Luận văn thạc sĩ về nhận diện xung đột môi trường trong chế biến hải sản tại Phan Thiết, Bình Thuận

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích nhận dạng vấn đề môi trường thông qua nhận diện xung đột môi trường giữa các cơ sở sản xuất chế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Xuân Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Xuân Hằng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nhận diện xung đột môi trường trong chế biến hải sản
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I - MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• 1.4. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬN DẠNG VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA NHẬN DIỆN XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG Ở THÀNH PHỐ PHAN THIẾT
• 2.1. Nhận diện xung đột môi trường ở phường Mũi Né và Phú Hài
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên Tỉnh Bình Thuận
• 2.1.2. Điều kiện tự nhiên, KT – XH và hoạt động CBHS của Phan Thiết
• 2.1.3. Điều kiện tự nhiên, KT – XH của phường Mũi Né
• 2.1.4. Điều kiện tự nhiên, KT – XH của phường Phú Hài
• 2.1.5. Nhận diện tình hình ô nhiễm môi trường do hoạt động của khu quy hoạch
• 2.1.5.1. Tác động môi trường trong hoạt động sản xuất của khu quy hoạch
• 2.1.5.2. Tình hình sản xuất của một trong bốn cơ sở sản xuất trong khu quy hoạch
• 2.1.5.3. Đánh giá tình hình ô nhiễm môi trường do các cơ sở sản xuất gây nên
• 2.1.5.4. Tình hình ô nhiễm môi trường ở các cơ sở sản xuất của Phú Hài, Mũi Né
• 2.1.6. Các dạng xung đột môi trường của các cơ sở sản xuất và khu quy hoạch với cộng đồng dân cư
• 2.1.6.1. Các dạng xung đột
• 2.1.6.2. Xung đột giữa các đương sự
• 2.1.6.3. Nguyên nhân xung đột
• 2.1.6.4. Tác động của xung đột
• 2.1.6.5. Thực trạng quản lý xung đột môi trường tại phường Mũi Né và Phú Hài
• 2.2. Nhận dạng môi trường ở Thành phố Phan Thiết (trường hợp phường Mũi Né và Phú Hài)
• 2.2.1. Đặc điểm và bản chất của quá trình hình thành và phát triển các cơ sở sản xuất chế biến hải sản
• 2.2.2. Nguyên nhân dẫn đến sự ô nhiễm môi trường
• 2.2.3. Các dạng môi trường chính ta nhận biết được thông qua nhận diện xung đột môi trường ở phường Mũi Né và Phú Hài
• 2.2.4. Một số phương thức nhằm hạn chế xung đột môi trường giữa các cơ sở sản xuất với cộng đồng dân cư nhằm làm cho vấn đề môi trường nơi đây ngày càng tốt hơn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xung đột môi trường trong chế biến hải sản

Xung đột môi trường trong chế biến hải sản đang trở thành một vấn đề cấp thiết tại nhiều địa phương, đặc biệt là ở các vùng ven biển. Sự phát triển nhanh chóng của ngành chế biến hải sản đã dẫn đến nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng dân cư. Việc nhận diện và giải quyết các xung đột này là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm xung đột môi trường trong chế biến hải sản

Xung đột môi trường được hiểu là những mâu thuẫn phát sinh giữa các cơ sở sản xuất chế biến hải sản và cộng đồng dân cư xung quanh. Những xung đột này thường liên quan đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của người dân.

1.2. Tầm quan trọng của việc nhận diện xung đột môi trường

Việc nhận diện xung đột môi trường giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn tổng quan về tình hình, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo quyền lợi cho cộng đồng dân cư.

II. Các vấn đề và thách thức trong chế biến hải sản

Ngành chế biến hải sản đang đối mặt với nhiều thách thức, từ ô nhiễm môi trường đến sự thiếu hụt nguồn nguyên liệu. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của ngành.

2.1. Ô nhiễm môi trường do hoạt động chế biến hải sản

Hoạt động chế biến hải sản thường thải ra nhiều chất thải độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước và không khí. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường sống.

2.2. Thiếu hụt nguồn nguyên liệu và tác động đến sinh thái

Sự khai thác quá mức nguồn hải sản đã dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn nguyên liệu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngành chế biến mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái biển.

III. Phương pháp quản lý xung đột môi trường hiệu quả

Để giải quyết xung đột môi trường trong chế biến hải sản, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra sự đồng thuận giữa các bên liên quan.

3.1. Các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm trong chế biến hải sản

Cần áp dụng các công nghệ tiên tiến trong chế biến hải sản để giảm thiểu chất thải. Việc xử lý chất thải đúng cách sẽ giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý môi trường

Cộng đồng dân cư cần được tham gia vào quá trình quản lý môi trường. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc giải quyết các xung đột.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về xung đột môi trường trong chế biến hải sản đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu này có thể được áp dụng để cải thiện tình hình môi trường tại các khu vực chế biến hải sản.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực địa

Các nghiên cứu thực địa cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý môi trường có thể giảm thiểu đáng kể ô nhiễm. Những kết quả này cần được nhân rộng để bảo vệ môi trường sống.

4.2. Các mô hình quản lý thành công

Một số mô hình quản lý xung đột môi trường đã thành công trong việc giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng. Những mô hình này cần được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chế biến hải sản

Việc nhận diện và giải quyết xung đột môi trường trong chế biến hải sản là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để bảo vệ môi trường và quyền lợi của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của phát triển bền vững

Phát triển bền vững trong chế biến hải sản không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo nguồn lợi cho cộng đồng. Điều này cần được ưu tiên trong các chính sách phát triển.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Cần có các giải pháp cụ thể để giải quyết xung đột môi trường, bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng, áp dụng công nghệ sạch và tăng cường quản lý chất thải.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bình Thuận, đặc biệt là thành phố Phan Thiết, với dân số khoảng 214.000 người năm 2008 và mật độ dân số trên 1.000 người/km², là vùng có hoạt động sản xuất chế biến kinh doanh hải sản phát triển mạnh. Các cơ sở sản xuất chế biến hải sản (CSSX) tại các phường Mũi Né, Phú Hài và Đức Thắng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương, đồng thời tạo việc làm cho lao động phổ thông. Tuy nhiên, phần lớn các CSSX này hoạt động với quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, thiết bị thủ công, chưa có hệ thống xử lý chất thải hoàn chỉnh, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm nước, không khí và chất thải rắn.

Nghiên cứu tập trung nhận dạng vấn đề môi trường thông qua nhận diện xung đột môi trường (XĐMT) giữa các CSSX với cộng đồng dân cư sống xung quanh nhằm làm rõ các dạng xung đột, nguyên nhân, mức độ và tác động của chúng. Mục tiêu cụ thể là đánh giá thực trạng ô nhiễm, nhận diện các dạng xung đột môi trường, phân tích hiệu quả quản lý xung đột hiện tại và đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các phường Mũi Né, Phú Hài thuộc thành phố Phan Thiết trong giai đoạn 2004-2009.

Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bổ sung lý thuyết về xung đột môi trường trong lĩnh vực quản lý khoa học và công nghệ mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện công tác quản lý nhà nước về môi trường, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng tại địa phương. Các số liệu khảo sát và phân tích môi trường cho thấy nhiều chỉ tiêu ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép, đặc biệt là các chỉ số về khí thải NH3, H2S và các chất ô nhiễm trong nước thải.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của K. Marx để nhận thức các vấn đề môi trường trong mối quan hệ biện chứng giữa con người và thiên nhiên. Các lý thuyết về xung đột xã hội và xung đột môi trường được vận dụng để phân tích các mâu thuẫn phát sinh giữa các nhóm xã hội trong việc sử dụng tài nguyên môi trường.

Khái niệm môi trường được hiểu là tổng hợp các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học và kinh tế - xã hội tác động lên con người và cộng đồng. Xung đột môi trường được định nghĩa là sự tranh chấp về quyền lợi giữa các nhóm xã hội trong việc khai thác và sử dụng tài nguyên môi trường, bao gồm các dạng xung đột nhận thức, mục tiêu, lợi ích và quyền lực.

Mô hình quản lý xung đột môi trường tập trung vào việc nhận dạng xung đột, dự báo, ngăn ngừa và giải quyết thông qua các công cụ pháp lý, kinh tế và sự tham gia của cộng đồng dân cư. Các nguyên tắc xử lý xung đột gồm đối thoại, thỏa hiệp, nhượng bộ, tránh né và đối đầu, trong đó đối thoại được đánh giá cao nhất nhằm đạt được lợi ích chung.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống kết hợp các phương pháp xã hội học môi trường và quản lý học. Cỡ mẫu khảo sát gồm 100 phiếu hỏi cộng đồng dân cư và 50 phiếu hỏi các CSSX tại phường Mũi Né và Phú Hài. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các nhóm đối tượng nghiên cứu.

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu đo đạc các chỉ tiêu môi trường do Chi cục Bảo vệ môi trường cung cấp, kết quả khảo sát thực tế, phỏng vấn sâu các cán bộ quản lý, chuyên gia môi trường và người dân địa phương. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2004 đến 2009.

Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu ô nhiễm với tiêu chuẩn Việt Nam và quốc tế, đồng thời phân tích định tính các dạng xung đột và nguyên nhân thông qua phỏng vấn và hội thảo. Các kết quả được trình bày bằng biểu đồ, bảng số liệu để minh họa mức độ ô nhiễm và các dạng xung đột môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại các CSSX: Các chỉ tiêu ô nhiễm trong nước thải như BOD, COD, SS vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,5 đến 3 lần; khí thải NH3 và H2S vượt tiêu chuẩn lần lượt 1,3 - 4,6 lần. Mùi hôi thối phát sinh từ quá trình chế biến nước mắm, bột cá và cá khô gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống cộng đồng dân cư xung quanh.

2. Xung đột môi trường phổ biến và đa dạng: Có ít nhất 4 dạng xung đột môi trường được nhận diện gồm xung đột nhận thức, mục tiêu, lợi ích và quyền lực. Ví dụ, xung đột lợi ích thể hiện qua việc các CSSX thải nước thải sang ruộng muối của diêm dân, xâm phạm lợi ích sản xuất của họ. Xung đột nhận thức xuất hiện khi cộng đồng và các cơ sở sản xuất có quan điểm khác nhau về mức độ ô nhiễm và biện pháp xử lý.

3. Hiệu quả quản lý xung đột còn hạn chế: Hệ thống quản lý môi trường từ tỉnh đến cơ sở chưa đồng bộ, thiếu nguồn lực và chuyên môn. Việc xử lý vi phạm môi trường chủ yếu mang tính hình thức, chưa có biện pháp mạnh mẽ và đồng bộ. Các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ chưa được kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến tình trạng ô nhiễm kéo dài và xung đột gia tăng.

4. Tác động tiêu cực đến sức khỏe và phát triển kinh tế: Ô nhiễm môi trường làm gia tăng các bệnh về đường hô hấp, da liễu cho người dân; ảnh hưởng đến cảnh quan, giảm sức hấp dẫn du lịch tại các phường Mũi Né và Phú Hài. Tình trạng ô nhiễm và xung đột môi trường làm giảm hiệu quả sản xuất và gây mất ổn định xã hội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các xung đột môi trường là do sự phát triển nhanh chóng của các CSSX với công nghệ lạc hậu, thiếu hệ thống xử lý chất thải, cùng với sự thiếu hiểu biết và ý thức bảo vệ môi trường của chủ cơ sở. Sự khác biệt về lợi ích giữa các nhóm dân cư và cơ sở sản xuất cũng làm gia tăng mâu thuẫn.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy tình trạng xung đột môi trường tại Phan Thiết tương tự như các vùng có nghề truyền thống phát triển nhưng thiếu quy hoạch và quản lý hiệu quả. Việc thiếu sự tham gia của cộng đồng trong quản lý môi trường là một điểm yếu lớn, làm giảm khả năng giải quyết xung đột bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức độ ô nhiễm các chỉ tiêu BOD, COD, NH3, H2S giữa các CSSX và tiêu chuẩn cho phép, cùng bảng phân loại các dạng xung đột và mức độ nghiêm trọng tại từng phường. Điều này giúp minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng và ưu tiên xử lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quản lý và kiểm tra môi trường: Chủ động xây dựng và thực thi các quy định nghiêm ngặt về xử lý chất thải tại các CSSX, đặc biệt là các cơ sở nhỏ lẻ. Thiết lập hệ thống giám sát môi trường liên tục, xử lý nghiêm các vi phạm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố.

2. Xây dựng và nâng cấp cơ sở hạ tầng xử lý chất thải tập trung: Đầu tư xây dựng nhà máy xử lý nước thải tập trung cho khu quy hoạch chế biến hải sản Phú Hài và Mũi Né, đồng thời cải tạo hệ thống thoát nước, thu gom rác thải. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: UBND tỉnh, các ngành liên quan.

3. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và chủ cơ sở sản xuất: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về bảo vệ môi trường, quản lý xung đột môi trường, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong giám sát và quản lý. Thời gian: liên tục; chủ thể: các tổ chức xã hội, chính quyền địa phương.

4. Khuyến khích áp dụng công nghệ sạch và quy hoạch sản xuất hợp lý: Hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các CSSX nâng cấp công nghệ, áp dụng các biện pháp xử lý chất thải thân thiện môi trường. Quy hoạch lại các khu sản xuất để tạo khoảng cách an toàn với khu dân cư. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Sở Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và phát triển kinh tế địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và biện pháp quản lý môi trường hiệu quả, giảm thiểu xung đột giữa sản xuất và cộng đồng.

2. Các doanh nghiệp và chủ cơ sở sản xuất chế biến hải sản: Nắm bắt các dạng xung đột môi trường, hiểu rõ tác động của hoạt động sản xuất đến cộng đồng và môi trường, từ đó áp dụng các giải pháp công nghệ và quản lý phù hợp.

3. Các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư sống quanh các khu sản xuất: Nâng cao nhận thức về quyền lợi và trách nhiệm trong bảo vệ môi trường, tham gia giám sát và phối hợp giải quyết xung đột môi trường.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý môi trường, khoa học xã hội và phát triển bền vững: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về xung đột môi trường và quản lý tài nguyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Xung đột môi trường là gì và tại sao nó lại phổ biến ở các cơ sở sản xuất nhỏ?
   Xung đột môi trường là sự tranh chấp về quyền lợi giữa các nhóm xã hội trong việc sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường. Ở các cơ sở sản xuất nhỏ, do công nghệ lạc hậu, thiếu hệ thống xử lý chất thải và gần khu dân cư nên dễ phát sinh xung đột do ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng.

2. Các dạng xung đột môi trường thường gặp là gì?
   Có bốn dạng chính: xung đột nhận thức (khác biệt về hiểu biết), mục tiêu (mâu thuẫn trong mục đích hoạt động), lợi ích (tranh giành tài nguyên) và quyền lực (nhóm có quyền lực áp đặt nhóm khác). Mỗi sự kiện xung đột thường bao gồm nhiều dạng kết hợp.

3. Phương pháp nào hiệu quả nhất để giải quyết xung đột môi trường?
   Đối thoại được xem là phương pháp hiệu quả nhất, giúp các bên cùng chia sẻ thông tin, thỏa thuận lợi ích dựa trên nguyên tắc “win-win”. Ngoài ra, thỏa hiệp và nhượng bộ cũng là các cách thức được áp dụng tùy tình huống.

4. Tại sao các chỉ tiêu ô nhiễm như NH3, H2S lại vượt tiêu chuẩn cho phép?
   Do các cơ sở sản xuất sử dụng công nghệ thủ công, không có hệ thống xử lý khí thải hiệu quả, cùng với việc quản lý môi trường chưa chặt chẽ, dẫn đến khí thải chứa các chất gây mùi và độc hại phát tán ra môi trường vượt mức cho phép.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia hiệu quả vào quản lý môi trường?
   Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức qua tuyên truyền, đào tạo; được tham gia vào các hoạt động giám sát, phản ánh tình trạng ô nhiễm; đồng thời có cơ chế bảo vệ quyền lợi và khuyến khích sự hợp tác giữa cộng đồng và các cơ sở sản xuất.

Kết luận

• Nghiên cứu đã nhận dạng rõ các dạng xung đột môi trường giữa các CSSX chế biến hải sản với cộng đồng dân cư tại phường Mũi Né và Phú Hài, đồng thời chỉ ra nguyên nhân chủ yếu là do công nghệ lạc hậu và quản lý môi trường yếu kém.
• Các chỉ tiêu ô nhiễm trong nước thải và khí thải vượt tiêu chuẩn cho phép, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế địa phương.
• Hiệu quả quản lý xung đột môi trường hiện còn hạn chế, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng.
• Đề xuất các giải pháp quản lý bao gồm nâng cấp cơ sở hạ tầng xử lý chất thải, tăng cường kiểm tra, tuyên truyền nâng cao nhận thức và áp dụng công nghệ sạch.
• Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, xây dựng mô hình quản lý xung đột môi trường bền vững và mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cộng đồng sản xuất và dân cư tại Phan Thiết!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu (bao gồm các nội dung): Lý do nghiên cứu (tính cấp thiết của đề tài).Lịch sử nghiên cứu.Ý nghĩa Lý luận và thực tiễn.Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.Khách thể và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi (vấn đề) nghiên cứu.Giả thuyết nghiên cứu.Phƣơng pháp nghiên cứu Phần 2 : Nội dung nghiên cứu (gồm 2 chƣơng): Chƣơng 1: Cơ sở lý luận. Chƣơng 2: Nhận dạng vấn đề môi trƣờng thông qua nhận diện xung đột môi trƣờng ở thành phố Phan Thiết ( qua phƣờng Mũi Né và Phú Hài) I. Nhận diện xung đột môi trƣờng ở phƣờng Mũi Né và Phú Hài 1 - Tình hình phát triển các cơ sở sản xuất ở Bình Thuận.

2 - Tình hình ô nhiễm môi trƣờng do hoạt động của khu quy hoạch CBHS Phú Hài và các cơ sở CBHS đến các yếu tố tài nguyên, môi trƣờng và CĐDC. 3 - Các dạng Xung đột môi trƣờng của các hộ, CSSX và khu quy hoạch (các cơ sở sản xuất nƣớc mắm, chế biến cá khô, bột cá, phân mắm…) với CĐDC II Nhận dạng môi trƣờng ở thành phố Phan Thiết (trƣờng hợp phƣờng Mũi Né và Phú Hài). -14- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 Đặc điểm và bản chất của quá trình hình thành và phát triển các cơ sở sản xuất chế biến hải sản. 2 Nguyên nhân(ai gây ra) dẫn đến sự ô nhiễm môi trƣờng.

3 Các dạng môi trƣờng chính ta nhận dạng đƣợc thông qua nhận diện xung đột môi trƣờng ở hai phƣờng Mũi Né và Phú Hài. 4 Một số phƣơng thức nhằm hạn chế xung đột môi trƣờng giữa các cơ sở sản xuất và cộng đồng dân cƣ nhằm làm cho vấn đề môi trƣờng nơi đây ngày càng tốt hơn. Phần 3: Kết luận và khuyến nghị Trình bày tóm tắt kết quả của đề tài và các khuyến nghị để quản lý XĐMT giữa các CSSX và cộng đồng dân cƣ sống xung quanh đƣợc tốt hơn.Tài liệu tham khảo -15- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN 2 – NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chƣơng 1: Cơ sở lý luận 1. Nhận dạng môi trƣờng, mối quan hệ giữa môi trƣờng với cuộc sống con ngƣời.

Khái niệm môi trường: Trên thế giới và ở Việt Nam đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về MT. Các tác giả nghiên cứu đã nêu các định nghĩa về MT. Chƣơng trình Môi trƣờng của UNEP định nghĩa: “Môi trƣờng là tập hợp các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học, kinh tế-xã hội (KT-XH), tác động lên từng cá thể hay cả cộng đồng”[3,tr.185] Ở nƣớc ta, một số tác giả, từ những góc độ tiếp cận khác nhau cũng đã đƣa ra những quan niệm về Môi trƣờng. Chẳng hạn, khi bàn đến khái niệm môi trƣờng, có ý kiến cho rằng “Theo định nghĩa rộng, môi trƣờng là tổng hợp các điều kiện bên ngoài có ảnh hƣởng tới đời sống và sự phát triển của cơ thể”[4,tr.

Có thể phân chia môi trƣờng thành 3 hệ thống: Môi trường tự nhiên: Bao gồm các yếu tố đƣợc hình thành, tồn tại và phát triển theo các quy luật tự nhiên nhƣ: đất, nƣớc, không khí, động thực vật, khí hậu … Môi trường xã hội: Là tổng thể các mối quan hệ giữa cá thể con ngƣời, cộng đồng ngƣời hợp lại thành XH, tạo nên các hình thái tổ chức, các thể chế KT-XH. Môi trường nhân tạo: Bao gồm những nhân tố do con ngƣời tạo ra và chịu sự chi phối của con ngƣời nhƣ: hệ thống cấp, thoát nƣớc, đƣờng sá, các di tích lịch sử, văn hóa. Xét về mối quan hệ tổng thể, biện chứng thì ba loại môi trƣờng trên luôn tồn tại cùng nhau, xen kẽ lẫn nhau và có mối quan hệ tƣơng tác, chặt chẽ với nhau. Theo Luật bảo vệ môi trƣờng năm 2005: “Môi trƣờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất, nhân tạo bao quanh con ngƣờì, có ảnh hƣởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và sinh vật”[42,tr.

Luận văn này quan niệm môi trƣờng là sự tổng hợp các yếu tố vật chất tự nhiên gồm: lý học, hóa học, sinh học, các yếu tố xã hội thể hiện mối quan hệ giữa con ngƣời với cộng đồng và các yếu tố nhân tạo cùng tồn tại trong một không gian -16- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bao quanh con ngƣời. Các yếu tố đó có quan hệ khăng khít, tƣơng tác lẫn nhau và tác động lên các cơ thể con ngƣời và sinh vật nói chung trong quá trình tồn tại và phát triển. Tổng hòa về chiều hƣớng phát triển của các yếu tố đó quyết định chiều hƣớng phát triển của hệ sinh thái nói chung và của xã hội con ngƣời. Đối với con ngƣời và xã hội loài ngƣời, các yếu tố bao quanh đó, không chỉ là những điều kiện tự nhiên mà bao gồm cả những điều kiện xã hội.

Mối quan hệ giữa Môi trường với cuộc sống con người: Trong mối quan hệ chặt chẽ và sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên, yếu tố MT có ảnh hƣớng rất lớn đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời. Trái lại sự tác động của con ngƣời và XH ngày càng đóng vai trò quan trọng, mang tính quyết định đối với sự biến đổi chiều hƣớng phát triển (tích cực hoặc tiêu cực) của môi trƣờng. Theo sự phân tích, đánh giá của UNESCO thì môi trƣờng tự nhiên trong mối quan hệ với con ngƣời, có 3 chức năng cơ bản: “Thứ nhất, cung cấp các nguồn tài nguyên cần thiết đối với sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và xã hội loài ngƣời.Thứ hai, nơi thu nhận các hoạt động của con ngƣời nhằm phục vụ cho các nhu cầu về đời sống vật chất và tinh thần của con ngƣời.Thứ ba, là nơi đồng hóa các chất thải do kết quả của các hoạt động đó”[3,tr16]. Có thể nói rằng sinh quyển là môi trƣờng sống của con ngƣời là điều kiện đầu tiên, thƣờng xuyên và tất yếu của quá trình sản xuất ra của cải vật chất, là một trong những yếu tố cơ bản nhất của tồn tại xã hội.

Điều đó khẳng định rằng không thể ở đâu khác, chính MT là nơi tập hợp các chất tạo nên sự sống nhƣ: Cácbon(C), Hidrô(H), Ôxy(O2), Nitơ(N), Phốtpho(P), Cácbonic(CO2). Đồng thời MT cũng là nơi tập hợp toàn bộ các cơ thể sống từ đơn giản đến phức tạp, từ động vật bậc thấp đến con ngƣời - xã hội loài ngƣời và sự sống trên hành tinh của chúng ta hiện nay. Ô nhiễm môi trường Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì “Ô nhiễm môi trƣờng là việc chuyển các chất thải hoặc các nguyên liệu vào môi trƣờng đến mức có khả năng gây hại cho sức khỏe của con ngƣời và sự phát triển của sinh vật hoặc làm -17- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] giảm chất lƣợng môi trƣờng sống”[3,tr. Luật bảo vệ môi trƣờng năm 2005 của nƣớc ta đã định nghĩa: “Ô nhiễm môi trƣờng là sự làm thay đổi tính chất của môi trƣờng, vi phạm tiêu chuẩn của môi trƣờng”[42,tr.

Ô nhiễm, suy thoái môi trƣờng hiện nay bức xúc và nghiêm trọng nhất là trên các lĩnh vực thành phần cơ bản của môi trƣờng nhƣ: Ô nhiễm và suy thoái Môi trường đất: Hiện nay đất ở nƣớc ta đang bị suy giảm cả về số lƣợng và chất lƣợng. Có nhiều nguyên nhân, trƣớc hết là do rừng bị tàn phá nặng nề, làm cho độ che phủ ngày càng bị giảm sút, dẫn đến mƣa và lũ bất thƣờng làm cho đất bị sạt lở, xói mòn, bị bạc màu. Mặt khác đất còn bị ô nhiễm do các chất thải công nghiệp và do việc lạm dụng các loại hóa chất, phân bón hóa học. Ô nhiễm Môi trường nước: là loại ô nhiễm nguy hại nhất.

Nguồn gốc của ô nhiễm có thể là do các chất hữu cơ bị phân hủy; ngoài ra bão, lũ, nƣớc thải từ các khu dân cƣ, các nhà máy, xí nghiệp, từ phân bón, thuốc trừ sâu, cũng là một trong những nguyên nhân gây ra ô nhiễm. Ô nhiễm nƣớc sẽ tác động trực tiếp đến sức khỏe của con ngƣời, là nguồn gốc gây ra các loại bệnh đƣờng ruột nhƣ tả, lỵ, tiêu chảy, giun sán, các bệnh về da, đồng thời ảnh hƣởng xấu đến sự sống của sinh vật. Ô nhiễm không khí: Có thể là do nguyên nhân từ tự nhiên nhƣ các quá trình phân hủy thối rữa xác động, thực vật, nhƣng chủ yếu là do quá trình phát triển của các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải… và ô nhiễm do các hoạt động khác của con ngƣời gây nên. Sự cố môi trường: Nguyên nhân gây ra có thể là: do thiên nhiên nhƣ lốc, gió xoáy, bão, lũ lụt, hạn hán, sạt lở đất, sự biến đổi khí hậu, sóng thần.

Cũng có thể do con ngƣời gây ra nhƣ hỏa hoạn, cháy rừng, sự cố tràn dầu. Sự cố MT đã gây ra không ít thiệt hại đối với đời sống của con ngƣời và của sinh vật nói chung, nhất là hiện nay nhân loại đang đối mặt với sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Nguồn gây ô nhiễm Môi trường: Nguồn điểm: là các nguồn gây ô nhiễm có thể xác định đƣợc vị trí, bản chất, lƣu lƣợng phóng thải tác nhân gây ô nhiễm;Nguồn không có điểm: là nguồn gây ô nhiễm không có điểm cố định, không xác định đƣợc vị trí, bản chất, lƣu lƣợng các -18- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tác nhân gây ô nhiễm; Nguồn diện: là nguồn ô nhiễm phát ra từ diện rộng.Nguồn tuyến: là nguồn phát theo tuyến đƣờng 1. Các tác nhân gây ô nhiễm Là các tác nhân hoá học (phân bón, thuốc trừ sâu), tác nhân vật lý ( màu, mùi, tia bức xạ, nhiệt độ.), tác nhân sinh học (vi sinh, tác nhân sinh học gây bệnh.

Liều lƣợng, nồng độ, cƣờng độ của tác nhân ô nhiễm chính là yếu tố quan trọng quyết định khả năng tác động MT của chúng. Khi tác nhân ô nhiễm đƣợc đƣa vào MT chúng sẽ bị biến đổi dƣới ảnh hƣởng của các yếu tố MT (ánh sáng, nhiệt độ, hơi ẩm, nƣớc.) Sau đó tiếp xúc với đối tƣợng nhận (con ngƣời, sinh vật, thực vật.) gây tác hại đến các đối tƣợng nhận. Mức độ tác động của các tác nhân gây ô nhiễm đến đối tƣợng nhận phụ thuộc vào nhiều yếu tố: bản chất hoá lý của các tác nhân ô nhiễm, nồng độ ô nhiễm ban đầu của các tác nhân, các yếu tố MT xung quanh và độ nhạy cảm của đối tƣợng nhận cũng nhƣ khả năng miễn dịch của từng cá thể.