Luận văn thạc sĩ tìm hiểu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới trên địa bàn huyện hạ lang tỉnh cao bằng giai đoạn 2020 2025

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu tìm hiểu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới trên địa bàn huyện hạ lang tỉnh cao, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Hoàng Thị Mới
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Tìm Hiểu Nhu Cầu Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Hạ Lang, Tỉnh Cao Bằng, Giai Đoạn 2020 - 2025
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Các khái niệm liên quan
• 2.2.1. Khái niệm Nông thôn
• 2.2.2. Khái niệm Nông thôn mới
• 2.2.3. Khái niệm về xây dựng nông thôn mới
• 2.3. Vai trò của chương trình nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3.1. Về kinh tế
• 2.3.2. Về chính trị
• 2.3.3. Về văn hoá xã hội
• 2.3.4. Về môi trường
• 2.4. Nội dung xây dựng nông thôn mới
• 2.4.1. Quy hoạch xây dựng nông thôn
• 2.4.2. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nhu Cầu Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Hạ Lang

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đã đạt được nhiều thành tựu sau 10 năm triển khai. Tuy nhiên, tại các vùng sâu, vùng xa, kết quả xây dựng NTM còn nhiều chênh lệch so với các khu vực khác. Điều này đòi hỏi nỗ lực lớn từ các địa phương để hoàn thành mục tiêu NTM. Hiện nay, vẫn còn sáu tỉnh có tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM dưới 20%, trong đó có năm tỉnh thuộc miền núi phía Bắc, bao gồm Cao Bằng. Nhu cầu xây dựng NTM ở các tỉnh này rất lớn, nhưng khả năng huy động nguồn lực còn hạn chế do xuất phát điểm thấp và ít doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Các địa phương mới chỉ tập trung vào cơ sở hạ tầng mà chưa chú trọng đến các lĩnh vực trọng yếu khác. Năng lực cán bộ cơ sở, đặc biệt ở vùng núi và dân tộc thiểu số, còn hạn chế. Bên cạnh đó, thiên tai ngày càng phức tạp gây thiệt hại lớn, ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân, tác động trực tiếp đến việc duy trì các tiêu chí về hạ tầng, thu nhập và môi trường.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nông Thôn Mới Hạ Lang

Việc xây dựng nông thôn mới Hạ Lang có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao đời sống người dân, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Chương trình này giúp cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường sản xuất nông nghiệp, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, đồng thời bảo tồn văn hóa truyền thống. Đầu tư vào nông thôn mới là đầu tư vào tương lai, tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của địa phương.

1.2. Mục Tiêu Xây Dựng Nông Thôn Mới Giai Đoạn 2020 2025

Mục tiêu chính của giai đoạn 2020-2025 là thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn, và đảm bảo phát triển bền vững. Cần tập trung vào việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, nâng cao trình độ dân trí và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức xã hội.

II. Thách Thức Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Hạ Lang

Cao Bằng là một trong những tỉnh có nhiều xã biên giới đất liền nhất cả nước, với đường biên giới dài 332 km. Huyện Hạ Lang có 8/14 xã giáp biên giới với Trung Quốc, chiều dài 72 km. Việc tìm hiểu nhu cầu xây dựng NTM tại các xã biên giới huyện Hạ Lang là cơ sở để thiết lập đề án hỗ trợ huyện Hạ Lang và tỉnh Cao Bằng xác định mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và định hướng thực hiện xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững ở các thôn bản đặc biệt khó khăn khu vực biên giới, vùng núi. Điều này giúp cải thiện và nâng cao thu nhập, đời sống cho người dân, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt là của các đồng bào dân tộc thiểu số; giữ gìn an ninh trật tự gắn với bảo vệ chủ quyền biên giới; đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn và thu hẹp khoảng cách so với các địa phương khác.

2.1. Khó Khăn Về Nguồn Lực Đầu Tư Nông Thôn Mới

Nguồn lực đầu tư cho xây dựng nông thôn mới Cao Bằng còn hạn chế do ngân sách địa phương khó khăn và ít doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Điều này đòi hỏi sự lồng ghép các nguồn vốn khác nhau, bao gồm các dự án hỗ trợ nông nghiệp, nông dân, nông thôn, các chương trình mục tiêu quốc gia và nguồn vốn xã hội hóa. Cần có cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh.

2.2. Hạn Chế Về Năng Lực Cán Bộ Cơ Sở Nông Thôn Mới

Năng lực của cán bộ cơ sở, đặc biệt ở xã miền núi và đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở để đáp ứng yêu cầu của công tác xây dựng nông thôn mới. Đồng thời, cần có chính sách thu hút và giữ chân cán bộ giỏi về công tác tại các vùng khó khăn.

2.3. Tác Động Của Thiên Tai Đến Nông Thôn Mới

Tác động của thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp gây thiệt hại về tài sản, con người và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì các tiêu chí về hạ tầng kinh tế, xã hội, thu nhập, hộ nghèo, môi trường. Cần có các giải pháp phòng chống thiên tai hiệu quả, đồng thời xây dựng các công trình hạ tầng kiên cố để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

III. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Mới Tại Hạ Lang

Để đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, xóa vùng trũng về nông thôn mới tại các xã biên giới huyện Hạ Lang, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Điều này bao gồm việc phát huy truyền thống văn hoá các dân tộc, góp phần giảm nghèo bền vững, đảm bảo an ninh nông thôn, an ninh trên tuyến biên giới, xây dựng tuyến biên giới hoà bình, hữu nghị và là mô hình điểm để nhân rộng ra các địa phương có đường biên giới với các nước láng giềng. Cần tập trung vào phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm, đồng thời phát triển du lịch nông thôn để tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

3.1. Phát Triển Nông Nghiệp Hàng Hóa Ứng Dụng Công Nghệ Cao

Cần tập trung vào phát triển các sản phẩm nông nghiệp có lợi thế cạnh tranh, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Khuyến khích các mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị, từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp địa phương để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.2. Thúc Đẩy Du Lịch Nông Thôn Gắn Với Văn Hóa Bản Địa

Phát triển du lịch nông thôn gắn với văn hóa bản địa là một hướng đi tiềm năng để tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân. Cần khai thác các giá trị văn hóa truyền thống, cảnh quan thiên nhiên để thu hút du khách. Đồng thời, cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ và đào tạo nguồn nhân lực du lịch.

3.3. Hỗ Trợ Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Kiểu Mới

Hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cho người dân. Cần hỗ trợ các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới phát triển, nâng cao năng lực quản lý và điều hành, đồng thời tạo điều kiện cho các hợp tác xã tiếp cận với các nguồn vốn và công nghệ mới.

IV. Nâng Cao Đời Sống Văn Hóa Xã Hội Nông Thôn Mới Hạ Lang

Xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, giúp nhau xoá đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng, là nơi sản sinh và lưu giữ các truyền thống văn hóa các dân tộc Việt Nam. Cần chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, đồng thời đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Điều này góp phần tạo nên một xã hội nông thôn văn minh, giàu đẹp và đáng sống.

4.1. Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống

Cần có các chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số, bao gồm ngôn ngữ, trang phục, lễ hội và các phong tục tập quán. Đồng thời, cần khuyến khích các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng để tạo không khí vui tươi, lành mạnh trong cộng đồng.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Giáo Dục Và Y Tế

Đầu tư vào giáo dục và y tế là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Cần xây dựng các trường học và trạm y tế đạt chuẩn, đồng thời nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ giáo viên và y bác sĩ. Cần có các chính sách hỗ trợ học sinh nghèo và người dân khó khăn tiếp cận với các dịch vụ giáo dục và y tế.

4.3. Đảm Bảo An Ninh Trật Tự Xã Hội Nông Thôn

Đảm bảo an ninh trật tự xã hội là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế - xã hội. Cần tăng cường công tác phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội, đồng thời xây dựng các mô hình tự quản, tự phòng trong cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng và người dân để đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn.

V. Bảo Vệ Môi Trường Bền Vững Trong Nông Thôn Mới Hạ Lang

Nông thôn chứa đựng đại đa số tài nguyên đất đai, khoáng sản, động thực vật, rừng, biển… có ảnh hưởng to lớn đến việc bảo vệ môi trường sinh thái, đến việc khai thác, sử dụng có hiệu quả tiềm năng các nguồn tài nguyên, bảo đảm cho việc phát triển lâu dài và bền vững của đất nước. Xây dựng, củng cố, bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm nguồn nước, môi trường không khí và chất thải từ các khu công nghiệp để nông thôn phát triển bền vững.

5.1. Quản Lý Và Sử Dụng Hiệu Quả Tài Nguyên Đất Đai

Cần có quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm và hiệu quả. Khuyến khích các mô hình sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng các loại hóa chất độc hại. Đồng thời, cần có các biện pháp xử lý chất thải nông nghiệp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

5.2. Bảo Vệ Rừng Đầu Nguồn Và Phát Triển Lâm Nghiệp Bền Vững

Rừng đầu nguồn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn nước và chống xói mòn. Cần tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, đồng thời khuyến khích phát triển lâm nghiệp bền vững, gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

5.3. Xử Lý Chất Thải Và Nước Thải Nông Thôn

Ô nhiễm môi trường do chất thải và nước thải là một vấn đề bức xúc ở nông thôn. Cần xây dựng các hệ thống xử lý chất thải và nước thải tập trung, đồng thời khuyến khích người dân sử dụng các biện pháp xử lý tại chỗ, như xây dựng hầm biogas và sử dụng phân hữu cơ.

VI. Đánh Giá Hiệu Quả Và Định Hướng Phát Triển Nông Thôn Mới

Đánh giá hiệu quả xây dựng nông thôn mới là cần thiết để điều chỉnh và hoàn thiện các chính sách, giải pháp. Cần có hệ thống chỉ tiêu đánh giá cụ thể, khách quan và minh bạch. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình đánh giá. Định hướng phát triển nông thôn mới trong tương lai là xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường.

6.1. Hệ Thống Chỉ Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả Nông Thôn Mới

Cần có hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xây dựng nông thôn mới toàn diện, bao gồm các chỉ tiêu về kinh tế, xã hội, môi trường và quản trị. Các chỉ tiêu này cần được lượng hóa và có thể so sánh được giữa các địa phương.

6.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện và giám sát các dự án. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và trách nhiệm của mình trong xây dựng nông thôn mới.

6.3. Định Hướng Phát Triển Nông Thôn Mới Bền Vững

Định hướng phát triển nông thôn mới bền vững là xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả, thân thiện với môi trường, gắn với bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, du lịch nông thôn và các ngành nghề truyền thống.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) sau 10 năm triển khai trên toàn quốc đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, khoảng cách phát triển giữa các vùng miền vẫn còn sự chênh lệch lớn, đặc biệt tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và biên giới. Theo báo cáo tổng kết 10 năm xây dựng NTM, cả nước còn 06 tỉnh có tỷ lệ số xã đạt chuẩn dưới 20%, trong đó có 05 tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc gồm Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Sơn La và Điện Biên. Nhu cầu đầu tư cho xây dựng NTM tại các địa bàn này rất lớn nhưng nguồn lực nội tại hạn chế do xuất phát điểm kinh tế thấp, sản xuất nông hộ chiếm đa số, doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn ít, năng lực cán bộ cơ sở chưa đồng đều và thiên tai diễn biến phức tạp.

Tỉnh Cao Bằng có đường biên giới đất liền dài 332 km, gồm 13 huyện/thành phố (với 08 huyện biên giới), 06 cửa khẩu và 199 đơn vị hành chính cấp xã. Trong đó, huyện Hạ Lang là huyện nghèo vùng cao biên giới, có 8/14 xã tiếp giáp với Trung Quốc với tổng chiều dài đường biên giới là 72 km. Đa số các xã của huyện đều thuộc diện đặc biệt khó khăn. Việc tìm hiểu nhu cầu xây dựng NTM tại các xã biên giới của huyện là cơ sở thực tiễn để xây dựng Đề án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội gắn với giảm nghèo bền vững, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, củng cố quốc phòng - an ninh tuyến biên giới và tạo mô hình điểm cho các địa phương biên giới tương tự.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm 04 nội dung:

1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu;
2. Đánh giá thực trạng xây dựng NTM ở các xã biên giới huyện Hạ Lang;
3. Phân tích những thuận lợi, khó khăn và thách thức trong phát triển kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu;
4. Đề xuất mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng NTM cho các xã biên giới huyện Hạ Lang giai đoạn 2020 - 2025.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội của huyện Hạ Lang ảnh hưởng đến việc xây dựng nông thôn mới như thế nào?
2. Thực trạng xây dựng NTM tại các xã biên giới Hạ Lang như thế nào?
3. Các xã biên giới huyện Hạ Lang có những nhu cầu gì trong giai đoạn 2020 - 2025 về xây dựng nông thôn mới?
4. Những nhiệm vụ và giải pháp theo từng nhóm tiêu chí nào cần thực hiện để phát triển kinh tế - xã hội tại các xã biên giới huyện Hạ Lang trong giai đoạn tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề liên quan đến nhu cầu xây dựng nông thôn mới của các xã biên giới huyện Hạ Lang.
• Đối tượng điều tra khảo sát: Cán bộ cấp huyện (Trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT, cán bộ phụ trách NTM), cấp xã (Lãnh đạo UBND xã, cán bộ địa chính) và cấp xóm (Trưởng xóm, Bí thư chi bộ của 74 xóm đặc biệt khó khăn).
• Phạm vi không gian: 08 xã biên giới thuộc huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng (gồm các xã: Cô Ngân, Thị Hoa, Thái Đức, Việt Chu, Quang Long, Đồng Loan, Lý Quốc, Minh Long).
• Phạm vi nội dung: Nhu cầu đầu tư xây dựng NTM về hạ tầng kinh tế - xã hội và hỗ trợ phát triển sản xuất của 74 xóm thuộc 08 xã biên giới.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực hiện từ ngày 10/01/2020 đến ngày 10/05/2020 (dữ liệu thứ cấp phản ánh giai đoạn 2010 - 2019; kế hoạch đề xuất giai đoạn 2020 - 2025).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng khung lý luận về nông thôn, nông thôn mới và bộ tiêu chí quốc gia, kết hợp rà soát các văn bản pháp lý của Trung ương, tỉnh Cao Bằng và huyện Hạ Lang:

• Khái niệm và cơ sở lý luận: Tiếp cận định nghĩa nông thôn theo quan điểm quản lý (Mai Thanh Cúc và cs., 2005) và Nghị định số 41/2010/NĐ-CP; định nghĩa nông thôn mới theo Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X; bản chất xây dựng NTM theo Quyết định số 800/QĐ-TTg và Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 phê duyệt 11 nội dung Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020.
• Khung tiêu chí đánh giá: Bộ tiêu chí Quốc gia về xã NTM giai đoạn 2016 - 2020 (Quyết định số 1980/QĐ-TTg) gồm 19 tiêu chí thuộc 05 nhóm (Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hóa - xã hội - môi trường; Hệ thống chính trị); Bộ tiêu chí xã NTM tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2017 - 2020 (Quyết định số 618/QĐ-UBND); Bộ tiêu chí thôn đạt chuẩn NTM của các xã đặc biệt khó khăn khu vực biên giới trên địa bàn tỉnh Cao Bằng (Quyết định số 376/QĐ-UBND).
• Cơ sở pháp lý: Quyết định số 1385/QĐ-TTg ngày 21/10/2018 (Đề án hỗ trợ thôn, bản vùng khó khăn biên giới); Quyết định số 551/QĐ-TTg (Chương trình 135); Quyết định số 1722/QĐ-TTg (giảm nghèo bền vững); Nghị định số 75/2015/NĐ-CP (bảo vệ phát triển rừng gắn giảm nghèo); Nghị quyết số 72/2016/NQ-HĐND tỉnh Cao Bằng (giao thông nông thôn); Quyết định số 16/2018/QĐ-UBND tỉnh Cao Bằng (hỗ trợ phát triển sản xuất); Nghị quyết số 52/2016/NQ-HĐND huyện Hạ Lang (giao thông nông thôn).
• Cơ sở thực tiễn: Khảo cứu phong trào Saemaul Undong (Hàn Quốc - 3 trụ cột Cần cù, Tự lực, Hợp tác), Tái thiết nông thôn (Đài Loan - tiêu chí Sức sống, Sức khỏe, Hạnh phúc), chiến lược phát triển nông nghiệp và OCOP (Thái Lan); cùng các bài học kinh nghiệm trong nước tại Bắc Giang, Quảng Ninh (Đề án 196, chương trình OCOP) và huyện Thanh Sơn (Phú Thọ).

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Tổng hợp số liệu từ niên giám thống kê, báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội, báo cáo tổng kết 10 năm NTM của Phòng Nông nghiệp & PTNT, Phòng TN&MT, Chi cục Thống kê huyện Hạ Lang và Văn phòng Điều phối NTM tỉnh Cao Bằng.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp:
  1. Điều tra bằng phiếu khảo sát cấu trúc: Thiết lập phiếu khảo sát nhu cầu đầu tư (chia thành phần vốn đầu tư phát triển và phần vốn sự nghiệp), thông qua Ban điều phối NTM tỉnh và Đoàn công tác Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; tiến hành khảo sát toàn bộ 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 08 xã biên giới (mỗi xóm 01 phiếu, do Trưởng xóm và Bí thư chi bộ trực tiếp thảo luận, hoàn thiện dưới sự hướng dẫn của cán bộ xã và huyện).
  2. Phương pháp quan sát trực tiếp: Ghi nhận hiện trạng hạ tầng, đời sống cư dân và sản xuất thực địa.
  3. Phương pháp phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức đối với xây dựng hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội vùng biên.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Dữ liệu phiếu khảo sát được kiểm tra, chuẩn hóa, phân tổ và xử lý tính toán trên phần mềm Microsoft Excel; áp dụng các định mức chi phí và tỷ lệ hỗ trợ quy định (hoặc tham khảo định mức liên quan như giao thông nội đồng 800 triệu đồng/km, mô hình lúa lai 500 triệu đồng/mô hình theo Quyết định 16/2018/QĐ-UBND).
• Phương pháp so sánh: So sánh hiện trạng đạt chuẩn của địa phương với Bộ tiêu chí Quốc gia và so sánh các chỉ tiêu kinh tế - xã hội giữa các năm 2017 - 2019.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh phân hóa kết quả NTM giữa các vùng miền, đặc biệt tại các tỉnh biên giới phía Bắc có tỷ lệ đạt chuẩn thấp dưới 20%. Giới thiệu đặc điểm địa bàn huyện Hạ Lang (08 xã giáp biên giới với chiều dài 72 km). Xác định 04 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu để xây dựng đề án phát triển NTM gắn với giảm nghèo bền vững cho các xã vùng biên.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Hệ thống hóa các khái niệm về nông thôn, nông thôn mới và nội dung xây dựng NTM theo 11 nhóm nhiệm vụ của Quyết định số 1600/QĐ-TTg. Tổng thuật Bộ tiêu chí Quốc gia theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg (19 tiêu chí) và các quyết định cụ thể hóa của UBND tỉnh Cao Bằng (Quyết định 618/QĐ-UBND, Quyết định 376/QĐ-UBND). Liệt kê hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương, tỉnh Cao Bằng và huyện Hạ Lang liên quan trực tiếp đến cơ chế đầu tư, hỗ trợ giảm nghèo và giao thông nông thôn. Phân tích kinh nghiệm quốc tế (Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan) và kinh nghiệm địa phương (Bắc Giang, Quảng Ninh, Phú Thọ), rút ra 06 bài học về công tác tuyên truyền, đào tạo cán bộ, phát huy nội lực và huy động nguồn vốn.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng nghiên cứu là nhu cầu xây dựng NTM tại 08 xã biên giới huyện Hạ Lang; đối tượng khảo sát gồm cán bộ chuyên trách huyện/xã và 74 cặp cán bộ Trưởng xóm - Bí thư chi bộ của 74 xóm đặc biệt khó khăn. Phạm vi nghiên cứu thực hiện từ 10/01/2020 đến 10/05/2020. Trình bày chi tiết quy trình 04 bước điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc, phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp/sơ cấp, kỹ thuật phân tích SWOT, phương pháp so sánh và hệ thống chỉ tiêu đánh giá (19 tiêu chí NTM, các yếu tố tự nhiên, kinh tế, cơ chế chính sách, nhận thức người dân).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đánh giá chi tiết đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng NTM huyện Hạ Lang:

• Tự nhiên và đất đai: Tổng diện tích tự nhiên 45.650,79 ha. Đất nông nghiệp chiếm 42.946,13 ha (94,08%), trong đó đất lâm nghiệp chiếm 36.670,48 ha (rừng phòng hộ 36.416,32 ha; rừng sản xuất 245,16 ha), đất trồng lúa 2.280,17 ha (5,31%), đất trồng cây hàng năm khác 3.815,54 ha. Địa hình núi đá vôi chiếm 17.577,30 ha (38,48%); đất vàng đỏ trên đá phiến sét chiếm 18.310 ha (40,08%).

Chỉ tiêu sử dụng đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ cơ cấu (%)
Tổng diện tích đất tự nhiên	45.650,79	100,00
1. Đất nông nghiệp	42.946,13	94,08
- Đất chuyên trồng lúa	2.280,17	5,31
- Đất trồng cây hàng năm khác	3.815,54	8,88
- Đất trồng cây lâu năm	155,76	0,36
- Đất rừng phòng hộ	36.416,32	84,79
- Đất rừng sản xuất	245,16	0,57
- Đất nuôi trồng thuỷ sản	24,18	0,06
2. Đất phi nông nghiệp	2.011,33	4,41
3. Đất chưa sử dụng	693,33	1,51

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2017 - 2019:

Ngành kinh tế	Năm 2017 (%)	Năm 2018 (%)	Năm 2019 (%)
Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản	67,45	65,48	64,30
Công nghiệp, Xây dựng cơ bản, Giao thông	14,54	15,56	16,40
Thương mại, Dịch vụ	18,01	18,96	19,30
Tổng số	100,00	100,00	100,00

• Dân số và lao động: Dân số 25.559 người (6.697 hộ), người Nùng (13.084 người) và Tày (11.765 người) chiếm tuyệt đại đa số; mật độ dân số 55 người/km². Tổng lực lượng lao động là 15.391 người (60,5% dân số), trong đó lao động nông - lâm nghiệp chiếm 87,8% (13.514 người). Tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, đạt 22,3% vào năm 2019.
• Nông nghiệp và thiệt hại dịch bệnh năm 2019: Tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 13.661 tấn. Diện tích lúa đạt 1.515 ha (92,7% KH), ngô 1.806 ha (92,3% KH), mía 250 ha. Chăn nuôi chịu ảnh hưởng nặng từ Dịch tả lợn Châu Phi (buộc tiêu hủy 5.359 con với 227 tấn thịt tại 1.025 hộ thuộc 132 xóm/14 xã thị trấn); tổng đàn trâu đạt 6.400 con, đàn bò đạt 5.600 con, đàn lợn đạt 10.000 con (giảm 8.169 con so với năm 2018).
• Hiện trạng thực hiện tiêu chí NTM: Đến hết năm 2019, bình quân đạt 9 tiêu chí/xã; chưa có xã nào đạt 19 tiêu chí. Có 02 xã đạt 12 tiêu chí, 01 xã đạt 11 tiêu chí, 10 xã đạt từ 5 - 9 tiêu chí; không có xã dưới 5 tiêu chí (xã Thị Hoa dự kiến về đích năm 2020). Về hạ tầng giao thông, giai đoạn 2010 - 2019 đã bê tông hóa hơn 74 km đường xóm/ngõ xóm; 58 tuyến đường xã với 132 km đã được nâng cấp theo cấp đường loại B giao thông nông thôn.
• Tổng hợp nhu cầu đầu tư giai đoạn 2020 - 2025 (qua 12 bảng biểu chuyên đề 4.4 đến 4.15): Khảo sát chi tiết nhu cầu vốn đầu tư và sự nghiệp tại 74 xóm biên giới cho các hạng mục: giao thông nông thôn, thủy lợi, điện sinh hoạt, nhà văn hóa - thể thao, xóa nhà tạm, bảo vệ phát triển rừng, mô hình trồng trọt - chăn nuôi, hỗ trợ hộ nghèo, môi trường và cơ cấu nguồn vốn.

Phần 5: Các giải pháp thực hiện phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới, giai đoạn 2020 - 2025

Đề xuất mục tiêu, phương hướng và nhiệm vụ giải pháp cụ thể theo các nhóm tiêu chí:

• Nhóm Quy hoạch và tổ chức cộng đồng: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch xây dựng xã NTM gắn với tái cơ cấu nông nghiệp và phát triển hạ tầng.
• Nhóm Hạ tầng kinh tế - xã hội: Ưu tiên kiên cố hóa đường giao thông trục xóm, nội đồng; nâng cấp hệ thống mương thủy lợi tưới tiêu; hoàn thiện mạng lưới điện nông thôn và thiết chế nhà văn hóa xóm.
• Nhóm Kinh tế và tổ chức sản xuất: Phát triển các mô hình trồng trọt, chăn nuôi gia súc hợp vệ sinh, hỗ trợ đưa chuồng trại ra khỏi gầm sàn nhà; nhân rộng mô hình liên kết sản xuất mía và nông sản qua biên giới; đa dạng hóa sinh kế cho hộ nghèo.
• Nhóm Văn hóa, xã hội, môi trường: Đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở; xử lý ô nhiễm chất thải chăn nuôi bằng hầm biogas composite; hỗ trợ xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh theo Quyết định số 28/2018/QĐ-UBND.
• Nhóm Hệ thống chính trị và An ninh trật tự: Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ xã/thôn bản; xây dựng thế trận an ninh nhân dân và bảo vệ cột mốc biên giới.
• Giải pháp chung: Hoàn thiện cơ chế chính sách, lồng ghép nguồn vốn các Chương trình MTQG (135, Giảm nghèo bền vững, NTM), đẩy mạnh huy động ngày công đóng góp của cộng đồng.

Phần 6: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết kết quả nghiên cứu về thực trạng và nhu cầu NTM tại 08 xã biên giới huyện Hạ Lang. Nêu các kiến nghị đối với Trung ương, UBND tỉnh Cao Bằng và UBND huyện Hạ Lang về bố trí nguồn ngân sách hỗ trợ trực tiếp, hoàn thiện cơ chế đặc thù cho công trình quy mô nhỏ và tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa toàn diện thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và tiến độ thực hiện các tiêu chí NTM tại địa bàn huyện Hạ Lang tính đến thời điểm nghiên cứu (2019 - đầu năm 2020):

• Số liệu hiện trạng NTM: Bình quân toàn huyện đạt 9 tiêu chí/xã; phân bố tiêu chí gồm 02 xã đạt 12 tiêu chí, 01 xã đạt 11 tiêu chí, 10 xã đạt từ 5 - 9 tiêu chí và không có xã nào dưới 5 tiêu chí.
• Số liệu hạ tầng và sản xuất: Giai đoạn 2010 - 2019 thực hiện cứng hóa được hơn 74 km đường xóm, ngõ xóm (trong đó giai đoạn theo Nghị quyết 12/2011/NQ-HĐND và Nghị quyết 52/2016/NQ-HĐND thực hiện được 91 tuyến dài 40,2 km với vốn đầu tư trên 11 tỷ đồng, nhân dân đóng góp ngày công trị giá trên 2,5 tỷ đồng); đưa vào nâng cấp 58 tuyến đường xã với chiều dài 132 km đạt chuẩn loại B; di dời và xây dựng chuồng trại gia súc hợp vệ sinh trên 2.000 hộ; hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng 40 công trình hạ tầng trong năm 2019.
• Hệ thống hóa nhu cầu cơ sở: Thu thập và tổng hợp thành công 74 phiếu khảo sát nhu cầu chi tiết từ 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 08 xã biên giới, phân loại rõ ràng nhu cầu vốn đầu tư phát triển (giao thông, thủy lợi, điện, nhà văn hóa, xóa nhà tạm) và vốn sự nghiệp (mô hình trồng trọt, chăn nuôi, bảo vệ rừng, xử lý chất thải biogas composite, nâng cao thu nhập hộ nghèo).
• Đóng góp của đề tài: Khóa luận cung cấp nguồn dữ liệu điều tra thực địa có độ tin cậy cao, trực tiếp đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn để UBND huyện Hạ Lang và tỉnh Cao Bằng thiết lập Đề án hỗ trợ xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững tại các thôn, bản đặc biệt khó khăn khu vực biên giới giai đoạn 2020 - 2025 theo định hướng Quyết định số 1385/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát sơ cấp mới tập trung vào 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 08 xã biên giới, chưa mở rộng điều tra toàn diện các xóm thuộc 06 xã, thị trấn nội địa còn lại của huyện Hạ Lang.
  • Thời gian nghiên cứu thực địa giới hạn trong 04 tháng (từ ngày 10/01/2020 đến 10/05/2020).
  • Một số đơn giá và định mức đầu tư hạ tầng nội đồng phải sử dụng số liệu tham khảo từ các tỉnh lân cận do tại thời điểm nghiên cứu tỉnh Cao Bằng chưa ban hành đầy đủ văn bản quy định đơn giá chi tiết cho danh mục này.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát nhu cầu xây dựng NTM ra toàn bộ 14 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn trên địa bàn huyện.
  • Phân tích chi tiết khả năng cân đối ngân sách và phương án huy động vốn đối ứng từ cộng đồng, doanh nghiệp cho từng công trình hạ tầng cụ thể.
  • Đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật sau đầu tư của các mô hình sinh kế nông nghiệp đặc thù vùng biên giới (cây mía xuất khẩu, chăn nuôi trâu bò vỗ béo, xử lý chất thải sinh học).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

• Người học và nghiên cứu sinh: Sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Kinh tế phát triển khi thực hiện đề tài tốt nghiệp hoặc nghiên cứu chính sách nông nghiệp - nông thôn vùng dân tộc thiểu số và miền núi.
• Cán bộ quản lý: Cán bộ phụ trách công tác NTM cấp huyện, Ban chỉ đạo NTM cấp xã và cơ quan điều phối các Chương trình MTQG tại các tỉnh miền núi phía Bắc có đường biên giới.
• Nội dung giá trị nhất: Quy trình thiết kế và triển khai bộ phiếu khảo sát nhu cầu cấp thôn/bản (74 xóm ĐBKK); phương pháp tổng hợp, phân loại vốn đầu tư theo từng tiêu chí hạ tầng và mô hình sản xuất; hệ thống tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật, nghị quyết chuyên đề của tỉnh Cao Bằng và huyện Hạ Lang giai đoạn 2016 - 2020.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tập trung nghiên cứu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại những xã nào của huyện Hạ Lang? Khóa luận nghiên cứu tại 08 xã biên giới giáp Trung Quốc của huyện Hạ Lang gồm: Cô Ngân, Thị Hoa, Thái Đức, Việt Chu, Quang Long, Đồng Loan, Lý Quốc và Minh Long, với đối tượng điều tra trực tiếp tại 74 xóm đặc biệt khó khăn.

2. Hiện trạng đạt chuẩn tiêu chí nông thôn mới của huyện Hạ Lang tính đến cuối năm 2019 như thế nào? Tính đến hết năm 2019, bình quân toàn huyện đạt 9 tiêu chí/xã, chưa có xã nào đạt đủ 19 tiêu chí. Trong đó, có 02 xã đạt 12 tiêu chí, 01 xã đạt 11 tiêu chí, 10 xã đạt từ 5 - 9 tiêu chí và không có xã nào dưới 5 tiêu chí (xã Thị Hoa dự kiến đạt 19 tiêu chí vào năm 2020).

3. Cơ cấu ngành kinh tế của huyện Hạ Lang có sự thay đổi ra sao trong giai đoạn 2017 - 2019? Trong giai đoạn 2017 - 2019, ngành Nông - Lâm - Thủy sản giảm dần tỷ trọng từ 67,45% (2017) xuống 65,48% (2018) và 64,30% (2019). Ngành Công nghiệp - Xây dựng cơ bản - Giao thông tăng từ 14,54% lên 15,56% và đạt 16,40%. Ngành Thương mại - Dịch vụ tăng từ 18,01% lên 18,96% và đạt 19,30%.

4. Dữ liệu sơ cấp của khóa luận được thu thập thông qua quy trình và quy mô mẫu như thế nào? Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu khảo sát cấu trúc gồm 04 bước tại toàn bộ 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 08 xã biên giới (mỗi xóm 01 phiếu). Quá trình khảo sát có sự phối hợp thực hiện của Trưởng xóm, Bí thư chi bộ xóm, lãnh đạo UBND xã, cán bộ địa chính xã và cán bộ Văn phòng NTM huyện.

5. Cơ cấu dân số và lao động của huyện Hạ Lang có đặc điểm gì nổi bật? Huyện có 25.559 nhân khẩu (6.697 hộ), chủ yếu là dân tộc Nùng (13.084 người) và Tày (11.765 người). Lực lượng lao động trong độ tuổi là 15.391 người (chiếm 60,5% dân số), trong đó lao động trong ngành nông - lâm nghiệp chiếm 87,8% (13.514 người), tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 22,3% vào năm 2019.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Mới đã phản ánh toàn diện điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng thực hiện 19 tiêu chí NTM tại huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng đến năm 2019. Thông qua điều tra thực tế tại 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 08 xã biên giới, công trình đã xác lập hệ thống dữ liệu chi tiết về nhu cầu đầu tư hạ tầng và phát triển sản xuất cho giai đoạn 2020 - 2025. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn, đóng góp cơ sở khoa học trực tiếp cho công tác lập đề án xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững tại các địa bàn vùng cao biên giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đến nay, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã đạt được những thành tích đáng ghi nhận sau 10 năm thực hiện. Mặc dù vậy, tại nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa kết quả xây dựng NTM vẫn còn khoảng cách chênh lệch khá lớn và có xu hướng nới rộng so với các vùng, miền khác của cả nước. Đây cũng là thử thách đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc của các địa phương nói trên để hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM trong thời gian tới… Hiện cả nước vẫn còn sáu tỉnh có tỷ lệ số xã đạt chuẩn NTM dưới 20%, trong đó có năm tỉnh thuộc miền núi phía bắc gồm Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Sơn La, Ðiện Biên (Báo cáo tổng kết 10 năm XD NTM).

Nhu cầu xây dựng NTM của các tỉnh này rất lớn, nhưng khả năng huy động nguồn lực còn rất hạn chế vì chủ yếu là vùng nghèo, xuất phát điểm thấp, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp còn ít, quy mô sản xuất nông hộ còn chiếm đa số. Các địa phương mới quan tâm đầu tư về cơ sở hạ tầng mà chưa chú trọng bố trí nguồn lực tương xứng cho các lĩnh vực trọng yếu khác. Năng lực của bộ phận cán bộ cơ sở, nhất là ở xã miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế. Bên cạnh đó, tác động của thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp đã gây thiệt hại về tài sản, con người và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân, qua đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì các tiêu chí về hạ tầng kinh tế, xã hội, thu nhập, hộ nghèo, môi trường.

Do đó, để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư trong điều kiện ngân sách hạn chế, ngân sách các tỉnh nghèo khó khăn thì các tỉnh vùng cao cần thực hiện lồng ghép các nguồn vốn khác nhau. Trong đó, chú trọng xây dựng các giải pháp phát triển kinh tế đặc thù phù hợp với điều kiện cụ thể mỗi nơi. Tất cả các chương trình, dự án thực hiện trên địa bàn nông thôn gắn chặt với chương trình xây dựng NTM, cụ thể như lồng ghép các dự án hỗ trợ nông nghiệp, nông dân, nông thôn, các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn xã hội hóa. Bên cạnh đó, đối với các tỉnh miền núi, biên giới, do điều kiện địa hình phức tạp, định mức đầu tư lớn so với các tỉnh vùng thấp nên Trung ương cũng cần tăng mức hỗ trợ vốn trực tiếp cho chương trình, nhất là vốn đầu tư phát triển… c 2 Cao Bằng được đánh giá là một trong những tỉnh có các xã biên giới đất liền nhiều nhất cả nước với tổng chiều dài đường biên giới dài 332 km, có diện tích đất tự nhiên 6.724,72 km²; có 13 huyện, thành phố trực thuộc tỉnh, trong đó có 8 huyện biên giới, với 6 cửa khẩu gồm 1 của khẩu Quốc tế (Tà Lùng), 2 cửa khẩu Quốc gia (Trà Lĩnh, Pò Peo) và 3 cửa khẩu địa phương (Bí Hà, Lý Vạn và Sóc Giang), 199 xã, phường, thị trấn với dân số 540.

Năm 2018, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tăng 7,15% so với năm 2017, thu nhập bình quân đầu người một tháng trên địa bàn tỉnh đạt 1.856 nghìn đồng, tăng 2,88% so với năm 2017 và đến năm 2019, GRDP trên địa bàn tỉnh tăng 7,17/KH 7%, vượt kế hoạch, trong đó: lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp tăng 2,99%; lĩnh vực công nghiệp – xây dựng tăng 12,06%; lĩnh vực dịch vụ tăng 6,9%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm tăng 2,82%. Huyện Hạ Lang có 8/14 xã giáp biên giới, có chiều dài đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc là 72 km. Tìm hiểu nhu cầu xây dựng NTM của các xã biên giới tại huyện Hạ Lang là cơ sở để thiết lập Đề án nhằm hỗ trợ huyện Hạ Lang nói riêng và tỉnh Cao Bằng nói chung xác định được mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và định hướng thực hiện xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững ở những thôn bản đặc biệt khó khăn khu vực biên giới, vùng núi, từng bước cải thiện và nâng cao thu nhập, đời sống cho người dân, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nhất là của các đông bào dân tộc thiểu số; giữ gìn an ninh trật tự gắn với bảo vệ chủ quyền biên giới; đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn và thu hẹp khoảng cách so với các địa phương khác. Xuất phát từ những yêu cầu về phát triển nông thôn mới và tình hình nói trên em tiến hành thực hiện đề tài: “Tìm hiểu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới trên địa bàn huyện Hạ Lang tỉnh Cao Bằng, giai đoạn 2020 – 2025” nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển KT-XH, xóa vùng trũng về nông thôn mới tại các xã biên giới huyện Hạ Lang theo hướng khang trang hơn, đảm bảo phát huy truyền thống văn hoá các dân tộc, góp phần giảm nghèo bền vững, đảm bảo an ninh nông thôn, an ninh trên tuyến biên giới, xây dựng tuyến biên giới hoà bình, hữu nghị và là mô hình điểm để nhân rộng ra các địa phương có đường biên giới với các nước láng giềng.

Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; phân tích tình hình xây dựng nông thôn mới của các xã biên giới huyện Hạ Lang, phát hiện điểm mạnh, điểm yếu, những khó khăn và thách thức từ đó đề xuất giải pháp đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn các xã biên giới. Cụ thể như sau: - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của địa bàn nghiên cứu; - Đánh giá thực trạng xây dựng NTM ở các xã biên giới huyện Hạ Lang; - Phân tích những thuận lợi, khó khăn và thách thức trong phát triển kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu; - Đề xuất mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng NTM cho các xã biên giới huyện Hạ Lang giai đoạn 2020-2025. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Nâng cao nhận thức, sự hiểu biết về chương trình nông thôn mới và những chính sách liên quan đến phát triển nông thôn giai đoạn hiện nay; - Quá trình thực hiện đề tài thực tập sẽ nâng cao năng lực, rèn luyện các kỹ năng và bổ sung những kiến thức còn thiếu cho bản thân.

- Là cơ hội để sinh viên áp dụng kiến thức trên giảng đường vào thực tế, vận dụng những kiến thức đã học để xử lí số liệu, viết báo cáo. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại huyện Hạ Lang. - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho huyện Hạ Lang có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương. - Là tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khóa sau có cùng hướng nghiên cứu.

Những đóng góp mới của đề tài Đề tài là cơ sở để thiết lập đề án hỗ trợ xây dựng nông thôn mới cho các xã biên giới huyện Hạ Lang và áp dụng vào một số địa phương có điều kiện tương tự. c 4 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Các khái niệm liên quan 2.

Khái niệm Nông thôn Khi nói về nông thôn, thường thì người ta hay so sánh nông thôn với thành thị. Có ý kiến cho rằng có thể dùng chỉ tiêu dân số, mật độ dân cư để phân biệt nông thôn với thành thị. Có ý kiến đưa ra nên dùng chỉ tiêu trình độ kết cấu hạ tầng, chỉ tiêu về phát triển sản xuất hàng hoá, lại có những ý kiến cho rằng nông thôn là vùng mà ở đấy chủ yếu làm nông nghiệp. Tất cả những ý kiến trên đều đúng nhưng chưa đầy đủ.

Tuy nhiên, trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, theo (Mai Thanh Cúc và Cộng sự, 2005) [16] dưới góc độ nhà quản lý có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”. Theo Nghị định số 41 năm 2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 [7] của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã”. Khái niệm Nông thôn mới Theo Nghị quyết số 26 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn [5], nông thôn mới được hiểu là: “Nông thôn mới là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Khái niệm về xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng gia đình, thôn, xã giàu đẹp, khang c 5 trang, sạch sẽ, phát triển toàn diện về nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Người dân có nếp sống văn hóa, môi trường sinh sống và an ninh ở vùng nông thôn được đảm bảo, đời sống vật chất và thu nhập của người dân được nâng cao và ổn định. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp và cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề về kinh tế - xã hội mà còn bao gồm vấn đề về kinh tế - chính trị.

Theo Quyết định số 800/QĐ- TTg của Thủ tướng Chính phủ [8]: “Xây dựng nông thôn mới là xây dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới”. Vai trò của chương trình nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội * Về kinh tế - Nông thôn có nền sản xuất hàng hoá mở, hướng đến thị trường và giao lưu, hội nhập.