Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Bền Vững Lợi Nhuận Của Các Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích Các nhân tố ảnh hưởng đến bền vững lợi nhuận của các ngân hàng thương mại niêm yết tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thị Lan Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Quốc Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Lợi Nhuận Bền Vững Của Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Câu hỏi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 6. Các đóng góp của luận văn
• 7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BỀN VỮNG LỢI NHUẬN
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới về bền vững lợi nhuận
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước về bền vững lợi nhuận
• 1.3. Nhận xét tổng quan và khe hổng nghiên cứu
• 1.4. Tổng kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BỀN VỮNG LỢI NHUẬN
• 2.1. Khái niệm về bền vững lợi nhuận
• 2.2. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.1. Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory)
• 2.3. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.3.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.4. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Các công cụ kiểm định
• 3.2.2. Các phương pháp lựa chọn công cụ kiểm định
• 3.2.3. Phân tích hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.2.4. Kiểm định phần dư
• 3.3. Đo lường các biến trong mô hình
• 3.4. Tổng kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN VỀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN BỀN VỮNG LỢI NHUẬN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích ma trận tương quan
• 4.1.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 4.1.4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4.2. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.3. Tổng kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ CÁC GỢI Ý CHÍNH SÁCH GÓP PHẦN NÂNG CAO SỰ BỀN VỮNG LỢI NHUẬN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Các gợi ý chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Lợi Nhuận Bền Vững Ngân Hàng Niêm Yết Việt Nam

Lợi nhuận bền vững (LNBV) có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp nói chung và ngành ngân hàng nói riêng. Nó phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh và là yếu tố quyết định đến giá trị của một ngân hàng. Lợi nhuận bền vững được xem là thước đo cho sự phát triển, sức hút các nhà đầu tư và khẳng định tăng trưởng trong tương lai. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh, việc duy trì lợi nhuận bền vững trở thành một thách thức lớn. Đặc biệt, các ngân hàng cần có chiến lược phù hợp để đối phó với biến động của thị trường và đảm bảo an toàn vốn. Nghiên cứu của Dang Vu (2021) nhấn mạnh rằng sự bền vững của lợi nhuận và tăng trưởng là mục tiêu hàng đầu của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận bền vững của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam là vô cùng cần thiết.

1.1. Tầm quan trọng của Lợi nhuận bền vững LNBV

Lợi nhuận bền vững (LNBV) không chỉ là con số mà còn là biểu tượng của sự ổn định và phát triển. LNBV giúp thu hút đầu tư, mở rộng quy mô và tăng cường năng lực cạnh tranh. Nó cho phép ngân hàng tái đầu tư vào các dự án mới, cải thiện dịch vụ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo Sloans (1996), LNBV được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm, nó là cơ sở để họ đánh giá chất lượng của lợi nhuận.

1.2. Thách thức duy trì LNBV trong bối cảnh hiện tại

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và biến động kinh tế, việc duy trì LNBV không hề dễ dàng. Các ngân hàng phải đối mặt với nhiều thách thức như: rủi ro tín dụng, biến động lãi suất, sự thay đổi của chính sách tiền tệ và áp lực từ các đối thủ cạnh tranh. Ngoài ra, các yếu tố bên ngoài như lạm phát và tỷ giá hối đoái cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng.

II. Vấn Đề Nợ Xấu Ảnh Hưởng Lợi Nhuận Ngân Hàng Thương Mại

Một trong những vấn đề lớn nhất ảnh hưởng đến lợi nhuận bền vững của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam là nợ xấu. Tình trạng nợ xấu gia tăng không chỉ làm giảm khả năng sinh lời của ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến an toàn vốn và thanh khoản. Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để kiểm soát nợ xấu. Các ngân hàng cần có quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ, giám sát và thu hồi nợ kịp thời. Ngoài ra, việc đa dạng hóa danh mục cho vay và giảm sự phụ thuộc vào một số ngành hoặc khách hàng nhất định cũng giúp giảm thiểu rủi ro. Theo Landsman (2007) và Laux Leuz (2009), cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý rủi ro và đảm bảo lợi nhuận bền vững trong ngành ngân hàng.

2.1. Tác động của Nợ Xấu đến khả năng sinh lời

Nợ xấu trực tiếp làm giảm lợi nhuận của ngân hàng vì ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro cho các khoản nợ này. Chi phí trích lập dự phòng làm giảm lợi nhuận trước thuế, ảnh hưởng đến các chỉ số tài chính quan trọng như ROA và ROE. Khi nợ xấu gia tăng, ngân hàng cũng gặp khó khăn trong việc huy động vốn và mở rộng hoạt động kinh doanh.

2.2. Giải pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả

Để quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, các ngân hàng cần xây dựng quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ, dựa trên đánh giá khách quan về khả năng trả nợ của khách hàng. Ngân hàng cũng cần tăng cường giám sát và kiểm tra các khoản vay, phát hiện sớm các dấu hiệu nợ xấu và có biện pháp xử lý kịp thời. Đa dạng hóa danh mục cho vay cũng là một giải pháp quan trọng.

III. Phương Pháp Quản Lý Chi Phí Hoạt Động Ngân Hàng Hiệu Quả

Để cải thiện lợi nhuận bền vững, các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam cần tập trung vào việc quản lý chi phí hoạt động hiệu quả. Việc cắt giảm chi phí không cần thiết và tối ưu hóa quy trình làm việc có thể giúp tăng tỷ lệ NIM (Net Interest Margin) và tỷ lệ CIR (Cost to Income Ratio). Đầu tư vào công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số cũng là một giải pháp quan trọng để giảm chi phí vận hành và nâng cao năng suất. Ngoài ra, việc đàm phán với các nhà cung cấp dịch vụ và tối ưu hóa cơ cấu vốn cũng có thể giúp giảm chi phí tài chính. Theo Barth cộng (1995), Hodder cộng (2006), Sloan (2017), việc quản lý chi phí hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo lợi nhuận bền vững cho các ngân hàng.

3.1. Tối ưu hóa quy trình và ứng dụng công nghệ

Việc áp dụng công nghệ vào các quy trình nghiệp vụ giúp giảm thiểu thời gian xử lý, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm chi phí nhân công. Các ngân hàng có thể sử dụng các phần mềm quản lý, hệ thống tự động hóa và các ứng dụng di động để cải thiện hiệu quả hoạt động và cung cấp dịch vụ tốt hơn cho khách hàng.

3.2. Kiểm soát chặt chẽ chi phí hoạt động

Việc kiểm soát chặt chẽ chi phí hoạt động đòi hỏi ngân hàng phải có hệ thống quản lý chi phí hiệu quả, xác định rõ các khoản chi phí cần thiết và cắt giảm các khoản chi không hiệu quả. Ngân hàng cần xây dựng định mức chi phí cho từng hoạt động và thường xuyên theo dõi, đánh giá hiệu quả sử dụng chi phí.

3.3. Đa dạng nguồn thu nhập ngoài lãi

Để giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ lãi, các ngân hàng cần đa dạng hóa nguồn thu bằng cách cung cấp các dịch vụ như: dịch vụ thanh toán, dịch vụ tư vấn tài chính, dịch vụ bảo hiểm và các sản phẩm phái sinh. Việc đa dạng hóa nguồn thu giúp ngân hàng ổn định lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro khi lãi suất biến động.

IV. Chính Sách Tín Dụng Linh Hoạt Tăng Trưởng Lợi Nhuận Bền Vững

Việc xây dựng chính sách tín dụng linh hoạt và phù hợp với điều kiện thị trường là yếu tố quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng và cải thiện lợi nhuận bền vững của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Các ngân hàng cần tập trung vào việc mở rộng tăng trưởng tín dụng, đồng thời kiểm soát rủi ro tín dụng và đảm bảo chất lượng tài sản. Việc đa dạng hóa sản phẩm tín dụng và hướng tới các phân khúc khách hàng tiềm năng cũng giúp tăng khả năng sinh lời và giảm sự phụ thuộc vào một số ngành hoặc khách hàng nhất định. Theo Đào (2019), việc nghiên cứu lợi nhuận bền vững là một xu hướng quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

4.1. Phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp

Ngân hàng cần nghiên cứu và phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của từng phân khúc khách hàng. Các sản phẩm tín dụng cần linh hoạt về lãi suất, thời hạn và điều kiện vay, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về an toàn và hiệu quả.

4.2. Mở rộng đối tượng khách hàng tiềm năng

Ngân hàng cần mở rộng đối tượng khách hàng bằng cách tiếp cận các phân khúc thị trường mới, như: doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ gia đình và các cá nhân có thu nhập ổn định. Việc mở rộng đối tượng khách hàng giúp ngân hàng đa dạng hóa danh mục cho vay và giảm thiểu rủi ro.

V. Ứng Dụng Phân Tích Dữ Liệu Nâng Cao Lợi Nhuận Bền Vững

Việc ứng dụng phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm rủi ro và cải thiện lợi nhuận bền vững. Phân tích dữ liệu có thể giúp ngân hàng hiểu rõ hơn về khách hàng, dự đoán nhu cầu và đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác hơn. AI có thể được sử dụng để tự động hóa các quy trình, phát hiện gian lận và cải thiện chất lượng dịch vụ. Theo Richardson các cộng (2005), việc phân tích dữ liệu báo cáo tài chính có thể giúp dự đoán lợi nhuận và đánh giá khả năng bền vững của doanh nghiệp.

5.1. Ứng dụng AI trong quản lý rủi ro tín dụng

AI có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu khách hàng, đánh giá rủi ro tín dụng và dự đoán khả năng trả nợ của khách hàng. AI có thể giúp ngân hàng phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

5.2. Phân tích dữ liệu khách hàng để tối ưu hóa sản phẩm

Phân tích dữ liệu khách hàng có thể giúp ngân hàng hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của khách hàng. Ngân hàng có thể sử dụng thông tin này để phát triển các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với từng phân khúc khách hàng, tăng sự hài lòng của khách hàng và cải thiện doanh thu.

VI. Kết Luận Giải Pháp Lợi Nhuận Bền Vững Cho Ngân Hàng

Để đạt được lợi nhuận bền vững, các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam cần có một chiến lược toàn diện, bao gồm: quản trị rủi ro hiệu quả, quản lý chi phí chặt chẽ, xây dựng chính sách tín dụng linh hoạt, ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu. Việc tuân thủ các quy định pháp luật và đảm bảo an toàn vốn cũng là những yếu tố quan trọng. Bằng cách thực hiện các giải pháp này, các ngân hàng có thể cải thiện khả năng sinh lời, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Galimberti các cộng (2009) nghiên cứu, kết quả cho thấy không đồng nhất lợi nhuận bền vững quan giữa các công.

6.1. Tầm quan trọng của quản trị rủi ro

Quản trị rủi ro là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và ổn định cho hoạt động của ngân hàng. Ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm: nhận diện, đánh giá, đo lường và kiểm soát rủi ro. Quản trị rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ lợi nhuận.

6.2. Đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để thực hiện thành công các chiến lược kinh doanh của ngân hàng. Ngân hàng cần đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân viên, tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp và khuyến khích sự sáng tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cấu trúc tài chính của nền kinh tế thị trường, lợi nhuận bền vững đóng vai trò là thước đo trung tâm phản ánh năng lực cạnh tranh dài hạn và chất lượng thông tin kế toán của hệ thống tổ chức tín dụng. Sự ổn định của dòng thu nhập giúp gia tăng giá trị doanh nghiệp, đồng thời củng cố niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Tại Việt Nam, giai đoạn 2017 - 2021 ghi nhận nhiều biến động vĩ mô sâu sắc tác động trực tiếp đến bảng cân đối kế toán của các ngân hàng thương mại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là xác định và lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố đặc thù ngành đến tính bền vững của lợi nhuận. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích thực trạng bền vững lợi nhuận tại 27 ngân hàng thương mại niêm yết trên ba sàn giao dịch chứng khoán gồm HOSE, HNX và UPCoM với 135 quan sát cân bằng; kiểm định mức độ ảnh hưởng của quy mô, lợi nhuận trước thuế, kế toán giá trị hợp lý, cấu trúc nguồn vốn và tín dụng; từ đó đề xuất hệ thống hàm ý chính sách tài chính khả thi.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua các chỉ số đo lường: kết quả phân tích cho thấy khoảng 40,74% số ngân hàng thương mại niêm yết vẫn duy trì mức độ bền vững lợi nhuận ở ngưỡng thấp dưới 0,01. Việc nhận diện chính xác các nhân tố chi phối giúp các nhà quản trị tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh, đồng thời hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong công tác giám sát an toàn hệ thống ngân hàng giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai lý thuyết kinh tế kinh điển làm nền tảng phân tích:

Thứ nhất, Lý thuyết các bên liên quan giải thích cách thức ngân hàng duy trì lợi nhuận ổn định nhằm dung hòa lợi ích giữa cổ đông, người gửi tiền, đối tác kinh doanh và cơ quan giám sát tiền tệ. Tính bền vững của lợi nhuận là tín hiệu bảo đảm sự minh bạch và an toàn hoạt động trước toàn xã hội.

Thứ hai, Lý thuyết tín hiệu nhấn mạnh rằng các chỉ tiêu tài chính công bố trên báo cáo tài chính đóng vai trò truyền tải thông điệp chất lượng cao đến thị trường vốn. Ngân hàng có năng lực sinh lời vững chắc và quy mô vượt trội sẽ gửi tín hiệu tích cực, giúp giảm thiểu chi phí huy động vốn và nâng cao giá trị vốn hóa.

Bên cạnh đó, mô hình định giá Ohlson và lý thuyết dồn tích kế toán của Sloan cung cấp khuôn khổ toán học để xác định mối liên hệ giữa các cấu phần dồn tích, dòng tiền hoạt động và khả năng dự báo lợi nhuận tương lai. Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Bền vững lợi nhuận, Lợi nhuận trước thuế, Quy mô ngân hàng, và Kế toán giá trị hợp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập thứ cấp từ báo cáo tài chính hợp nhất đã được kiểm toán độc lập của toàn bộ 27 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong khung thời gian 5 năm liên tục từ năm 2017 đến năm 2021.

Luận văn lựa chọn phương pháp phân tích định lượng với kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng cân bằng nhằm khai thác đồng thời chiều không gian giữa 27 ngân hàng và chiều thời gian qua 5 năm. Phương pháp này giúp kiểm soát triệt để hiện tượng dị biệt không quan sát được giữa các ngân hàng.

Quy trình ước lượng kinh tế lượng được thực hiện chặt chẽ qua các bước: hồi quy bình phương nhỏ nhất thông thường, mô hình tác động cố định, và mô hình tác động ngẫu nhiên. Kiểm định F-test với giá trị thống kê Chi-square đạt 88,44 (mức ý nghĩa p = 0,0000) bác bỏ mô hình OLS gộp; tiếp theo, kiểm định Hausman đạt giá trị thống kê Chi-square là 72,82 (mức ý nghĩa p = 0,0000) khẳng định mô hình tác động cố định là lựa chọn tối ưu nhất để loại trừ sai số đặc thù. Kiểm định hệ số phóng đại phương sai đều đạt giá trị VIF dưới ngưỡng 10, khẳng định mô hình hoàn toàn không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến. Toàn bộ quá trình xử lý dữ liệu được thực hiện trên phần mềm EViews 10 và Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên mẫu 135 quan sát đã đem lại 4 phát hiện trọng yếu sau:

Thứ nhất, Lợi nhuận trước thuế tác động cùng chiều mạnh mẽ đến tính bền vững của lợi nhuận với mức ý nghĩa thống kê cao dưới 0,005. Điều này chỉ ra rằng năng lực tạo lập thu nhập gộp trực tiếp củng cố tính ổn định của dòng lợi nhuận trong tương lai.

Thứ hai, Quy mô ngân hàng thể hiện mối tương quan dương có ý nghĩa thống kê vượt trội ở mức p < 0,005. Quy mô ngân hàng trong mẫu nghiên cứu có giá trị logarit tài sản biến thiên từ 16,76247 đến 21,13979 với mức bình quân đạt 18,74 và độ lệch chuẩn 1,068329. Các ngân hàng quy mô lớn sở hữu khả năng đa dạng hóa nguồn thu và chống chịu rủi ro tốt hơn các đơn vị quy mô nhỏ.

Thứ ba, Giá trị bền vững lợi nhuận bình quân của hệ thống ngân hàng niêm yết đạt mức 0,012155; trong đó Techcombank đạt giá trị cao nhất là 0,034661 (vượt hơn 2,8 lần mức bình quân hệ thống), trong khi Ngân hàng TMCP Quốc Dân ghi nhận mức thấp nhất là 0,000031. Có 40,74% ngân hàng trong mẫu ghi nhận chỉ số bền vững lợi nhuận dưới 0,01.

Thứ tư, Tỷ lệ áp dụng kế toán giá trị hợp lý mới chỉ dừng lại ở 63% tổng số ngân hàng khảo sát với tỷ trọng tài sản định giá hợp lý bình quân đạt 2,769% tổng tài sản (độ lệch chuẩn 7,086%). Biến cấu trúc vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản đạt tỷ lệ bình quân 8,0836% và tiền gửi khách hàng chiếm tỷ trọng cao với mức trung bình 68,45%.

Thảo luận kết quả

Kết quả ước lượng khẳng định rằng quy mô lớn và năng lực sinh lời trước thuế cao là hai trụ cột quyết định tính bền vững của lợi nhuận ngân hàng. Nền tảng vốn lớn giúp ngân hàng tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng chuyển đổi số và tối ưu hóa chi phí vận hành. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các công trình quốc tế tiêu biểu như nghiên cứu của Yao và cộng sự, Canina và Potter, cũng như các nghiên cứu tại Việt Nam của Đào và Dang & Vu.

Về phương diện trực quan hóa, sự phân hóa về tính bền vững lợi nhuận giữa 27 ngân hàng thương mại được phản ánh rõ nét qua biểu đồ phân tán và đồ thị cột so sánh giai đoạn 2017 - 2021. Đồ thị diễn tiến theo chuỗi thời gian cho thấy chỉ số bền vững lợi nhuận có xu hướng cải thiện đều qua các năm nhưng tốc độ tăng trưởng vẫn còn khiêm tốn, ngoại trừ giai đoạn bứt phá của năm 2018 so với năm 2017. Điều này minh chứng cho thực tế rằng việc duy trì chất lượng lợi nhuận đòi hỏi chiến lược quản trị tài sản có và tài sản nợ xuyên suốt và nhất quán.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm gia tăng tính bền vững lợi nhuận cho hệ thống ngân hàng thương mại:

Thứ nhất, Đa dạng hóa danh mục đầu tư và tối ưu hóa lợi nhuận trước thuế: Ban điều hành các ngân hàng thương mại cần đẩy mạnh tỷ trọng thu nhập ngoài lãi thông qua phát triển các sản phẩm phái sinh tài chính, chứng khoán nợ và dịch vụ ngân hàng số như Internet Banking, Mobile Banking, thanh toán qua QR Code. Mục tiêu là nâng tỷ trọng thu dịch vụ thuần đạt từ 25% đến 30% trên tổng thu nhập hoạt động trong lộ trình 2024 - 2026.

Thứ hai, Tăng cường quy mô vốn tự có và năng lực tài chính: Hội đồng quản trị các ngân hàng thương mại cần chủ động phát hành thêm cổ phiếu, trái phiếu chuyển đổi và tìm kiếm cổ đông chiến lược quốc tế để nới tỷ lệ sở hữu vốn ngoại lên mức trần 30%. Giải pháp này giúp gia tăng tổng tài sản và đáp ứng nghiêm ngặt tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn mực Basel II và Basel III.

Thứ ba, Tối ưu hóa chi phí vận hành và quản trị rủi ro tín dụng: Bộ phận kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro cần siết chặt định mức chi phí quản lý doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng 2% theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng cần trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ với tỷ lệ bao phủ nợ xấu đạt trên 100%, đẩy mạnh xử lý nợ xấu qua các tổ chức mua bán nợ chuyên nghiệp.

Thứ tư, Đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế: Ban lãnh đạo ngân hàng và cơ quan quản lý cần phối hợp xây dựng hệ thống định giá tài sản theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế số 9, nâng tỷ lệ ngân hàng niêm yết áp dụng đo lường giá trị hợp lý từ mức 63% hiện tại lên 100% trước năm 2026 nhằm nâng cao độ tin cậy và minh bạch của thông tin kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng yếu:

Thứ nhất, Ban điều hành và Hội đồng quản trị ngân hàng thương mại: Sử dụng kết quả định lượng về mối quan hệ giữa quy mô, lợi nhuận trước thuế và độ bền vững lợi nhuận để xây dựng chiến lược tăng trưởng tài sản, định giá dịch vụ và phân bổ ngân sách dự phòng rủi ro hiệu quả.

Thứ hai, Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư thị trường chứng khoán: Sử dụng chỉ số bền vững lợi nhuận như một công cụ hữu hiệu để bóc tách chất lượng dồn tích kế toán, từ đó định giá chính xác cổ phiếu của 27 ngân hàng niêm yết trên các sàn HOSE, HNX và UPCoM.

Thứ ba, Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Tham khảo các phát hiện về biến động tỷ trọng giá trị hợp lý và cấu trúc tín dụng để hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vĩ mô và chỉ đạo tiến trình chuyển đổi sang chuẩn mực kế toán quốc tế.

Thứ tư, Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kế toán - Tài chính: Kế thừa mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng cân bằng với 135 quan sát làm tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về chất lượng lợi nhuận trong khối tổ chức tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

Bền vững lợi nhuận ngân hàng là gì và mang ý nghĩa như thế nào đối với quyết định đầu tư? Bền vững lợi nhuận là khả năng duy trì mức lợi nhuận hiện tại sang các kỳ tương lai mà không bị sụt giảm đột biến. Đối với nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, chỉ số này phản ánh chất lượng dòng tiền thực chất từ hoạt động cốt lõi thay vì các khoản thu nhập bất thường, giúp định giá cổ phiếu chính xác hơn.

Quy mô ngân hàng tác động như thế nào đến tính bền vững của lợi nhuận? Kết quả nghiên cứu thực nghiệm trên 27 ngân hàng thương mại niêm yết khẳng định quy mô ngân hàng tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê ở mức p < 0,005. Quy mô tổng tài sản lớn từ mức logarit 16,76 đến 21,14 giúp ngân hàng khai thác lợi thế kinh tế nhờ quy mô, đa dạng hóa danh mục cho vay và giảm thiểu chi phí vận hành bình quân.

Tại sao lợi nhuận trước thuế lại là nhân tố đóng góp lớn nhất vào tính bền vững lợi nhuận? Lợi nhuận trước thuế là kết quả tổng hợp của hoạt động kinh doanh tín dụng và phi tín dụng trước khi trừ nghĩa vụ thuế. Nghiên cứu chỉ ra mối tương quan dương mạnh mẽ giữa lợi nhuận trước thuế và tính bền vững lợi nhuận với mức ý nghĩa p < 0,005, chứng minh rằng khả năng sinh lời cốt lõi là nền tảng vững chắc nhất để duy trì dòng thu nhập dài hạn.

Thực trạng áp dụng kế toán giá trị hợp lý tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay ra sao? Hiện nay mới chỉ có khoảng 63% các ngân hàng thương mại niêm yết tiến hành đo lường một phần công cụ tài chính theo giá trị hợp lý, với tỷ trọng bình quân đạt 2,769% tổng tài sản. Sự chênh lệch này đòi hỏi hệ thống ngân hàng cần sớm chuẩn hóa theo các Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế để nâng cao độ minh bạch kế toán.

Mô hình kinh tế lượng nào được chứng minh là phù hợp nhất trong nghiên cứu này? Mô hình tác động cố định là mô hình phù hợp nhất sau khi vượt qua kiểm định F-test với Chi-square bằng 88,44 (p = 0,0000) và kiểm định Hausman với Chi-square bằng 72,82 (p = 0,0000). Mô hình này kiểm soát hiệu quả sự dị biệt riêng rẽ giữa 27 ngân hàng, đảm bảo ước lượng không bị chệch.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bền vững lợi nhuận và xây dựng mô hình định lượng đặc thù cho ngành ngân hàng tại thị trường mới nổi Việt Nam.
• Kết quả kiểm định trên mẫu 27 ngân hàng thương mại niêm yết với 135 quan sát giai đoạn 2017 - 2021 xác định Lợi nhuận trước thuế và Quy mô ngân hàng là hai nhân tố tác động cùng chiều mạnh mẽ nhất đến bền vững lợi nhuận (mức ý nghĩa p < 0,005).
• Nghiên cứu chỉ ra thực trạng mức độ bền vững lợi nhuận bình quân toàn ngành còn khiêm tốn ở mức 0,012155, trong đó Techcombank đạt mức cao nhất 0,034661 và có 40,74% ngân hàng nằm ở nhóm có chỉ số bền vững thấp.
• Luận văn cung cấp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gồm đa dạng hóa nguồn thu ngoài lãi, tăng cường vốn tự có, kiểm soát nợ xấu dưới 2% và chuẩn hóa lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế.
• Đóng góp thực tiễn của công trình mở ra hướng đi rõ ràng cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc xây dựng kế hoạch kinh doanh trung hạn giai đoạn 2024 - 2026.

Các ngân hàng thương mại niêm yết và giới nghiên cứu tài chính hãy chủ động tham khảo chi tiết toàn văn công trình để áp dụng các mô hình đo lường chuyên sâu, từ đó tối ưu hóa chiến lược kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu về các nhân tế ảnh hưởng đến BVLN. Trong chương này luận văn tổng qua các nghiên cứu trước trên thế giới và tại Việt Nam theo từng khía cạnh của các nhân tố của BVLN. Để từ đó, luận văn trình bày khoảng trống và xác định van dé nghiên cứu cho luận văn. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về BVLN.

Nội dung chương này luận văn đề cập đến khái niệm liên quan đến BVLN. Bên cạnh đó, luận văn còn trình bày về các quy định liên quan đến BVLN của các tổ chức, các lý thuyết nền tảng đã được xác định nhằm áp dụng cho nghiên cứu. Mặt khác, luận văn đề xuất các giả thuyết và xây dựng mô hình nghiên cứu trong chương này. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu.

Luận văn trình bày chỉ tiết các bước trong quy trình nghiên cứu, trình bày phương pháp thực hiện nghiên cứu, mô tả mẫu nghiên cứu, và đo lường các biến trong mô hình. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận về sự ảnh hưởng của các nhân tố đến BVIN cho các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Luận văn trình bày các kết quá nghiên cứu thực nghiệm, thống kê mô tả, phân tích hệ số tương quan, kiêm định mức độ phù hợp của mô hinh, kiểm định khuyết tật của mô hình và bản luận kết quả nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và gợi ý chính sách.

Luận văn trình bày kết luận và gợi ý một số chính sách nhằm nâng cao BVLN cho các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. CHUONG 1 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU VE CAC NHAN TO ANH HUONG DEN BEN VUNG LOI NHUAN 1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới về bền vững lợi nhuận Các nghiên cứu liên quan đến ngân hàng cho rằng các nhà quán lý sử đụng kế toán giá trị hợp lý dé có BVLN. Giá trị hợp lý có thể làm ảnh hưởng đến tính BVLN của các ngân hàng (Yao và các cộng sự, 2015; Pimentel và các cộng sự; 2016; Paoloni và các cộng sự, 2017; Hung vả các cộng sự, 2018; Yao va cac cong su, 2017; va Makhsun và các cộng sự, 2018).

Trên cơ sở một mẫu các ngân hàng quốc tế (ngoài Hoa Kỳ) từ 24 quốc gia trong giai đoạn 2009-2012. Yao và các cộng sự (2015) đã sử dụng kỹ thuật thu thập thú công từ báo cáo hàng năm. Các tác giả nhận thấy rằng các biến được sử dụng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh trong tương lai và lợi nhuận trước thuế tác động thuận chiều với BVIN, trong khi Giá trị hợp lý của đòng tiền các công cụ tài chính có tác động ngược chiều. Những nghiên cứu xem xét vai trò của BVLN đối với việc định giá và các nhân tế ảnh hưởng đến việc định giá thị trường dài hạn.

Tiêu biểu, Pimentel và các cộng sự (2016) nghiên cứu tại thị trường Brazil. Các tác giả đã phân tích dựa trên mẫu bao gồm 176 công ty niêm vết của Brazil từ năm 1995 đến năm 2013. Bằng phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua mô hình hồi quy để đo lường việc định giá và các nhân tố ảnh hưởng đến việc định giá thị trường dài hạn bao gồm dự báo lợi nhuận, giá trị số sách của vốn chú sở hữu, các khoản thu nhập bất thường. Nghiên cứu cho thấy rằng có mối liên hệ tương đồng giữa LNBV và định giá thị trường dài hạn.

Nghiên cứu của Paoloni và các cộng sự (2017) điều tra ảnh hưởng của kế toán Giá trị hợp lý đến BVLN trong lĩnh vực ngân hàng châu Âu trong giai đoạn 2007-2016. Giá trị hợp lý được ước tính bằng cách áp đụng các mô hình định giá. Mô hình hồi quy OLS được sử đụng để kiểm định các giá thuyết của mô hình. Nghiên cứu phát hiện khả năng dự đoán, khả năng thay đổi của lợi nhuận tác động thuận chiều với BVLN, trong khi quy mô ngân hàng và đòn bẫy tài chính không ảnh hướng đến BVIN.

Đề xác định cạnh tranh trực tiếp ánh hưởng đến BVLN của ngân hàng, Hung và các cộng sự (2018) đã nghiên cứu mẫu gềm 15.546 N ngân hàng thương mại từ năm 1986 đến 2013 và xem xét việc cạnh tranh tác động của các nhân tố đến việc BVLN của ngân hàng. Các biến như quy mô, đa dạng về thu nhập, đoanh thu, tổng nợ cho vay, tỷ lệ vến trên tài sản quan hệ cùng chiều và ảnh hưởng đến BVLN. Mặt khác, các biến hiệu quả quản lý và khoản lỗ cho vay, rúi ro, cạnh tranh tác động tiêu cực đối với BVLN. Ngoài ra, Yao và các cộng sự (2017) sử dụng dữ liệu thu thập từ mẫu 210 ngân hàng quốc tế của 22 quốc gia sử dụng IFRS trong giai đoạn 2009-2013 để xác định mức độ ánh hưởng cúa giá trị hợp lý đến BVLN.

Kết quả thu được là sử dụng các giá trị hợp lý cho các công cụ tài chính trên BCĐKT sẽ tăng cường tính BVLN. Ngoài ra, kiến thức chuyên môn trong ngành kiểm toán nâng cao độ tin cậy của các ước tính giá trị hợp lý nên dẫn đến việc duy trì BVLN. Nghiên cứu của Makhsun và các cộng sự (2018) đo lường BVLN bằng cách sử dụng phân tích hồi quy đơn giản. Mẫu gồm các ngân hàng đã áp dụng IFRS vào năm 2011 và 2012 sau khi đã lược bỏ mẫu vào năm 2010 và sử dụng hai năm trước IFRS là 2008 và 2009.

Phương pháp phân tích hồi quy cho thấy có BVLN sau khi áp đụng IFRS cao hơn so với khi thực hiện Chuẩn mực Kế toán Tài chính Indonesia (PSAK). Bên cạnh việc nhìn nhận BVLN của ngân hàng, một số nghiên cứu cũng được thực hiện để xem xét các nhân tố tác động của các doanh nghiệp (Richardson và các cộng su, 2005; Galimberti va Cupertino, 2009; Frankel va Litov, 2009; Dawar, 2014). Dién hình, Richardson và các cộng sự (2005) mở rộng nghiên cứu của Sloan (1996) để xem xét tính BVLN. Các tác giả sử dụng dữ liệu trên báo cáo tài chính hàng năm của 5 công ty tại Mỹ từ 1962-2001 để tính toán các biến trong báo cáo tài chính tương ứng với các loại tích lũy dồn tích (AWC), tai san thuần từ hoạt động kinh doanh (ANCO), dòng tiền tạo ra từ hoạt động kinh đoanh (AFIN).

Kết quả cho thấy AWC và ANCO tác động tiêu cực đến tính BVLN nhưng AFIN nghịch biến với BVLN. Đánh giá lại giả thuyết rằng BVLN, Galimberti và các cộng sự (2009) đã nghiên cứu mẫu gồm 126 công ty ở Brazil trong giai đoạn từ 1995 đến 2007. Kết quả phát hiện sự không đồng nhất về BVLN có liên quan giữa các công ty. Frankel và Litov (2009) sử dụng các phương pháp kiêm định để xem xét sự biến động của BVLN đến giá cô phiếu.

Dữ liệu thu thập từ 1984 đến năm 2004 tại Mỹ. Kết quả cho thấy quy mô doanh nghiệp tác động tiêu cực đến BVLN, việc ghi nhận các khoản lỗ kịp thời làm giảm tính BVIN. Kết quá cũng chí ra có sự ảnh hưởng của BVLN đến giá cô phiếu. Nghiên cứu này nhằm mục đích điều tra khả năng tổn tại của các biến kế toán, cụ thể là các khoán thu nhập bất thường, giá trị số sách, các khoản phải thu và dòng tiền trong một khoáng thời gian và chênh lệch ngân hàng thuần của thị trường ở Án Độ bởi Dawar (2014).

Nghiên cứu sử dụng mô hình Ohlson (1995). Hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để phân tích đữ liệu sáu năm từ 2006 đến 20111 trên các đơn vị mẫu. Kết quả đã xác định thu nhập bất thường và giá trị số sách, và chênh lệch lợi nhuận thuần có tác động cùng chiều đến tính BVLN. Gần đây, một số nghiên cứu cũng quan tâm đến BVLN (Canina va Potter, 2019; Aguguom và các cộng sự, 2019; Pirveli, 2020).

Theo đó, Canina và Potter (2019) kiếm tra một mẫu cho các đoanh nghiệp địch vụ trong một khoảng thời gian dài dé điều tra các yếu tố quyết định cụ thé vé tính bền vững và khả năng dự đoán lợi nhuận. Tính bền vững và khả năng đự đoán là dấu hiệu cho thấy BVLN. Mẫu được thu thập trong 19 năm từ 1997 đến 2015 gồm 31.194 doanh nghiệp kinh đoanh địch vụ. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô, sự đa dạng hóa doanh thu và sự đặc thù trong nganh nghề kinh doanh tác động thuận chiều với BVLN. Mặt khác, các doanh nghiệp dịch vụ có các nhân tố như tổ chức hội nghị, đòn bây tài chính, cường độ làm việc của nhân viên theo mùa, độ nhạy cảm của GDP lại có tác động ngược chiều đến tính BVLN và khả năng dự đoán lợi nhuận. BVIN gắn liền với hoạt động toàn điện của các doanh nghiệp, Aguguom và các cộng sự (2019) chọn 51 công ty được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Nigeria bằng cách sử dụng kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng từ tất cá các lĩnh vực từ giai đoạn 2000-2016. Phương pháp hồi quy theo đữ liệu bảng.

Kết quả cho thấy, đòn bẩy tài chính thể hiện mối quan hệ tích cực, trong khi quy mô doanh nghiệp cho thấy mối quan hệ tiêu cực đến BVLN. Ngoài ra, Pirveli (2020) nghiên cứu tính bền vững và khả năng dự đoán của thu nhập trong các đơn vị thuộc khu vực tư nhân GruzZ1a. Mẫu cuối cùng bao gồm 450 tổ chức khu vực tư nhân lớn của Gruzia đã phải nộp báo báo cáo tài chính đã được kiểm toán trước năm 2018. Nghiên cứu sử đụng phương pháp bình phương nhỏ nhất.

Kết quả cho thấy quy mô đoanh nghiệp và đòn bây tài chính có tác động tiêu cực với BVLN. Thu nhập bất thường và quản ly tài chính tác động thuận chiều với BVLN.1 Bảng tổng hợp các nghiên cứu trên Thế giới Ph Pe Muc tié han Mau ục tiêu á # STT | Tác giả ne ace pháp nghiên Kết quả nghiên cứu nghiên „ „ cứu cứu Các nhân tố | Phương Các doanh | Nghiên cứu cho tác động pháp hồi nghiệp tại | thấy Kết quả cho đến BVIN |quyOL§ | Mỹ thấy AWC và của các với dữ liệu | (không ANCO tác động Richardson và | doanh bảng bao gồm _ | tiêu cực đến tính ] | các cộng sự nghiệp của công ty BVLN nhưng (2005) Mỹ. dich vu tai | AFIN nghịch chính) giai | biến với BVIN. đoạn 1962- 2001, Mỗi quan Phương 937 công | Kết qua cho thay giữa sự biến | pháp hồi ty của Mỹ, | quy mô doanh động của lợi | quy OLS từ 1984 nghiệp tác động nhuận và với dữ liệu | đến 2004 | tiêu cực đến các thuộc bảng BVLN, việc ghi ` tính lợi nhận các khoản Frankel và ns xy: x8 43 2.

nhuan cua 16 kip thoi lam Litov (2009) an a các công ty giảm tính BVLN.