Luận văn nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố loài thiết sam giả lá ngắn pseudotsuga brevifolia w c cheng l k fu 1975 tại tỉnh hà giang

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố loài thiết sam giả lá ngắn tại tỉnh Hà Giang, cung cấp thông tin quý giá cho bảo tồn.

• Tác giả: Lô Văn Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Thảo
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Phân Bố Loài Thiết Sam Giả Lá Ngắn Tại Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Trong thực tiễn và sản xuất
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. Ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm, thời gian tiến hành
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 3.5.1. Cách tiếp cận
• 3.5.2. Phương pháp điều tra trực tiếp, gián tiếp
• 3.5.3. Phương pháp nghiên cứu một số yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn
• 3.5.4. Phương pháp RRA: đánh giá nhanh nông thôn để nghiên cứu các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn
• 4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hiện trạng phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn tại Hà Giang
• 4.2. Đánh giá các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn ở tỉnh Hà Giang
• 4.2.1. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố địa lý – địa hình
• 4.2.2. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố khí hậu – thủy văn
• 4.2.3. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố đá mẹ - thổ nhưỡng
• 4.3. Đánh giá các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn ở tỉnh Hà Giang
• 4.3.1. Ảnh hưởng của đầu tư và thu nhập
• 4.3.2. Ảnh hưởng của dân số, dân tộc, lao động và sự phân bố dân cư
• 4.3.3. Ảnh hưởng của dân trí, nhận thức
• 4.3.4. Ảnh hưởng của phong tục tập quán
• 4.3.5. Ảnh hưởng của chính sách
• 4.4. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài Thiết sam giả lá ngắn tại khu vực nghiên cứu
• 4.4.1. Giải pháp về quản lý và bảo vệ rừng
• 4.4.2. Giải pháp về khoa học và công nghệ
• 4.4.3. Giải pháp về kinh tế
• 4.4.4. Giải pháp về xã hội
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Thiết Sam Giả Lá Ngắn Tại Hà Giang

Nghiên cứu về Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia) tại Hà Giang là vô cùng quan trọng trong bối cảnh đa dạng sinh học đang bị suy giảm. Loài cây này, thuộc họ Thông (Pinaceae), đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài đặc hữu, quý hiếm như Thiết sam giả lá ngắn không chỉ có giá trị về mặt sinh học và sinh thái môi trường, mà còn đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Rừng, với vai trò không thể thay thế trong việc duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ đa dạng sinh học, đang bị thu hẹp diện tích và giảm sút chất lượng do sự can thiệp của con người. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của loài cây này, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Theo Bộ NN & PTNT (2010), kích thước quần thể Thiết sam giả lá ngắn đã suy giảm tới trên 50% trong 10 năm trở lại đây, diện tích phân bố hiện < 2000 km2, quần thể bị chia cắt, mọc rải rác trên các đỉnh núi đá vôi ở vùng Đông Bắc.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Phân Bố Loài Thiết Sam Giả Lá Ngắn

Nghiên cứu về phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn có ý nghĩa to lớn trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và nguồn gen quý hiếm. Loài cây này không chỉ có giá trị về mặt sinh thái, mà còn mang lại giá trị thương mại và văn hóa cảnh quan. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của Thiết sam giả lá ngắn là cơ sở để xây dựng các biện pháp bảo tồn hiệu quả, ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý rừng, các nhà khoa học và cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ và phát triển loài cây này. Bảo tồn Thiết sam giả lá ngắn góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường sống cho các loài động thực vật khác.

1.2. Thực Trạng Phân Bố Loài Thiết Sam Giả Lá Ngắn Tại Hà Giang Hiện Nay

Hiện trạng phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn tại Hà Giang đang đối mặt với nhiều thách thức. Diện tích phân bố tự nhiên của loài cây này đang bị thu hẹp nhanh chóng do khai thác gỗ, thay đổi môi trường sống và khả năng tái sinh kém. Quần thể Thiết sam giả lá ngắn bị chia cắt, mọc rải rác trên các đỉnh núi đá vôi, gây khó khăn cho việc bảo tồn và phát triển. Tình trạng xâm hại trái phép nguồn tài nguyên rừng đang diễn ra ngày càng phức tạp, đe dọa sự tồn tại của loài cây này. Cần có những biện pháp kịp thời để bảo vệ và nhân rộng loài cây gỗ quý, hiếm này ở vùng núi đá vôi. Đánh giá hiện trạng là bước quan trọng để đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Phân Bố Loài Thiết Sam Giả Lá Ngắn

Sự tồn tại và phát triển của Thiết sam giả lá ngắn phụ thuộc vào nhiều yếu tố ảnh hưởng khác nhau, bao gồm các nhân tố sinh thái tổng hợp như khí hậu, đất đai, địa hình, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và quan hệ tổ thành loài. Các nhân tố này có mối quan hệ qua lại chặt chẽ, do đó việc nghiên cứu cần dựa trên quan điểm tổng hợp. Ngoài ra, các yếu tố kinh tế - xã hội như hoạt động khai thác gỗ, canh tác nông nghiệp và phong tục tập quán của người dân địa phương cũng có tác động đáng kể đến sự phân bố loài. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thu thập số liệu sinh thái tổng hợp, kết hợp với điều tra khảo sát và phân tích trong phòng thí nghiệm để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng một cách toàn diện.

2.1. Ảnh Hưởng Của Các Điều Kiện Tự Nhiên Đến Môi Trường Sống

Các điều kiện tự nhiên như địa hình, khí hậu, thủy văn và thổ nhưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định môi trường sống của Thiết sam giả lá ngắn. Địa hình núi đá vôi, với độ cao từ 500 – 1500m so với mặt nước biển, tạo ra những điều kiện đặc biệt về ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm. Khí hậu vùng Đông Bắc, với mùa đông lạnh và mùa hè ẩm ướt, cũng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của loài cây này. Thổ nhưỡng trên núi đá vôi thường nghèo dinh dưỡng và có độ pH cao, đòi hỏi Thiết sam giả lá ngắn phải có khả năng thích nghi cao. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá chi tiết các điều kiện tự nhiên và tác động của chúng đến sự phân bố loài.

2.2. Tác Động Của Tác Động Của Con Người Đến Quần Thể Thực Vật

Tác động của con người, đặc biệt là hoạt động khai thác gỗ và canh tác nông nghiệp, gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến quần thể thực vật Thiết sam giả lá ngắn. Việc khai thác gỗ trái phép làm giảm số lượng cây trưởng thành và phá vỡ cấu trúc rừng. Canh tác nông nghiệp trên đất dốc gây xói mòn đất và làm thay đổi môi trường sống của loài cây này. Ngoài ra, phong tục tập quán của người dân địa phương, như đốt rừng làm nương rẫy, cũng góp phần vào việc suy giảm diện tích phân bố loài. Nghiên cứu này đánh giá mức độ tác động của con người và đề xuất các giải pháp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực.

2.3. Vai Trò Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Sinh Thái Học Của Loài

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi đáng kể trong sinh thái học của Thiết sam giả lá ngắn. Sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của loài cây này. Các hiện tượng thời tiết cực đoan, như hạn hán và lũ lụt, có thể gây thiệt hại lớn cho quần thể thực vật. Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng có thể làm thay đổi sự phân bố loài và tạo điều kiện cho các loài xâm lấn cạnh tranh với Thiết sam giả lá ngắn. Nghiên cứu này đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và đề xuất các biện pháp thích ứng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Phân Bố Loài

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra trực tiếp và gián tiếp để thu thập dữ liệu về yếu tố ảnh hưởng đến phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn. Phương pháp điều tra trực tiếp bao gồm việc khảo sát thực địa, thu thập mẫu vật và đo đạc các thông số sinh thái. Phương pháp điều tra gián tiếp bao gồm việc sử dụng bản đồ, ảnh viễn thám và các tài liệu thống kê. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng phương pháp RRA (Rapid Rural Appraisal) để đánh giá các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự phân bố loài. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê và GIS để xác định các yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất.

3.1. Điều Tra Môi Trường Sống Và Thu Thập Dữ Liệu Sinh Thái Học

Việc điều tra môi trường sống và thu thập dữ liệu sinh thái học là bước quan trọng để hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn. Các thông số sinh thái học được thu thập bao gồm độ cao, độ dốc, hướng phơi, loại đất, độ che phủ của tán rừng, thành phần loài cây và mật độ cây. Ngoài ra, nghiên cứu còn thu thập thông tin về các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm. Dữ liệu sinh thái học được sử dụng để xây dựng mô hình phân bố loài và xác định các yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất.

3.2. Đánh Giá Các Yếu Tố Kinh Tế Xã Hội Bằng Phương Pháp RRA

Phương pháp RRA (Rapid Rural Appraisal) được sử dụng để đánh giá các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn. Phương pháp này bao gồm việc phỏng vấn người dân địa phương, tổ chức các cuộc thảo luận nhóm và quan sát trực tiếp các hoạt động kinh tế - xã hội. Thông tin thu thập được bao gồm thu nhập, trình độ học vấn, phong tục tập quán, chính sách quản lý rừng và nhận thức về bảo tồn. Các yếu tố kinh tế - xã hội được đánh giá để xác định tác động của chúng đến sự phân bố loài và đề xuất các giải pháp bảo tồn phù hợp.

IV. Giải Pháp Bảo Tồn Và Phát Triển Thiết Sam Giả Lá Ngắn Tại Hà Giang

Để bảo tồn và phát triển Thiết sam giả lá ngắn tại Hà Giang, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm các giải pháp về quản lý và bảo vệ rừng, khoa học và công nghệ, kinh tế và xã hội. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách liên tục và bền vững, với sự tham gia của các nhà quản lý rừng, các nhà khoa học, cộng đồng địa phương và các tổ chức liên quan. Mục tiêu là bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì cân bằng sinh thái và cải thiện đời sống của người dân địa phương.

4.1. Giải Pháp Về Quản Lý Và Bảo Vệ Rừng

Các giải pháp về quản lý và bảo vệ rừng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn Thiết sam giả lá ngắn. Cần tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn tình trạng khai thác gỗ trái phép và phá rừng làm nương rẫy. Xây dựng và thực hiện các quy chế quản lý rừng cộng đồng, giao quyền quản lý rừng cho người dân địa phương. Nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm và cán bộ quản lý rừng. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.

4.2. Ứng Dụng Khoa Học Và Công Nghệ Trong Bảo Tồn

Ứng dụng khoa học và công nghệ là một trong những giải pháp quan trọng để bảo tồn và phát triển Thiết sam giả lá ngắn. Cần nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống và trồng Thiết sam giả lá ngắn hiệu quả. Xây dựng cơ sở dữ liệu về phân bố loài, sinh thái học và di truyền học của Thiết sam giả lá ngắn. Sử dụng công nghệ GIS và viễn thám để theo dõi và đánh giá tình trạng phân bố loài. Nghiên cứu và phát triển các sản phẩm từ Thiết sam giả lá ngắn có giá trị kinh tế cao.

4.3. Phát Triển Kinh Tế Gắn Liền Với Bảo Tồn

Phát triển kinh tế gắn liền với bảo tồn là một giải pháp bền vững để bảo tồn Thiết sam giả lá ngắn. Cần phát triển các mô hình du lịch sinh thái dựa trên đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên. Hỗ trợ người dân địa phương phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống sử dụng nguyên liệu từ rừng một cách bền vững. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Tạo ra các nguồn thu nhập thay thế cho người dân để giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Phân Bố Loài

Nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng đến phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn tại Hà Giang đã cung cấp những thông tin quan trọng cho công tác bảo tồn và phát triển loài cây này. Các yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất bao gồm các điều kiện tự nhiên, tác động của con người và biến đổi khí hậu. Để bảo tồn Thiết sam giả lá ngắn hiệu quả, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ và toàn diện, với sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Nghiên cứu này là cơ sở để xây dựng các chính sách và chương trình bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tại Hà Giang.

5.1. Tóm Tắt Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Chính Đến Phân Bố Loài

Các yếu tố ảnh hưởng chính đến phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn bao gồm: (1) Các điều kiện tự nhiên như địa hình, khí hậu, thủy văn và thổ nhưỡng; (2) Tác động của con người, đặc biệt là hoạt động khai thác gỗ và canh tác nông nghiệp; (3) Biến đổi khí hậu, với sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa. Các yếu tố ảnh hưởng này có mối quan hệ qua lại chặt chẽ và tác động đến sự sinh trưởng, phát triển và phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn.

5.2. Kiến Nghị Cho Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bảo Tồn

Để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn Thiết sam giả lá ngắn, cần có những nghiên cứu tiếp theo về: (1) Di truyền học của Thiết sam giả lá ngắn để xác định các quần thể có giá trị bảo tồn cao; (2) Sinh thái học của Thiết sam giả lá ngắn để hiểu rõ hơn về các mối quan hệ với các loài khác trong hệ sinh thái; (3) Kinh tế học của bảo tồn Thiết sam giả lá ngắn để đánh giá chi phí và lợi ích của các giải pháp bảo tồn. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp những thông tin quan trọng để xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự suy giảm đa dạng sinh học và suy thoái tài nguyên rừng đang diễn ra trên phạm vi rộng, đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến các loài thực vật quý hiếm, có giá trị cao về mặt sinh thái và kinh tế. Tại Việt Nam, diện tích rừng tự nhiên bị thu hẹp đáng kể; đến năm 2012, tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc đạt 40,7%, phần lớn diện tích còn lại tập trung ở các vùng núi cao hiểm trở. Tình trạng xâm hại tài nguyên rừng trái phép đã khiến nhiều loài cây gỗ bản địa, đặc hữu đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) thuộc họ Thông (Pinaceae).

Loài Thiết sam giả lá ngắn (còn được gọi là Thông núi đá, Súa cứng) là một trong 33 loài cây lá kim bản địa tại Việt Nam, phân bố chủ yếu trên các đỉnh núi đá vôi ở độ cao từ 500 m đến 1.500 m so với mực nước biển thuộc vùng Đông Bắc (Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn). Theo số liệu được trích dẫn từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2010), trong vòng 10 năm, kích thước quần thể của loài đã suy giảm trên 50%, diện tích phân bố hiện tại dưới 2.000 km² và bị chia cắt mạnh. Loài được xếp ở cấp độ Sắp nguy cấp (VU) trong Sách Đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ IUCN và được đề nghị đưa vào danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP (nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại). Các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở mức mô tả sơ bộ hình thái, thiếu dữ liệu định lượng về mật độ, cấu trúc tổ thành và các yếu tố sinh thái - xã hội tác động đến sự tồn tại của loài tại địa bàn tỉnh Hà Giang.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục đích, mục tiêu và phạm vi cụ thể sau:

• Mục đích nghiên cứu: Điều tra nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn làm cơ sở cho việc đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn có hiệu quả.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Đánh giá được một số nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn tại tỉnh Hà Giang.
  2. Đề xuất được một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn tại tỉnh Hà Giang.
• Đối tượng nghiên cứu: Loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975), chi Hoàng Sam (Pseudotsuga), họ Thông (Pinaceae), bộ Thông (Pinales).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các yếu tố tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng hốc đá vôi) và các yếu tố kinh tế - xã hội (cơ sở hạ tầng, đầu tư, thu nhập, thị trường, dân số, dân tộc, dân trí, phong tục tập quán canh tác, chính sách lâm nghiệp).
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu thực địa được tiến hành tại hai huyện Quản Bạ và Đồng Văn, tỉnh Hà Giang (tập trung tại xã Cán Tỷ, xã Lùng Tám và Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn) trong thời gian từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng quan điểm sinh thái học tổng hợp và lâm học nhiệt đới (kế thừa các luận điểm của Baur G.N., 1964; Thái Văn Trừng, 1978; Phùng Ngọc Lan, 1986, 1992; Nguyễn Văn Thêm, 2008; Nguyễn Đình Sinh, 2009; Phạm Hoàng Quốc, 2011). Cơ sở lý thuyết xác định rằng sự tồn tại, phát triển và tái sinh của cây rừng chịu sự chi phối tổng hợp của hai nhóm nhân tố: nhóm vô sinh (nhiệt độ, ánh sáng, nước, độ ẩm, không khí, đá mẹ và độ kiềm của đất núi đá vôi có pH > 7) và nhóm hữu sinh (đặc biệt là tác động của con người thông qua khai thác, canh tác và chính sách quản lý).

Phương pháp nghiên cứu thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành kết hợp giữa điều tra lâm học định lượng và điều tra xã hội học nông thôn:

• Phương pháp lập ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập 48 OTC điển hình tạm thời (diện tích 500 m²/ô, kích thước 10 m × 50 m theo đường đồng mức hoặc 25 m × 20 m; ở nơi địa hình quá dốc lập ô 100–200 m² thay thế). Tuyến điều tra được thiết lập từ chân lên đỉnh núi, cách nhau 100 m độ cao lập 1 OTC. Tổng số ô phân bố gồm:
  • Huyện Quản Bạ: 30 OTC (11 OTC ở sườn núi, 19 OTC ở đỉnh núi).
  • Huyện Đồng Văn: 18 OTC (13 OTC ở sườn núi, 5 OTC ở đỉnh núi).
  • Tổng hợp theo sinh cảnh: 24 OTC vị trí sườn núi và 24 OTC vị trí đỉnh núi.
  • Trong mỗi OTC 500 m², bố trí 5 ô dạng bản diện tích 25 m² (5 m × 5 m) theo đường chéo để khảo sát cây tái sinh và lớp thảm mục.
• Phương pháp định lượng cấu trúc lâm phần:
  • Tính toán mật độ cá thể ($N$, cây/ha) quy đổi từ tổng diện tích điều tra.
  • Xác định cấu trúc tổ thành sinh thái của tầng cây cao thông qua Chỉ số giá trị quan trọng (Importance Value Index - $IVI$), với công thức: $$IVI_i (%) = \frac{A_i + D_i + RF_i}{3}$$ Trong đó: $A_i$ là độ phong phú tương đối (tỷ lệ phần trăm số cá thể của loài $i$ so với tổng số cá thể), $D_i$ là độ ưu thế tương đối (tỷ lệ phần trăm tiết diện ngang thân $G_{1.3}$ của loài $i$ so với tổng tiết diện ngang), và $RF_i$ là tần xuất xuất hiện tương đối (tỷ lệ phần trăm số ô có loài $i$ xuất hiện). Các loài có $IVI \ge 5%$ được đưa vào công thức tổ thành tầng cây cao.
• Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (RRA): Tiến hành phỏng vấn trực tiếp 30 hộ gia đình tại huyện Quản Bạ (xã Cán Tỷ và thôn Lùng Hóa thuộc xã Lùng Tám) bằng phiếu hỏi bán cấu trúc để thu thập số liệu về mục đích sử dụng gỗ, khối lượng khai thác lâm sản, phương thức canh tác nương rẫy; kết hợp phỏng vấn cán bộ Hạt kiểm lâm Bát Đại Sơn và Trạm kiểm lâm xã Cán Tỷ.
• Phương pháp kế thừa và phân tích tài liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê dân số năm 2009 của tỉnh Hà Giang, báo cáo khí tượng - thủy văn địa phương, các dự án hỗ trợ (Chương trình 134, 135, 30A) và báo cáo đánh giá hiện trạng bảo tồn của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng (2010).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự suy giảm quần thể loài Thiết sam giả lá ngắn trên các đỉnh núi đá vôi vùng Đông Bắc. Nội dung nêu rõ 2 mục tiêu nghiên cứu, 4 nội dung công việc chính, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu lâm học phục vụ bảo tồn nguồn gen nguy cấp tại tỉnh Hà Giang.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa các cơ sở lý luận về hệ sinh thái rừng nhiệt đới, quy luật tác động của các nhân tố sinh thái vô sinh (nhiệt độ, ánh sáng, ẩm độ, không khí, tính chất kiềm của đất núi đá vôi) và nhân tố con người tới đời sống thực vật. Chương tổng hợp điều kiện tự nhiên tỉnh Hà Giang (diện tích 7.914,89 km², phân chia 3 tiểu vùng địa hình gồm cao nguyên đá Đồng Văn, vòm nâng sông Chảy và vùng núi thấp; hệ thống thủy văn sông Lô, sông Chảy, sông Gâm; khí hậu á nhiệt đới có lượng mưa bình quân 2.400 mm/năm). Đồng thời, chương cung cấp các dẫn liệu thực vật học chi tiết về loài Pseudotsuga brevifolia: cây gỗ lớn thường xanh, tán lệch sườn âm, cành phân đốt chữ thập cách nhau 20–30 cm; vỏ dày 0,5–0,6 cm có nhựa thơm; lá trưởng thành dài 2 mm mang 2 dải khí khổng trắng ở mặt dưới; nón cái rộng 2–3 cm mang vảy ốc hình hoa sen; rễ cọc phát triển mạnh ăn sâu vào các khe nứt đá vôi.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian tại 2 huyện Quản Bạ và Đồng Văn; xây dựng hệ thống 48 OTC tạm thời theo 2 đai vị trí (sườn và đỉnh núi); mô tả phương pháp đo đếm các chỉ tiêu lâm học ($D_{1.3}$, $H_{vn}$, $D_t$); thiết lập công thức toán học tính toán các chỉ số thành phần ($A_i, D_i, RF_i$) và chỉ số quan trọng $IVI$; đồng thời quy định quy trình điều tra RRA phỏng vấn hộ dân và cơ quan quản lý kiểm lâm sở tại.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả nghiên cứu

Chương này trình bày các phát hiện thực nghiệm qua 4 nhóm nội dung lớn:

1. Hiện trạng phân bố và mật độ: Xác định số lượng cá thể và tính toán mật độ của Thiết sam giả lá ngắn tại sườn núi (413 cây/ha) và đỉnh núi (255 cây/ha).
2. Cấu trúc tổ thành lâm phần tầng cây cao: Xây dựng công thức tổ thành dựa trên chỉ số $IVI$ cho 4 dạng sinh cảnh cụ thể tại Quản Bạ và Đồng Văn.
3. Ảnh hưởng của các nhân tố tự nhiên: Phân tích ảnh hưởng của địa hình núi đá karst dốc trung bình 40° ở độ cao >500 m; chế độ nhiệt mùa đông giảm sâu (0–6°C) kèm sương muối và khô hạn kéo dài từ tháng 12 đến tháng 3; điều kiện thổ nhưỡng thiếu tầng đất mặt, cây sinh trưởng hoàn toàn dựa vào chất mùn tích tụ trong các hốc đá vôi.
4. Ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế - xã hội: Phân tích tác động từ mật độ dân số (toàn tỉnh có 724.353 người theo số liệu năm 2009, tỷ lệ tăng tự nhiên 1,89%), tỷ lệ nghèo cao (>70%), tập quán canh tác phát-đốt-cốt-trỉa luân phiên 3–4 mảnh nương, thói quen săn bắt, hái lượm lâm sản ngoài gỗ và khai thác gỗ làm nhà; bên cạnh tác động tích cực của chính sách giao đất giao rừng (Nghị định 02/CP, Nghị định 163, Quyết định 187/CP, Quyết định 178/CP) và tập quán bảo vệ rừng ma, rừng đầu nguồn của đồng bào dân tộc.
5. Hệ thống giải pháp: Đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện về quản lý bảo vệ rừng, khoa học công nghệ, kinh tế và xã hội.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm lược các kết quả chính về hiện trạng mật độ, tổ thành loài và mức độ tác động của các nhân tố sinh thái; đưa ra các kiến nghị đối với cơ quan quản lý lâm nghiệp và chính quyền địa phương nhằm duy trì bảo vệ diện tích rừng có Thiết sam giả lá ngắn phân bố.

Kết quả và đóng góp

1. Hiện trạng phân bố và mật độ cá thể

Kết quả điều tra trên 48 OTC (tổng diện tích điều tra 24.000 m²) ghi nhận sự chênh lệch rõ rệt về mật độ cá thể Thiết sam giả lá ngắn giữa hai dạng lập địa sườn núi và đỉnh núi:

STT	Vị trí lập địa	Số lượng OTC xuất hiện	Tổng số cá thể điều tra (cây)	Mật độ bình quân (cây/ha)
1	Sườn núi	24	495	413
2	Đỉnh núi	24	306	255

2. Cấu trúc tổ thành tầng cây cao

Khóa luận đã xác định công thức tổ thành sinh thái của các lâm phần có Thiết sam giả lá ngắn phân bố tại 4 khu vực khảo sát:

• Vị trí đỉnh núi tại Quản Bạ (tổng mật độ lâm phần 795 cây/ha, 8 loài tham gia tổ thành): Công thức tổ thành: $21,76\text{ Tsgln} + 18,16\text{ Bx} + 14,91\text{ M} + 9,06\text{ T} + 6,97\text{ Kg} + 6,58\text{ Td} + 5,40\text{ Xr} + 5,09\text{ Bv} + 11,59\text{ Lk}$ (Trong đó: Tsgln: Thiết sam giả lá ngắn; Bx: Bách xanh; M: Mun; T: Trai; Kg: Kim giao; Td: Tông dù; Xr: Xoài rừng; Bv: Bách vàng; Lk: Loài khác). Thiết sam giả lá ngắn giữ vai trò ưu thế sinh thái lớn nhất ($IVI = 21,76%$).
• Vị trí sườn núi tại Quản Bạ (tổng mật độ lâm phần 757 cây/ha, 6 loài tham gia tổ thành): Công thức tổ thành: $34,13\text{ Tsgln} + 19,53\text{ Bx} + 11,11\text{ M} + 8,80\text{ Kg} + 8,01\text{ Lcv} + 5,28\text{ Tđ} + 12,82\text{ Lk}$ (Lcv: Lá chân vịt; Tđ: Thông đỏ). Thiết sam giả lá ngắn chiếm ưu thế vượt trội với $IVI = 34,13%$.
• Vị trí đỉnh núi tại Đồng Văn (tổng mật độ lâm phần 556 cây/ha, 7 loài tham gia tổ thành): Công thức tổ thành: $46,14\text{ Tsgln} + 12,46\text{ Td} + 10,65\text{ Nlb} + 9,73\text{ Tt} + 7,86\text{ Cc} + 7,85\text{ Ttln} + 5,32\text{ M}$ (Nlb: Nhọc lá bạc; Tt: Thông tre; Cc: Cẩm chi; Ttln: Thông tre lá ngắn). Thiết sam giả lá ngắn chiếm tỷ lệ $IVI = 46,14%$.
• Vị trí sườn núi tại Đồng Văn (tổng mật độ lâm phần 503 cây/ha, 6 loài tham gia tổ thành): Công thức tổ thành: $58,25\text{ Tsgln} + 10,71\text{ Td} + 8,27\text{ N} + 7,30\text{ K} + 6,04\text{ Tc} + 5,20\text{ Ttln}$ (N: Nhọc; K: Kẹn; Tc: Thôi chanh). Thiết sam giả lá ngắn chiếm ưu thế tuyệt đối với $IVI = 58,25%$.

3. Tác động kinh tế - xã hội và khai thác tài nguyên

Kết quả khảo sát nông hộ tại huyện Quản Bạ chỉ ra các loại lâm sản bị khai thác phục vụ tiêu dùng và buôn bán gồm các loài gỗ quý (Bách xanh, Nghiến, Trai, Bách vàng), củi gỗ tạp, thuốc nam (thuốc đắng), măng, rau rừng, phong lan và mật ong. Tần suất vào rừng bình quân của người dân là 9 lần/tháng; khối lượng khai thác động vật rừng trung bình đạt 0,67 kg/tháng/hộ.

4. Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất

Trên cơ sở phân tích nguyên nhân suy thoái, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp quản lý lâm sinh và chính sách gồm:

• Tăng cường năng lực quản lý: Tập huấn định kỳ nghiệp vụ tuần tra, kiểm soát, giám sát đa dạng sinh học cho cán bộ Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn theo quy định tại Nghị định 119/2006/NĐ-CP và Quyết định 186/2006/QĐ-TTg.
• Phân định ranh giới thực địa: Tổ chức cắm hệ thống cột mốc bê tông cố định phân định ranh giới giữa khu bảo tồn và vùng đệm tại các khu vực tiếp giáp khu dân cư; lắp đặt hệ thống biển báo tại các cửa ngõ vào rừng.
• Kiểm soát sinh kế và tài nguyên: Ký cam kết không khai thác buôn bán lâm sản trái phép; quy hoạch vùng canh tác nương rẫy cố định để chấm dứt tình trạng du canh phát-đốt-cốt-trỉa; kiểm soát chặt chẽ việc thu hái lâm sản ngoài gỗ; xây dựng phương án phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) trong mùa khô.
• Phát huy tri thức bản địa và nâng cao nhận thức: Tận dụng phong tục bảo vệ "rừng ma", "rừng đầu nguồn nước" của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao; đưa chương trình giáo dục môi trường vào hệ thống trường học địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do thời gian thực tập có hạn (02/2014 – 05/2014) và điều kiện địa hình núi đá tai mèo chia cắt hiểm trở, việc điều tra xã hội học chỉ mới tiến hành trên cỡ mẫu hạn chế (30 hộ dân tại 2 xã thuộc huyện Quản Bạ). Khóa luận chưa thực hiện được các phân tích chuyên sâu trong phòng thí nghiệm về đặc tính lý hóa của thảm mục, độ ẩm đất hốc đá và tỷ lệ nảy mầm sinh lý của hạt giống Thiết sam giả lá ngắn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi vật hậu học (mùa ra hoa, kết hạt), nghiên cứu thực nghiệm nhân giống nhân tạo (gieo ươm từ hạt và giâm hom) nhằm phục hồi nguồn gen; đồng thời mở rộng quy mô khảo sát diễn thế tự nhiên của loài trên toàn bộ khu vực Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn dữ liệu chuyên khảo phục vụ học tập, nghiên cứu và quản lý thực tiễn:

• Đối tượng sử dụng: Giảng viên, sinh viên và học viên cao học ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học, Bảo tồn đa dạng sinh học; cán bộ kỹ thuật tại Chi cục Kiểm lâm, các Ban quản lý rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên vùng núi đá vôi phía Bắc (như KBT Bát Đại Sơn, Du Già, Kim Hỷ).
• Phần giá trị tham khảo: Phương pháp luận thiết lập ô tiêu chuẩn điều tra thực vật trên địa hình karst có độ dốc cao; bộ số liệu định lượng về chỉ số $IVI$ và cấu trúc tổ thành lâm phần cây hạt trần; hệ thống giải pháp gắn kết kỹ thuật lâm sinh với phong tục bảo vệ rừng truyền thống của đồng bào miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận mật độ phân bố của Thiết sam giả lá ngắn tại Hà Giang là bao nhiêu?
Số liệu điều tra trên 48 OTC (diện tích 500 m²/ô) cho thấy mật độ cá thể ở vị trí sườn núi đạt 413 cây/ha (495 cây trên 24 OTC), trong khi ở vị trí đỉnh núi mật độ đạt 255 cây/ha (306 cây trên 24 OTC).

2. Thiết sam giả lá ngắn giữ vị trí ưu thế sinh thái như thế nào trong cấu trúc tổ thành tại Quản Bạ và Đồng Văn?
Loài luôn chiếm vị trí ưu thế cao nhất về chỉ số giá trị quan trọng ($IVI$) ở cả 4 sinh cảnh điều tra: đạt $21,76%$ ở đỉnh Quản Bạ, $34,13%$ ở sườn Quản Bạ, $46,14%$ ở đỉnh Đồng Văn và đạt mức cao nhất $58,25%$ ở sườn Đồng Văn.

3. Đặc điểm thích nghi thổ nhưỡng của loài Thiết sam giả lá ngắn trên núi đá vôi Hà Giang được mô tả như thế nào?
Loài phân bố chủ yếu trên núi đá vôi không có tầng đất mặt liên tục. Cây sinh trưởng bằng cách cắm hệ rễ cọc dài, phát triển mạnh vào các hốc đá và khe nứt chứa lớp mùn tơi xốp hình thành từ vật rơi rụng của các loài thực vật khác.

4. Những nhân tố kinh tế - xã hội chính nào đe dọa sự tồn tại của loài tại khu vực nghiên cứu?
Các nhân tố đe dọa chính gồm: tỷ lệ hộ nghèo cao (>70%), phương thức canh tác nương rẫy quảng canh "phát-đốt-cốt-trỉa" làm mất sinh cảnh rừng, tập quán khai thác gỗ quý (Bách xanh, Mun, Nghiến, Thiết sam) làm nhà/buôn bán, và hoạt động thu hái lâm sản ngoài gỗ, săn bẫy động vật tự do trong mùa nông nhàn.

5. Tác giả đề xuất giải pháp vật lý cụ thể nào để bảo vệ ranh giới Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn?
Đề xuất đóng hệ thống cột mốc ranh giới bằng bê tông trên thực địa tại các vị trí tiếp giáp giữa khu bảo tồn và khu dân cư vùng đệm, kết hợp lắp đặt hệ thống biển báo hiệu tại các trục đường chính đi vào rừng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lô Văn Bảo đã cung cấp các dẫn liệu khoa học thực chứng về hiện trạng phân bố, mật độ và vị trí ưu thế của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia) trong các quần xã thực vật núi đá vôi tại hai huyện Quản Bạ và Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Kết quả nghiên cứu làm rõ mối tương quan giữa điều kiện vi khí hậu, thổ nhưỡng hốc đá karst và các áp lực kinh tế - xã hội đến khả năng duy trì quần thể loài. Hệ thống giải pháp quản lý lâm sinh, cắm mốc ranh giới và huy động cộng đồng tham gia bảo tồn được đề xuất có tính khả thi và phù hợp với thực tiễn quản lý rừng đặc dụng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay sự suy giảm về đa dạng sinh học đang diễn mạnh mẽ, đặc biệt là các loài cây quý hiếm có nhiều giá trị về mặt sinh thái và kinh tế như loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifovila W.Fu, 1975) họ Thông (Pinaceae) còng đang đứng trước nguy cơ đó. Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội tiếp theo đòi hỏi chúng ta có nhận thức và hành động để đạt sự bền vững, trong đó có nhu cầu nghiên cứu và bảo tồn các loài đặc hữu, quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng và có nhiều giá trị không chỉ về sinh học, sinh thái môi trường, mà còn cho đời sống xã hội, trong đó có loài Thiết sam giả lá ngắn. Rừng là yếu tố cơ bản của môi trường, luôn giữ một vai trò quan trọng không gì thay thế được đối với việc phòng hộ, duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ tính đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen, cung cấp nhiều loại lâm sản quý phục vụ nhu cầu cuộc sống của hàng triệu đồng bào miền núi… đáp ứng những nhu cầu cơ bản ngày càng cao của con người. Tuy nhiên, khi xã hội ngày càng phát triển, sự gia tăng dân số càng không thể thay thế được trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường, rừng càng ngày bị thu hẹp về diện tích, giảm sút về chất lượng.

Nguyên nhân chủ yếu của mất rừng là sự can thiệp thiếu hiểu biết của con người, với đời sống khó khăn, nghèo đói thì con người đã tác động vào rừng một cách quá khả năng tự phục hồi của nó. Ngoài ra, còn có những nguyên nhân liên quan tới tính không hợp lý của các kỹ thuật lâm sinh, hoặc những biện pháp về kinh tế xã hội đã làm gia tăng những tác động tiêu cực đến rừng. Ở Việt Nam, trong 50 năm trở lại đây rừng đã bị tàn phá rất nhiều, diện tích rừng hiện nay chỉ còn khoảng 13,8 triệu ha, phần lớn những khu rừng còn lại này tập trung ở những vùng núi cao. Với 2 mọi nỗ lực trồng và bảo vệ rừng năm 2012 tỷ lệ che phủ rừng đạt 40,7%.

Tuy nước ta có nhiều loài động, thực vật và côn trùng rất phong phú và đa dạng nhưng hiện nay tình trạng xâm hại trái phép nguồn tài nguyên rừng đang diễn ra ngày càng phức tạp dẫn đến nhiều loài cây gỗ có giá trị cao hoặc quý hiếm, đặc hữu dần mất đi như Thiết sam giả lá ngắn, Pơ Mu (Fokienia hodginsii), Du sam (Keteleeria evelyniana Master), Bách xanh (Calocedrus macrolepis Kurz ),…và thay vào đó là các loài cây ít giá trị. Đây là mối nguy hại lớn đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn nói riêng ở đây. Loài Thiết sam giả lá ngắn còn được gọi là Thông núi đá, Súa cứng (Mông) có phân bố ở Trung Quốc (Quý Châu, Quảng Tây) và Việt Nam có ở các tỉnh vùng Đông Bắc như Bắc Kạn (Na Rì), Cao Bằng (Nguyên Bình, Trà Lĩnh, Hạ Lang, Bảo Lạc), Hà Giang (Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc), trong 10 năm trở lại đây, kích thước quần thể suy giảm tới trên 50%, diện tích phân bố hiện < 2000 km2, quần thể bị chia cắt, mọc rải rác trên các đỉnh núi đá vôi ở vùng Đông Bắc, có chỗ mọc gần như thuần loài (Kim Hỉ) (Bộ NN & PTNT, 2010) [3]. Là một trong số 33 loài cây lá kim bản địa ở Việt Nam.

TSGLN là cây có gỗ đẹp và bền, thường mọc trên các đỉnh núi đá vôi có độ cao từ 500 – 1500m so với mặt nước biển. Loài này mang nhiều ý nghĩa về sinh thái, giá trị thương mại, giá trị sử dụng, giá trị văn hóa cảnh quan. Hiện nay vùng phân bố tự nhiên bị thu hẹp nhanh chóng và một số cá thể trưởng thành của loài bị giảm sút nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu là do khai thác gỗ vì mục đích thương mại và xây dựng, làm hàng mỹ nghệ, điều kiện hoàn cảnh sống thay đổi, quần thể bị chia cắt, khả năng tái sinh kém. Vì vậy, loài này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Cần phải có ngay biện pháp kịp thời để bảo tồn và hướng tới phát triển nhân rộng loài cây gỗ quý, hiếm ở vùng núi đá vôi. 3 Thiết sam giả lá ngắn được đề nghị là loài bổ sung vào danh lục các loài quý hiếm và nguy cấp theo nghị định 32/NĐ-CP/2006 nghiêm cấm khai thác và sử dụng với mục đích thương mại. Thuộc bậc VU theo sách đỏ Việt Nam 2007 và danh lục đỏ IUCN. Nếu không có những biện pháp bảo vệ và nhân rộng thì loài này sẽ có nguy cơ bị tuyệt chủng.

Những nghiên cứu về Thiết sam giả lá ngắn trên núi đá vôi ở nước ta còn nhiều hạn chế, các nghiên cứu mới chỉ tập trung vào việc sơ bộ mô tả đặc điểm hình thái, sinh thái, những thông tin về khả năng tái sinh ngoài tự nhiên còn rất ít. Để bảo tồn loài quý hiếm này cần thiết phải có những nghiên cứu sâu về đặc điểm hình thái, sinh thái học và vật hậu. Vì vậy việc nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn là điều cần thiết, góp phần giải quyết các các vấn đề đang đặt ra cho bảo tồn một loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị về nhiều mặt nhưng đang đứng trước nguy cơ bị xâm hại và tuyệt chủng. Trước thực trạng đó tôi đó tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) tại tỉnh Hà Giang”.

Mục đích nghiên cứu Điều tra nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn làm cơ sở cho việc đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn có hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá được một số nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài Thiết sam giả lá ngắn tại tỉnh Hà Giang Đề xuất được một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn tại tỉnh Hà Giang. Ý nghĩa của đề tài 1. Trong học tập và nghiên cứu khoa học Qua quá trình thực hiện chuyên đề, sinh viên sẽ được thực hành nghiên cứu khoa học, biết phân bổ thời gian một cách hợp lý và khoa học trong công việc để đạt được kết quả cao trong quá trình làm việc, đồng thời là cơ sở khoa học để nâng cao hiểu biết thêm về kiến thức thực tế, tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường, bổ sung tư liệu cho học tập.

Trong thực tiễn và sản xuất Áp dụng những kiến thức đã học của nhà trường vào thực tế, góp phần nâng cao hiệu quả việc bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn. Biết được một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn tại tỉnh Hà Giang. Hạn chế và ngăn ngừa sự suy thoái của loài Thiết sam giả lá ngắn, trên cơ sở đó bước đầu đề xuất được các giải pháp tăng số lượng và chất lượng loài Thiết sam giả lá ngắn. 5 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học Sự tồn tại và phát triển của một loài cây rừng phụ thuộc vào sự ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái tổng hợp, ngoài các nhân tố sinh thái có tính khu vực như khí hậu, đất đai, thì nó còn bị sự ảnh hưởng của các nhân tố tiểu hoàn cảnh rừng như địa hình, ánh sáng dưới tán rừng, nhiệt độ trong rừng, quan hệ tổ thành loài, đai cao, vị trí sống, dinh dưỡng, độ ẩm đất, thực bì, thảm mục…và các nhân tố này lại có mối quan hệ qua lại chặt chẽ, do vậy nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển cây rừng phải dựa trên quan điểm tổng hợp, không tách rời từng nhân tố. Phương pháp tiếp cận vấn đề này của đề tài sẽ dựa vào thu thập số liệu sinh thái tổng hợp liên quan đến phân bố, tái sinh loài trên hiện trường, áp dụng phương pháp kế thừa số liệu của các công trình đã công bố kết hợp với điều tra khảo sát, bố trí thí nghiệm ngoài thực địa, phân tích trong phòng để làm cơ sở nghiên cứu đối tượng Thiết sam giả lá ngắn. Trên thế giới Nhiều nhà khoa học đã dày công nghiên cứu về sinh thái, đặc biệt là mỗi quan hệ giữa các loài thực vật, các quần thể đối với rừng mưa nhiệt đới, trong đó đáng chú ý là công trình cấu trúc rừng mưa đã mang lại kết quả có giá trị như Baur G.N (1964) [1] đã nghiên cứu các vấn đề sinh thái trong kinh doanh rừng mưa, phục hồi và quản lý rừng mưa nhiệt đới, khi nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái đến tái sinh tự nhiên ở rừng nhiệt đới, tác giả có nhận xét: trong rừng nhiệt đới nếu thiếu ánh sáng thì sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây con, còn đối với sự nảy mầm và phát triển của cây mầm thì ảnh hưởng không rõ ràng.P, 1971) [7] đã nghiên cứu các vấn đề 6 sinh thái nói chung và sinh thái trong rừng mưa nhiệt đới làm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu sinh thái loài và cấu trúc rừng. Trong chế độ khí hậu có các nhân tố bức xạ mặt trời, nhiệt độ, ẩm độ, không khí.

Việc nghiên cứu các nhân tố đó để làm căn cứ tác động kỹ thuật lâm sinh đó được nhiều tác giả thực hiện. Theo Laslo pancel, 99% năng lượng của trái đất thu nhận được từ mặt trời. Nhà lâm sinh học người Đức Bếch-sơ đã nói: “ ánh sáng là chiếc đòn bẩy mà lâm học điều khiển sự sống của rừng theo hướng có lợi về kinh tế” (Phùng Ngọc Lan và cs, 1992) [6]. Ảnh hưởng của ánh sáng đến quá trình sinh lý ở thực vật đó được các nhà thực vật học nghiên cứu theo nhiều góc độ khác nhau.

Oscretcov đã nghiên cứu cường độ quang hợp của lá Thông trong bóng và ngoài ánh sáng ở điều kiện chiếu sáng khác nhau và thu được kết quả sau: ở độ chiếu sang thấp (vào khoảng 1000 đến 2000 lux), cường độ quang hợp lá trong bóng bằng 2 đến 4 lần so với ngoài sáng. Nhưng ở cường độ chiếu sáng cao (2000 đến 4000 lux) thì cường độ quang hợp là ngoài sáng tăng hơn nhiều lần (Nguyễn Minh Đức, 1998) [4].