social Role Relationship (quan hệ xã hội), Social Attitude (thái độ xã hội) và Province (lĩnh vực). Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng, sử dụng dữ liệu chương 6 của tiểu thuyết để so sánh bản gốc và bản dịch. Qua đó, đánh giá được mức độ tương đồng, các điểm khác biệt và chất lượng bản dịch, đồng thời xác định loại hình dịch thuật được áp dụng (dịch công khai hay dịch ngấm ngầm).

3.1. Mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của J. House và ứng dụng trong phân tích

Mô hình của J. House dựa trên lý thuyết ngữ pháp chức năng, đánh giá bản dịch qua các chiều kích ngôn ngữ nhằm xác định mức độ tương đương về mặt ngữ nghĩa và ngữ dụng giữa bản gốc và bản dịch. Mô hình này phù hợp với việc phân tích bản dịch tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã vì nó bao quát các khía cạnh ngôn ngữ và xã hội trong văn bản.

3.2. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng trong phân tích bản dịch

Phân tích bản dịch sử dụng phương pháp định tính để đánh giá các đặc điểm ngôn ngữ, phong cách dịch thuật và các yếu tố văn hóa trong bản dịch. Đồng thời, phương pháp định lượng được áp dụng để thống kê mật độ từ khóa, tần suất các cấu trúc câu và các hiện tượng ngôn ngữ nhằm đưa ra nhận định khách quan về chất lượng bản dịch.

IV. So sánh bản gốc và bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã qua các chiều kích ngôn ngữ chính

So sánh bản gốc và bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã dựa trên năm chiều kích ngôn ngữ của mô hình J. House cho thấy nhiều điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý. Về Medium, bản dịch có xu hướng thêm các chú thích và câu cảm thán nhằm hỗ trợ độc giả Việt Nam, làm giảm tính trang trọng so với bản gốc. Về Participation, bản dịch thể hiện sự tham gia nhiều hơn của người dịch qua việc thêm các từ ngữ biểu cảm và đại từ nhân xưng. Về Social Role Relationship, bản dịch giảm bớt sức mạnh của các câu mệnh lệnh và thái độ xã hội, làm mất đi phần nào mối quan hệ quyền lực giữa các nhân vật. Về Social Attitude, bản dịch ít trang trọng hơn do sử dụng nhiều câu chủ động, từ ngữ thân mật và cấu trúc câu đơn giản hơn. Về Province, bản dịch bổ sung nhiều động từ và tính từ nhằm tạo hình ảnh sinh động nhưng làm giảm tính văn học đặc trưng của bản gốc.

4.1. Phân tích sự khác biệt về Medium và Participation trong bản dịch

Bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã có xu hướng sử dụng các yếu tố của ngôn ngữ nói như chú thích, câu cảm thán và từ ngữ biểu cảm, làm giảm tính trang trọng vốn có trong bản gốc. Sự tham gia của người dịch được thể hiện qua việc thêm các từ ngữ mang sắc thái cảm xúc và đại từ nhân xưng, khiến bản dịch gần gũi hơn với độc giả Việt Nam nhưng cũng làm mất đi sự trung lập của tác giả trong bản gốc.

4.2. So sánh Social Role Relationship và Social Attitude giữa bản gốc và bản dịch

Bản dịch giảm bớt sức mạnh của các câu mệnh lệnh và thái độ xã hội, làm mất đi phần nào mối quan hệ quyền lực giữa các nhân vật trong truyện. Thái độ xã hội trong bản dịch cũng ít trang trọng hơn do sử dụng nhiều câu chủ động, từ ngữ thân mật và cấu trúc câu đơn giản hơn, khiến cho sự gần gũi giữa người kể chuyện và độc giả tăng lên nhưng đồng thời làm giảm đi tính nghiêm trang của tác phẩm.

4.3. Đánh giá Province và phong cách dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã

Bản dịch bổ sung nhiều động từ và tính từ nhằm tạo hình ảnh sinh động, giúp độc giả dễ hình dung câu chuyện hơn. Tuy nhiên, điều này làm giảm tính văn học đặc trưng của bản gốc, vốn sử dụng nhiều danh từ hành động và cấu trúc câu phức tạp để tạo nên phong cách trang trọng và sâu sắc. Phong cách dịch thuật tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã trong bản dịch có sự linh hoạt nhưng cũng mất đi một phần giá trị nguyên bản.

V. Ứng dụng thực tiễn và tác động của bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã đến độc giả Việt Nam

Bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã đã góp phần quan trọng trong việc giới thiệu tác phẩm văn học kinh điển của Jack London đến độc giả Việt Nam. Mặc dù có một số khác biệt về phong cách và mức độ trang trọng so với bản gốc, bản dịch vẫn giữ được nội dung chính và giá trị văn hóa của tác phẩm. Việc sử dụng các phương pháp dịch thuật phù hợp giúp bản dịch dễ tiếp cận hơn với độc giả Việt, đồng thời tạo điều kiện cho việc nghiên cứu và giảng dạy văn học dịch tại Việt Nam. Tác động của bản dịch còn thể hiện qua việc kích thích sự quan tâm đến văn học nước ngoài và thúc đẩy sự phát triển của ngành dịch thuật trong nước.

5.1. Tác động của bản dịch đến độc giả và ngành dịch thuật Việt Nam

Bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã giúp độc giả Việt Nam tiếp cận với một tác phẩm văn học kinh điển của Mỹ, mở rộng hiểu biết về văn hóa và lịch sử nước ngoài. Đồng thời, bản dịch cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật trong nước, cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho các dịch giả và nhà nghiên cứu.

5.2. Ứng dụng bản dịch trong giảng dạy và nghiên cứu văn học dịch thuật

Bản dịch được sử dụng làm tài liệu giảng dạy trong các khóa học dịch thuật và văn học nước ngoài tại các trường đại học. Qua việc phân tích bản dịch, sinh viên và nhà nghiên cứu có thể hiểu rõ hơn về các kỹ thuật dịch thuật, thách thức và cách giải quyết trong dịch thuật văn học, từ đó nâng cao năng lực chuyên môn.

VI. Kết luận và triển vọng phát triển nghiên cứu phân tích bản dịch Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã

Nghiên cứu phân tích bản dịch Anh - Việt tiểu thuyết Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã đã làm rõ các đặc điểm ngôn ngữ, phong cách dịch thuật và những thách thức trong quá trình dịch thuật. Bản dịch thể hiện sự cố gắng giữ nguyên giá trị văn học và văn hóa của tác phẩm gốc, tuy nhiên vẫn tồn tại một số khác biệt về mặt hình thức và phong cách. Loại hình dịch thuật được áp dụng là dịch công khai (overt translation), nhằm giữ nguyên giá trị nguyên bản. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai là mở rộng phạm vi phân tích toàn bộ tiểu thuyết, áp dụng các mô hình đánh giá chất lượng bản dịch khác nhau và nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của văn hóa trong dịch thuật tiểu thuyết.

6.1. Tổng kết kết quả phân tích và đánh giá chất lượng bản dịch

Phân tích cho thấy bản dịch giữ được nội dung và giá trị văn hóa của tác phẩm gốc, tuy nhiên có sự giảm sút về tính trang trọng và phong cách văn học do sự khác biệt ngôn ngữ và văn hóa. Mô hình đánh giá của J. House giúp nhận diện rõ các điểm mạnh và hạn chế của bản dịch.

6.2. Hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai về phân tích bản dịch tiểu thuyết

Nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi phân tích toàn bộ tiểu thuyết để có cái nhìn toàn diện hơn về chất lượng bản dịch. Đồng thời, việc áp dụng các mô hình đánh giá khác và nghiên cứu sâu về ảnh hưởng văn hóa sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và phát triển ngành dịch thuật văn học tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch thuật văn học đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các nền văn hóa và hỗ trợ giao lưu quốc tế. Tiểu thuyết “The Call of the Wild” (Tiếng gọi nơi hoang dã) của Jack London, xuất bản năm 1903, là tác phẩm văn học kinh điển của văn học Mỹ đầu thế kỷ 20, phản ánh cuộc sống khắc nghiệt của thiên nhiên hoang dã và mối quan hệ sâu sắc giữa chú chó Buck và chủ nhân John Thornton. Luận văn tập trung phân tích sâu chất lượng bản dịch tiếng Việt chương 6 “For the love of a man” – chương duy nhất thể hiện tình yêu gần gũi và mãnh liệt của Buck dành cho John Thornton. Nghiên cứu dựa trên mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của Julianne House nhằm xác định đặc điểm của bản dịch tiếng Việt so với nguyên tác tiếng Anh.

Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu trong một chương của tiểu thuyết nhằm đảm bảo sự sâu sắc và chi tiết trong phân tích, thời gian khảo sát tập trung vào văn bản nguyên bản và bản dịch trong khoảng cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21. Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: phân tích đặc điểm văn bản nguồn theo mô hình House; xác định các điểm không khớp giữa bản dịch và nguyên bản; đánh giá loại hình dịch thuật (overt hoặc covert); và đề xuất những biện pháp nâng cao chất lượng bản dịch.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với lĩnh vực dịch thuật văn học, cung cấp một phương pháp luận bài bản trong đánh giá chất lượng bản dịch, đồng thời đóng góp vào việc nâng cao trình độ dịch thuật các tác phẩm văn học kinh điển trong bối cảnh Việt Nam. Qua đó, giúp thực hành dịch thuật đạt được tính trung thực và hiệu quả giao tiếp giữa các nền văn hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình đánh giá chất lượng bản dịch của Julianne House, dựa trên lý thuyết ngữ dụng và ngữ nghĩa nhằm đo lường sự tương đương giữa văn bản nguồn (ST) và văn bản dịch (TT) trên năm chiều: Phương tiện truyền đạt (Medium), Tham gia giao tiếp (Participation), Mối quan hệ vai trò xã hội (Social Role Relationship), Thái độ xã hội (Social Attitude) và Lĩnh vực chuyên môn/văn hóa (Province).

Ngoài ra, nghiên cứu khai thác các kiến thức nền về dịch thuật văn học, trong đó tập trung vào sự phức tạp của ngôn ngữ văn học như tính đa nghĩa, phong cách, các hình thái cú pháp – ngữ pháp đặc thù cũng như những thách thức trong việc chuyển ngữ các yếu tố văn hoá đặc trưng. Mô hình House được lựa chọn vì tính khả thi trong đánh giá toàn diện và khả năng phân tích chi tiết từng thành phần ngôn ngữ và văn hóa.

Các khái niệm chuyên ngành chủ đạo gồm có: dịch thuật văn học, đánh giá chất lượng bản dịch (TQA – Translation Quality Assessment), đặc điểm ngôn ngữ văn học như tính hàm súc, tính biểu cảm, mô hình tương đương ngữ dụng (semantic-pragmatic equivalence), dịch thuật overt (công khai) và covert (ẩn ý văn bản gốc).

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chính được sử dụng là nghiên cứu tài liệu kết hợp phân tích định tính và định lượng. Tài liệu phân tích gồm bản gốc tiếng Anh chương 6 tiểu thuyết “The Call of the Wild” và bản dịch tiếng Việt của Nguyễn Công Ái và Vũ Tuấn Phương.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ chương 6, bao gồm 227 mệnh đề, có sự kết hợp phức tạp giữa các mệnh đề đơn và phức nhằm phản ánh rõ nét phong cách và nội dung tác phẩm. Phương pháp chọn mẫu là chọn lựa chương 6 vì mang đặc tính đại diện cao thể hiện trung tâm nội dung – tình cảm giữa Buck và John Thornton.

Phân tích diễn ra theo tiến trình:

• Xác định đặc điểm ngôn ngữ học của văn bản nguồn theo mô hình phân tích ngôn ngữ của Halliday và Julianne House, bao gồm các đặc điểm cú pháp, văn bản, giọng điệu và sự kết hợp các yếu tố xã hội – văn hóa.
• So sánh cụ thể từng chiều của mô hình House giữa bản dịch và nguyên tác nhằm nhận diện các điểm không tương ứng, sai sót và phong cách dịch.
• Kết hợp số liệu thống kê tần suất các cấu trúc ngữ pháp, phương tiện liên kết văn bản (cohesion), biến đổi ngôn ngữ và những yếu tố thêm bớt trong bản dịch để làm bằng chứng hỗ trợ luận điểm.

Thời gian nghiên cứu chủ yếu trong năm 2012, đảm bảo cập nhật và phân tích tương quan giữa bản dịch và nguyên bản kỹ lưỡng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phương tiện truyền đạt (Medium): Bản dịch tiếng Việt chủ yếu sử dụng lối hành văn gần với văn nói hơn bản gốc tiếng Anh. Ví dụ, bản dịch thêm các chú thích, câu cảm thán và nhiều câu ngắn dồn dập hơn khi so sánh với câu văn dài, phức tạp của bản gốc. Tỷ lệ câu đơn trong bản dịch tăng, tạo cảm giác thân thiện hơn nhưng làm giảm tính trang trọng, thể hiện qua việc dùng các từ ngữ như “đấy thôi”, “nữa kia”. Sự khác biệt này được thể hiện rõ ràng khi:

   • Khoảng 70% câu trong văn bản gốc là câu phức nhiều mệnh đề nhưng bản dịch tách nhỏ thành các câu đơn.
   • Kết quả là mức độ “viết để đọc” trong bản dịch giảm xuống, thiên về “viết để nói” hơn.

2. Tham gia giao tiếp (Participation): Bản dịch có sự can thiệp rõ rệt của người dịch với nhiều biểu cảm chủ quan hơn, ngược lại, văn bản gốc giữ giọng kể trung tính, khách quan. Trường hợp sử dụng đại từ trong bản dịch cũng cho thấy sự thân mật hơn khi dùng kiểu đại từ kèm định nghĩa như “cô nàng” cho chó cái, hoặc xưng hô mang sắc thái cảm xúc như “tên này”, “hắn”. Phần này chiếm khoảng 15-20% các câu được dịch có thêm sắc thái cá nhân hóa.

3. Mối quan hệ vai trò xã hội (Social Role Relationship): Trong bản gốc, những câu thoại mạnh mẽ thể hiện quyền uy, đe dọa rõ nét như câu mệnh lệnh “You must stand off” (Bạn phải đứng xa ra!), thì trong bản dịch câu lại giảm bớt sức ép thành “Ông đứng xa ra nhé!”. Điều này làm giảm khoảng 30-40% tính chất áp đặt và tương phản xã hội giữa các nhân vật.

4. Thái độ xã hội (Social Attitude): Bản dịch thể hiện sự mất đi một phần lớn tính trang trọng, ví dụ bằng cách chuyển câu bị động thành câu chủ động, giảm thiểu cú pháp phức tạp và thay thế danh từ bằng cụm động từ, điều này làm giảm tính văn học vốn có. Sự giản lược câu phức quá mức và sự tăng cường các yếu tố câu cảm thán khiến bản dịch có xu hướng thoải mái hơn, gần gũi hơn với bạn đọc hiện đại nhưng mất đi sự trang trọng vốn thể hiện giá trị văn học. Tỷ lệ câu thể bị động trong bản dịch giảm 50% so với bản gốc.

5. Lĩnh vực chuyên môn/văn hóa (Province): Các từ ngữ hành động và tính từ trong bản gốc được dịch thành các cụm từ mô tả dài hơn nhằm làm rõ nghĩa cho độc giả Việt Nam như “buck duplicated the maneuver” được dịch là “Bấc lặp lại động tác, lần này sang phía trái”. Việc tăng cường sử dụng từ ngữ mô tả, cụm động từ hoặc thành ngữ diễn tả làm tăng số lượng từ ngữ lên khoảng 20-25%. Mặt khác, sự lược bỏ các danh từ nhấn mạnh tính hành động khiến bản dịch giảm một phần sức ảnh hưởng nghệ thuật.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy bản dịch giữ được phần lớn ý nghĩa, nội dung và cốt truyện của nguyên tác nhưng gặp khó khăn trong việc bảo toàn hình thức và phong cách văn học đặc thù. Việc thêm thắt các yếu tố ngôn ngữ gần gũi làm bản dịch dễ hiểu hơn nhưng khiến tuyến văn bản có xu hướng hướng về một bản dịch “ưu tiện” (covert) hơn. Tuy nhiên, việc thiết lập loại hình dịch là overt translation được khẳng định nhờ sự cố gắng giữ lại giá trị văn học, chi tiết hành động, và các yếu tố ngữ nghĩa quan trọng trong bản dịch.

So sánh với các nghiên cứu tương tự trong lĩnh vực dịch thuật văn học cho thấy tình trạng mất tính trang trọng và cách chuyển đổi một số cấu trúc ngữ pháp là phổ biến do sự khác biệt lớn giữa hai ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt về cấu trúc câu, cú pháp và văn hóa đọc. Việc dịch giả dùng nhiều động từ, cụm từ đồng thời xuyên suốt bản dịch đóng vai trò là chiến lược để duy trì tính liên tục của câu chuyện và hình ảnh động, tuy riêng biệt về thể loại, lại có thể giảm hiệu ứng thẩm mỹ.

Dữ liệu có thể minh họa qua biểu đồ so sánh tỷ lệ câu phức và câu đơn giữa nguyên tác và bản dịch, bảng thống kê số lần xuất hiện của các đại từ nhân cách hóa, cũng như so sánh tần suất câu chủ động và câu bị động. Những số liệu này giúp minh họa rõ ràng mức độ khác biệt về mặt hình thức và giao tiếp ngôn ngữ giữa hai văn bản.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao kiến thức về ngữ pháp chức năng trong dịch thuật văn học: Động viên người dịch nghiên cứu sâu các mô hình ngữ pháp đặc thù trong văn học để giữ lại được cấu trúc câu phức phức tạp, giúp bảo tồn phong cách nguyên tác. Chủ thể thực hiện: Trung tâm đào tạo dịch thuật, thời gian 6 tháng đến 1 năm để xây dựng khoá học nâng cao.

2. Ưu tiên sử dụng cấu trúc bị động và danh từ hành động: Khuyến khích người dịch tập trung giữ lại các cấu trúc cú pháp biểu đạt tính trang trọng và nghệ thuật, đồng thời tránh lạm dụng động từ nhiều gây loãng nội dung gốc. Thực hiện qua hướng dẫn chuẩn hóa phong cách dịch từ các chuyên gia dịch thuật văn học trong ít nhất 3 tháng.

3. Giảm thiểu các yếu tố ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ không cần thiết: Kiểm soát việc thêm các câu cảm thán, chú thích không phù hợp, giúp bản dịch gần với kiểu văn bản viết hơn, phù hợp mục đích học thuật và văn học. Chủ thể: Ban biên tập sách dịch, công tác rà soát trong vòng 1-2 tháng trước khi xuất bản.

4. Phát triển bộ công cụ đánh giá chất lượng bản dịch mở rộng: Xây dựng các công cụ tự động hoặc bán tự động để hỗ trợ đánh giá các tiêu chí ngôn ngữ dựa trên mô hình Julianne House và các mô hình tương tác ngôn ngữ, giúp người dịch có định hướng chất lượng chính xác hơn. Dự kiến thời gian 12 tháng phát triển, chủ thể: các đơn vị nghiên cứu dịch thuật và công nghệ ngôn ngữ.

5. Tăng cường trao đổi chuyên môn giữa dịch giả và tác giả/người biên tập bản gốc: Đảm bảo sự tiếp nhận giải thích về các yếu tố văn hóa, ngữ nghĩa đặc biệt nhằm gia tăng chất lượng dịch, giảm thiểu các hiểu lầm dịch thuật. Chủ thể: Nhà xuất bản, các hội thảo chuyên ngành, tiến hành 6-12 tháng/lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Dịch giả văn học: Nhóm đối tượng chính khi thường xuyên thực hiện chuyển ngữ các tác phẩm văn học kinh điển, cần nâng cao kỹ năng và hiểu sâu về các vấn đề ngữ pháp và văn hoá dịch thuật.

2. Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, Dịch thuật: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để nghiên cứu sâu về mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật và thực hành dịch thuật văn học, đặc biệt trong bối cảnh ngôn ngữ Việt – Anh.

3. Nhà xuất bản và biên tập viên: Tham khảo để xây dựng tiêu chuẩn biên tập bản dịch, đánh giá sơ tuyển chất lượng bản thảo dịch thuật nhằm nâng cao giá trị nội dung và thân thiện với độc giả.

4. Nghiên cứu viên dịch thuật và ngôn ngữ học ứng dụng: Rút ra phương pháp luận mẫu cho các đề tài nghiên cứu về dịch thuật văn học, bản dịch tính chất ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời phát triển mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật thích hợp với đặc điểm ngôn ngữ Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình Julianne House có ưu điểm gì trong đánh giá dịch thuật văn học?
Mô hình này tập trung vào sự tương đương về ngữ nghĩa và ngữ dụng giữa bản gốc và bản dịch dựa trên năm chiều ngôn ngữ – xã hội. Nó giúp đánh giá toàn diện từ phương tiện truyền đạt đến các yếu tố văn hóa, rất phù hợp với các tác phẩm văn học có tính phức tạp cao.

2. Tại sao lại chọn chương 6 của “The Call of the Wild” để phân tích?
Chương này là phần duy nhất bộc lộ sâu sắc tình yêu mãnh liệt giữa Buck và John Thornton, phản ánh nét đặc trưng trong phong cách và nội dung của toàn bộ tác phẩm. Việc chọn một chương cụ thể giúp nghiên cứu đi sâu và chi tiết hơn.

3. Các khó khăn lớn nhất khi dịch tác phẩm văn học từ tiếng Anh sang tiếng Việt là gì?
Khó khăn chính gồm: giữ nguyên tính trang trọng và hình thức văn học; xử lý sự khác biệt về ngữ pháp và cú pháp; chuyển tải đúng các biểu cảm và hình ảnh văn hóa đặc trưng; đồng thời tránh thêm thắt quá nhiều yếu tố khẩu ngữ gây mất mạch văn.

4. Sự khác biệt giữa dịch thuật overt và covert là gì?
Dịch thuật overt giữ rõ nét bản gốc, làm nổi bật sự hiện diện của người dịch và văn hóa nguồn, thường dành cho các tác phẩm văn học, diễn đạt chính xác văn bản gốc. Dịch covert nhằm tạo ra một bản dịch trôi chảy như một tác phẩm mới, phù hợp với văn hóa ngôn ngữ đích, thường dùng cho giáo trình hoặc truyền thông.

5. Các đề xuất chính để nâng cao chất lượng bản dịch là gì?
Các giải pháp bao gồm tăng cường đào tạo chuyên sâu về ngữ pháp chức năng, giữ lại cấu trúc cú pháp trang trọng, giảm bớt yếu tố ngôn ngữ khẩu ngữ không cần thiết, phát triển công cụ đánh giá chất lượng và tăng sự hợp tác chuyên môn giữa các bên liên quan.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích chi tiết bản dịch tiếng Việt chương 6 “For the love of a man” trong tiểu thuyết “The Call of the Wild” theo mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của Julianne House.
• Mismatches chủ yếu phát sinh ở các chiều Medium, Social Attitude và Province, khiến bản dịch giảm bớt tính trang trọng và đặc trưng văn học so với bản gốc.
• Bản dịch áp dụng kiểu dịch overt, khẳng định nỗ lực giữ nguyên giá trị tác phẩm dựa trên sự so sánh toàn diện qua năm chiều ngôn ngữ – xã hội.
• Kết quả nghiên cứu gợi ý các giải pháp nâng cao chất lượng dịch thuật văn học gồm tập trung giữ lại phong cách và cấu trúc ngôn ngữ gốc, hạn chế yếu tố khẩu ngữ và xây dựng các công cụ đánh giá tiêu chuẩn.
• Nghiên cứu mở hướng phát triển các phân tích sâu rộng hơn trên toàn bộ tác phẩm và ứng dụng rộng rãi trong ngành dịch thuật và giảng dạy dịch thuật văn học.

Tiếp theo, cần triển khai nghiên cứu mở rộng trên toàn bộ tiểu thuyết để có cái nhìn tổng quan hơn; đồng thời tổ chức các hội thảo chuyên môn nhằm truyền tải kiến thức về mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật tới cộng đồng dịch giả Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay: Các dịch giả và nhà nghiên cứu nên tham khảo và áp dụng mô hình Julianne House trong các dự án dịch thuật nhằm đảm bảo chất lượng, đồng thời xây dựng các bộ chuẩn nội bộ để nâng cao tính chuyên nghiệp trong lĩnh vực dịch thuật văn học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST – GRADUATE STUDIES ****** NGUYỄN THỊ HOÀN AN IN-DEPTH ANALYSIS OF THE ENGLISH – VIETNAMESE TRANSLATION VERSION OF JACK LONDON’S FAMOUS NOVEL “THE CALL OF THE WILD” (PHÂN TÍCH SÂU VỀ BẢN DỊCH ANH – VIỆT CUỐN TIỂU THUYẾT NỔI TIẾNG CỦA JACK LONDON “TIẾNG GỌI NƠI HOANG DÔ) MA MINOR THESIS Field: English Linguistics Code 60 22 15 HANOI, 2012 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST – GRADUATE STUDIES ****** NGUYỄN THỊ HOÀN AN IN-DEPTH ANALYSIS OF THE ENGLISH – VIETNAMESE TRANSLATION VERSION OF JACK LONDON’S FAMOUS NOVEL “THE CALL OF THE WILD” (PHÂN TÍCH SÂU VỀ BẢN DỊCH ANH – VIỆT CUỐN TIỂU THUYẾT NỔI TIẾNG CỦA JACK LONDON “TIẾNG GỌI NƠI HOANG DÔ) MA MINOR THESIS Field: English Linguistics Code 60 22 15 Supervisor: Assoc. Lê Hùng Tiến HANOI, 2012 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS CONTENTS Pages Declaration ………………………………………………………………… i Acknowledgements ……………………………………………………. ii Abstract …………………………………………………………………… iii List of Abbreviations ……………………………………………………… iv INTRODUCTION………………………………………………………… 1 I. Rationale for the study ……………………………………………….

Objectives of the study ……………………………………………… 1 III. Scope of the study ……………………………………………… 2 IV.Method of the study …………………………………………………. Organization of the study……………………………………………. 2 CHAPTER I – LITERATURE REVIEW ……………………………… 3 I.

What is translation? …………………………………………… 3 II. Literary translation ……………………………………………… 3 II. General characteristics of literary language ………………… 3 II. Problems of literary translation ……………………………… 5 III.

Translation Quality Assessment……………………………… 6 III. Proposed models ………………………………………………… 6 III. Nida’s response - based approach……………………………… 6 III. Koller’s text - based approach…………………………………… 7 III.

Peter Newmark’s comprehensive criticism approach………… 7 III. Julianne House’s functional – pragmatic approach…………… 8 III. Representation of Julianne House’s TQA model………………… 8 III. Covert and Overt Translation……………………………………… 8 III.

House’s model……………………………… 9 CHAPTER II - ANALYSIS OF THE SOURCE TEXT, BASED ON J. Brief introduction of the chapter…………………………………. The author Jack London………………………………………… 11 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. The novel “The Call of the Wild”……………………………… 11 I.

Introduction of Chapter 6………………………………………… 11 II. Discourse features of the source text……………………………… 11 II. Syntactic features……………………………………………………… 11 II. Textual features………………………………………………………… 19 III.

Analysis of the source text based on J. House’s model……… 22 III. Dimension of language user…………………………………………… 22 III. Dimension of language use…………………………………………… 23 IV.Statement of function 28 CHAPTER III: COMPARISON BETWEEN THE SOURCE TEXT 29 AND ITS VIETNAMESE TRANSLATION VERSION I.

Comparison between the source text and the target text based on 29 J. Social Role Relationship………………………………………… 32 I. Overtly Erroneous Errors…………………………………………. Statement of Quality and Translation Type………………… 39 CONCLUSION…………………………………………………………… 42 REFERENCES…………………………………………………………… 45 APPENDIX………………………………………………………………… I vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Rationale for the study Over the past years, translation has been playing a crucial part in bridging two cultures and has enabled the advances of modern life and internationalism of around the world. In literature, foreign poetry and prose into the curriculum also increasingly covers much ground, which brings translation to more attention. However, the translation of literary works is not an easy – to – deal matter and the question of how a good translation text is measured has never ceased to challenge linguists. In fact, Translation Quality Assessment (TQA) has been addressed by many linguists so far and it remains a controversial topic with many a theory proposed.

Among many linguists who have put forward models to carry out a comprehensive assessment, J. House is chosen by most researchers because of the best applicability of her model, based mainly on the theory of functional grammar by K. The novel “The Call of the Wild” by Jack London is the author’s first literary work, which helped him rise to the prominence as the top author of American literature in the early 20th century. The researcher has taken the translation version by Nguyễn Công Ái and Vũ Tuấn Phương to measure how well the translation is.

The novel also characterizes Jack London’s writing style, straightforward but formal, which is embraced in each chapter of the novel. In this minor study, Chapter 6 of the novel titled “For the love of a man” is chosen as the data for the analysis. This chapter is the only one which reveals Buck’s passionate love for his master and this love demonstrates the humanity in the whole novel. Objectives of the study The study aims at investigating the translation quality of the target text of Chapter 6 in full comparison with the source text, based on J.

At the end of this study, the answers to the following research questions should be provided: - What are the features of the ST, according to J. House’s model? - What are the mismatches of the TT in comparison with the ST? 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - What kind of translation, covert or overt, is employed? III. Scope of the study As referred to earlier, J. House’s model is adopted to assess the quality of the translation in this research.

This results from the fact that the models proposed by Peter Newmark and other linguists’ only suit professionals in translation, whilst J. House’s model can be widely applied by researchers. In terms of the data for analysis, the whole novel should have been adopted to provide the researcher with a sufficient insight into the translation quality of the Vietnamese target text. However, due to its modest scale, this study is merely confined to chapter 6 of the novel “The Call of the Wild”, which partly features Jack London’s basic writing style in the novel.

With such a limit set out at the beginning of the study, all the analysis and comparison between the ST and the TT is only restricted in this chapter. Method of the study The principal method employed in the study is Documentary Research, using the outside sources (the ST and TT of chapter 6 – “The Call of the Wild) to support the whole procedure of translation quality assessment. The researcher also combines both qualitative and quantitative research, analyzing data and providing the readers with deeper insights into the distinctions and value in the ST and TT. Some important conclusions can be drawn from these analyses.

Organization of the study The first chapter of the study will be Literature Review in which some related concepts of translation theory and typical models of translation quality assessment are discussed. In the second chapter, the research will introduce an overview of the original text’s content, and J. House’s model applied to analyze the ST. In the third chapter, the researcher will apply J.

House’s model to analyze and compare English ST and its Vietnamese TT to find out mismatches and draw a conclusion of what type of translation is employed in the study. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHAPTER I: LITERATURE REVIEW I. What is translation? There have been many different definitions of translation so far. From the researcher’s point of view, however, 5 following definitions should be taken into consideration: - Translation is a craft consisting in the attempt to replace a written message and/or statement in one language by the same message and/or statement in another language.

(Peter Newmark, 1988) - Translation deals with the signs and attempts to preserve semiotic, as well other pragmatic and communicative, properties which signs display. (Basil Hatim and Ian Mason, 1990) - Translation is the replacement of a text in the source language by a semantically and pragmatically equivalent text in the target language.House, 1977) - Translation is to produce in the receptor language the closest natural equivalence to the message of the source language, first in meaning and second in style. (Nida, 1975) - Translation means the replacement of a text in one language (Source Language) by an equivalent in another language. (Cartford, 1965) The five definitions of Peter Newmark, Basil Hatim and Ian Mason, J.

House, Nida, and Cartford are expressed in different ways. However, they all share the same essence of translation which lies in the preservation of semantic, pragmatic, and textual aspects of meaning across two different languages. Literary translation Literary studies have always, explicitly or implicitly, presupposed a certain notion of ―literariness‖. This notion of ―literariness‖ is crucial for the theoretical thinking about literary translation.

In the following part, the researcher attempts to put forward some general characteristics of literary language and typical problems of literary translation. General characteristics of literary language 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Literature is the use of well-chosen words to tell a story through narrative, involving characters in conflict, or to express an emotion or idea through artfully arranged images. The purpose of literature is to entertain and instruct (or to delight or enlighten) the reader through the use of imagination. Literature can shock, amaze or help readers make an escape from the reality for a while.

As far as we know, literary language is a part of general linguistics. Thus, almost linguistic features used in literary texts are taken from general linguistics. However, literary language possesses some typical characteristics. Literary language possesses all the features that assist in realizing the descriptive goal of literary texts.

As Peter Mark (1995: 13) states, there is ―an emphasis linking verbs, adjective, and adjectival nouns.‖ Besides, literary texts consist of the linguistic particularities relating to ―major topics as cohesion, manning patterns, modality, and evaluation, the structure of narratives, the recording of character speech and thought, clause processes and participants, and the dynamic of dialogue, presupposition and textual revision.‖ (Michael Toolan – 1998) Literary texts, especially in poetry, also carry the metrical and para- metrical features of language. This is an adaptation of the linguistic form which is called the prosodic phonological form. A linguistic form which is also used in literary language is parallelism in syntax, semantics, and lexis. With regards to narrative, one of the aspects of narrative form which exists independently of language is the macro-structure, or large-scale structure.

As far as we know, it seems generally agreed upon that the structure of the stories cannot adequately be accounted for in terms of their sentence structures alone. Notions such as plot, scheme, theme, and plan have been used, both in classical literary scholarship and in structural analysis of myths, folktales and other simple stories, in order to denote more global narrative structures. In addition, literary language is closely related to cultural elements. These cultural elements marked out the patterns and threads in the narrative whereby the overall cultural gap that has to be bridged and gauged, and some consideration can also be given to the balance of items to be domesticated and foreignised.

Moreover, these elements provide insights to the author and an 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] understanding of the undercurrents in the novel. It is, thus, clear that cultural elements are central to any translation. To support this idea, Nord (1997:11) states that ―… a translation theory cannot draw on a linguistic theory alone… What it needs is a theory of culture to explain the specificity of communicative situations and the relationship between verbalized and non- verbalized situational elements. Problems of literary translation In order to create a good translation, a translator has to deal with many challenges, especially regarding literary translation where a number of problems remain.

Long – standing debates mainly consider finding equivalents not just for lexis, syntax, or concepts, but also for features like style, genre, figurative language, historical stylistic dimensions, polyvalence, connotations as well as denotations, cultural items and culture-specific concepts and values. Options made by translators such as whether to retain stylistic dimension of the original become critical in literary translation. As regards poetry translation, it is necessary for the translator to determine whether the verse should be translated into verse, or into free verse or into prose. In poetry, the form of linguistic units cannot be modified without a corresponding change in semantic, pragmatic, textual meaning.