Những nội dung căn bản của môn học Lý luận nhà nước và pháp luật những tiêu chí nhất định, tham gia vào đời sống chính trị xã hội, nhằm đạt được mục tiêu chính trị nhất định. “Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, các giai cấp, tầng lớp, các giới, các thành phần xã hội đều có thể thành lập ra các tổ chức để liên kết các thành viên, nhằm những mục tiêu chung. Bởi vậy, trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa có thể có tổ chức của công nhân, nông dân, trí thức, của thanh niên, phụ nữ. Giữa nhà nước với các tổ chức này có mối quan hệ gắn bó khăng khít.
Các tổ chức chính trị - xã hội là cơ sở chính trị của chính quyển nhân dân. Các tổ chức chính trị - xã hội tham gia thành lập và kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước; đóng góp ý kiến vào các hoạt động của bộ máy nhà nước; tham gia xây dựng pháp luật; tham gia quản lý nhà nước trong những trường hợp dược pháp luật quy định; tuyên truyền giáo dục thành viên tổ chức mình cũng như gia đình họ nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của nhà nước; cùng với nhà nước quyết định những vấn để quan trọng của đất nước khi nhà nước thấy cần thiết. Nhà nước thừa nhận quyền tự do lập hội của công dân, tạo mọi điều kiện thuận lợi để các tổ chức chính trị - xã hội thành lập, thu hút các tổ chức chính trị - xã hội để làm ch của các tổ chức đó quyền quản lý nhà nước cho các tổ chức đó trong rường hợp nhất dinh, bảo vệ các tổ chức đó, tạo mọi điều kiện, kể cả giúp đỡ về vật chất cho các tổ chức này hoạt động, kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật của các tổ chức này. 280 Chương 9 PHÁP LUAT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA I.
SỰ RA ĐỜI VA BẢN CHẤT CUA PHÁP LUAT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. Sự ra đời của pháp luật xã hội chủ nghĩa Sau thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa do giai cấp công nhân và nhân dân lao động tiến hành dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản, xã hội có những biến đổi quan trọng trên mọi mặt của đời sống. Giai cấp thống trị phản động đã bị đánh đổ, nhân dân lao động đứng lên làm chủ vận mệnh của mình, làm chủ xã hội va đất nước. Day là một sứ mệnh hết sức mới mẻ, khó khăn và phức tạp, đòi hỏi một sự quyết liệt và kiên trì của các lực lượng cách mạng.
Để quan lý một xã hội thì không thể thiếu một hệ thống quy phạm và trong xã hội có giai cấp thì không thể thiếu pháp luật. Xã hội xã hội chủ nghĩa không phải là xã hội phi giai cấp. khác là kết cấu giai cấp và tính chất của các quan hệ giai cấp dã có sự thay đổi căn bản. Điều đó vẫn có nghĩa là cần phải có chuyên chính giai cấp - chuyên chính của số nhiều đổi với số ít đi ngược với lợi ích của cộng đồng, của xã hội Hơn thế nữa, các phần tử đã bị dánh đổ của giai cấp thống trị cũ không bao giờ chấp nhận từ bỏ dé dàng dia vị xã hội mà chúng đã có được trước dây.
Vì vậy, sự ra đời của pháp. 281 Những nội dung căn bản của môn học Lý luận nhà nước va pháp luật luật xã hội chu nghĩa là hoàn toàn cần thiết không chi dé bảo vệ thành quả của cách mạng xã hội chủ nghĩa mà còn để tiếp tục công cuộc xây dựng một xã hội mới vì lợi ích của nhân dân và sự tiến bộ của nhân loại. Tuy nhiên, nhà nước xã hội chủ nghĩa không phú dịnh sạch trơn các thành quả sáng tạo của con người mà có sự kế thừa những yếu tốhợp lý, trong dó có pháp luật với những giá trị phổ biến như nhân dao, nhân văn và công bằng, dac biệt là những thành quả của cách mạng tư sản trong xây dựng pháp luật với những dong góp to lớn của nó dối với sự phát triển của van minh nhân loại. Những chuẩn mực, trong đó có rất nhiều những quy phạm pháp luật diều chỉnh các quan hệ dân sự, ghi nhận quyền con người đã dược chọn lọc qua thời gian tiếp tục được nhà nước xã hội chủ nghĩa thừa nhận để diều chỉnh các quan hệ xã hội mới nếu điều đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của xã hội mới.
Bên cạnh đó, nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng có thể thừa nhận những phong tục tập quan, những quan niệm, quy tắc dao đức phù hợp với ý chí của nó thành pháp luật, tức là thành các quy tắc xử sự chung dược nhà nước bảo đảm thực hiện. Tuy nhiên, do nhiệm vụ của cách mạng xã hội chủ nghĩa dòi hỏi phải giải quyết nhiều vấn để xã hội mới phát sinh nên các quy phạm dó không thể đáp ứng dủ, vì thế, nhà nước xã hội chủ nghĩa phải đặt ra những quy phạm pháp luật mới để diểu chỉnh các quan hệ xã hội trong điều kiện mới mà nhất là các quan hệ phát sinh trong tổ chức bộ máy nhà nước, trong việc ghỉ nhận và bảo đảm quyền 282 Chương 9. Pháp luật xã hội chủ nghĩa con người, đặc biệt là các quyền chính trị và dân sự cơ bản của công dan. Ban dầu, pháp luật chưa có sự hoàn thiện nên quá trình xây dựng pháp luật diễn ra trong một thời gian dài với nhiều trải nghiệm vì chưa có một mô hình xây dựng pháp luật chuẩn mực.
Các nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa phải sáng tạo và thử nghiệm, vừa phải có sự bố sung chỉnh lý, dặc biệt trong các giai đoạn khác nhau của cách mạng dồi hỏi phải có hệ thống pháp luật tương ứng Tom lại, sự ra đời của pháp luật xã hội chủ nghĩa là tất yếu để dap ứng ngày một tốt hơn yêu cầu của việc xây dung một xã hội tốt dep như V.Lênin đã từng nhấn mạnh: “Nếu không muốn rơi uào do tưởng thì không thể nghĩ rằng sau khi đã lật đổ chủ nghĩa tư bản, người ta sẽ tức khắc có thị làm uiệc cho xã hội mà không cần phải có tiêu chuẩn pháp luật nào cả, hơn nữa, uiệc xod bd chủ nghĩa tu bản không thé đem lại ngay được những tiên dé khinh tế cho một sự thay đổi như vay"! 2. Bản chất của pháp luật xã hội chủ nghĩa La một kiểu pháp luật đặc biệt mang một bản chất mới, nhưng pháp luật xã hội chủ nghĩa vẫn thể hiện những thuộc tính cơ bản của pháp luật. Đó là tính xã hội và tính giai cấp. Do ra đời và ton tại cùng với nhà nước, gắn liền với các điểu kiện kinh tế - xã hội xã hội chủ nghĩa và chịu sự quy định của chúng mà pháp luật xã hội chủ nghĩa về 'V.LLénin toàn lập, tập 33, Nxb.
Sự thật 1976, tr. 116 283 Những nội dung căn bản của môn học Lý luận nhà nước và pháp luật cơ bản là có sự khác biệt với bản chất cua các kiểu pháp luật trước dó, Trước hết, tính xã hội của pháp luật xã hội chủ nghĩa thể hiện rộng rãi uà rõ rệt hơn nhiều so uới các biểu pháp luật trước nó. Điều đó trước hết là do cd sở kinh tế của xã hội này quyết định, dé là quan hệ sản xuất ä hội chủ nghĩa dược đặc trưng bằng chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu và quan hệ bình đẳng, hữu nghị và hợp tác giữa những người lao dong. Pháp luật hướng tới việc thực hiện các lợi ích mang tính xã hội, cho cộng đồng, hướng tới sự triệt tiêu những lợi ích cực doan của bộ phận thiểu sốđi ngược lại lợi ích của cộng đồng, trong đó có quan hệ người bóc lột người.
Ở thời kỳ quá độ, các quan hệ xuất tan dư vẫn còn tiếp tục tổn tại nên quan hệ người bóc lột người vẫn còn thể hiện trong xã hội, nhưng đó không thể là cái phổ biến để trỏ thành một chế độ xã hội mới. Mối quan hệ giữa pháp luật với một số hiện tượng khác trong xã hội sẽ làm bộc lộ các thuộc tính của kiểu pháp luật này, trong đó pháp luật là sự thể hiện về mặt pháp lý các quan hệ sản xuất như quan hộ về sở hữu, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối nên pháp luật sẽ là tiêu chuẩn cho sự công bằng trong việc phân phối các sản phẩm xã hội theo nguyên tắc làm theo năng lực và hưởng theo lao động. Đây chính là mục tiêu quan trọng của chế độ và cũng là của pháp luật xã hội chủ nghĩa. Có thể nói bản chả sâu xa của pháp luật xã hội chủ nghĩa chính là biểu hiện này, vì suy cho cùng kinh tế giữ vai trò quyết dịnh.
Pháp luật xã hội chủ nghĩa. Pháp luật xa hội chủ nghĩa được xây dựng trên cơ sở va mục tiêu có tính thống nhất cao. Co sé kinh tế nêu trên sẽ dẫn đến một hệ quả xã hội tất yếu là kết cấu giai cấp trở nên thuần nhất mà không có xung đột hay đổi kháng giai cấp cũng làm cho pháp luật mềm dẻo hơn, phù hợp với ý chí của da số các thành viên trong xã hội và trở nên khách quan hơn. Pháp luật xã hội chủ nghĩa được nhà nước ban hành nhưng do 1: thể hiện tập trung ý chí của giai cấp vậy, pháp luật được bảo đảm thực hiện chủ yếu bằng các biện pháp giáo dục, thuyết phục, động viên và khen thưởng để tạo ra tính tự giác cho các thành viên trong xã hội.
Pháp luật xã hội chủ nghĩa kế thừa uà phát triển tính tích cực của những quy phạm xã hội khác, phát huy các giá St đẹp của chúng như các giá trị nhân đạo, nhân van của các tư tưởng đạo đức, phong tục tập quán bằng cách thể chế hoá và thừa nhận chúng thành các quy phạm pháp luật để bảo đảm và nâng cao ý nghĩa tích cực của chúng, 285 Những nội dung căn bản của môn học Lý luận nha nước và pháp luật đồng thời cũng loại bỏ hoặc hạn chế những quy phạm lỗi thời, lạc hậu không còn phù hợp với một xã hội văn minh Cùng với tính xã hội, pháp luật xã hội chủ nghĩa còn thể hiện tính giai cấp. Tuy nhiên, tính giai cấp của pháp luật đã mang một bản chất mới. Dé là nó không nhằm mục tiêu duy trì các quan hệ giai cấp như các kiểu pháp luật trước đó mà nó nhằm loại bỏ sự bất bình dẳng trong xã hội.