Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tiểu Thuyết Anh Em Nhà Caramazov Của Dostoevski

Khám phá ngôn ngữ cử chỉ trong tiểu thuyết "Anh em nhà Karamazov" của Dostoevski qua luận văn thạc sĩ USSH, phân tích sâu sắc và thú vị.

• Tác giả: Sa Thị Hằng Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tiểu Thuyết Anh Em Nhà Caramazov Của Dostoevski
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NGÔN NGỮ CỬ CHỈ VÀ CÁC TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
• 1.1. Đối thoại trực tiếp – trường hợp Ivan và Xmerdiacov
• 1.2. Giao tiếp đặc biệt
• 1.3. Chủ thể thực hiện cử chỉ tự quan sát và phán đoán mình – trường hợp Ivan
• 1.4. Chủ thể thực hiện cử chỉ bị quan sát công khai bởi nhân vật khác – trường hợp Dimit’ri
• 1.5. Chủ thể thực hiện cử chỉ bị quan sát “lén” bởi nhân vật khác và người kể chuyện
• 2. CHƯƠNG 2: CỬ CHỈ VỚI VIỆC BIỂU HIỆN TÂM LÝ VÀ NHÂN CÁCH
• 2.1. Đỉnh điểm của những thái cực: Aliosa, Fiodor và Xmerdiacov
• 2.2. Đỉnh điểm của mâu thuẫn giữa những đối cực: Ivan và Dimit’ri
• 3. CHƯƠNG 3: CỬ CHỈ NHƯ LÀ BIỂU TƯỢNG
• 3.1. Sự phát triển của cụm cử chỉ mang tính biểu tượng trong Những đêm trắng, Bút kí dưới hầm, Tội ác và trừng phạt. Cụm cử chỉ mang tính biểu tượng trong tác phẩm Anh em nhà Caramazov. Nước mắt – nỗi đau khổ và sự thanh lọc. Xiết tay, ôm hôn và quỳ lạy – tình yêu thương, lòng tôn kính và sự sám hối
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tiểu Thuyết Anh Em Nhà Caramazov

Ngôn ngữ cử chỉ trong tiểu thuyết Anh em nhà Caramazov của Dostoevski là một yếu tố quan trọng giúp thể hiện tâm lý và nhân cách của các nhân vật. Tác phẩm này không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về gia đình mà còn là một bức tranh sâu sắc về những xung đột nội tâm và xã hội. Ngôn ngữ cử chỉ được sử dụng để truyền tải những cảm xúc mà lời nói không thể diễn đạt, từ đó tạo nên chiều sâu cho các nhân vật.

1.1. Định Nghĩa Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Văn Học

Ngôn ngữ cử chỉ được hiểu là hệ thống các hành động và điệu bộ thể hiện trạng thái tâm lý của nhân vật. Trong văn học, nó không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là cách thể hiện bản chất và tâm hồn của nhân vật.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tác Phẩm

Ngôn ngữ cử chỉ trong Anh em nhà Caramazov không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về nhân vật mà còn tạo ra những mối liên hệ sâu sắc giữa các nhân vật, từ đó làm nổi bật những mâu thuẫn và xung đột trong tác phẩm.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phân Tích Ngôn Ngữ Cử Chỉ

Phân tích ngôn ngữ cử chỉ trong tiểu thuyết Anh em nhà Caramazov gặp nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc nhận diện và giải mã các cử chỉ, vì chúng thường mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Điều này đòi hỏi người phân tích phải có sự nhạy bén và hiểu biết sâu sắc về tâm lý nhân vật.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Nhận Diện Cử Chỉ

Nhiều cử chỉ trong tác phẩm có thể bị hiểu sai nếu không xem xét trong bối cảnh cụ thể. Việc thiếu thông tin về tâm lý nhân vật có thể dẫn đến những phân tích sai lệch.

2.2. Ý Nghĩa Đa Dạng Của Cử Chỉ

Cử chỉ có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau, từ sự đồng cảm đến sự phản kháng. Điều này tạo ra sự phức tạp trong việc phân tích và hiểu rõ động cơ của nhân vật.

III. Phương Pháp Phân Tích Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tác Phẩm

Để phân tích ngôn ngữ cử chỉ trong Anh em nhà Caramazov, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu văn học hiện đại. Phân tích ngữ nghĩa, tâm lý học và các lý thuyết về giao tiếp phi ngôn ngữ là những công cụ hữu ích trong việc hiểu rõ hơn về các nhân vật và mối quan hệ giữa họ.

3.1. Phân Tích Ngữ Nghĩa Của Cử Chỉ

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ ý nghĩa của từng cử chỉ trong bối cảnh cụ thể, từ đó hiểu rõ hơn về tâm lý và động cơ của nhân vật.

3.2. Ứng Dụng Tâm Lý Học Trong Phân Tích

Tâm lý học cung cấp những công cụ để hiểu rõ hơn về các xung đột nội tâm của nhân vật, từ đó giúp giải mã các cử chỉ và hành động của họ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tác Phẩm

Ngôn ngữ cử chỉ không chỉ là một yếu tố nghệ thuật mà còn có giá trị thực tiễn trong việc hiểu và phân tích các mối quan hệ xã hội. Trong Anh em nhà Caramazov, các cử chỉ thể hiện sự tương tác giữa các nhân vật, từ đó phản ánh những vấn đề xã hội và tâm lý phức tạp của thời đại.

4.1. Cử Chỉ Như Một Phương Tiện Giao Tiếp

Cử chỉ trong tác phẩm thể hiện sự giao tiếp không lời, giúp nhân vật truyền tải cảm xúc và ý nghĩa mà lời nói không thể diễn đạt.

4.2. Tác Động Của Cử Chỉ Đến Mối Quan Hệ Giữa Các Nhân Vật

Cử chỉ có thể làm thay đổi mối quan hệ giữa các nhân vật, từ sự đồng cảm đến xung đột, tạo nên những tình huống kịch tính trong tác phẩm.

V. Kết Luận Về Ngôn Ngữ Cử Chỉ Trong Tiểu Thuyết

Ngôn ngữ cử chỉ trong Anh em nhà Caramazov của Dostoevski là một yếu tố không thể thiếu trong việc xây dựng nhân vật và truyền tải thông điệp của tác phẩm. Việc nghiên cứu ngôn ngữ cử chỉ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các nhân vật mà còn mở ra những góc nhìn mới về xã hội và tâm lý con người.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Cử Chỉ

Nghiên cứu ngôn ngữ cử chỉ sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau trong văn học và tâm lý học.

5.2. Giá Trị Nghệ Thuật Của Ngôn Ngữ Cử Chỉ

Ngôn ngữ cử chỉ không chỉ là một công cụ giao tiếp mà còn là một phần quan trọng trong nghệ thuật xây dựng nhân vật, tạo nên chiều sâu cho tác phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tác phẩm Anh em nhà Caramazov của F. Dostoevski, được sáng tác trong giai đoạn 1878-1880, là kiệt tác văn học thế giới phản ánh sâu sắc những mâu thuẫn nội tâm và xã hội của nước Nga thế kỷ XIX. Với hơn 150 năm tồn tại, tác phẩm vẫn giữ nguyên giá trị nghiên cứu về nhân cách, tâm lý và triết lý nhân sinh. Luận văn tập trung nghiên cứu ngôn ngữ cử chỉ trong tiểu thuyết này nhằm làm sáng tỏ vai trò của cử chỉ trong việc xây dựng chân dung nhân vật, đặc biệt là mối quan hệ giữa cử chỉ và tâm lý nhân vật trong các tình huống giao tiếp đặc thù. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các thành viên trong gia đình Caramazov, với các tình huống giao tiếp được phân tích kỹ lưỡng trong bối cảnh xã hội Nga thế kỷ XIX.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: nhận diện ngôn ngữ cử chỉ trong các hoàn cảnh giao tiếp, phân tích nhân cách nhân vật qua cử chỉ, diện mạo và âm thanh lời nói, đồng thời khám phá ý nghĩa biểu tượng của các cử chỉ đặc biệt. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ phương thức xây dựng nhân vật của Dostoevski, đồng thời góp phần phát triển các phương pháp phân tích văn học liên ngành, kết hợp thi pháp học, tâm lý học và văn hóa học. Qua đó, luận văn cung cấp một góc nhìn mới về nghệ thuật ngôn ngữ cử chỉ trong văn học Nga cổ điển, góp phần nâng cao hiểu biết về giao tiếp phi ngôn ngữ trong tác phẩm văn học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu liên ngành, trong đó nổi bật là:

• Thi pháp học: Phân tích cấu trúc và chức năng của ngôn ngữ cử chỉ trong văn bản, chú trọng đến mối quan hệ giữa cử chỉ và lời nói, cũng như vai trò của cử chỉ trong việc thể hiện tâm lý nhân vật.
• Tâm lý học nhân vật: Áp dụng các lý thuyết về tâm lý học phân tâm và tâm lý học hành vi để giải mã các biểu hiện cử chỉ, hành động của nhân vật, từ đó nhận diện các mâu thuẫn nội tâm và tính cách.
• Văn hóa học: Nghiên cứu ảnh hưởng của bối cảnh văn hóa Nga thế kỷ XIX đến cách thức biểu hiện cử chỉ và giao tiếp phi ngôn ngữ trong tác phẩm.
• Phân tâm học: Giúp hiểu sâu sắc hơn về các xung đột nội tâm, sự phân thân và mâu thuẫn trong nhân cách nhân vật, đặc biệt là các nhân vật như Ivan và Xmerdiacov.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: ngôn ngữ cử chỉ (giao tiếp phi lời, biểu hiện tâm lý qua cử chỉ), chân dung tinh thần và chân dung bên ngoài của nhân vật, mâu thuẫn nội tâm, biểu tượng trong cử chỉ, và tình huống giao tiếp đặc thù.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp:

• Phân tích văn bản: Dựa trên bản dịch Anh em nhà Caramazov của dịch giả Phạm Mạnh Hùng (NXB Lao động, 2007), tập trung vào các đoạn đối thoại và mô tả cử chỉ của nhân vật chính.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các tình huống giao tiếp đặc thù trong tác phẩm, nơi ngôn ngữ cử chỉ được thể hiện rõ nét và có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.
• Phân tích định tính: Giải mã các cử chỉ, hành động, biểu cảm khuôn mặt, âm thanh lời nói để nhận diện tâm lý và nhân cách nhân vật.
• Phân tích so sánh: Đối chiếu các biểu hiện cử chỉ giữa các nhân vật và so sánh với các nghiên cứu phê bình văn học về Dostoevski nhằm làm rõ sự khác biệt và điểm tương đồng.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu diễn ra trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2012, với việc thu thập tài liệu, phân tích văn bản và hoàn thiện luận văn.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các nhân vật chính trong gia đình Caramazov: Ivan, Dimitri, Aliosa, Xmerdiacov và Fiodor, với hơn 100 tình huống giao tiếp được phân tích chi tiết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ngôn ngữ cử chỉ là kênh giao tiếp thứ hai, thể hiện mâu thuẫn nội tâm nhân vật
   Qua phân tích các cuộc đối thoại giữa Ivan và Xmerdiacov, ngôn ngữ cử chỉ như ánh mắt, dáng đi, cử động tay thể hiện sự đồng thuận ngầm, mâu thuẫn giữa lời nói và suy nghĩ. Ví dụ, Ivan bậm môi, xiết chặt nắm tay khi tức giận nhưng không hành động, biểu hiện sự giằng xé nội tâm (chi tiết xuất hiện hơn 20 lần trong tác phẩm).

2. Cử chỉ phản ánh nhân cách và tâm lý đặc trưng của từng nhân vật
   Aliosa với 17 lần khuôn mặt đỏ bừng và 26 lần mỉm cười nhẹ nhàng biểu thị sự trong sáng, thánh thiện. Ngược lại, Fiodor có nhiều cử chỉ xấu xa như phun nước bọt, cười giễu cợt, thể hiện sự đồi trụy và xấu xa. Xmerdiacov có 13 lần cử chỉ run rẩy, lắp bắp, biểu hiện sự sợ hãi pha lẫn ngạo mạn.

3. Cử chỉ mang tính biểu tượng, góp phần phát triển cốt truyện
   Cử chỉ đấm ngực của Dimitri được Aliosa nhận ra là bằng chứng vô tội, tạo bước ngoặt trong phiên tòa. Cử động chân trái của Xmerdiacov liên quan đến việc giấu tiền tang vật, trở thành chi tiết quan trọng trong vụ án. Những cử chỉ này xuất hiện khoảng 10-15 lần và được nhấn mạnh qua lời kể của nhân vật và người kể chuyện.

4. Mâu thuẫn giữa lời nói, cử chỉ và suy nghĩ tạo chiều sâu tâm lý nhân vật
   Ivan thường có cử chỉ “vênh” với lời nói, như cười đau đớn khi nói chuyện nghiêm túc, thể hiện sự phân thân và khủng hoảng nội tâm. Sự run rẩy, nghiến răng, ngồi cau có của Ivan xuất hiện trên 30 lần, cho thấy sự đấu tranh gay gắt trong tâm hồn.

Thảo luận kết quả

Ngôn ngữ cử chỉ trong Anh em nhà Caramazov không chỉ là phương tiện giao tiếp phụ trợ mà còn là biểu hiện trực tiếp của tâm lý và nhân cách nhân vật. Dostoevski đã khéo léo sử dụng cử chỉ để thể hiện những mâu thuẫn nội tâm phức tạp, đặc biệt trong các nhân vật có tính cách đa chiều như Ivan và Xmerdiacov. So với các nghiên cứu trước đây tập trung vào lời nói và suy nghĩ, luận văn này làm nổi bật vai trò của giao tiếp phi lời trong việc xây dựng nhân vật.

Việc phân tích cử chỉ cũng cho thấy sự tương tác giữa cá nhân và xã hội, khi cử chỉ bị quan sát và phán đoán công khai như trong phiên tòa Dimitri, hoặc bị quan sát “lén” như Aliosa với Ivan, tạo nên các lớp nghĩa đa chiều cho hành động và tâm trạng nhân vật. Điều này phù hợp với lý thuyết thi pháp học về ngữ cảnh và giao tiếp phi ngôn ngữ.

Ngoài ra, các cử chỉ mang tính biểu tượng như nước mắt, cái ôm, cái hôn được tác giả sử dụng để biểu đạt những giá trị đạo đức, tâm linh sâu sắc, góp phần làm phong phú thêm chiều kích nghệ thuật của tác phẩm. Những phát hiện này cũng đồng thuận với quan điểm của các nhà phê bình như Todorov về vai trò biểu tượng của cử chỉ trong văn học Dostoevski.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các loại cử chỉ của từng nhân vật, bảng so sánh biểu hiện cử chỉ và trạng thái tâm lý tương ứng, giúp minh họa rõ nét mối quan hệ giữa cử chỉ và tâm lý nhân vật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu giao tiếp phi ngôn ngữ trong văn học
   Khuyến khích các nhà nghiên cứu văn học áp dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ cử chỉ để làm sáng tỏ chiều sâu tâm lý nhân vật, đặc biệt trong các tác phẩm có tính cách phức tạp. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu văn học, trường đại học.

2. Phát triển tài liệu giảng dạy về ngôn ngữ cử chỉ trong văn học
   Biên soạn giáo trình, tài liệu tham khảo về vai trò của cử chỉ trong xây dựng nhân vật, giúp sinh viên và học viên nâng cao kỹ năng phân tích văn bản. Thời gian: 1 năm; chủ thể: khoa văn học, nhà xuất bản giáo dục.

3. Ứng dụng phân tích ngôn ngữ cử chỉ trong đào tạo kỹ năng mềm
   Áp dụng kiến thức về ngôn ngữ cử chỉ từ văn học vào đào tạo kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh và chính trị. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: trung tâm đào tạo kỹ năng mềm, doanh nghiệp.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm liên ngành về ngôn ngữ cử chỉ
   Tạo diễn đàn trao đổi giữa các chuyên gia văn học, tâm lý học, văn hóa học để phát triển nghiên cứu sâu rộng về giao tiếp phi lời trong văn học và đời sống. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên cao học ngành Văn học nước ngoài
   Giúp nâng cao kỹ năng phân tích nhân vật, hiểu sâu sắc hơn về nghệ thuật xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ cử chỉ, phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học
   Cung cấp phương pháp nghiên cứu mới, bổ sung kiến thức về giao tiếp phi ngôn ngữ trong văn học Nga cổ điển, hỗ trợ giảng dạy và công bố khoa học.

3. Chuyên gia tâm lý học và phân tâm học
   Tham khảo cách thức biểu hiện tâm lý qua cử chỉ trong văn học, từ đó phát triển các mô hình phân tích tâm lý nhân vật và ứng dụng trong nghiên cứu hành vi con người.

4. Người làm công tác đào tạo kỹ năng giao tiếp và kỹ năng mềm
   Áp dụng kiến thức về ngôn ngữ cử chỉ để nâng cao hiệu quả giao tiếp phi lời trong thực tế, đặc biệt trong môi trường kinh doanh, chính trị và điều tra tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngôn ngữ cử chỉ trong văn học có vai trò gì?
   Ngôn ngữ cử chỉ là phương tiện giao tiếp phi lời giúp thể hiện tâm trạng, tính cách và mâu thuẫn nội tâm nhân vật, bổ sung cho lời nói và suy nghĩ, làm tăng chiều sâu nhân vật.

2. Tại sao lại chọn Anh em nhà Caramazov để nghiên cứu ngôn ngữ cử chỉ?
   Tác phẩm có hệ thống nhân vật đa chiều, mâu thuẫn nội tâm phức tạp, nhiều tình huống giao tiếp đặc thù, tạo điều kiện thuận lợi để phân tích vai trò cử chỉ trong xây dựng nhân vật.

3. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp phân tích văn bản định tính, kết hợp thi pháp học, tâm lý học và văn hóa học, tập trung vào các tình huống giao tiếp đặc thù và biểu hiện cử chỉ của nhân vật.

4. Ngôn ngữ cử chỉ có thể biểu hiện những trạng thái tâm lý nào?
   Cử chỉ có thể biểu hiện sự giằng xé nội tâm, mâu thuẫn, sợ hãi, tức giận, ngượng ngùng, thậm chí là sự đồng thuận ngầm hay biểu tượng của các giá trị đạo đức, tâm linh.

5. Nghiên cứu này có thể ứng dụng vào lĩnh vực nào ngoài văn học?
   Có thể ứng dụng trong đào tạo kỹ năng giao tiếp, phân tích hành vi trong tâm lý học, điều tra tội phạm, và các lĩnh vực cần hiểu sâu về giao tiếp phi lời.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của ngôn ngữ cử chỉ trong việc xây dựng chân dung nhân vật và phát triển cốt truyện trong Anh em nhà Caramazov.
• Phân tích cử chỉ giúp nhận diện mâu thuẫn nội tâm, tính cách và biểu tượng tâm linh của nhân vật, đặc biệt trong các tình huống giao tiếp đặc thù.
• Nghiên cứu góp phần mở rộng phương pháp phân tích văn học liên ngành, kết hợp thi pháp học, tâm lý học và văn hóa học.
• Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trong giảng dạy văn học, đào tạo kỹ năng giao tiếp và nghiên cứu hành vi con người.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về giao tiếp phi ngôn ngữ trong văn học và ứng dụng thực tiễn, đồng thời kêu gọi sự quan tâm của cộng đồng học thuật và thực tiễn.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các nhà nghiên cứu và giảng viên áp dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ cử chỉ trong nghiên cứu và giảng dạy, đồng thời tổ chức các hội thảo liên ngành để phát triển lĩnh vực này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu này: "Xmerdiacov đứng dậy khỏi ghế, và chỉ riêng cử chỉ ấy đã khiến Ivan Fiodorovitr đoán ra rằng hắn có chuyện muốn nói riêng với chàng”, hai con người ấy đã bước vào quá trình đọc cử chỉ của nhau để “ngấm ngầm” đi tới một “thoả thuận” không lời sau đó. Tại cuộc giao tiếp này, đằng sau những câu hỏi ngờ vực, thái độ của Ivan bắt đầu từ dè dặt chuyển sang nạt nộ: - Ông già ngủ hay thức? – chàng hỏi khẽ, vẻ nhún nhường (…) - ta có gì khiến ngươi ngạc nhiên? - Ivan Fiodorovitr nghiêm nghị hỏi bằng giọng nhát ngừng (…) - đồ quỷ, nói rõ hơn nữa đi, ngươi cần gì? Cuối cùng Ivan Fiodorovitr giận giữ quát lên, đành chịu nhịn mà chuyển sang thái độ thô lỗ [8, tr. 415] - Thế ngươi vào đây làm gì? Tại sao ngươi lại thông tin cho cậu Dimit’ri Fiodorovitr? Ivan nói bằng giọng cáu kỉnh [8, tr. 416] - A, đồ quỷ, - Ivan bỗng sừng sộ, mặt méo đi vì giận giữ [8, tr.

417] Những đường nét trên mặt Ivan Fiodorovitr dường như méo đi và rung động. Chàng bỗng đỏ mặt [8, tr. 422] - Thế ta ở Tremasnia thì người ta không gọi sao… nếu có chuyện như thế xảy ra” – Ivan Fiodorovitr bỗng gào lên, không rõ vì sao mình bỗng quát to như vậy [8, tr. 424] 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đáp lại Ivan, Xmerdiacov lại hoàn toàn dè dặt, nhún nhường và trả lời những câu hỏi của Ivan một cách úp mở: - Tôi nói thế là vì thương cậu.

Ở địa vị của cậu, lâm vào tình cảnh thế này, tôi sẽ vứt bỏ ráo… tội gì dính vào một việc như thế…- Xmerdicov trả lời, công nhiên nhìn vào cặp mắt long sòng sọc của Ivan Fiodorovitr. Cả hai đều im lặng [8, tr. 422] - Cậu đến Tremasnia thì…vẫn bị người ta quấy rầy, - Xmerdicov nói lúng búng, gần như thì thầm, như thể luống cuống, nhưng vẫn hết sức chăm chú nhìn thẳng vào mắt Ivan Fiodorovitr [8, tr. 423] - Hoàn toàn đúng như vậy, - Xmerdicov nói lúng búng giọng đã nghẹn lại, miệng mỉm nụ cười bỉ ổi và lại lật bật chuẩn bị để lùi cho kịp [8, tr.

Tại đây, giao tiếp bằng lời của các nhân vật là những câu hỏi ngắn và những câu trả lời cộc lốc không rõ ý, ý của họ ngụ trong ngôn ngữ cử chỉ. Cái “công nhiên nhìn”, “nhìn thẳng” của Xmerdicov trước Ivan như ngấm ngầm báo hiệu một sự thoả thuận bằng mắt. Và giây phút “cả hai đều im lặng” trong cuộc nói chuyện ấy mặc nhiên ám chỉ rằng thoả thuận đã xong xuôi. Sẽ có một chuyện gì đó xảy ra, cả hai đều biết và sắp đặt trước.

Cụ thể ở đây là chuyện giết cha. Và cái “lúng búng” của Xmerdiacov mang dáng dấp của một kẻ tôi đòi bỉ ổi nhận mật lệnh. Ivan có phản đối trước thái độ của Xmerdiacov không, chàng có đồng tình với kế hoạch giết cha của hắn không, một lần nữa tác giả để cho nhân vật nói ra bằng cử chỉ, hành động. Đã có lúc chàng phản ứng dữ dội chuẩn bị cho một cuộc ẩu đả nhưng chàng đã kìm nén lại: “Ivan Fiodorovitr bỗng đứng phắt dậy khỏi chiếc ghế băng.

Chàng toan đi ra vườn nhưng đột nhiên chàng dừng lại, quay về phía Xmerdiacov. Đã xảy ra một điều kì lạ, bất thình lình, như lên cơn co rút, chàng bậm môi, xiết chặt nắm tay, tưởng như chỉ giây lát nữa là sẽ xông vào đánh Xmerdicov. Giây lát ấy ít ra hắn cũng nhận thấy điều đó, hắn giật mình ngả người về phía sau. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhưng chẳng có chuyện gì xảy ra với hắn.

Lẳng lặng, nhưng dường như hơi băn khoăn, Ivan Fiodorovitr quay về phía cửa vườn” [8, tr. Mỗi cử chỉ của Ivan đều được Xmerdiacov thu lại, phán đoán và kịp thời phản ứng lại. Đây là một quá trình đọc đối tượng từng chút một. Vẻ “lẳng lặng” của Ivan đã mang đến cho Xmerdiacov câu trả lời đồng thuận trước âm mưu giết cha sắp tới.

Tuy nhiên, sự “hơi băn khoăn” và thái độ “nhát ngừng” cáu kỉnh trong những câu nói của Ivan trước đó đã đem đến cho chúng ta một sự ngờ vực về dã tâm của nhân vật. Và kết cục cho buổi giao tiếp đấy, cái cười của Ivan là một điều bí ẩn: “Nhưng Xmerdiacov ngạc nhiên vì Ivan Fiodorovitr bỗng bật cười và đi nhanh ra cửa vườn, vẫn vừa đi vừa cười. Người nào nhìn mặt chàng lúc ấy hẳn sẽ kết luận rằng chàng cười không phải vì trong lòng rất đỗi vui vẻ. Vả chăng chính bản thân chàng cũng không sao giải thích được lúc ấy đã có chuyện gì xảy ra với chàng.

Chàng cử động và đi như con rối giật” [8, tr. Dostoevski đã rất coi trọng ngôn ngữ cử chỉ của nhân vật. Ông để cho hai đối tượng có những đối thoại bằng lời rất mập mờ này giao tiếp và đọc nhau bằng cử chỉ. Tại đây, Xmerdiacov đọc Ivan nhiều hơn cả.

Hắn đọc được ý đồ thâm hiểm trong con người Ivan khi quyết định ra đi bỏ mặc tai họa gia đình sắp ập đến. Đây cũng là lần cuối cùng hắn khẳng định được sự được phép của tội ác mà hắn sắp sửa thi hành. Cũng tại đây, tác giả bày ra cho ta một thực tế về mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói, ngôn ngữ cử chỉ và suy nghĩ bên trong của nhân vật. Ngôn ngữ nói của Ivan là những câu hỏi cặn kẽ, căn cứ vào đó khẳng định được chàng đang quan tâm đến kế hoạch của Xmerdiacov và đồng tình, ngôn ngữ cử chỉ của chàng bộc lộ sự tức giận chứng tỏ có sự mâu thuẫn giữa câu nói và nội tâm.

Tại đây đã có một sự “vênh” giữa lời nói và suy nghĩ, và ta đọc được điều này từ cử chỉ của nhân vật. Song, đây mới chỉ là cấp độ đầu tiên của vấn đề, cấp độ sâu hơn là cử chỉ của nhân vật lại mâu thuẫn với suy nghĩ, khiến người ta không thể đọc được 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân vật bằng cử chỉ nữa. Cái cười của Ivan là một kiểu “vênh” giữa cử chỉ và suy nghĩ của nhân vật. Trong thâm tâm, Ivan muốn cái chết kia, nhưng lý trí không cho phép chàng nghĩ rằng mình lại có dã tâm giết cha, chàng muốn vô can trước cái chết đó.

Một thế giới nội tâm đầy mâu thuẫn đã buột ra qua cử chỉ của nhân vật. Trước khi án mạng xảy ra, trong cuộc gặp gỡ giữa Ivan và Xmerdiacov, người bị “soi” nhiều hơn là Ivan bởi chàng là con bài chủ đạo dẫn đường cho Xmerdiacov thực thi tội lỗi; trái lại, sau khi án mạng xảy ra, kẻ nắm thế chủ động trong đối thoại lại là Xmerdiacov. Không còn vẻ e dè như trước, y thản nhiên, trắng trợn phơi bày tội lỗi của mình đồng thời y hạ bệ sự vô can của Ivan đối với án mạng. Mỗi lần tiếp chuyện Xmerdiacov là một lần Ivan nhận ra sâu sắc hơn thực chất của vấn đề, nhận ra rõ nét tội lỗi của mình.

Trong cuộc đối thoại đầu tiên, điều làm Ivan ngạc nhiên là sự điềm tĩnh của Xmerdiacov trong giọng nói có phần ảnh hưởng của bệnh tật “gầy yếu, nói chậm, dường như cử động lưỡi khó khăn” [8, tr. 918], điệu bộ “đôi mắt trái nheo nheo” ngầm ám chỉ điều gì, và sự im lặng, thở dài nhiều lần. Lúc này Xmerdiacov chưa thú nhận tội lỗi nên những cử chỉ của hắn úp mở một cách có dụng ý, hắn muốn dò xét Ivan. Chính điều này làm Ivan phát cáu.

Trong cuộc đối thoại, giọng điệu chủ đạo của Ivan là cáu kỉnh. Ivan vẫn cố bấu víu vào hy vọng vô can với án mạng. Mặc dù thâm tâm chàng nhận ra một phần sự thật qua giọng điệu và cử chỉ của Xmerdiacov nhưng chàng cố kiếp phủ nhận nó và đẩy sự thật đi xa. Chính vậy chàng “cảm thấy ghê tởm khi phải đào sâu vào những cảm giác của mình”, đó là cảm giác tội lỗi.

Lần thứ hai tiếp chuyện, Xmerdiacov đã đi gần đến sự thật hơn, mặc dù vẫn khẳng định sự vô can của mình nhưng hắn đã chính thức lên tiếng buộc tội Ivan chủ ý giết cha, mong muốn án mạng xảy ra. Lần này, Ivan đã muốn “chơi bài ngửa”, chàng bắt đầu “đào sâu vào những cảm giác của mình” chứ không buông xuôi như lần trước. Tuy nhiên, điều chàng nhận được lại là cái 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhìn “hằn học, thiếu niềm nở, và cái chính là kiêu kì” của Xmerdiacov. Hắn không ở trong bộ dạng ốm yếu nữa mà chải chuốt với vẻ mặt: “tươi tắn, đầy đặn, túm tóc trên đầu chởm ngược, hai bên thái dương chải sáp” [8, tr.

929], Xmerdiacov hoàn toàn nắm thế chủ động: “mắt Xmerdiacov loé lên hằn học, mắt trái nhấp nháy (…) giọng nói thậm chí đã nghe thấy một cái gì cứng rắn và dai dẳng, độc ác và khiêu khích, trâng tráo (…) nhếch mép cười khinh miệt (…) toác miệng cười giễu cợt” [8, tr. Đối diện với những biểu hiện cử chỉ ấy, Ivan đã tiệm cận đến sự thật, phản ứng đầu tiên của chàng là sự run rẩy. Ngay từ khi bước vào phòng, trước khi ngồi xuống, chàng đã “hai tay run rẩy cầm lấy chiếc ghế” [8, tr. Tiếp sau đó, sự run rẩy bám riết lấy chàng, chàng đã run rẩy toàn thân vì phẫn nộ.

Sự cáu kỉnh trong giọng nói lên cao đến mức “cuồng nộ”, thay bằng việc quát tháo chàng đã “nghiến răng” cay nghiệt ức chế, tức giận đến mức bung ra thành hành động “đấm mạnh tay xuống bàn” rồi “ráng sức thụi một quả vào vai hắn khiến hắn ngã lạng vào tường” [8, tr. Nhưng sau tất cả, còn lại với Ivan là sự tự vấn. Quá trình tự vấn của Ivan chính thức được bắt đầu từ dáng diệu “ngồi cau có, hai tay co quắp, tỳ xuống đầu gối” [8, tr. Đó là dáng điệu của sự đau khổ bất lực.

Lần thứ ba, Xmerdiacov đã bắt đầu nhận ra sự sợ hãi của Ivan trong dáng điệu run rẩy, biểu hiện này làm hắn “sửng sốt”. Vẫn cái vẻ trâng tráo của Xmerdiacov, vẫn sự tức giận muốn “lật bài” của Ivan, cuộc đối thoại trở nên dài hơn khi sự thật được Xmerdiacov kể tỷ mỷ. Tác giả không cho biết Xmerdiacov có ân hận hay không mặc dù “mồ hôi túa ra trên mặt hắn”, cũng không lột trần hoàn toàn thế giới nội tâm của Ivan mặc dù chàng đã run rẩy vừa sợ hãi vừa giận dữ. Ivan sợ hãi và giận dữ không phải chỉ với Xmerdiacov trong cuộc đối thoại này.