Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng đánh giá kết quả điều trị xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày tá tràng ở bệnh nhân cao tuổi bệnh viện đa khoa trung tâm an giang năm 20

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng trong điều trị xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày tá tràng ở bệnh nhân cao tuổi tại An Giang.

• Tác giả: Nguyễn Minh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. BS Nguyễn Ngọc Rạng
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng, Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Xuất Huyết Tiêu Hóa Do Loét Dạ Dày - Tá Tràng Ở Bệnh Nhân Cao Tuổi Tại An Giang
• Loại tài liệu: Luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Loét dạ dày - tá tràng
• 1.2. Xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• 1.4. Điều trị xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• 1.5. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng ở người cao tuổi
• 1.6. Các nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• 3.3. Kết quả điều trị và một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Về đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.2. Về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của của xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• 4.3. Về kết quả và một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU
• PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: QUYẾT ĐỊNH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC 4: BIÊN BẢN HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC 5: GIẤY XÁC NHẬN CHỈNH SỬA LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xuất Huyết Tiêu Hóa Do Loét DDTT An Giang

Xuất huyết tiêu hóa (XHTH) do loét dạ dày - tá tràng là một cấp cứu nội khoa thường gặp, đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi. Tình trạng này xảy ra khi máu thoát ra khỏi lòng mạch vào ống tiêu hóa, gây ra các triệu chứng như nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Tại An Giang, số lượng bệnh nhân XHTH trên người cao tuổi đang có xu hướng gia tăng. Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị XHTH do loét dạ dày - tá tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang năm 2018-2019. Tỷ lệ tử vong do XHTH trên toàn cầu dao động từ 5% đến 10%, và thường xảy ra ở bệnh nhân lớn tuổi có bệnh nền hoặc xuất huyết tái phát. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến XHTH là rất quan trọng để cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân.

1.1. Định Nghĩa và Dịch Tễ Học Xuất Huyết Tiêu Hóa DDTT

Xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng là tình trạng chảy máu từ các tổn thương loét ở dạ dày hoặc tá tràng, nằm phía trên góc Treitz. Đây là một cấp cứu tiêu hóa thường gặp, với tần suất mắc bệnh dao động từ 36 đến 160 ca trên 100.000 dân mỗi năm. Tỷ lệ tử vong có thể lên đến 14%, đặc biệt ở người cao tuổi. Theo nghiên cứu, hơn 50% trường hợp xuất huyết tiêu hóa trên là do loét dạ dày - tá tràng.

1.2. Cơ Chế Bệnh Sinh Xuất Huyết Tiêu Hóa Do Loét DDTT

Cơ chế bệnh sinh của loét dạ dày - tá tràng liên quan đến sự mất cân bằng giữa các yếu tố tấn công (acid dạ dày, pepsin, Helicobacter pylori (HP), NSAIDs) và yếu tố bảo vệ (prostaglandins, bicarbonate). Xuất huyết tiêu hóa xảy ra khi ổ loét làm tổn thương các mạch máu. Việc sử dụng NSAIDs ức chế tổng hợp prostaglandins, làm tăng nguy cơ loét và chảy máu. Nhiễm Helicobacter pylori (HP) cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng.

II. Yếu Tố Nguy Cơ Gây Xuất Huyết Tiêu Hóa Ở Người Cao Tuổi

Nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày - tá tràng ở bệnh nhân cao tuổi. Việc sử dụng NSAIDs và aspirin là một trong những nguyên nhân hàng đầu. Các bệnh lý đi kèm như bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, bệnh gan mạn, suy tim, và đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ. Thói quen sinh hoạt như hút thuốc lá, uống rượu bia, và stress cũng góp phần vào sự phát triển của loét và xuất huyết tiêu hóa. Ngoài ra, tình trạng cao tuổi làm suy giảm chức năng bảo vệ niêm mạc dạ dày, khiến người lớn tuổi dễ bị tổn thương hơn.

2.1. Ảnh Hưởng Của Thuốc NSAIDs và Aspirin Đến Xuất Huyết

NSAIDs (thuốc kháng viêm không steroid) và aspirin là những yếu tố nguy cơ quan trọng gây xuất huyết tiêu hóa ở người cao tuổi. Các thuốc này ức chế sản xuất prostaglandin, làm giảm khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày và tá tràng, dẫn đến hình thành loét và tăng nguy cơ chảy máu. Việc sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc, đặc biệt là ở bệnh nhân cao tuổi, càng làm tăng nguy cơ này.

2.2. Vai Trò Của Bệnh Lý Nền Trong Xuất Huyết Tiêu Hóa

Các bệnh lý nền như bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, bệnh gan mạn, suy tim, và đái tháo đường làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa ở bệnh nhân cao tuổi. Các bệnh này có thể ảnh hưởng đến chức năng đông máu, làm suy yếu niêm mạc dạ dày, hoặc làm giảm khả năng phục hồi sau tổn thương. Việc quản lý và điều trị tốt các bệnh lý nền là rất quan trọng để giảm nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.

2.3. Thói Quen Sinh Hoạt và Nguy Cơ Xuất Huyết Tiêu Hóa

Thói quen sinh hoạt như hút thuốc lá, uống rượu bia, và stress có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa. Hút thuốc lá làm giảm lưu lượng máu đến niêm mạc dạ dày và làm chậm quá trình lành vết loét. Uống rượu bia gây kích ứng niêm mạc dạ dày và làm tăng sản xuất acid. Stress có thể làm tăng sản xuất acid và làm suy yếu hệ miễn dịch, làm tăng nguy cơ nhiễm Helicobacter pylori (HP).

III. Chẩn Đoán Xuất Huyết Tiêu Hóa Do Loét DDTT Hướng Dẫn

Chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày - tá tràng bao gồm đánh giá lâm sàng, xét nghiệm và nội soi tiêu hóa. Đánh giá lâm sàng bao gồm khai thác tiền sử bệnh, các yếu tố nguy cơ, và các triệu chứng như nôn ra máu, đi ngoài phân đen. Xét nghiệm máu giúp đánh giá mức độ mất máu và các yếu tố đông máu. Nội soi tiêu hóa là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất, cho phép xác định vị trí và nguyên nhân chảy máu, cũng như thực hiện các biện pháp cầm máu. Các thang điểm như Rockall và Blatchford được sử dụng để đánh giá nguy cơ và tiên lượng bệnh.

3.1. Đánh Giá Lâm Sàng và Xét Nghiệm Ban Đầu

Đánh giá lâm sàng bao gồm khai thác tiền sử bệnh (sử dụng NSAIDs, tiền sử loét dạ dày - tá tràng), các yếu tố nguy cơ (hút thuốc, uống rượu), và các triệu chứng (nôn ra máu, đi ngoài phân đen). Xét nghiệm máu giúp đánh giá mức độ mất máu (Hb, Hct), chức năng đông máu, và các bệnh lý nền. Các chỉ số sinh tồn (mạch, huyết áp) cũng cần được theo dõi sát.

3.2. Vai Trò Của Nội Soi Tiêu Hóa Trong Chẩn Đoán

Nội soi tiêu hóa là phương pháp chẩn đoán quan trọng nhất để xác định vị trí và nguyên nhân chảy máu. Nội soi cho phép quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày và tá tràng, xác định vị trí ổ loét, đánh giá mức độ chảy máu, và thực hiện các biện pháp cầm máu (tiêm epinephrine, kẹp clip). Phân loại Forrest được sử dụng để đánh giá nguy cơ tái xuất huyết.

3.3. Sử Dụng Thang Điểm Rockall và Blatchford Đánh Giá Nguy Cơ

Thang điểm Rockall và Blatchford là các công cụ hữu ích để đánh giá nguy cơ và tiên lượng bệnh nhân xuất huyết tiêu hóa. Thang điểm Rockall đánh giá nguy cơ tử vong, trong khi thang điểm Blatchford đánh giá nguy cơ cần can thiệp. Việc sử dụng các thang điểm này giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp và kịp thời.

IV. Phương Pháp Điều Trị Xuất Huyết Tiêu Hóa Do Loét DDTT

Điều trị xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày - tá tràng bao gồm hồi sức cấp cứu, cầm máu và điều trị nguyên nhân. Hồi sức cấp cứu bao gồm truyền dịch, truyền máu để ổn định huyết động. Cầm máu có thể thực hiện bằng nội soi tiêu hóa (tiêm epinephrine, kẹp clip, đốt điện) hoặc phẫu thuật trong trường hợp thất bại với nội soi. Điều trị nguyên nhân bao gồm sử dụng PPI (ức chế bơm proton) để giảm acid dạ dày và kháng sinh để diệt Helicobacter pylori (HP).

4.1. Hồi Sức Cấp Cứu và Ổn Định Huyết Động

Hồi sức cấp cứu là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong điều trị xuất huyết tiêu hóa. Bệnh nhân cần được truyền dịch, truyền máu để ổn định huyết động. Theo dõi sát các chỉ số sinh tồn (mạch, huyết áp, nhịp thở) và đảm bảo cung cấp đủ oxy. Trong trường hợp nặng, bệnh nhân có thể cần được đặt nội khí quản và thở máy.

4.2. Cầm Máu Qua Nội Soi Tiêu Hóa Kỹ Thuật

Nội soi tiêu hóa là phương pháp cầm máu hiệu quả trong nhiều trường hợp xuất huyết tiêu hóa. Các kỹ thuật cầm máu qua nội soi bao gồm tiêm epinephrine, kẹp clip, đốt điện. Tiêm epinephrine giúp co mạch và giảm lưu lượng máu đến ổ loét. Kẹp clip giúp đóng kín mạch máu bị tổn thương. Đốt điện giúp cầm máu bằng nhiệt.

4.3. Điều Trị Nguyên Nhân Gây Loét Dạ Dày Tá Tràng

Điều trị nguyên nhân gây loét dạ dày - tá tràng là rất quan trọng để ngăn ngừa tái phát xuất huyết tiêu hóa. Sử dụng PPI (ức chế bơm proton) để giảm acid dạ dày và tạo điều kiện cho vết loét lành. Nếu bệnh nhân nhiễm Helicobacter pylori (HP), cần sử dụng phác đồ kháng sinh để diệt HP. Tránh sử dụng NSAIDs và aspirin nếu có thể.

V. Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Xuất Huyết Tiêu Hóa Tại An Giang

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang năm 2018-2019 đã khảo sát đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày - tá tràng ở bệnh nhân cao tuổi. Kết quả cho thấy tỷ lệ thành công của điều trị nội soi là khá cao. Tuy nhiên, tỷ lệ tái xuất huyết và tử vong vẫn còn đáng kể, đặc biệt ở bệnh nhân có bệnh lý nền nặng. Nghiên cứu cũng xác định một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị, như tuổi tác, mức độ xuất huyết, và bệnh lý đi kèm.

5.1. Tỷ Lệ Thành Công và Tái Xuất Huyết Sau Điều Trị

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công của điều trị nội soi trong việc cầm máu là khá cao. Tuy nhiên, tỷ lệ tái xuất huyết vẫn còn đáng kể, đặc biệt ở bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, bệnh lý nền nặng, và loét lớn. Việc theo dõi sát và điều trị dự phòng tái xuất huyết là rất quan trọng.

5.2. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Kết Quả Điều Trị

Nghiên cứu xác định một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị xuất huyết tiêu hóa, bao gồm tuổi tác, mức độ xuất huyết, bệnh lý đi kèm, và vị trí ổ loét. Bệnh nhân cao tuổi có bệnh lý nền nặng thường có tiên lượng xấu hơn. Mức độ xuất huyết nặng cũng làm tăng nguy cơ tử vong. Vị trí ổ loét ở dạ dày có thể liên quan đến nguy cơ tái xuất huyết cao hơn so với loét tá tràng.

5.3. Đánh Giá Chi Phí Điều Trị và Gánh Nặng Bệnh Tật

Điều trị xuất huyết tiêu hóa gây ra gánh nặng lớn về chi phí y tế. Chi phí điều trị bao gồm chi phí nằm viện, chi phí nội soi, chi phí thuốc men, và chi phí truyền máu. Xuất huyết tiêu hóa cũng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, gây ra các triệu chứng khó chịu, hạn chế hoạt động, và tăng nguy cơ tử vong. Cần có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả để giảm gánh nặng bệnh tật.

VI. Dự Phòng Xuất Huyết Tiêu Hóa Do Loét DDTT Bí Quyết

Dự phòng xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày - tá tràng bao gồm các biện pháp giảm nguy cơ loét và ngăn ngừa tái xuất huyết. Các biện pháp này bao gồm tránh sử dụng NSAIDs và aspirin nếu không cần thiết, điều trị Helicobacter pylori (HP), sử dụng PPI (ức chế bơm proton) dự phòng ở bệnh nhân có nguy cơ cao, và thay đổi lối sống (bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, giảm stress).

6.1. Hạn Chế Sử Dụng NSAIDs và Aspirin Lưu Ý

Hạn chế sử dụng NSAIDs và aspirin là biện pháp quan trọng để dự phòng xuất huyết tiêu hóa. Nếu cần thiết sử dụng, nên dùng liều thấp nhất có hiệu quả và kết hợp với PPI (ức chế bơm proton) để bảo vệ niêm mạc dạ dày. Cân nhắc sử dụng các thuốc giảm đau khác không gây hại cho dạ dày.

6.2. Điều Trị Helicobacter Pylori HP Phác Đồ

Điều trị Helicobacter pylori (HP) là biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa tái phát loét dạ dày - tá tràng và xuất huyết tiêu hóa. Sử dụng phác đồ kháng sinh phù hợp để diệt HP. Kiểm tra lại sau điều trị để đảm bảo HP đã được loại bỏ hoàn toàn.

6.3. Thay Đổi Lối Sống và Chế Độ Dinh Dưỡng

Thay đổi lối sống và chế độ dinh dưỡng có thể giúp giảm nguy cơ loét dạ dày - tá tràng và xuất huyết tiêu hóa. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, giảm stress, ăn uống điều độ, tránh các thức ăn gây kích ứng dạ dày (đồ chua, cay, nóng). Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục thường xuyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xuất huyết tiêu hóa trên là một trong những cấp cứu nội khoa và ngoại khoa phổ biến nhất trong chuyên ngành tiêu hóa. Theo các thống kê y khoa quốc tế, tỷ lệ xuất huyết tiêu hóa trên tại các nước phương Tây ước tính khoảng 50 ca trên 100.000 dân mỗi năm, trong đó hơn 50% trường hợp bắt nguồn từ tổn thương loét dạ dày - tá tràng. Đáng chú ý, có khoảng 15% đến 20% bệnh nhân mắc viêm loét dạ dày - tá tràng từng trải qua ít nhất một lần biến chứng chảy máu, và tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân cao tuổi dao động từ 3% đến 14%. Tại Việt Nam, sự gia tăng dân số già đi cùng với việc lạm dụng các loại thuốc giảm đau kháng viêm đã làm gia tăng đáng kể số ca nhập viện vì xuất huyết tiêu hóa nặng.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu xuất phát từ thực trạng bệnh nhân cao tuổi thường có nhiều bệnh lý nền phối hợp, thành mạch xơ vữa và triệu chứng lâm sàng mờ nhạt, khiến nguy cơ chảy máu tái phát và tử vong tăng cao. Đề tài hướng tới hai mục tiêu cụ thể: thứ nhất, khảo sát toàn diện các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng ở người cao tuổi; thứ hai, đánh giá kết quả điều trị và phân tích các yếu tố liên quan đến hiệu quả can thiệp.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Khoa Nội tiêu hóa và Khoa Hồi sức tích cực thuộc Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang trong giai đoạn từ tháng 3 năm 2018 đến tháng 5 năm 2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các bác sĩ lâm sàng tối ưu hóa quy trình chẩn đoán sớm, can thiệp nội soi cầm máu kịp thời, giảm tỷ lệ truyền máu và rút ngắn thời gian điều trị nội trú cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết cân bằng sinh lý bệnh học giữa các yếu tố tấn công (axit clohydric, men pepsin, vi khuẩn Helicobacter pylori, thuốc chống viêm không steroid) và các yếu tố bảo vệ niêm mạc (lớp chất nhầy mucin, bicacbonat, mạng lưới tưới máu vi mạch và prostaglandin). Khi sự cân bằng này bị phá vỡ, các ổ loét ăn sâu vào lớp cơ niêm và làm thủng các nhánh mạch máu thuộc hệ thống động mạch thân tạng hoặc động mạch mạc treo tràng trên, dẫn đến xuất huyết ồ ạt.

Ở bệnh nhân cao tuổi, quá trình xơ vữa mạch máu làm giảm khả năng tự co hồi cầm máu, đồng thời hiện tượng thoái hóa niêm mạc khiến các tổn thương loét chậm liền sẹo. Để phân tầng mức độ nguy cơ và định hướng phác đồ, đề tài ứng dụng các mô hình đánh giá chuẩn mực:

• Thang điểm lâm sàng Blatchford (thang điểm từ 0 đến 23) giúp đánh giá tiên lượng trước nội soi.
• Thang điểm Rockall toàn diện (từ 0 đến 11 điểm) kết hợp biến số lâm sàng và hình ảnh nội soi để dự đoán nguy cơ tái xuất huyết và tỷ lệ tử vong.
• Hệ thống phân loại Forrest qua nội soi tiêu hóa nhằm xác định chính xác tính chất tổn thương đáy ổ loét (từ độ Ia phun máu thành tia đến độ III đáy sạch).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích. Dữ liệu được thu thập trực tiếp từ 123 bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên nhập viện cấp cứu với chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với mức tin cậy 95%, sai số cho phép 6%, dựa trên tỷ lệ điều trị thành công ghi nhận từ y văn quốc tế là 87%. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng liên tục từ tháng 3/2018 đến tháng 5/2019 cho đến khi đủ số lượng đối tượng đạt chuẩn.

Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm các bệnh nhân có triệu chứng nôn ra máu hoặc tiêu phân đen, được xác nhận có ổ loét dạ dày tá tràng qua nội soi thực quản - dạ dày - tá tràng. Nghiên cứu loại trừ các trường hợp chảy máu do giãn vỡ tĩnh mạch thực quản, tổn thương đường tiêu hóa dưới hoặc bệnh nhân không đồng ý tham gia. Toàn bộ số liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm thống kê y sinh học Stata phiên bản 12.0. Việc lựa chọn các phép kiểm Chi-bình phương, phép kiểm chính xác Fisher cho biến định tính và kiểm định T-Student, Mann-Whitney cho biến định lượng với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05 đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy của các kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích trên 123 bệnh nhân tham gia nghiên cứu ghi nhận độ tuổi trung bình là 75,8 ± 9,7 tuổi (dao động từ 60 đến 96 tuổi). Trong đó, nhóm bệnh nhân từ 70 tuổi trở lên chiếm tỷ lệ áp đảo với 65,9%, riêng nhóm trên 80 tuổi chiếm tới 38,2%. Về phân bố giới tính, nam giới chiếm 54,5% (67 trường hợp), cao gấp 1,2 lần so với nữ giới (45,5% - 56 trường hợp).

Về tiền sử bệnh tật và các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp là bệnh lý đồng mắc phổ biến nhất với tỷ lệ 56,9% (70 bệnh nhân), tiếp theo là tiền sử bệnh lý dạ dày tá tràng chiếm 26,8% (33 bệnh nhân) và bệnh thận mạn tính chiếm 22,0% (27 bệnh nhân). Các bệnh lý tim mạch khác như thiếu máu cơ tim và suy tim cùng ghi nhận tỷ lệ tương ứng là 13,8% và 12,2%. Đáng chú ý, có 50,4% bệnh nhân mắc 1 bệnh kèm theo và 30,1% mắc từ 2 bệnh lý kết hợp trở lên. Tỷ lệ bệnh nhân có tiền sử sử dụng các thuốc kháng viêm giảm đau không steroid hoặc aspirin trước khi nhập viện là 27,6% (34 trường hợp). Tỷ lệ tái phát xuất huyết tiêu hóa trong vòng 12 tháng trước đó là 9,8%.

Về biểu hiện lâm sàng khi nhập viện, đa số bệnh nhân ở trạng thái tỉnh táo với 97,6% (120 trường hợp), trong khi tỷ lệ có biểu hiện kích thích là 0,8% và lơ mơ hoặc hôn mê là 1,6%.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thu được phản ánh rõ nét đặc thù bệnh lý xuất huyết tiêu hóa ở nhóm người cao tuổi tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuổi thọ trung bình của mẫu nghiên cứu đạt mức 75,8 tuổi, tương đương với các báo cáo chuyên khoa lão khoa tại các bệnh viện tuyến trung ương. Tỷ lệ nam giới chiếm đa số (54,5%) phù hợp với thói quen sinh hoạt và tần suất phơi nhiễm với các yếu tố nguy cơ như thuốc lá hay rượu bia trong cộng đồng.

Sự hiện diện của các bệnh mạn tính đi kèm (hơn 80% có từ 1 bệnh phối hợp trở lên) lý giải vì sao người cao tuổi thường gặp diễn tiến nặng khi mất máu cấp. Tổn thương do dùng thuốc kháng viêm không steroid (chiếm 27,6%) là nguyên nhân hàng đầu làm suy giảm prostaglandin bảo vệ bề mặt niêm mạc. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Ngô Văn Thuyền tại Bệnh viện Chợ Rẫy với 79,2% bệnh nhân cao tuổi có bệnh nội khoa phối hợp và 56,1% có tiền sử dùng thuốc giảm đau.

Trong thực hành lâm sàng, các dữ liệu về phân bố bệnh lý đồng mắc và phân loại nguy cơ Forrest được tổng hợp trực quan qua các biểu đồ hình cột và bảng đối chiếu nguy cơ. Việc áp dụng phác đồ phối hợp giữa can thiệp tiêm cầm máu qua nội soi bằng dung dịch adrenalin pha loãng kết hợp truyền tĩnh mạch liên tục thuốc ức chế bơm proton liều cao đã giúp nâng cao tỷ lệ ổn định huyết động, hạn chế tối đa nguy cơ phẫu thuật cấp cứu và giảm thiểu tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị xuất huyết tiêu hóa trên do loét dạ dày - tá tràng ở bệnh nhân cao tuổi, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị trọng tâm:

1. Thiết lập quy trình phân tầng nguy cơ sớm tại khoa cấp cứu: Ban Giám đốc và Hội đồng Khoa học Bệnh viện cần chỉ đạo áp dụng thường quy thang điểm Blatchford và Rockall ngay khi tiếp nhận bệnh nhân trên 60 tuổi, mục tiêu thực hiện nội soi chẩn đoán và can thiệp trong vòng 12 đến 24 giờ đầu cho 100% ca bệnh nghi ngờ, hoàn thành triển khai trong quý 1 năm 2020.
2. Chuẩn hóa phác đồ sử dụng thuốc ức chế bơm proton liều cao: Bác sĩ điều trị tại Khoa Nội tiêu hóa và Hồi sức tích cực cần tuân thủ phác đồ tiêm tĩnh mạch Esomeprazol 80mg khởi đầu, sau đó duy trì truyền tĩnh mạch liên tục 8mg/giờ trong 72 giờ đầu, kiểm soát pH dịch vị trên mức 6 nhằm giảm tỷ lệ tái xuất huyết xuống dưới 5%.
3. Tăng cường giám sát kê đơn thuốc kháng viêm và chống đông: Khoa Dược phối hợp các bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Cơ xương khớp rà soát các chỉ định dùng thuốc chống viêm không steroid, aspirin và thuốc chống đông trên bệnh nhân cao tuổi; bắt buộc kê đơn kèm thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày đường uống cho 100% bệnh nhân có nguy cơ cao từ quý 2 năm 2020.
4. Xây dựng chương trình theo dõi và quản lý bệnh nhân sau xuất viện: Đội ngũ y tế tuyến cơ sở và phòng khám ngoại trú lập hồ sơ theo dõi định kỳ mỗi 1 đến 3 tháng cho bệnh nhân sau xuất viện, thực hiện xét nghiệm tầm soát và điều trị triệt để vi khuẩn Helicobacter pylori, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ tái phát xuất huyết trong 12 tháng từ 9,8% xuống dưới mức 3%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Nội tiêu hóa và Cấp cứu - Hồi sức tích cực: Khai thác các dữ liệu thực chứng về phân độ Forrest, mức độ mất máu và đáp ứng điều trị với phác đồ nội soi can thiệp kết hợp thuốc ức chế bơm proton tĩnh mạch để nâng cao tỷ lệ xử trí thành công tại giường bệnh.
• Bác sĩ chuyên khoa Lão khoa và Tim mạch: Tham khảo mối liên quan mật thiết giữa các bệnh lý mạn tính (tăng huyết áp chiếm 56,9%, bệnh thận mạn chiếm 22,0%) và nguy cơ xuất huyết để cá thể hóa đơn thuốc điều trị bệnh nền một cách an toàn.
• Học viên sau đại học, Bác sĩ Chuyên khoa 2, Thạc sĩ Y học: Sử dụng tài liệu như một mẫu nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp dịch tễ học lâm sàng mô tả cắt ngang, cách thức thiết kế công cụ thu thập số liệu và kỹ thuật phân tích thống kê y học bằng phần mềm Stata.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế tuyến tỉnh: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở thực tế để xây dựng hướng dẫn chẩn đoán điều trị cấp cơ sở, phân bổ nguồn lực trang thiết bị nội soi can thiệp và dự trù cơ số máu truyền cấp cứu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao bệnh nhân cao tuổi bị loét dạ dày - tá tràng thường có nguy cơ xuất huyết nặng hơn người trẻ?

Người cao tuổi có quá trình xơ vữa mạch máu tự nhiên khiến các động mạch bị tổn thương khó tự co thắt cầm máu. Thêm vào đó, niêm mạc tiêu hóa bị teo mỏng và khả năng bù trừ huyết động suy giảm khi mất máu cấp khiến bệnh nhân dễ rơi vào tình trạng thiếu máu nặng và tụt huyết áp nhanh chóng.

Việc sử dụng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid ảnh hưởng thế nào đến biến chứng chảy máu tiêu hóa?

Thuốc kháng viêm không steroid gây ức chế men tổng hợp prostaglandin, làm suy giảm nghiêm trọng hàng rào chất nhầy và bicacbonat bảo vệ niêm mạc. Nghiên cứu ghi nhận 27,6% bệnh nhân có dùng nhóm thuốc này trước nhập viện, tạo điều kiện cho axit dạ dày ăn sâu vào mạch máu gây xuất huyết.

Ý nghĩa của phân loại Forrest trong nội soi tiêu hóa là gì?

Phân loại Forrest giúp đánh giá chính xác nguy cơ tái xuất huyết dựa trên hình ảnh tổn thương đáy ổ loét. Nhóm nguy cơ cao bao gồm phun máu thành tia (Ia), rỉ máu (Ib) và lộ mạch máu (IIa) cần được can thiệp cầm máu cơ học hoặc tiêm xơ ngay qua nội soi để giảm tỷ lệ tử vong.

Phác đồ thuốc ức chế bơm proton đường tĩnh mạch được chỉ định ra sao?

Bệnh nhân được tiêm tĩnh mạch Esomeprazol liều bolus 80mg, sau đó truyền tĩnh mạch liên tục với tốc độ 8mg/giờ trong suốt 72 giờ đầu. Phác đồ này giúp duy trì ổn định độ pH trong lòng dạ dày trên mức 6, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và bền vững của cục máu đông.

Tỷ lệ tái phát xuất huyết tiêu hóa trong vòng 1 năm ở người cao tuổi là bao nhiêu?

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang ghi nhận tỷ lệ tái phát xuất huyết trong vòng 12 tháng trước đó là 9,8%. Việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, ngưng thuốc kháng viêm không cần thiết và điều trị tiệt trừ vi khuẩn Helicobacter pylori là biện pháp quyết định để ngăn ngừa biến chứng này.

Kết luận

• Đề tài khảo sát thành công 123 bệnh nhân cao tuổi bị xuất huyết tiêu hóa do loét dạ dày - tá tràng với độ tuổi trung bình 75,8 tuổi, trong đó nam giới chiếm 54,5%.
• Xác định tỷ lệ mắc các bệnh đồng quy ở mức rất cao, dẫn đầu là tăng huyết áp (56,9%), tiền sử bệnh dạ dày tá tràng (26,8%) và bệnh thận mạn tính (22,0%).
• Khẳng định 27,6% trường hợp xuất huyết có liên quan trực tiếp đến việc sử dụng các thuốc kháng viêm giảm đau không steroid hoặc aspirin trước đó.
• Chứng minh hiệu quả của việc phân tầng nguy cơ qua nội soi theo thang điểm Forrest kết hợp điều trị thuốc ức chế bơm proton liều cao trong việc ổn định huyết động và hạn chế tái phát.
• Ghi nhận tỷ lệ tái phát xuất huyết tiêu hóa trong vòng 12 tháng ở mức 9,8%, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc quản lý bệnh nhân sau xuất viện.

Công trình đóng góp nguồn dữ liệu lâm sàng quý báu cho ngành y tế tỉnh An Giang nói riêng và Đồng bằng sông Cửu Long nói chung trong giai đoạn 2018 - 2019, đồng thời tạo tiền đề cho các nghiên cứu can thiệp đa trung tâm tiếp theo trong giai đoạn 2020 - 2025. Hãy tham khảo toàn văn luận văn để cập nhật những phát hiện chuyên sâu và ứng dụng hiệu quả vào công tác điều trị lâm sàng hàng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Loét dạ dày - tá tràng 1. Giải phẫu dạ dày tá tràng 1. Giải phẫu dạ dày Dạ dày là một đoạn ống tiêu hóa phình dãn rộng hình chữ J, nối thực quản và tá tràng, nằm sát dưới vòm hoành, ở sau cung sườn và vùng thượng vị trái, bên trái đường giữa bụng, chỉ có 1/5 đến 1/6 dạ dày nằm bên phải đường đó.

Mặt trước tiếp xúc ở đoạn trên với thùy trái gan và trực tiếp với thành bụng ở đoạn dưới, mặt sau dạ dày tiếp xúc ở đoạn dưới với tụy tạng. Dạ dày có thể tích 1,5 lít đến 2,5 lít. Về hình thể bên ngoài, dạ dày có hai thành trước và sau, hai bờ cong: lớn và nhỏ; các phần dạ dày từ trên xuống dưới là tâm vị, đáy vị, thân vị và môn vị. Dạ dày có hệ thống mạch máu và mạch bạch huyết rất phong phú.

Xuất phát từ động mạch thân tạng qua 3 nhánh: động mạch gan, động mạch lách và động mạch vành vị, các động mạch cấp máu cho dạ dày với một mạng lưới nối tiếp nhau dọc theo các bờ cong của dạ dày bao gồm: vòng mạch quanh bờ cong nhỏ, vòng mạch quanh bờ cong lớn và các nhánh cho đáy vị, phần trên thân vị và tâm vị. Mao mạch và biểu mô rất dễ chảy máu khi bị tổn thương. Phần lớn các tĩnh mạch dạ dày đổ vào hệ thống tĩnh mạch cửa qua các nhánh tĩnh mạch vành vị và thân tĩnh mạch dạ dày – tá tràng. Bạch huyết của dạ dày đổ vào chuỗi hạch vị mạc nối và chuỗi hạch tụy lách.

Dạ dày nhận được các nhánh tự chủ đến từ đám rối tạng thuộc hệ giao cảm và thân thần kinh lang thang trước và sau thuộc hệ phó giao cảm. Hệ thống thần kinh giao cảm và phó giao cảm điều khiển vận động, cảm giác và bài tiết của dạ dày. Dây thần kinh phó giao cảm theo đường đi của dây thần kinh phế vị 4 (dây X) chia ra các nhánh đi vào dạ dày tạo nên các đám rối thần kinh Meissner và Auerbach. Giải phẫu tá tràng Tá tràng là đoạn ruột nối môn vị và ruột non; chiều dài 25-30cm, có hình dạng chữ C được chia thành 4 phần: phần trên, phần xuống, phần ngang và phần lên.

Phần thứ tư của tá tràng nối với hỗng tràng được cố định ở mặt sau bởi dây chằng Treizt. Tá tràng là đoạn ống tiêu hóa quan trọng vì là nơi ống mật và ống tụy đổ vào tại đỉnh nhú tá tràng lớn. Niêm mạc tá tràng có nhiều nếp gấp tạo thành các van ngang.1: Giải phẫu DDTT [30] Mạch máu cung cấp cho tá tràng được phân nhánh từ động mạch mạc treo tràng trên, động mạch tá tụy. Cũng như dạ dày, thần kinh chi phối tá tràng thuộc hệ thống thần kinh giao cảm và phó giao cảm.

Các sợi thần kinh phó giao cảm đi từ nhánh gan của thần kinh phế vị trước và thần kinh mạc treo. Đám rối Meissner và Auerbach tận cùng trong thành tá tràng. Loét dạ dày - tá tràng Loét dạ dày là khi có ổ loét khu trú từ tâm vị đến môn vị. Loét tá tràng là khi có ổ loét dưới môn vị, ở tá tràng.

Loét có thể đơn độc hoặc nhiều ổ với hình dạng kích thước khác nhau, khi điều trị có khả năng liền sẹo và sau điều trị có khả năng tái phát. Đa số ổ loét dạ dày gặp ở hang vị, bờ cong nhỏ, góc bờ cong nhỏ, còn ở thân vị, bờ cong lớn và mặt sau dạ dày ít gặp hơn [41].