Nhân Tố Tác Động Đến Khả Năng Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng trong nền kinh tế. 100 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2021.

• Tác giả: Dư Gia Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phước Kinh Kha
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nhân Tố Tác Động Đến Khả Năng Thanh Khoản Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN CỦA TÁC GIẢ
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.7. Bố cục của đề tài
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THANH KHOẢN VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm chung
• 2.2. Tiêu chí đo lường khả năng thanh khoản
• 2.3. Cung và cầu thanh khoản
• 2.3.1. Cung thanh khoản
• 2.3.2. Cầu thanh khoản
• 2.4. Nhân tố tác động đến khả năng thanh khoản của NHTM
• 2.4.1. Nhân tố vi mô
• 2.4.1.1. Tỷ suất sinh lời
• 2.4.1.2. Tiền gửi huy động
• 2.4.1.3. Quy mô ngân hàng
• 2.4.1.4. Quy mô tín dụng
• 2.4.1.5. Chi phí hoạt động
• 2.4.2. Nhân tố vĩ mô
• 2.4.2.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế GDP
• 2.5. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây
• 2.5.1. Nghiên cứu thực nghiệm trong nước
• 2.5.2. Nghiên cứu thực nghiệm ngoài nước
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Lựa chọn mô hình nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế mô hình nghiên cứu
• 3.4. Giải thích các biến trong mô hình
• 3.4.1. Biến phụ thuộc
• 3.4.2. Biến độc lập
• 3.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Tỷ lệ tiền và các khoản tương đương tiền trên tổng tài sản (LIQ)
• 4.3. Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 4.4. Quy mô tín dụng (LOAN)
• 4.5. Tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản (DEPOSIT)
• 4.6. Quy mô tài sản ngân hàng (SIZE)
• 4.7. Tỷ lệ vốn CSH trên tổng tài sản (CAP)
• 4.8. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 4.9. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 4.10. Kiểm định giả thuyết hồi quy
• 4.11. Phân tích ma trận tương quan
• 4.12. Phân tích mô hình hồi quy và lựa chọn mô hình
• 4.13. Kiểm định khuyết tật mô hình nghiên cứu
• 4.13.1. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.13.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.13.3. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.14. Khắc phục khuyết tật mô hình
• 4.15. Đánh giá kết quả hồi quy
• 4.15.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.15.2. Tỷ lệ tiền gửi khách hàng (DEPOSIT)
• 4.15.3. Quy mô tín dụng (LOAN)
• 4.15.4. Lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 4.15.5. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 4.16. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận kết quả hồi quy
• 5.2. Đề xuất khuyến nghị
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• 5.4. Hướng mở rộng đề tài trong tương lai
• 5.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khả Năng Thanh Khoản Ngân Hàng Cách Tiếp Cận Mới

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng trong nền kinh tế. Tại Việt Nam, NHTM hoạt động chủ yếu dựa vào việc nhận tiền gửi từ khách hàng và sử dụng nguồn vốn này để cho vay, chiết khấu và thanh toán. Chức năng trung gian tín dụng, thanh toán và khả năng tạo tiền giúp NHTM trở thành mạch máu của nền kinh tế. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng của NHTM vẫn là tạo ra lợi nhuận, yếu tố then chốt để duy trì và mở rộng quy mô hoạt động. Lợi nhuận không chỉ nâng cao chất lượng hoạt động mà còn góp phần phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Do đó, lợi nhuận là chỉ tiêu quan trọng đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Theo nghiên cứu của Dư Gia Bảo (2021), thanh khoản ngân hàng mang tính tức thời và thường xuyên đối mặt với tình trạng thâm hụt hoặc thặng dư.

1.1. Vai trò then chốt của thanh khoản trong hoạt động ngân hàng

Thanh khoản là yếu tố sống còn đối với NHTM. Thiếu vốn khả dụng kéo dài có thể làm suy giảm uy tín, giảm khả năng huy động vốn và sinh lời. Tình huống rút tiền ồ ạt mà không đảm bảo lượng vốn khả dụng có thể dẫn đến phá sản, sáp nhập hoặc thậm chí sụp đổ hệ thống ngân hàng. Vì vậy, quản lý thanh khoản hiệu quả là nhiệm vụ cấp thiết. Khả năng thanh khoản tốt giúp ngân hàng đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng, duy trì hoạt động ổn định và tạo dựng niềm tin trên thị trường tài chính. Rủi ro thanh khoản cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo an toàn hệ thống.

1.2. Vì sao nghiên cứu khả năng thanh khoản NHTM tại Việt Nam quan trọng

Khả năng thanh khoản của NHTM luôn ở trạng thái động và chịu tác động bởi nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài. Nghiên cứu các yếu tố này giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra quyết định sáng suốt nhằm duy trì mức thanh khoản hợp lý. Việc phân tích các yếu tố vi mô và vĩ mô tác động đến thanh khoản của NHTM trong giai đoạn 2008-2019 cho phép đo lường mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố. Từ đó, đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm cải thiện tình hình thanh khoản cho các NHTM Việt Nam, đóng góp vào sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia. Quản trị rủi ro thanh khoản là chìa khóa thành công.

II. Thách Thức Đo Lường Khả Năng Thanh Khoản Ngân Hàng Tiêu Chí

Việc đo lường khả năng thanh khoản của NHTM là một thách thức. Cần xác định các tiêu chí phù hợp để đánh giá chính xác tình trạng thanh khoản. Các tiêu chí này bao gồm tỷ lệ tiền mặt trên tổng tài sản, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi và các chỉ số khác liên quan đến quản lý tài sản và quản lý nợ. Theo lý thuyết tài chính, cung và cầu thanh khoản đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức thanh khoản của ngân hàng. Cung thanh khoản bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại ngân hàng trung ương và các tài sản có tính thanh khoản cao khác. Cầu thanh khoản bao gồm nhu cầu rút tiền của khách hàng, nhu cầu cho vay và các nghĩa vụ thanh toán khác.

2.1. Phân tích các tiêu chí đánh giá khả năng thanh khoản NHTM

Các tiêu chí đánh giá khả năng thanh khoản NHTM cần được lựa chọn cẩn thận để phản ánh chính xác tình hình thực tế. Tỷ lệ tiền mặt trên tổng tài sản cho biết khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền ngắn hạn. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi thể hiện mức độ sử dụng vốn huy động cho hoạt động tín dụng. Các chỉ số khác như tỷ lệ tài sản thanh khoản cao, tỷ lệ nợ ngắn hạn trên tài sản ngắn hạn cũng cần được xem xét. Việc kết hợp nhiều tiêu chí giúp đưa ra đánh giá toàn diện về khả năng thanh khoản của ngân hàng, đồng thời so sánh với các chuẩn mực an toàn.

2.2. Cung và cầu thanh khoản Yếu tố quyết định thanh khoản ngân hàng

Cung và cầu thanh khoản là hai yếu tố quyết định mức thanh khoản của ngân hàng. Cung thanh khoản bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại ngân hàng trung ương và các tài sản có tính thanh khoản cao khác. Cầu thanh khoản bao gồm nhu cầu rút tiền của khách hàng, nhu cầu cho vay và các nghĩa vụ thanh toán khác. Sự cân bằng giữa cung và cầu thanh khoản đảm bảo khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính của ngân hàng. Quản lý cung cầu thanh khoản hiệu quả giúp ngân hàng duy trì hoạt động ổn định và tránh rủi ro thanh khoản. Dự báo thanh khoản là công cụ quan trọng.

III. Bí Quyết Tăng Khả Năng Thanh Khoản Yếu Tố Vi Mô Tác Động

Các yếu tố vi mô có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng thanh khoản của NHTM. Tỷ suất sinh lời, tiền gửi huy động, quy mô ngân hàng, quy mô tín dụng và chi phí hoạt động là những yếu tố cần được xem xét. Tỷ suất sinh lời cao giúp ngân hàng tích lũy vốn và tăng khả năng thanh khoản. Tiền gửi huy động ổn định cung cấp nguồn vốn dồi dào cho hoạt động của ngân hàng. Quy mô ngân hàng lớn thường có khả năng tiếp cận nguồn vốn tốt hơn. Tuy nhiên, quy mô tín dụng quá lớn có thể làm giảm khả năng thanh khoản. Chi phí hoạt động hiệu quả giúp ngân hàng tiết kiệm vốn và tăng khả năng thanh khoản.

3.1. Tỷ suất sinh lời và tiền gửi huy động ảnh hưởng ra sao

Tỷ suất sinh lời cao (ROE, ROA) không chỉ phản ánh hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra nguồn vốn tích lũy, gia tăng khả năng thanh khoản. Tiền gửi huy động ổn định từ khách hàng là nguồn vốn quan trọng, giúp ngân hàng chủ động trong việc quản lý thanh khoản. Các chính sách huy động vốn hiệu quả, đa dạng hóa nguồn vốn và duy trì niềm tin của khách hàng là yếu tố then chốt. Lãi suất huy động hợp lý và dịch vụ khách hàng tốt là lợi thế cạnh tranh.

3.2. Quy mô ngân hàng và quy mô tín dụng Mối liên hệ thế nào

Quy mô ngân hàng lớn thường đi kèm với khả năng tiếp cận các nguồn vốn đa dạng hơn, từ đó tăng cường khả năng thanh khoản. Tuy nhiên, việc mở rộng tín dụng quá nhanh có thể gây áp lực lên thanh khoản, đặc biệt khi chất lượng tín dụng không được kiểm soát chặt chẽ. Cần duy trì sự cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và khả năng thanh khoản. Quản trị rủi ro tín dụng là yếu tố quan trọng để đảm bảo an toàn thanh khoản. Đa dạng hóa danh mục tín dụng giúp giảm thiểu rủi ro.

IV. Tốc Độ Tăng Trưởng Kinh Tế Tác Động Khả Năng Thanh Khoản Như Thế Nào

Các yếu tố vĩ mô cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định khả năng thanh khoản của NHTM. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát là hai yếu tố chính cần được xem xét. Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao thường tạo ra nhu cầu tín dụng lớn hơn, có thể làm giảm khả năng thanh khoản của ngân hàng. Tỷ lệ lạm phát cao có thể làm giảm giá trị tiền tệ và ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của ngân hàng. Do đó, các NHTM cần theo dõi sát sao các diễn biến kinh tế vĩ mô để có thể đưa ra các quyết định quản lý thanh khoản phù hợp.

4.1. GDP và chính sách tiền tệ ảnh hưởng thanh khoản ra sao

Tăng trưởng GDP tạo ra nhu cầu tín dụng lớn, khiến ngân hàng phải tăng cường cho vay, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản. Chính sách tiền tệ của NHNN (lãi suất, tỷ giá) có tác động trực tiếp đến chi phí huy động vốn và khả năng sinh lời của ngân hàng. Chính sách tiền tệ thắt chặt có thể làm giảm khả năng thanh khoản. Dự báo kinh tế chính xác giúp ngân hàng chủ động ứng phó.

4.2. Ảnh hưởng của lạm phát đến khả năng huy động vốn

Lạm phát cao làm giảm giá trị tiền tệ, khiến người dân có xu hướng giảm tiết kiệm và tăng tiêu dùng, điều này ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của ngân hàng. Ngoài ra, lạm phát có thể làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng, gây áp lực lên lợi nhuận. Kiểm soát lạm phát là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Chính sách lãi suất phù hợp giúp duy trì sức hấp dẫn của tiền gửi.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Kinh Nghiệm Quản Lý Thanh Khoản Thành Công

Nghiên cứu về các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của NHTM có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các mô hình dự báo thanh khoản và đánh giá rủi ro thanh khoản. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng có thể giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra các quyết định quản lý thanh khoản hiệu quả hơn. Kinh nghiệm từ các ngân hàng có khả năng quản lý thanh khoản tốt có thể được áp dụng để cải thiện hoạt động của các ngân hàng khác. Quản trị thanh khoản hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của NHTM.

5.1. Xây dựng mô hình dự báo thanh khoản chính xác

Dựa trên các yếu tố đã được xác định, ngân hàng có thể xây dựng mô hình dự báo thanh khoản, giúp ước tính nhu cầu và nguồn cung thanh khoản trong tương lai. Mô hình này cần được cập nhật thường xuyên và kiểm định độ chính xác. Dự báo dòng tiền là một phần quan trọng của mô hình dự báo. Phân tích kịch bản giúp đánh giá tác động của các sự kiện bất ngờ.

5.2. Đánh giá và giảm thiểu rủi ro thanh khoản hiệu quả

Việc đánh giá rủi ro thanh khoản cần được thực hiện định kỳ, bao gồm việc xác định các nguồn rủi ro, đo lường mức độ rủi ro và xây dựng các biện pháp giảm thiểu rủi ro. Các biện pháp này có thể bao gồm đa dạng hóa nguồn vốn, tăng cường quản lý tài sản thanh khoản và xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp. Kiểm soát nội bộ chặt chẽ là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả quản lý rủi ro. Stress test giúp đánh giá khả năng chịu đựng của ngân hàng trước các cú sốc.

VI. Tương Lai Khả Năng Thanh Khoản Đâu Là Hướng Nghiên Cứu Mới

Nghiên cứu về khả năng thanh khoản của NHTM vẫn còn nhiều hướng mở rộng trong tương lai. Cần nghiên cứu sâu hơn về tác động của công nghệ tài chính (Fintech) đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Ngoài ra, cũng cần xem xét tác động của các quy định mới về vốn và thanh khoản đến hoạt động của NHTM. Nghiên cứu trong tương lai cũng nên tập trung vào việc phát triển các mô hình quản lý thanh khoản hiệu quả hơn và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng ngân hàng. Đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tài chính sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản.

6.1. Fintech và tác động đến khả năng thanh khoản NHTM

Sự phát triển của Fintech (ví điện tử, cho vay ngang hàng) tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho khả năng thanh khoản của ngân hàng. Các kênh thanh toán mới có thể làm giảm nhu cầu tiền mặt, nhưng cũng có thể làm tăng rủi ro rút tiền ồ ạt. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động của Fintech và đề xuất các biện pháp thích ứng. Chuyển đổi số là yếu tố sống còn.

6.2. Quy định mới về vốn và thanh khoản Ảnh hưởng thế nào

Các quy định mới về vốn (Basel III) và thanh khoản (LCR, NSFR) nhằm tăng cường sự an toàn và ổn định của hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, các quy định này cũng có thể làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng và ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động của các quy định này và đề xuất các giải pháp tối ưu hóa. Tuân thủ quy định là ưu tiên hàng đầu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò là tổ chức trung gian tài chính then chốt trong nền kinh tế, đảm nhận các chức năng đặc thù bao gồm trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và tạo tiền. Do đó, hệ thống NHTM được xem như huyết mạch của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Trong quá trình vận hành, mục tiêu tối thượng của các ngân hàng là tối đa hóa lợi nhuận nhằm duy trì hoạt động và mở rộng quy mô. Tuy nhiên, khác với các loại rủi ro như rủi ro tín dụng, tỷ giá hay lãi suất thường có độ trễ nhất định, rủi ro thanh khoản mang tính chất tức thời. Trên thực tế, trạng thái tổng cung thanh khoản cân bằng hoàn toàn với tổng cầu thanh khoản tại một thời điểm là rất hiếm khi xảy ra, khiến các NHTM luôn phải đối mặt thường trực với tình trạng thặng dư hoặc thâm hụt thanh khoản.

Việc thiếu hụt vốn khả dụng kéo dài nếu không được xử lý kịp thời sẽ làm suy giảm uy tín thị trường, hạn chế năng lực huy động vốn và làm giảm khả năng sinh lời của ngân hàng. Trường hợp nghiêm trọng, khi xảy ra hiện tượng người gửi tiền rút tiền ồ ạt (bank run) mà ngân hàng không đáp ứng đủ nguồn vốn khả dụng, tổ chức tín dụng có thể rơi vào nguy cơ phá sản, bị sáp nhập, thậm chí gây ra hiệu ứng domino làm sụp đổ toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia. Xuất phát từ bối cảnh kinh tế thị trường hội nhập sâu rộng và những biến động sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, đề tài "Nhân tố tác động đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam" được tác giả Dư Gia Bảo thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Phước Kinh Kha tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh nhằm phân tích và định lượng các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đưa ra hàm ý chính sách phù hợp.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Phân tích và đo lường mức độ tác động của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến tỷ lệ thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2019, từ đó đề xuất các khuyến nghị giúp nâng cao khả năng quản trị thanh khoản.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Nêu lên thực trạng tình hình hoạt động thanh khoản của các NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2019.
   • Xác định các nhân tố vi mô và vĩ mô, đồng thời đo lường mức độ tác động của từng nhân tố đến tỷ lệ thanh khoản của các NHTM.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp phù hợp nhằm cải thiện và nâng cao năng lực thanh khoản cho các NHTM Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng tình hình hoạt động thanh khoản của các NHTM Việt Nam diễn biến như thế nào trong giai đoạn khảo sát?
2. Các nhân tố vi mô và vĩ mô nào tác động lớn nhất đến tỷ lệ thanh khoản của các NHTM tại Việt Nam? Mức độ tác động là bao nhiêu, mang chiều hướng cùng chiều hay ngược chiều?
3. Giải pháp nào là phù hợp để nâng cao tỷ lệ thanh khoản và gia tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của 27 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam (bao gồm các ngân hàng đã niêm yết trên thị trường chứng khoán). Nghiên cứu không bao gồm các ngân hàng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian là giai đoạn 2008 – 2019, đại diện cho chu kỳ kinh tế từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đến trước đại dịch.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các văn bản pháp lý và định nghĩa kinh điển về ngân hàng thương mại:

• Nghị định số 59/2009/NĐ-CP: NHTM là tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng.
• Luật Ngân hàng của Pháp năm 1941 và Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 1990: Nhấn mạnh bản chất của NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ với nghiệp vụ thường xuyên là nhận tiền gửi của công chúng, chịu trách nhiệm hoàn trả và sử dụng nguồn vốn đó để cấp tín dụng, thanh toán và chiết khấu.
• Khái niệm thanh khoản: Khóa luận viện dẫn quan điểm của Investopedia (2020), Thomson Reuters (2020) và Hệ thống pháp luật Hoa Kỳ (US Legal), xác định thanh khoản là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt một cách nhanh chóng với chi phí thấp nhất mà không làm suy giảm đáng kể giá trị thị trường của tài sản.

Về cơ chế thanh khoản, đề tài phân tích cân bằng động giữa hai dòng:

• Cung thanh khoản: Các nguồn làm tăng vốn khả dụng gồm tiền gửi mới của khách hàng, vay trên thị trường tiền tệ, thu hồi nợ gốc và lãi từ các khoản cho vay, bán tài sản/khoản đầu tư và thu phí từ các dịch vụ tài chính (bảo lãnh, L/C).
• Cầu thanh khoản: Các nghĩa vụ chi trả gồm rút tiền gửi của khách hàng, giải ngân các cam kết tín dụng hợp pháp, thanh toán các khoản vay đến hạn, chi phí hoạt động (quản lý, thuế, cổ tức) và thực hiện các hợp đồng cam kết mua lại.

Để đo lường thanh khoản, văn bản tổng hợp 3 công thức phổ biến:

1. $\text{Tỷ lệ thanh khoản}_1 = \frac{\text{Tài sản thanh khoản}}{\text{Tổng tài sản}}$
2. $\text{Tỷ lệ thanh khoản}_2 = \frac{\text{Dư nợ cho vay}}{\text{Tổng tài sản}}$
3. $\text{Tỷ lệ thanh khoản}_3 = \frac{\text{Tài sản thanh khoản}}{\text{Tiền gửi} + \text{Vốn huy động ngắn hạn}}$

Khung thực nghiệm kế thừa kết quả từ các công trình trong nước (Phạm Quốc Việt, 2019; Nguyễn Thị Tuyết Nga, 2019; Nguyễn Thị Ngọc Diệp & Nguyễn Thanh Lâm, 2016; Vũ Thị Hồng, 2015) và quốc tế (Moussa, 2015 tại Tunisia; Vodova, 2011, 2013 tại Czech và Hungary; Al-Harbi, 2017 tại khối OIC; Bhati và ctg, 2015 tại Ấn Độ; Al-Homaidi và ctg, 2019).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được tiến hành qua các bước kinh tế lượng với mô hình dữ liệu bảng cân bằng (Balanced Panel Data):

1. Thống kê mô tả các biến và phân tích ma trận hệ số tương quan để nhận diện sơ bộ mối quan hệ tuyến tính và kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến.
2. Ước lượng mô hình hồi quy đa biến qua 3 phương pháp: Bình phương bé nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM).
3. Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình và kiểm định khuyết tật: kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, kiểm định hiện tượng tự tương quan và kiểm định phương sai sai số thay đổi.
4. Sử dụng phương pháp ước lượng bình phương bé nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) trên mô hình REM nhằm khắc phục triệt để hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu:

• Dữ liệu vi mô: Thu thập từ Báo cáo tài chính hợp nhất, Báo cáo kiểm toán và Báo cáo thường niên của 27 NHTMCP Việt Nam công bố chính thức. Trong tổng số 31 NHTM nội địa tại thời điểm 31/12/2020, 4 ngân hàng bị loại khỏi mẫu do không đủ dữ liệu xuyên suốt giai đoạn nghiên cứu gồm: Pvcombank, Baoviet Bank, Bac A Bank và DongA Bank (EAB).
• Dữ liệu vĩ mô: Chỉ số tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát (CPI) được trích xuất từ Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) và Ngân hàng Thế giới (World Bank).

Mô hình hồi quy tổng quát được thiết lập như sau:

$$LIQ_{it} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{it} + \beta_2 DEPOSIT_{it} + \beta_3 LOAN_{it} + \beta_4 ROE_{it} + \beta_5 CAP_{it} + \beta_6 GDP_{it} + \beta_7 INF_{it} + \mu_{it}$$

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Cách đo lường	Kỳ vọng dấu
Tỷ lệ thanh khoản	$LIQ_{it}$	Phụ thuộc	$\frac{\text{Tiền và các khoản tương đương tiền}}{\text{Tổng tài sản}}$	N/A
Quy mô ngân hàng	$SIZE_{it}$	Độc lập (vi mô)	$\ln(\text{Tổng tài sản})$	$+/-$
Tiền gửi huy động	$DEPOSIT_{it}$	Độc lập (vi mô)	$\frac{\text{Tổng tiền gửi khách hàng}}{\text{Tổng tài sản}}$	$+/-$
Quy mô tín dụng	$LOAN_{it}$	Độc lập (vi mô)	$\frac{\text{Tổng dư nợ cho vay khách hàng}}{\text{Tổng tài sản}}$	$-$
Tỷ suất sinh lời trên VCSH	$ROE_{it}$	Độc lập (vi mô)	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}$	$+$
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	$CAP_{it}$	Độc lập (vi mô)	$\frac{\text{Tổng vốn chủ sở hữu}}{\text{Tổng tài sản}}$	$-$
Tăng trưởng kinh tế	$GDP_{it}$	Độc lập (vĩ mô)	$\frac{GDP_t - GDP_{t-1}}{GDP_{t-1}}$	$+/-$
Tỷ lệ lạm phát	$INF_{it}$	Độc lập (vĩ mô)	$\frac{CPI_t - CPI_{t-1}}{CPI_{t-1}}$	$+/-$

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan về đề tài

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể, phân tích tính cấp thiết của việc quản trị thanh khoản trong bối cảnh các NHTM vừa phải tối đa hóa lợi nhuận vừa phải đối mặt với tính chất bất định và tức thời của các cú sốc rút vốn. Tác giả trình bày chi tiết mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng khảo sát là 27 NHTMCP Việt Nam và phạm vi thời gian 2008 – 2019. Chương này cũng phân định ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung bằng chứng thực nghiệm về dữ liệu bảng và ý nghĩa thực tiễn hỗ trợ cơ quan quản lý (NHNN) cùng ban điều hành ngân hàng trong việc xây dựng chính sách an toàn vốn.

Chương 2. Cơ sở lý thuyết về thanh khoản và các nhân tố tác động đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về NHTM, bản chất tính lỏng của tài sản, nguồn gốc hình thành cung - cầu thanh khoản và các tiêu chí đo lường tỷ lệ thanh khoản. Tác giả phân tích cơ chế tác động của nhóm nhân tố vi mô nội tại (tỷ suất sinh lời ROA, ROE, ROI, NIM; quy mô tiền gửi DEPOSIT; quy mô tài sản SIZE; tỷ lệ an toàn vốn CAP; quy mô cho vay LOAN; chi phí hoạt động) và nhóm nhân tố vĩ mô (tăng trưởng kinh tế GDP, lạm phát INF). Đồng thời, chương này lập bảng tổng hợp đối chiếu kết quả của các nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế, chỉ ra tính bất định và sự không đồng nhất về chiều hướng tác động của từng biến trong các bối cảnh thị trường khác nhau.

Chương 3. Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết thiết kế mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng, định nghĩa toán học và ý nghĩa kinh tế của từng biến số phụ thuộc ($LIQ$) và độc lập ($SIZE, DEPOSIT, LOAN, ROE, CAP, GDP, INF$). Tác giả xây dựng 7 giả thuyết nghiên cứu tương ứng với từng nhân tố. Chương này cũng mô tả quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp từ 27 NHTMCP Việt Nam qua báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên, kết hợp nguồn dữ liệu từ Tổng cục Thống kê và World Bank; đồng thời thiết lập quy trình kiểm định mô hình qua các bước ước lượng Pooled OLS, FEM, REM và xử lý khuyết tật mô hình bằng ước lượng FGLS.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu

Chương 4 thể hiện kết quả phân tích định lượng bao gồm: thống kê mô tả đặc tính phân phối của các biến số vi mô và vĩ mô; ma trận tương quan nhằm loại trừ biến trùng lặp (kết quả loại bỏ biến $ROA$ do đa cộng tuyến cao với $ROE$); kết quả kiểm định Hausman và các kiểm định chẩn đoán vi phạm giả định hồi quy (phương sai sai số thay đổi và tự tương quan). Kết quả ước lượng mô hình REM sau khi xử lý khuyết tật bằng FGLS cung cấp hệ số hồi quy chính thức, chứng minh mối quan hệ tác động có ý nghĩa thống kê của các biến $SIZE, DEPOSIT, LOAN, ROE, INF$ đến tỷ lệ thanh khoản $LIQ$.

Chương 5. Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết toàn bộ kết quả nghiên cứu thực nghiệm đối chiếu với các giả thuyết ban đầu. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các nhóm khuyến nghị chính sách cụ thể đối với ban quản trị các NHTMCP Việt Nam nhằm tối ưu hóa danh mục tài sản thanh khoản, kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng và cơ cấu lại nguồn vốn huy động. Đồng thời, chương này chỉ ra các giới hạn nghiên cứu về quy mô mẫu và biến số đại diện, từ đó gợi mở định hướng mở rộng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Quá trình phân tích kinh tế lượng và ước lượng FGLS trên dữ liệu bảng của 27 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2008 – 2019 đưa ra các phát hiện cốt lõi:

Biến độc lập	Chiều hướng tác động thực tế	Ý nghĩa kinh tế và phát hiện thực nghiệm
Tiền gửi huy động ($DEPOSIT$)	Cùng chiều ($+$)	Nguồn tiền gửi khách hàng dồi dào là nguồn cung thanh khoản trực tiếp và quan trọng nhất, giúp ngân hàng gia tăng dự trữ tiền và tài sản tương đương tiền.
Tỷ suất sinh lời trên VCSH ($ROE$)	Cùng chiều ($+$)	Hiệu quả kinh doanh cao tạo ra thặng dư lợi nhuận giữ lại, củng cố nguồn vốn đệm dự trữ và nâng cao tính thanh khoản tự thân của ngân hàng.
Tỷ lệ lạm phát ($INF$)	Cùng chiều ($+$)	Khi lạm phát tăng ở mức kiểm soát, các ngân hàng có xu hướng chủ động gia tăng nắm giữ tỷ trọng tiền mặt và tài sản thanh khoản cao để phòng ngừa rủi ro biến động dòng tiền.
Quy mô ngân hàng ($SIZE$)	Ngược chiều ($-$)	Ngân hàng có quy mô tổng tài sản càng lớn thì tỷ lệ nắm giữ tiền mặt/tổng tài sản càng giảm do các ngân hàng lớn có khả năng tiếp cận thị trường liên ngân hàng tốt hơn và chịu áp lực chi phí vốn lớn khi nắm giữ tài sản kém sinh lời.
Quy mô tín dụng ($LOAN$)	Ngược chiều ($-$)	Tỷ trọng dư nợ cho vay trên tổng tài sản tăng cao đồng nghĩa với việc vốn bị khóa vào các tài sản kém thanh khoản trong trung - dài hạn, trực tiếp làm giảm tỷ lệ tài sản có tính lỏng ngay lập tức.

Hệ thống khuyến nghị từ tác giả

Từ kết quả hồi quy, tác giả đề xuất các giải pháp quản trị cho các NHTMCP:

1. Kiểm soát quy mô tín dụng ($LOAN$): Thiết lập tỷ lệ cấp tín dụng trên huy động vốn (LDR) an toàn, tránh mở rộng tín dụng quá mức dẫn đến mất cân đối kỳ hạn và suy giảm tỷ lệ tài sản thanh khoản.
2. Cơ cấu và phát triển nguồn tiền gửi ($DEPOSIT$): Đa dạng hóa các sản phẩm tiền gửi, duy trì chính sách lãi suất linh hoạt và nâng cao chất lượng dịch vụ thanh toán để giữ chân nguồn tiền gửi cá nhân và doanh nghiệp ổn định.
3. Nâng cao năng lực sinh lời gắn liền với an toàn vốn ($ROE$): Tăng cường quản lý chi phí hoạt động, đẩy mạnh thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng để tăng quy mô lợi nhuận sau thuế, bổ sung vốn tự có.
4. Quản trị quy mô tài sản hợp lý ($SIZE$): Tránh tăng trưởng quy mô nóng dựa vào đòn bẩy tài chính; cân đối tỷ trọng giữa các tài sản có khả năng sinh lời và tài sản dự trữ thanh khoản tức thời.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật: Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về tác động hỗn hợp giữa nhân tố nội tại và nhân tố vĩ mô đối với thanh khoản ngân hàng tại Việt Nam trong suốt giai đoạn 12 năm (2008 – 2019), sử dụng phương pháp FGLS xử lý triệt để khuyết tật dữ liệu bảng.
• Về mặt thực tiễn: Làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản trị rủi ro tại các NHTM trong việc thiết lập hệ số an toàn thanh khoản, đồng thời hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong việc điều hành chính sách tiền tệ và quy định tỷ lệ an toàn thanh khoản hệ thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn về mẫu khảo sát: Mẫu nghiên cứu mới dừng lại ở 27 NHTMCP trong nước, đã phải loại trừ 4 ngân hàng (Pvcombank, Baoviet Bank, Bac A Bank, DongA Bank) do thiếu hụt chuỗi số liệu tài chính liên tục; chưa bao hàm khối ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài.
• Giới hạn về chỉ tiêu đo lường: Đề tài chủ yếu sử dụng thước đo $LIQ$ (tiền và tương đương tiền trên tổng tài sản) làm biến phụ thuộc duy nhất, chưa kiểm chứng đồng thời các thước đo thanh khoản khác như tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi (LDR) hay tỷ lệ tài sản thanh khoản trên nguồn vốn ngắn hạn.
• Giới hạn về biến số: Mô hình chưa đưa vào kiểm định một số biến vi mô chuyên sâu khác như tỷ lệ nợ xấu ($NPL$), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng hoặc các biến ngoại bảng.

Hướng mở rộng trong tương lai:

• Cập nhật chuỗi dữ liệu sang các năm tiếp theo để đánh giá thêm tác động của các biến động kinh tế mới.
• Mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các định chế tài chính, áp dụng thêm các chỉ tiêu đo lường thanh khoản theo chuẩn mực Basel II, Basel III và bổ sung các biến kiểm soát vi mô phức hợp.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về cơ chế cung - cầu thanh khoản và quy trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp định lượng chuẩn mực.
• Người nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng: Tham khảo phương pháp xây dựng mô hình dữ liệu bảng, quy trình kiểm định lựa chọn Pooled OLS/FEM/REM và kỹ thuật ứng dụng ước lượng FGLS để khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.
• Chuyên viên quản trị rủi ro tại các tổ chức tín dụng: Tham khảo các mối tương quan thực nghiệm giữa tăng trưởng tín dụng, quy mô tiền gửi và tính thanh khoản để xây dựng chính sách quản trị thanh khoản nội bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc đại diện cho khả năng thanh khoản trong mô hình được xác định bằng công thức nào?

Khả năng thanh khoản ($LIQ$) trong khóa luận được tính bằng tỷ lệ giữa tiền và các khoản tương đương tiền chia cho tổng tài sản của ngân hàng thương mại tại năm nghiên cứu.

2. Mẫu nghiên cứu bao gồm bao nhiêu ngân hàng và những ngân hàng nào bị loại khỏi phân tích?

Mẫu nghiên cứu gồm 27 NHTMCP tại Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2019. Bốn ngân hàng bị loại bỏ do không có đầy đủ chuỗi dữ liệu trong thời gian nghiên cứu gồm: Ngân hàng TMCP Đại chúng Việt Nam (PVcomBank), Ngân hàng TMCP Bảo Việt (BaoViet Bank), Ngân hàng TMCP Bắc Á (Bac A Bank) và Ngân hàng TMCP Đông Á (DongA Bank - EAB).

3. Kỹ thuật kinh tế lượng nào được sử dụng để khắc phục khuyết tật của mô hình hồi quy?

Sau khi phát hiện mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM) gặp phải khuyết tật về hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, tác giả đã sử dụng phương pháp ước lượng bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) để hiệu chỉnh sai số và thu được kết quả ước lượng vững.

4. Các biến độc lập nào có tác động cùng chiều và ngược chiều đến tỷ lệ thanh khoản của NHTM?

• Tác động cùng chiều ($+$): Tỷ lệ tiền gửi huy động ($DEPOSIT$), Lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu ($ROE$) và Tỷ lệ lạm phát ($INF$).
• Tác động ngược chiều ($-$): Quy mô tổng tài sản ngân hàng ($SIZE$) và Quy mô dư nợ tín dụng ($LOAN$).

5. Dữ liệu phục vụ nghiên cứu được trích xuất từ các nguồn chính thống nào?

Số liệu tài chính vi mô của 27 NHTMCP được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất và báo cáo thường niên công bố trên website chính thức của các ngân hàng. Số liệu vĩ mô về tốc độ tăng trưởng GDP và lạm phát CPI được lấy từ Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) và Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dư Gia Bảo đã hoàn thành mục tiêu phân tích và đo lường các nhân tố tác động đến khả năng thanh khoản của 27 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2019 thông qua phương pháp hồi quy dữ liệu bảng FGLS. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò tích cực của nguồn tiền gửi huy động, tỷ suất sinh lời ROE và lạm phát, đồng thời chỉ ra rủi ro suy giảm thanh khoản khi ngân hàng mở rộng quy mô tài sản và quy mô tín dụng quá mức. Đây là công trình nghiên cứu định lượng có kết cấu chặt chẽ, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoạch định chính sách tiền tệ và quản trị an toàn thanh khoản trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Ở chương này, khóa luận đã trình bày cho người đọc có được cái nhìn tổng quát về các vấn đề nghiên cứu cũng như đưa ra những vấn đề cơ bản nhất của nghiên cứu như lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa và hạn chế của việc nghiên cứu. Bên cạnh đó, khóa luận còn đưa ra các phương pháp sơ lược cũng như cách thiết kế bố cục Khóa luận, từ đó làm cơ sở cho việc tiếp tục nghiên cứu các chương tiếp theo. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THANH KHOẢN VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chương 2 giới thiệu khái niệm về ngân hàng thương mại, khả năng thanh khoản, các chỉ tiêu đánh giá khả năng thanh khoản của NHTM và các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của NHTM. Đồng thời, chương này cũng tổng hợp các nghiên cứu trước đây về yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của NHTM (bao gồm các NHTM được niêm yết trên sàn chứng khoán) tại Việt Nam.

Khái niệm chung 2. Ngân hàng thương mại Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về ngân hàng thương mại. Theo nghị định số 59/2009/NĐ-CP thì ngân hàng thương mại là tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng và các quy định khác. Hoạt động của ngân hàng thương mại bao gồm huy động vốn, cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, cung cấp các dịch vụ tài chính và các hoạt động liên quan.

Theo luật ngân hàng của Pháp năm 1941: “NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức khác số tiền mà họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính”. Theo pháp lệnh Ngân hàng nhà nước Việt Nam năm 1990: “NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà nghiệp vụ chủ yếu là thường xuyên nhận tiền gửi của khách hàng (dân cư và các doanh nghiệp), có trách nhiệm hoàn trả và sử dụng để cho vay, thanh toán, chiết khấu,… Qua các định nghĩa vừa nên trên, có thể hiểu rằng NHTM là một tổ chức tín dụng vay tiền của người gửi tiền và sau đó dùng số tiền này để cho vay các công ty, cá nhân với mục tiêu cuối cùng là gia tăng lợi nhuận như các doanh nghiệp khác trong nền kinh tế. Sự tồn tại và phát triển của ngân hàng luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và đời sống xã hội của người lao động. Nền kinh tế ngày càng phát triển làm cho đời sống người lao động được cải thiện nâng cao kéo theo các hoạt động liên quan 8 đến tiền gửi ngân hàng cũng một tăng làm cho ngân hàng thương mại cũng ngày càng được hoàn thiện hơn, giúp trở thành định chế tài chính không thể thiếu được của nền kinh tế nước nhà.

Ngày nay, các NHTM tại Việt Nam luôn thực hiện đúng 4 chức năng như chức năng chính, đó là chức năng trung gian tín dụng, chức năng trung gian thanh toán và quản lý phương tiện thanh toán, chức năng cung ứng dịch vụ ngân hàng và chức năng tạo tiền. Khả năng thanh khoản Hiện nay, khả năng thanh khoản của ngân hàng thương mại được hiểu theo nhiều định nghĩa khác nhau. Theo Investopedia (2020), tỷ lệ thanh khoản được hiểu là khả năng chuyển đổi thành tiền hiệu quả giữa tài sản hoặc chứng khoán mà không ảnh hưởng đến giá trị trường. Tài sản có tính chuyển đổi cao thông thường là tiền mặt.

Theo báo hệ thống pháp luật của Mỹ (US Legal), khả năng thanh khoản của ngân hàng thương mại là đề cập đến chất lượng hoặc trạng thái có thể dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt. Tài sản càng dễ chuyển đổi thì khả năng thanh khoản của nó càng lớn. Tiền là tài sản có khả năng thanh khoản cao nhất. Theo báo hệ thống pháp luật của Thomson Reuters Anh Quốc (2020), khả năng thanh khoản của ngân hàng thương mại là hình thức chuyển đổi tài sản sang tiền mặt có sẵn hoặc khả năng thu hút người mua và người bán của một tài sản chứng khoán trong một thị trường cụ thể.

Khả năng thanh khoản là một đặc tính quan trọng để đo lường thị trường tốt hay xấu. Qua các định nghĩa nêu trên, có thể hiểu rằng khả năng thanh khoản được xem là tính lỏng hoặc mức độ lưu động của một sản phẩm/ tài sản bất kỳ có thể mua vào/ bán ra mà không làm ảnh hưởng nhiều đến giá trị thị trường của nó. Hiểu đơn giản hơn, khả năng thanh khoản dùng để chỉ khả năng chuyển đổi thành tiền mặt của một sản phẩm hoặc tài sản bất kỳ. Từ định nghĩa tóm gọn như trên, tiền mặt được xem là tài sản có khả năng thanh khoản cao nhất, bởi nó có thể dùng để mua bán, trao đổi hàng hóa/ dịch vụ mà giá trị của nó hầu như không thay đổi.

Ngoài ra, có một số loại tài sản như bất động sản, cổ phiếu, máy móc… mang khả năng thanh khoản thấp hơn vì để cần có thời gian (đôi khi là rất dài) để chuyển đổi các loại tài sản này thành tiền mặt. 9 Từ định nghĩa nêu trên, khả năng thanh khoản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với các ngân hàng thương mại với vai trò như sau: Thứ nhất cần phải có thanh khoản để đảm bảo đáp ứng kịp thời tất cả các biến động hàng ngày hay theo mùa vụ, cả trong trường hợp ngân hàng không chuyển đổi kịp thời các loại tài sản ra tiền mặt hoặc không thể vay mượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán. Thứ hai cần phải có thanh khoản để đáp ứng yêu cầu vay mới mà không cần phải thu hồi những khoản cho vay đang trong hạn hoặc thanh lý các khoản đầu tư có kỳ hạn. Ngoài ra thanh khoản còn ảnh hưởng đến lòng tin của người gửi tiền và người vay.

Thanh khoản kém, chứ không phải là chất lượng tài sản có kém, mới là nguyên nhân trực tiếp của hầu hết các trường hợp đổ vỡ ngân hàng. Sự thiếu hụt thanh khoản có thể dẫn đến việc ngân hàng phải vay thêm vốn hoặc bán tài sản. Khi ngân hàng phải bán tài sản trong thời gian ngắn sẽ dẫn đến chi phí cao do chuyển đổi các tài sản kém thanh khoản thành tiền mặt. Một số tài sản thậm chí phải bán với giá rất thấp.

Khi ngân hàng phải vay thêm vốn trong thời gian ngắn sẽ dẫn đến chi phí sử dụng vốn này sẽ cao hơn nguồn vốn thông thường. Tiêu chí đo lường khả năng thanh khoản Tiêu chí đo lường khả năng thanh khoản của ngân hàng thương mại được hiểu là tỷ số dùng để đo lường khả năng chuyển đổi thành tiền của các tài sản có khả năng thanh toán ngay (bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại NHNN, chứng khoán kinh doanh,…) trên tổng tài sản bình quân hằng năm của ngân hàng thương mại. Hiện nay, tỷ lệ thanh khoản được đo lường bằng nhiều công thức khác nhau, cụ thể như sau: 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑡ℎ𝑎𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑜ả𝑛 𝑇ỷ 𝑙ệ 𝑡ℎ𝑎𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑜ả𝑛 = 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 Tỷ số này cung cấp một thông tin chung về khả năng thanh khoản của ngân hàng, tức là trong tổng tài sản của ngân hàng, tỷ trọng tài sản thanh khoản là bao nhiêu. Tỷ số này cao tức khả năng thanh khoản của ngân hàng rất tốt và ngược lại.

𝐷ư 𝑛ợ 𝑐ℎ𝑜 𝑣𝑎𝑦 𝑇ỷ 𝑙ệ 𝑡ℎ𝑎𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑜ả𝑛 = 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 10 Tỷ số này cho biết có bao nhiêu phần trăm dư nợ cho vay trên tổng tài sản của ngân hàng. Tỷ lệ này càng cao thì khả năng thanh khoản của ngân hàng càng yếu và ngược lại. 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑡ℎ𝑎𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑜ả𝑛 𝑇ỷ 𝑙ệ 𝑡ℎ𝑎𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑜ả𝑛 = 𝑇𝑖ề𝑛 𝑔ử𝑖 + 𝑉ố𝑛 ℎ𝑢𝑦 độ𝑛𝑔 𝑛𝑔ắ𝑛 ℎạ𝑛 Tỷ số này cho biết trong tổng nguồn vốn mà ngân hàng huy động được trong ngắn hạn để cho vay thì những tài sản có khả năng thanh khoản cao nhất chiếm bao nhiêu phần trăm. Tỷ số này cao cho thấy khả năng thanh khoản của ngân hàng là tốt.

Bên cạnh công thức nêu trên thì tài sản thanh khoản là tài sản có thể dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt trong một khoảng thời gian ngắn, bao gồm những thứ như tiền mặt, các công cụ thị trường tiền tệ và các chứng khoán trên thị trường. Theo Minh Hằng (2020), dựa trên bảng cân đối kế toán, tài sản thanh khoản được chia thành tài sản lưu động và tài sản dài hạn. Tài sản lưu động của công ty hay ngân hàng là tài sản mà một công ty mong muốn chuyển đổi tiền mặt trong thời hạn một năm. Tài sản lưu động có các khung thời gian chuyển đổi thanh khoản khác nhau tùy thuộc vào loại tài sản.

Tiền mặt được coi là loại tài sản có tính thanh khoản cao nhất. Tài sản dài hạn là những tài sản không có tính thanh khoản hoặc có tính thanh khoản nhưng thời gian chuyển đổi bằng tiền mặt phải từ một năm trở lên. Đất đai, đầu tư bất động sản, thiết bị và máy móc được coi là loại tài sản không thanh khoản vì phải mất nhiều năm để chuyển đổi thành tiền mặt hoặc hoàn toàn không thể chuyển đổi thành tiền mặt. Bên cạnh đó, nhiều tài sản dài hạn, không có tính thanh khoản thường đòi hỏi phải xem xét khấu hao vì chúng không dễ dàng được bán để đổi thành tiền mặt và giá trị của chúng bị hao mòn trong khi quá trình sử dụng.

Một số tài sản thanh khoản phổ biến được nắm giữ bởi cá nhân hoặc doanh nghiệp bao gồm tiền mặt, tiền gửi tại NHNN, tài sản thị trường tiền tệ, chứng khoán vốn trên thị trường, chứng khoán nợ trên thị trường, các quỹ tương hỗ, khoản phải thu, hàng tồn kho, chứng khoán kinh doanh,… 11 2. Cung và cầu thanh khoản 2. Cung thanh khoản Cung thanh khoản là các khoản vốn làm tăng khả năng chi trả của ngân hàng và là nguồn vốn cung cấp thanh khoản cho ngân hàng, cụ thể như sau: • Từ phía nguồn vốn: tiền gửi mới của khách hàng, vay trên thị trường tiền tệ. • Từ phía tài sản: Khách hàng thanh toán nợ vay, bán tài sản hay các khoản đầu tư • Doanh thu từ hoạt động dịch vụ và các khoản thu nhập bằng tiền khác: Bao gồm các khoản thu nhập của ngân hàng trong quá trình thực hiện dịch vụ như thu phí bảo lãnh, phí mở L/C,… 2.

Cầu thanh khoản Cầu thanh khoản là nhu cầu thanh toán của khách hàng mà ngân hàng có nghĩa vụ đáp ứng.