MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong hệ thống các sách được dùng trong trường đại học, bao gồm: Sách giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo, sách hướng dẫn, sách bài tập, thực hành. thì giáo trình bao giờ cũng có vị trí đặc biệt quan trọng. Giáo trình là tài liệu chính thức, chứa đựng những kiến thức cơ bản nhất của mỗi môn học, học phần được biên soạn một cách công phu, khoa học, có hệ thống, phù hợp mục tiêu, yêu cầu, phương pháp đào tạo và trình độ nhận thức của sinh viên.
Cũng chính vì thế mà trong trường đại học, bộ giáo trình chuẩn được coi là dấu hiệu thể hiện năng lực và uy tín của đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu khoa học của mỗi trường và là một trong những tiêu chí cơ bản để đánh giá và kiểm định chất lượng đào tạo của trường đại học. Với ý nghĩa và tầm quan trọng đó, mỗi trường đại học đều có hướng xây dựng và không ngừng hoàn thiện bộ giáo trình chuẩn của mình. Công tác đào tạo đại học luật nước ta có sự chậm trễ lớn so với các lĩnh vực đào tạo khác, vì vậy việc phát triển các yếu tố bảo đảm chất lượng đào tạo nói chung, trong đó có việc xây dựng hệ thống giáo trình tài liệu còn hạn chế. Mặc dù, trong những năm vừa qua Trường Đại học Luật Hà Nội và một số cơ sở đào tạo luật khác ở nước ta đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng các giáo trình đào tạo đại học luật và đã đạt được những kết quả nhất định.
Tuy nhiên, có thể nói chất lượng của nhiều giáo trình đào tạo đại học luật đang được sử dụng trong các cơ sở dao tạo luật ở nước ta hiện nay con thấp, thậm chí rất thấp. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này như: chưa có sự quan tâm và đầu tư đúng mức, năng lực và trình độ của người viết còn hạn chế, chế độ nhuận bút thấp. Nhưng trước hết phải kể đến là cho đến nay chúng ta vẫn chưa có được kế hoạch và giải pháp khả thi cho việc xây dựng bộ giáo trình chuẩn đào tạo đại học luật và việc nghiên cứu để xây dựng cơ sở khoa học cho việc xây dựng, đánh giá thâm định giáo trình dường như còn bỏ ngỏ hoặc mới dừng ở ý tưởng của một số nhà lãnh đạo, nhà giáo, nhà khoa học có tâm huyết với công tác đào tạo luật. Trong tình hình đó, việc triển khai nghiên cứu một cách toàn diện để hình thành cơ sở khoa học nhằm xây dựng và hoàn thiện bộ giáo trình chuẩn đào tạo đại học luật là nhu cầu có tính thời sự, cấp thiết và có nhiều ý nghĩa đối với đào tạo đại học luật ở nước ta hiện nay.
Đặc biệt, với chủ trương đổi mới giáo dục đại học mà một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chuyên từ chế độ đảo tạo theo niên chế sang chế độ đào tạo theo học chế tín chỉ, việc xây dựng một bộ giáo trình chuẩn đào tạo đại học luật sẽ có vai trò quan trọng trong đào tạo đại học luật ở nước ta hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Nghiên cứu một cách toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo trình, giáo trình chuẩn đào tạo đại học luật và xây dựng luận cứ khoa học cho việc xây dựng bộ giáo trình chuẩn đào tạo đại học luật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Nhu cầu kinh tế - xã hội và địa chỉ áp dụng - Kết quả nghiên cứu của đề tài trước hết sẽ được sử dụng để xây dựng bộ giáo trình chuẩn đào tạo đại học luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, góp phan thiết thực cho việc thực hiện đối mới nội dung chương trình và phương pháp đào tạo của Trường Đại học Luật Hà Nội, nâng cao chất lượng dao tạo va nâng cao uy tín của Trường Đại học Luật Hà Nội. - Kết quả nghiên cứu của đề tài có giá trị thiết thực cho việc thâm định hệ thống giáo trình của các cơ sở đào tạo đại học luật ở Việt Nam nhằm thực hiện thống nhất Chương trình khung đào tạo ngành luật do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành để áp dụng chung cho các trường đại học đào tạo luật ở Việt Nam.
- Kết quả nghiên cứu của dé tài có giá trị tham khảo cho các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam trong việc đánh giá lại hệ thống giáo trình của cơ sở mình và tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống giáo trình mới vừa bảo đảm tính thống nhất vừa bảo đâm tính phong phú và đa dạng của hệ thống giáo trình tài liệu phục vụ cho đào tạo đại học luật và các bậc học khác. Phương pháp nghiên cứu Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm: Phân tích, tổng hợp, khảo sát thực tiễn, thống kê, so sánh và hệ thống hóa. Các chuyên đề được nghiên cứu chính của đề tài - Tính chất, đặc điểm, nội dung và hình thức của giáo trình đào tạo đại học. - Bộ giáo trình chuân đào tạo đại học luật - quan niệm, tiêu chí, giá trị và phạm vi sử dụng.
- Về những đặc trưng của giáo trình chuẩn dành cho hệ đảo tạo đại học luật ở Việt Nam. - Thực trạng của bộ giáo trình dùng để giảng dạy trong một số cơ sở đào tạo đại học luật tại Việt Nam. - Giáo trình trong các cơ sở đào tạo luật ở một sô nước trên thê giới và một vài đê xuât ban đâu. - Cơ sở lý luận và thực tiên của việc đôi mới giáo trình môn học Lý luận vê nhà nước và pháp luật ở các cơ sở dao tạo đại học luật ở nước ta hiện nay.
- Xây dựng giáo trình chuẩn Luật Hiến pháp. - Cơ sở khoa học xây dựng giáo trình Luật hành chính - chương trình đại học. - Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng giáo trình môn Luật dân sự. - Giáo trình Luật hình sự Việt Nam - thực trạng và hướng hoàn thiện.
- Xây dựng giáo trình chuẩn Luật thương mại - lý luận và thực tiễn. - Quan điềm về việc xây dựng giáo trình Luật lao động chuân - Phương pháp và kỹ năng viết giáo trình Luật tố tụng hình sự trong đào tạo đại học luật. - Giáo trình Luật quốc tế trong đào tạo đại học luật ở nước ngoài. - Nâng cao hiệu quả dạy học thông qua việc áp dụng bài giảng điện tử.
Lực lượng tham gia đề tài 6. Ban chủ nhiệm đề tài - Chủ nhiệm đề tài: GS. TS Lê Minh Tâm - Trường Dai học Luật Hà Nội. - Thư ký đề tài: 7S Nguyễn Quốc Hoàn - Trường Đại học Luật Hà Nội.
Các cộng tác viên tham gia viết các chuyên dé - GS.TS Lê Hồng Hạnh - Trường Đại học Luật Hà Nội.TS Nguyễn Ngọc Hòa - Trường Dai học Luật Hà Nội.TSKH Lê Cảm - Đại học Quốc gia Hà Nội. Bùi Ngọc Cường - Trường Dai học Luật Hà Nội.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đại học Quốc gia Hà Nội.TS Nguyễn Văn Động - Trường Đại học Luật Hà Nội. Lưu Bình Nhưỡng - Trường Đại học Luật Hà Nội. Tran Minh Hương - Trường Đại học Luật Ha Nội.TS Thái Vĩnh Thắng - Trường Đại học Luật Hà Nội.
SN goi 00: 80 - Truong Dai học Luật Ha Nội. Hoàng Thị Sơn - Trường Đại học Luật Hà Nội. Trương Quang Vĩnh - Trường Đại học Luật Hà Nội. Tôn Quang Cường - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Phan thứ nhất NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE GIÁO TRÌNH ĐẠI HỌC, GIAO TRINH CHUAN VA VAN ĐÈ XÂY DỰNG BO GIAO TRINH CHUAN DAO TAO DAI HOC LUAT 1. Giáo trình - khái niệm và những đặc điểm cơ ban Trong đào tạo bậc đại học, giáo trình có vai trò quan trọng và là một trong những tài liệu có ảnh hưởng lớn đến chất lượng đào tạo, bởi lẽ nó chứa đựng adi dung kiến thức cơ bản - tiêu chí đặt ra đòi hỏi sinh viên trong quá trình sọc tập phải lĩnh hội. Tùy theo tính chất đặc thù của từng môn học, ngàn! học mà mỗi giáo trình được biên soạn với nội dung và hình thức không giống nhau. Tuy nhiên, việc biên soạn một bộ giáo trình chuẩn phục vụ ch› việc đào tạo là cần thiết đối với bat cứ cơ sở dao tạo nao.
Chất lượng của gáo trình thể hiện năng lực chuyên môn, năng lực đào tạo và khả năng nghiên cứu khoa học. của cơ sở đào tạo. Bên cạnh giáo trình - tài liệu được sử dụng chính thức trong các cơ sở đào tạo thì các tài liệu khác cũng có vai trò nhất định. Có nhiều loại sách, tài liệu giảng dạy được sử dụng cho quá trình giảng dạy, học tập và nghiên cứu trong các trường đại học như giáo trình, sách giáo khoa, sách chuyên khảo, tập bài giảng.
trong đó giáo trinh có một vị trívà vai trò đặc biệt quan trọng. Hiện nay, có những quan niệm khác nhau về vị trí, vai trò của giáo trình trong hệ thống tài liệu được sử dụng trongcác trường đại học. Thậm chi, còn có những câu trả lời khác nhau đối với cu hỏi: "Giáo trình được sử dụng trong các cấp đào tạo nào, đại học hay cả da học và trung học chuyên nghiép?". Tuy nhiên, các nha giáo dục đều có ching một quan niệm giáo trình là tài liệu chính thức, chứa đựng những kiến hức cơ bản nhất của mỗi môn học (hoặc học phan), được biên soạn một :ách khoa học, có hệ thống nhằm đạt những mục tiêu nhất định của chương trình đào tạo, định hướng cho phương pháp dạy - học và kiểm tra đánh giá kết quả môn học (học phan) đối chiếu với mục tiêu ấy.
Vì vậy, giáo trình, nói một cách khái quát nhất, là một loại sách được biên soạn theo từng môn học (học phần) để sử dụng chính thức trong các khoa, trường đại học. Giáo trình có một số đặc điểm cơ bản la!: Thứ nhát, về câu trúc nội dung, giáo trình luôn có tính bao quát và tính hệ thống. Nội dung của giáo trình bao gồm các kiến thức cơ bản, toàn diện, phổ biến và tương đối ôn định của một môn học (học phan), được biên soạn một cách khoa học với hệ thống kiến thức được sắp xếp hợp lý, phù hợp với yêu cầu giảng dạy và học tập của môn học. Mỗi môn học (học phần) trong chương trình đào tạo đều có những mục tiêu xác định, hay nói cách khác, mỗi môn học đều nhằm cung cấp những kiến thức, kỹ năng cần thiết đáp ứng mục tiêu của chương trình đào tạo.