CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA CÁC CÔNG TRÌNH TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ VIỆC VẬN DỤNG KTQT VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC VẬN DỤNG KTQT Chương này, tác giả sẽ giới thiệu sơ lược về các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, từ đó xác định những khe hở và định hướng nghiên cứu cho bài luận văn. Kết cấu gồm: (1) Tổng quan các nghiên cứu công bố ở nước ngoài, (2) Tổng quan các công trình đã công bố trong nước, (3) Nhận xét các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài để xác định khe hở nghiên cứu, (4) Định hướng nghiên cứu của đề tài hướng tới.1 Tổng quan về các nghiên cứu nước ngoài 1.1 Các nghiên cứu về sự cần thiết và lợi ích khi vận dụng kế toán quản trị Kế toán quản trị là công cụ cung cấp thông tin kinh tế đã được đo lường, xử lý để mang đến cho nhà quản lý cái nhìn chi tiết về thực trạng kinh doanh của doanh nghiệp. Giúp Ban lãnh đạo cân nhắc và quyết định lựa chọn các phương án kinh doanh hiệu quả kinh tế cao nhất. Thông qua việc kiểm soát và sử dụng nguồn lực tối ưu nên kế toán quản trị có vai trò rất quan trọng đối với doanh nghiệp.
(Collier & Gregory, 1995) với nghiên cứu về vai trò của việc áp dụng kế toán quản trị chiến lược trong ngành khách sạn, điển hình là nghiên cứu mô hình KTQT trong sáu tập đoàn khách sạn lớn của Vương quốc Anh. (Pavlatos & Paggios, 2008) một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của thực hành KTQT tại các khách sạn ở Hy Lạp. Tựu chung lại, kết quả đều cho thấy chức năng kế toán trong các tập đoàn khách sạn ngày càng tham gia nhiều hơn vào kế toán quản trị chiến lược, cả trong việc lập kế hoạch, phân tích thị trường và đối thủ cạnh tranh. (Al-Omiri & Drury, 2007) đã nêu quan điểm ủng hộ định nghĩa về hệ thống KTQT như sau: KTQT được xem là hệ thống cung cấp thông tin chi phí được sử dụng trong quá trình ra quyết định chiến lược và hoạt động, bao gồm cả việc tìm nguồn cung ứng, định giá và kết hợp sản phẩm cũng như các quyết định về lợi nhuận của khách 7 hàng, các quyết định điều hành, bao gồm cải tiến quy trình, thiết kế sản phẩm, đo lường hiệu suất và các quyết định đánh giá.
Với lập luận rằng khi sự cạnh tranh gia tăng, có nhiều khả năng đối thủ cùng lĩnh vực sẽ khai thác bất kỳ điểm yếu của chi phí nào được thể hiện. Maher, 2000) cho thấy quan điểm của mình khi nói kế toán quản trị có vai trò định hướng hành vi quản trị trong bối cảnh hội nhập thị trường tự do của thế giới. Một khi phân loại được từng khoản mục chi phí khác nhau trong doanh nghiệp thì có thể sử dụng thông tin này để xây dựng các báo cáo phân tích chi phí, đánh giá năng lực quản lý của các cấp điều hành. Mặc dù quan điểm này chỉ đóng góp trên cơ sở lý thuyết nhưng đã tạo tiền đề để các nghiên cứu sau đó có thể định hướng đi theo.
(Boyd, 2013) nêu lên tầm quan trọng của kế toán quản trị chi phí trong việc hỗ trợ ra quyết định về chiến lược kinh doanh và nâng cao lợi nhuận khi ông nghiên cứu về chức năng cũng như vai trò của nó. Kế toán quản trị chi phí giúp ta hiểu được cách phân loại theo chức năng và hoạt động, phân loại theo cách ứng xử của chi phí, cách phân bổ các loại chi phí ra sao. Atkinson et al., 2001) cũng chỉ ra rằng KTQT được xây dựng nhằm cung cấp thông tin định lượng về tình hình tài chính của doanh nghiệp theo từng bộ phận. Do đó, nó có thể phục vụ cho việc hoạch định, tổ chức, kiểm tra và ra quyết định theo từng cấp quản trị.
Bên cạnh đó, KTQT còn giúp doanh nghiệp lập dự toán ngân sách, xây dựng kế hoạch kinh doanh, xây dựng giá bán sản phẩm, phân tích báo cáo tài chính cho từng bộ phận trong doanh nghiệp. Nhưng (Pellinen, 2003) phát biểu rằng: đa số các nghiên cứu áp dụng KTQT tập trung vào các công ty sản xuất mà ít quan tâm đến kỹ thuật sử dụng KTQT trong khách sạn. Ngoài ra, (Brignall, 1997) trong nghiên cứu xây dựng hệ thống chi phí cho các doanh nghiệp ngành dịch vụ, đã nhắc đến đặc thù của việc cung ứng và tiêu thụ xảy ra đồng thời (Just–in–time) khiến cho việc kiểm soát, đo lường hiệu suất, theo dõi chi phí trở nên khó khăn hơn. (Pavlatos & Paggios, 2009) còn nhận thấy các khách sạn có sự cạnh tranh về giá bán cực kỳ gay gắt nên có khuynh hướng sử dụng nhiều hơn các 8 biện pháp kiểm soát quản lý và các công cụ KTQT trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh của mình.
Theo nghiên cứu thì ngày càng có nhiều mong muốn hiểu được vai trò của kế toán quản trị trong khách sạn, vì những kỹ thuật của KTQT có ý nghĩa quan trọng trong quá trình ra quyết định trong kinh doanh của ngành này.2 Những nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán quản trị (Brignall, 1997) cho rằng các tổ chức dịch vụ ngày nay cạnh tranh trên nhiều khía cạnh, vì vậy nếu doanh nghiệp muốn có một hệ thống giúp lập kế hoạch và kiểm soát tốt thì cần phải xem xét hệ thống chi phí dịch vụ. Đây được xem như một phần của hệ thống thông tin quản lý giúp nắm bắt thông tin phi tài chính một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, tác giả còn kết luận rằng hầu hết các khách sạn đều có tỷ lệ chi phí cố định cao, phần lớn bị thay đổi và không thể kiểm soát do vậy cũng ảnh hưởng đến việc vận dụng KTQT trong quá trình hoạt động kinh doanh. (Chenhall & Langfield-Smith, 1998) tuyên bố rằng các doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu chi phí thấp để tăng lợi thế kinh doanh so với đối thủ cạnh tranh.
(Chenhall, 2003) với nghiên cứu của mình đã lập luận rằng các chiến lược chi phí thấp có liên quan tích cực đáng kể với mức độ sử dụng thông tin mà KTQT đem lại. Bởi lẽ, các khách sạn có xu hướng sử dụng nhiều dữ liệu chi phí hơn cho các quyết định về giá cả, gói sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách hàng, lập ngân sách, đánh giá hiệu suất hoạt động, lập kế hoạch, kiểm soát và đưa ra quyết định. (Pizzini, 2006) khẳng định trong nghiên cứu 277 bệnh viện tại Hoa Kỳ của mình về bằng chứng cho thấy có mối quan hệ giữa chi phí bỏ ra như: tư vấn, đào tạo và chi phí phần mềm. khi áp dụng KTQT chi phí và những lợi ích tiềm năng của nó mang lại.
(Pavlatos & Paggios, 2007) nói rằng quy mô của khách sạn sẽ ảnh hưởng đến việc thiết kế hệ thống KTQT chi phí trong khách sạn; trong một nghiên cứu khác (Pavlatos & Paggios, 2009) đã đồng tình với (Pellinen, 2003) khi nhắc đến giá cả và mối quan hệ của chúng với KTQT chi phí trong các doanh nghiệp du lịch ở Lapland Phần Lan. 9 (Xiaosong Zheng, 2012) đã thảo luận nhằm mục đích xác định các vấn đề chính ảnh hưởng đến việc vận dụng kế toán quản trị tại Trung Quốc. Đây là nghiên cứu mang tính tham khảo cao cho các nước có nền kinh tế đang phát triển như Trung Quốc thời kỳ đó. Một vài nhân tố được nhắc đến bao gồm: Phong tục tập quán và nguyên tắc quản lý truyền thống (Liu & Zhang, 1996; Hoon– Halbauer, 1999; O’Connor et al., 2004; Islam & Kantor, 2005; Chanegrih, 2008).
Yếu tố kinh tế, bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô và môi trường cạnh tranh (Child, 1996; Lin et al. Hệ thống pháp luật, chính trị, trình độ nguồn nhân lực, trình độ cạnh tranh.(O’Connor et al., 2004; Jarvinen, 2006) (Wu & Boateng, 2010) lại chỉ ra rằng quy mô doanh nghiệp và trình độ của nhà quản lý cấp cao có tác động đến việc áp dụng kế toán quản trị. (Kamilah Ahmad, 2012) với nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán quản trị thực hành tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Malaysia. Với việc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp đối với kế toán quản trị thực hành, tác giả đã chỉ ra có 5 nhân tố: quy mô doanh nghiệp, mức độ cạnh tranh của thị trường, sự tham gia của chủ sở hữu, trình độ của nhân viên kế toán và công nghệ sản xuất tiên tiến có 4 nhân tố ảnh hưởng đáng kể, riêng nhân tố trình độ nhân viên kế toán có tác động ngược chiều với việc vận dụng.
Trong nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc vận dụng kế toán quản trị thực hành tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ Indonesia, (Diah & Mahfud, 2018) cho rằng hệ thống thông tin của doanh nghiệp được xử lý hiệu quả khi kế toán quản trị được triển khai áp dụng. Điều này làm tăng khả năng cạnh tranh, giúp doanh nghiệp dễ dàng đối mặt với các bất ổn mà môi trường kinh doanh tạo ra, cũng như cải thiện hiệu suất hoạt động. Với kết quả có 3 nhân tố tác động tích cực đến việc vận dụng kế toán quản trị bao gồm: nhận thức của nhà quản lý, mức độ không chắc chắn của môi trường, 10 quy mô doanh nghiệp và một nhân tố tác động tiêu cực đến việc vận dụng là trình độ nhân viên kế toán.2 Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc vận dụng kế toán quản trị tại việt nam Riêng tại Việt Nam, KTQT những năm gần đây cũng được quan tâm chú ý: (Trần Ngọc Hùng, 2016), tác giả đã chỉ ra việc “vận dụng kế toán quản trị vào các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam” sẽ là công cụ đắc lực cho việc quản lý và điều hành ngày càng hiệu quả hơn. Nghiên cứu đã xác định các nhân tố ảnh hưởng gồm: “mức độ sở hữu của Nhà nước trong doanh nghiệp, mức độ cạnh tranh của thị trường, văn hóa doanh nghiệp, nhận thức của người điều hành doanh nghiệp, quy mô doanh nghiệp, chi phí cho việc tổ chức kế toán quản trị, chiến lược kinh doanh”.
Theo kết quả nghiên cứu của luận án thì biến quan sát chỉ mới đạt tỷ lệ dưới mức trung bình, như vậy còn phần lớn các nhân tố tác động đến việc vận dụng kế toán quản trị chưa được phát hiện. (Nguyễn Ngọc Vũ, 2017) đã tiến hành nghiên cứu “các doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc lĩnh vực phi tài chính ở Thành phố Hồ Chí Minh”. Tác giả đã khẳng định KTQT là công cụ quản lý hiệu quả, giữ vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.