Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam được phân tích chi tiết trong bài viết này.

• Tác giả: Nguyễn Gia Nam
• Người hướng dẫn: Nguyễn Minh Sáng
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của đề tài
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý thuyết về hiệu quả kinh doanh tại ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm về hiệu quả
• 2.1.2. Hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.2. Lý thuyết về RRTD của các ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Khái niệm RRTD tại các ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Các chỉ tiêu đo lường RRTD của ngân hàng thương mại
• 2.2.2.1. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.2.2.2. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng
• 2.3. Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Rủi ro tín dụng tác động đến lợi nhuận và rủi ro của ngân hàng thương mại
• 2.3.2. Rủi ro tín dụng tác động đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 2.4. Tình hình nghiên cứu
• 2.4.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4.3. Các khoảng trống nghiên cứu được xác định
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết lập mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1.1. Thiết lập mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Phương pháp đo lường biến
• 3.1.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.1.3.1. Đối với các biến độc lập
• 3.1.3.2. Đối với các biến quan sát
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2.2. Thu thập và xử lý số liệu
• 3.2.2.1. Xác định số mẫu nghiên cứu
• 3.2.2.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.2.2.3. Trình tự tính toán
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả và xét tính tương quan các biến số trong mô hình
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích sự tương quan của các biến độc lập trong mô hình
• 4.2. Kết quả tính toán thực nghiệm
• 4.2.1. Phân tích hồi quy
• 4.2.2. Kiểm định lựa chọn giữa mô hình FEM và mô hình REM
• 4.2.3. Kiểm định khuyết tật của mô hình phù hợp
• 4.2.3.1. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 4.2.3.2. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.2.3.3. Khắc phục các khuyết tật trong mô hình tác động cố định FEM
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách nhằm giảm rủi ro tín dụng
• 5.2. Hàm ý chính sách về công tác quản trị RRTD của các NHTM
• 5.3. Hàm ý chính sách về quy mô các ngân hàng thương mại
• 5.4. Hàm ý chính sách về tăng trưởng tín dụng
• 5.5. Kiểm soát tốt các yếu tố vĩ mô
• 5.6. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.6.1. Hạn chế nghiên cứu
• 5.6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: KẾT QUẢ TÍNH TOÁN TỪ PHẦN MỀM THỐNG KÊ STATA 14
• PHỤ LỤC 2: DỮ LIỆU THU THẬP
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động tài chính và lợi nhuận của ngân hàng. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả trở thành yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định và tăng trưởng của các ngân hàng. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và hiệu quả kinh doanh, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro phù hợp.

1.1. Tầm quan trọng của rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không thể hoàn trả nợ vay, gây ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và uy tín của ngân hàng. Theo nghiên cứu của Bhattarai (2016), rủi ro tín dụng thường phát sinh từ việc phê duyệt các khoản vay thiếu tính trung thực và quản lý lỏng lẻo. Tại Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu gia tăng trong những năm gần đây đã làm suy giảm chất lượng tín dụng và ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố đại diện cho rủi ro tín dụng và đánh giá mức độ tác động của chúng đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2022. Từ đó, đề xuất các hàm ý chính sách nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

II. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về hiệu quả kinh doanh và rủi ro tín dụng trong lĩnh vực ngân hàng. Hiệu quả kinh doanh được đo lường thông qua các chỉ tiêu như ROA và ROE, trong khi rủi ro tín dụng được đánh giá qua tỷ lệ nợ xấu và dự phòng rủi ro. Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng, sử dụng dữ liệu bảng từ 24 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2022.

2.1. Lý thuyết về hiệu quả kinh doanh

Hiệu quả kinh doanh của ngân hàng được đo lường thông qua các chỉ tiêu tài chính như ROA (Lợi nhuận trên tài sản) và ROE (Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu). Các chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh lời và hiệu suất hoạt động của ngân hàng. Nghiên cứu của Nguyễn Kim Quốc Trung (2017) đã chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa quản lý rủi ro tín dụng và lợi nhuận của ngân hàng.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng với các mô hình Pooled OLS, FEM và REM để đánh giá tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả kinh doanh. Các kiểm định Hausman và F-test được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp. Phương pháp FGLS được sử dụng để khắc phục các khuyết tật trong mô hình.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nợ xấu có tác động tích cực đến ROA và ROE, trong khi tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng lại có tác động tiêu cực. Các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ lạm phát cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sở hữu Nhà nước có tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.

3.1. Tác động của rủi ro tín dụng

Kết quả hồi quy cho thấy tỷ lệ nợ xấu có tác động tích cực đến ROA và ROE, điều này phản ánh việc quản lý nợ xấu hiệu quả có thể giúp ngân hàng tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng lại có tác động tiêu cực, cho thấy việc trích lập dự phòng quá mức có thể làm giảm lợi nhuận của ngân hàng.

3.2. Hàm ý chính sách

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, bao gồm cải thiện quy trình quản lý tín dụng, tăng cường giám sát và kiểm soát rủi ro, đồng thời tối ưu hóa việc trích lập dự phòng rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam ngày càng phát triển, hoạt động tín dụng giữ vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng (RRTD) luôn là thách thức lớn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh (HQKD) của các NHTM. Theo số liệu thu thập từ 24 NHTM niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2022, tổng tài sản của các ngân hàng này chiếm trên 80% thị phần toàn hệ thống, phản ánh tính đại diện cao cho nghiên cứu. Mục tiêu chính của luận văn là xác định các yếu tố đại diện cho RRTD và đánh giá mức độ tác động của chúng đến HQKD của các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nghiên cứu tập trung phân tích các chỉ tiêu HQKD như lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), đồng thời sử dụng tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng RRTD làm đại diện cho rủi ro tín dụng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm dữ liệu bảng của 24 NHTM niêm yết trong giai đoạn 2011-2022, được xử lý bằng phần mềm thống kê STATA 14.0 với các mô hình hồi quy như Pool OLS, FEM và REM. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa thực tiễn trong việc quản trị rủi ro tín dụng mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của các NHTM Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về hiệu quả kinh doanh tại NHTM và lý thuyết về rủi ro tín dụng. Theo Farell (1957), hiệu quả được hiểu là khả năng tối đa hóa thu nhập với chi phí đầu vào nhất định, trong khi Rose (2002) nhấn mạnh HQKD của NHTM không chỉ là lợi nhuận mà còn là sự bền vững và ổn định trong hoạt động. Các chỉ tiêu đo lường HQKD phổ biến gồm ROA và ROE, phản ánh khả năng sinh lời dựa trên tài sản và vốn chủ sở hữu.

Về rủi ro tín dụng, Santomero (1997) và Ủy ban Basel định nghĩa RRTD là khả năng khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ, gây tổn thất tài sản cho ngân hàng. Hai chỉ tiêu quan trọng để đo lường RRTD là tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR). NPL phản ánh các khoản vay không sinh lời hoặc có nguy cơ mất vốn, trong khi LLR là khoản chi phí dự phòng nhằm bù đắp tổn thất tiềm ẩn.

Ngoài ra, nghiên cứu còn xem xét các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng (SIZE), đòn bẩy tài chính (ETA), tăng trưởng tín dụng (LOAN), các yếu tố vĩ mô như GDP và tỷ lệ lạm phát (CPI), cùng các biến giả đại diện cho đại dịch Covid-19 (COVID) và sở hữu Nhà nước (STA). Các biến này được lựa chọn dựa trên tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm phản ánh đầy đủ các yếu tố ảnh hưởng đến HQKD và RRTD.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính được thực hiện qua tổng hợp tài liệu, lý thuyết và các nghiên cứu liên quan nhằm xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Phương pháp định lượng sử dụng dữ liệu bảng của 24 NHTM niêm yết trong giai đoạn 2011-2022.

Cỡ mẫu gồm 24 ngân hàng với dữ liệu thu thập đầy đủ qua các năm, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm STATA 14.0, áp dụng các mô hình hồi quy như Pool OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman và F-test được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp cho từng biến phụ thuộc (ROA và ROE). Các kiểm định về đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan được tiến hành, khuyết tật được khắc phục bằng phương pháp hồi quy FGLS nhằm đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của tỷ lệ nợ xấu (NPL) đến HQKD: Kết quả hồi quy cho thấy tỷ lệ nợ xấu có tác động tích cực đến ROA và ROE, với mức ý nghĩa thống kê cao. Cụ thể, khi tỷ lệ nợ xấu tăng 1%, ROA và ROE có xu hướng tăng tương ứng khoảng 0.2% và 0.15%. Điều này phản ánh sự phức tạp trong quản trị rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam, có thể do các ngân hàng chủ động trích lập dự phòng hoặc tái cấu trúc danh mục tín dụng.

2. Tác động của tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR): Ngược lại, tỷ lệ dự phòng RRTD có ảnh hưởng tiêu cực đến ROA và ROE. Mỗi 1% tăng trong LLR làm giảm ROA và ROE lần lượt khoảng 0.3% và 0.25%, cho thấy chi phí dự phòng làm giảm lợi nhuận thực tế của ngân hàng.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Quy mô ngân hàng (SIZE), tăng trưởng tín dụng (LOAN) và tỷ lệ lạm phát (CPI) đều có tác động tích cực đến HQKD. Ví dụ, quy mô ngân hàng tăng 1 đơn vị logarit làm tăng ROA khoảng 0.1%. Ngược lại, sở hữu Nhà nước (STA) có tác động tiêu cực đến ROA và ROE, thể hiện qua mức giảm trung bình 0.05% lợi nhuận, phản ánh sự khác biệt trong chiến lược quản trị và khẩu vị rủi ro giữa các ngân hàng Nhà nước và tư nhân.

4. Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 (COVID): Biến giả đại diện cho đại dịch có tác động tiêu cực đến HQKD, làm giảm ROA và ROE trung bình khoảng 0.07%, cho thấy tác động bất lợi của đại dịch lên hoạt động kinh doanh ngân hàng trong giai đoạn 2020-2022.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ phức tạp giữa RRTD và HQKD tại các NHTM Việt Nam. Tác động tích cực của tỷ lệ nợ xấu đến ROA và ROE có thể được giải thích bởi việc các ngân hàng chủ động quản lý và trích lập dự phòng, đồng thời tái cấu trúc danh mục tín dụng nhằm duy trì lợi nhuận. Điều này khác biệt so với nhiều nghiên cứu quốc tế, nơi tỷ lệ nợ xấu thường có tác động tiêu cực rõ ràng đến hiệu quả tài chính.

Tỷ lệ dự phòng RRTD tác động tiêu cực phù hợp với lý thuyết kế toán và các nghiên cứu trong nước, khi chi phí dự phòng làm giảm lợi nhuận kế toán của ngân hàng. Các biến kiểm soát như quy mô và tăng trưởng tín dụng thể hiện vai trò quan trọng trong việc nâng cao HQKD, đồng thời sở hữu Nhà nước có thể làm giảm tính linh hoạt và hiệu quả quản trị, dẫn đến kết quả kém hơn.

Ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid-19 phản ánh sự gián đoạn hoạt động kinh doanh và tăng rủi ro tín dụng trong giai đoạn này, phù hợp với các nghiên cứu gần đây về tác động của đại dịch đến ngành ngân hàng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng ROA, ROE và tỷ lệ nợ xấu qua các năm, cũng như bảng hồi quy chi tiết các biến số để minh họa rõ ràng các mối quan hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng: Các NHTM cần áp dụng các biện pháp đánh giá và giám sát chặt chẽ chất lượng tín dụng, đặc biệt là nhóm nợ xấu, nhằm giảm thiểu rủi ro mất vốn. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới mức an toàn quy định trong vòng 2 năm tới, do bộ phận quản trị rủi ro thực hiện.

2. Tối ưu hóa chính sách trích lập dự phòng: Cần xây dựng chính sách dự phòng phù hợp, cân đối giữa việc bảo vệ tài sản và duy trì lợi nhuận, tránh trích lập quá mức gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh. Đề xuất áp dụng trong 1 năm, phối hợp giữa phòng kế toán và tài chính.

3. Mở rộng quy mô và nâng cao năng lực tài chính: Khuyến khích các NHTM tăng quy mô tài sản thông qua mở rộng mạng lưới, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng và huy động vốn hiệu quả nhằm nâng cao sức cạnh tranh và HQKD. Mục tiêu tăng trưởng tài sản bình quân 5-7% mỗi năm, do ban lãnh đạo ngân hàng chủ trì.

4. Ứng phó linh hoạt với biến động kinh tế vĩ mô: Các ngân hàng cần xây dựng kịch bản ứng phó với các biến động như lạm phát, đại dịch và các yếu tố kinh tế khác để duy trì ổn định hoạt động. Đề xuất xây dựng kế hoạch ứng phó trong vòng 6 tháng, phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý rủi ro của các ngân hàng thương mại: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chiến lược quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, nâng cao HQKD.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Nghiên cứu giúp hoàn thiện chính sách giám sát, quy định về quản lý rủi ro tín dụng và hỗ trợ phát triển hệ thống ngân hàng bền vững.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu bảng và các kết quả thực nghiệm liên quan đến RRTD và HQKD.

4. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?
   RRTD làm tăng chi phí dự phòng và giảm khả năng thu hồi vốn, từ đó làm giảm lợi nhuận. Ví dụ, tỷ lệ dự phòng RRTD tăng 1% có thể làm giảm ROA khoảng 0.3%.

2. Tại sao tỷ lệ nợ xấu lại có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh trong nghiên cứu này?
   Điều này có thể do các ngân hàng chủ động trích lập dự phòng và tái cấu trúc danh mục tín dụng, giúp duy trì lợi nhuận dù tỷ lệ nợ xấu tăng.

3. Quy mô ngân hàng ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả kinh doanh?
   Ngân hàng có quy mô lớn thường có lợi thế huy động vốn với chi phí thấp hơn, đầu tư công nghệ và mở rộng mạng lưới, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4. Đại dịch Covid-19 tác động ra sao đến hoạt động ngân hàng?
   Covid-19 gây gián đoạn hoạt động, tăng rủi ro tín dụng và làm giảm lợi nhuận, thể hiện qua mức giảm trung bình 0.07% ROA và ROE trong giai đoạn 2020-2022.

5. Làm thế nào để các ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng hiệu quả?
   Các ngân hàng cần tăng cường đánh giá khách hàng, giám sát tín dụng, áp dụng công nghệ quản lý rủi ro và xây dựng chính sách dự phòng hợp lý để giảm thiểu rủi ro.

Kết luận

• Luận văn xác định rõ các yếu tố đại diện cho rủi ro tín dụng gồm tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng RRTD, đồng thời đánh giá tác động của chúng đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2011-2022.
• Kết quả cho thấy tỷ lệ nợ xấu có tác động tích cực, trong khi tỷ lệ dự phòng RRTD tác động tiêu cực đến ROA và ROE.
• Các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng và lạm phát có ảnh hưởng tích cực, còn sở hữu Nhà nước và đại dịch Covid-19 tác động tiêu cực đến HQKD.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng, tối ưu dự phòng, mở rộng quy mô và ứng phó linh hoạt với biến động kinh tế.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả thực tiễn, đồng thời mở rộng nghiên cứu với các biến số mới và nhóm ngân hàng khác.

Hành động ngay: Các NHTM và cơ quan quản lý nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng lực quản trị rủi ro và thúc đẩy phát triển bền vững trong ngành ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 khái quát lý do chọn đề tài, song song với mục tiêu thì xác định các nhiệm vụ cần phải giải quyết. Để hoàn thành được các câu hỏi, chương này đã trình bày phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Ngoài ra, tác giả cũng đã nêu đóng góp của đề tài này cho các NHTM Việt Nam và định ra kết cấu của luận văn để tạo cơ sở trình bày cho các chương tiếp theo. 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2.

Lý thuyết về hiệu quả kinh doanh tại ngân hàng thương mại 2. Khái niệm về hiệu quả Farell (1957) cho rằng hiệu quả là chỉ tiêu để đánh giá một tổ chức khi tối đa hóa được thu nhập với chi phí đầu vào ban đầu. Ngoài ra theo lý thuyết hệ thống thì hiệu quả được phản ánh với hai khía cạnh đó là khả năng kiểm soát khả năng sinh lời hoặc giảm thiểu được chi phí nhằm gia tăng khả năng cạnh tranh với các tổ chức khác, thứ hai là việc kết hợp tối ưu các đầu vào để tạo ra đầu ra. Hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại Farell (1957) cho rằng HQKD tại một tổ chức kinh doanh hay mở rộng cho bối cảnh NHTM thì vẫn dựa trên hai chỉ tiêu hiệu quả đó là tuyệt đối và tương đối.

Trong đó, hiệu quả tuyệt đối phản ánh thông qua kết quả kinh doanh sau khi trừ đi chi phí bỏ ra để có được kết quả. Chỉ tiêu tuyệt đối này phản ánh quy mô, khối lượng hay lợi nhuận đạt được với các điều kiện thời gian hay địa điểm cụ thể. Tuy nhiên, hiệu quả tuyệt đối lại gặp những hạn chế do khó so sánh được giữa các doanh nghiệp có cùng quy mô với chiến lược kinh doanh dài hạn và chưa thể hiện được việc sử dụng các nguồn lực trong mối quan hệ so sánh hoạt động kinh doanh giữa các tổ chức. Đối với hiệu quả tương đối thì lại dựa trên tỷ số giữa các yếu tố đầu ra và đầu vào, cách đánh giá này tạo được sự thuận tiện trong việc so sánh các tổ chức với quy mô, không gian hay thời gian khác nhau.

Rose (2002) cho rằng bản chất của việc đánh giá HQKD của NHTM sẽ dựa trên lý thuyết nền tảng của HQKD tại doanh nghiệp nhưng sẽ xem xét thêm các vấn đề đặc thù của NHTM. Với khía cạnh hẹp thì HQKD tại các NHTM chính là khả năng tạo ra lợi nhuận nhưng đảm bảo tính hoạt động bền vững của các NHTM. Nếu xét rộng ra thì HQKD của NHTM không dừng lại với sự quan tâm đến lợi nhuận mà nó còn liên quan đến cấu trúc tài sản nợ và tài sản có hợp lý, 9 đồng thời đó là sự tăng trưởng ổn định của lợi nhuận. Trong đó, các nguồn lực chính của NHTM đó là lao động, cơ sở vật chất, tài chính cho các hoạt động kinh doanh như nhận tiền tiết kiệm, cho vay và đầu tư được xem là căn cứ để xác định tính hiệu quả và các yếu tố tác động đến HQKD của NHTM.

Tính đến thời điểm hiện nay thì các nghiên cứu về HQKD của các NHTM thì các học giả tiếp cận theo các quan điểm đó là xem NHTM như một đơn vị sản xuất (Benston, 1965; Shaffnit và cộng sự, 1997), như các trung gian tài chính (Sealey và Lindley, 1977; Maudos và Pastor, 2003; Casu và cộng sự, 2003) và một số khác thì cho rằng NHTM có thể đảm nhiệm một lúc hai vai trò trên (Denizer và cộng sự, 2000). Theo hướng tiếp cận NHTM là đơn vị sản xuất thì Benston (1965) cho rằng các NHTM được xem là các nhà cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Trong đó các yếu tố đầu vào bao gồm các tài sản có trạng thái vật lý như lao động, không gian, vật liệu hay các hệ thống thông tin và các chi phí liên quan. Đối với đầu ra thì đó là các dịch vụ tài chính được cung cấp cho khách hàng tính theo số lượng giao dịch, loại giao dịch hay các văn bản được xử lý cho khách hàng tại một thời gian nhất định.

Tuy nhiên có những trường hợp không có sao lưu về số lượng giao dịch chi tiết thì có thể thay thế bằng các nguồn liên quan đến số lượng tài khoản tiền gửi hay cho vay như một dạng thức thay thế để đáp ứng được các dịch vụ được khách hàng yêu cầu. Tuy nhiên cách tiếp cận này được sử dụng khi đánh giá hiệu quả tại một NHTM cụ thể. Theo hướng tiếp cận NHTM là đơn vị trung gian tài chính thì Sealey và Lindley (1977) cho rằng các lý thuyết vĩ mô kinh tế cho rằng các NHTM và các doanh nghiệp chỉ khác nhau với đặc điểm hoạt động. Trong đó các NHTM được xem là trung gian giữa người thừa vốn sẽ gửi tiết kiệm và đầu tư nên NHTM tận dụng nguồn vốn đó để tạo ra các sản phẩm tài chính từ các kênh huy động đó đầu tư vào các tài sản có thể sinh lời cho mình như cấp tín dụng, chứng khoán 10 và danh mục đầu tư khác.

Đối với cách tiếp cận này thì cho phí hoạt động và lãi suất huy động được xem là các yếu tố đầu vào thì các khoản cấp tín dụng và các tài sản lớn khác được xem là đầu ra, nhưng cũng có những ý kiến trong việc cho rằng tiền gửi là đầu vào hay đầu ra nếu theo cách tiếp cận này. Theo Mester (1987) cho rằng đầu ra của NHTM khi là trung gian tài chính là các tài sản của NHTM thì tiền gửi huy động được, vốn và lao động sẽ được xem là các yếu tố đầu vào. Vấn đề quan trọng nhất trong cơ cấu lợi nhuận của NHTM chính là thu nhập từ các khoản lãi và điều này khẳng định hoạt động cấp tín dụng của NHTM là rất quan trọng, do đó nếu sản phẩm tín dụng được xem là một sản phẩm thì giá của nó chính là lãi suất cho vay. Mặt khác, nguồn vốn đi vay của NHTM chính là các khoản tiền gửi tiết kiệm huy động hay vốn chủ sở hữu để sử dụng thì NHTM vẫn phải tốn một khoản chi phí, do đó các khoản huy động này được xem là cơ sở để tạo ra sản phẩm tín dụng nên nó sẽ được xem là một chất liệu trong quá trình sản xuất của NHTM.

Theo cách tiếp cận hiện đại của Freixas (2010) thì có nét cải tiến hơn hai cách trên khi kết hợp các hoạt động kinh doanh cụ thể của NHTM vào các lý thuyết cổ điển. Trong đó cách tiếp cận này có các hướng nhỏ đó là tiếp cận theo tài sản, chi phí sử dụng, giá trị gia tăng hay phương diện hoạt động của NHTM. Trong đó, theo cách tiếp cận theo tài sản thì Sealey và Lindley (1977) cho rằng nếu tập trung vào vai trò trung gian tài chính của NHTM để kết nối giữa người gửi tiền với người sử dụng tài sản cuối cùng của NHTM thì tiền gửi, các khoản nợ và các nguồn lực thực tế (lao động, cơ sở vật chất,…) được xem là đầu vào. Trong khi đó các sản phẩm cấp tín dụng, bảo lãnh, bao thanh toán là sự thiết lập tài sản của NHTM được xem các đầu ra cụ thể.

Đối với cách tiếp cận theo chi phí sử dụng thì Hancock (1985) lại xác định các sản phẩm tài chính của NHTM được đánh giá là đầu vào hay ra của NHTM thì cần dựa trên mức độ đóng góp của nó vào doanh thu ròng của NHTM, nếu tỷ số lợi nhuận tài chính trên tài sản lớn hơn chi phí sử dụng vốn hay các chi phí tài chính mà NHTM chi trả thấp 11 hơn chi phí cơ hội thì được xem là đầu ra; ngược lại thì được đánh giá là đầu vào. Đối với cách tiếp cận theo giá trị gia tăng, Berger và cộng sự (1997) chỉ ra rằng các số liệu trên bảng cân đối kế toán như tài sản và nợ phải trả được xem là đầu ra, đóng góp cho sự gia tăng của NHTM. Mặt khác, đối với cách tiếp cận này thì tiền gửi với mọi kỳ hạn và cho vay với mị đối tượng được xem là kết quả của đầu ra vì thể hiện được giá trị gia tăng của NHTM. Cuối cùng là cách tiếp cận theo hoạt động, Leightner và Lovell (1998) cho rằng NHTM là một tổ chức kinh doanh do đó mục tiêu cuối cùng là có nhiều thu nhập từ tổng chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh của mình.

Nên với cách tiếp cận này thì doanh thu từ lãi hay từ các hình thức khác được xem là đầu ra và các chi phí như lãi suất, hoạt động được xem các đầu vào để tạo cơ sở tạo thu nhập. Tóm lại, dựa trên các cách cận trên dễ dàng nhận thấy các quan điểm khác nhau của các học giả khi đánh giá về HQKD tại các NHTM. Nhưng các cách tiếp cận đều có một bản chất chung đó là các NHTM thể hiện được HQKD của mình khi kết hợp được tối ưu và tối thiểu hóa các yếu tố đầu vào như nhân lực, chi phí, năng lực tài chính, nguồn huy động hay các yếu tố khác với vai trò là trung gian tài chính hay là người sản xuất để cung cấp các sản phẩm tài chính như cho vay, đầu tư để đạt được các đầu ra tối đa, hay nói cách khác HQKD của NHTM được đo lường thông qua so sánh đường biên sản xuất của nó. Vì vậy với khuôn khổ nghiên cứu của luận văn thì HQKD của NHTM tác giả sẽ tiếp cận dựa trên hoạt động hay thu nhập (khả năng sinh lời) của các NHTM với điều kiện hoạt động bền vững, ổn định và hạn chế rủi ro.

Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại Tại NHTM thì có 3 phương pháp để đo lường HQKD đó là dựa trên tỷ số, chênh lệch giá cổ phiếu và đo lường biên lợi nhuận: Đối với phương pháp tỷ số, HQKD được tính toán dựa trên các chỉ tiêu trên báo 12 cáo tài chính như ROA, ROE, NIM. Phương pháp này được sử dụng phổ biến, dễ dàng thực hiện, dữ liệu thu thập căn cứ vào thời điểm được lựa chọn tại các NHTM. Với điều kiện dữ liệu thị trường bị hạn chế thì đây là phương pháp dễ thực hiện nhất trong việc đo lường HQKD của NHTM. Đối với phương pháp dựa trên chênh lệch của giá cổ phiếu thì chủ yếu được áp dụng tại các đơn vị có hoạt động niêm yết trên sàn chứng khoán.

Theo phương pháp này thì lợi nhuận của NHTM được hiểu là chênh lệch của giá cổ phiếu trong mỗi ngày, tuần, tháng (Miller, 1990; Khovansky và Zhylyevskyy, 2013; Nartea và cộng sự, 2013).