CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VE XÃ HỘI HOA DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG 1. Dịch vụ hành chính công 1. Khai niệm dich vụ hành chính công Nghiên cứu về lý luận về nhà nước và pháp luật chỉ ra rằng, mỗi nhà nước ra đời và ton tại gan với hai chức năng cơ ban là “quản lý” và “phục vụ”. Việc thực hiện hai chức năng này không giống nhau giữa các nhà nước với các điều kiện kinh tế- chính trị khác nhau hoặc trong cùng một nhà nước ở từng giai đoạn của lịch sử.
Trong nhà nước chiếm hữu nô lệ, nhà nước phong kiến và thời kỳ đầu của nhà nước tư sản, chức năng “quản lý” được dé cao, người dân thuộc vào tầng lớp “bị trị” hoặc mang ảo tưởng về một nền dân chủ không có thật. Về sau trong các nhà nước hiện đại người dân được coi là những người chủ thực sự, nha nước ngày càng quan tâm và phát huy tốt chức năng “phục vụ” của mình. Cung cấp dịch vụ công thể hiện hoạt động phục vụ của nhà nước đối với công dân. Bản thân từ “dịch vụ” theo tiếng Hán- Việt được hiểu là một sự phục vụ của nhà nước đáp ứng nhu cầu của nhân dân.
Mục đích của hành vi này không xuất phát từ lợi ích của phía nhà “cung cấp dịch vụ”. Quan hệ giữa nhà “cung cấp dịch vụ” và “người thưởng thụ” không giống quan hệ thuận mua vừa bán giữa thương nhân với khách hàng mà là quan hệ giữa người luôn trách nhiệm phục vụ với người luôn có quyên hưởng sự phục vụ đó [26, tr. Mặt khác trong khái niệm “người hưởng thụ” không chỉ bao gồm nhân dân mà đối tượng hưởng thụ dịch vụ còn hướng tới doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh, tổ chức phi chính phủ.Chính vì lẽ đó mà quá trình xã hội hóa được tiễn hành như một tất yếu. Khi thực hiện công việc mang tính công quyền, Nhà nước cũng phải tiễn hành những hoạt động phục vụ trực tiếp nhằm đảm bảo nhu cầu cu thé của cá nhân tô chức mặc dù nhu cầu này xuất phát từ yêu cầu của Nhà nước.
Ví dụ như việc muốn kinh doanh một ngành nghề cụ thể, cơ quan Nhà nước sẽ thông qua hồ sơ, xem xét, thụ lý và giải quyết, hồ sơ hợp lệ thì cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Như vậy, Nhà nước đang thực hiện công việc mang tính chất phục vụ mặt khác nhà nước quy định trong quản lý hành chính rằng công dân chỉ được kinh doanh khi có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Đó là tiền đề cho sự ra đời của những dịch vụ hành chính công bởi hoạt động “quản lý” và hoạt động “phục vụ” cần được thực hiện đồng thời và không thé trộn lẫn với nhau. Cần có cơ chế đặc thù điều chỉnh để hoạt động phục vụ này đáp ứng được yêu cầu của quản lý.
Tránh tình trang quan liêu cửa quyên sách nhiễu, xóa bỏ cơ chế “xin-cho”. Cơ sở để xếp một hoạt động vận hành theo cơ chế quản lý sang cơ chế dịch vụ là tính phục vụ trực tiếp. Phục vụ trực tiếp ở đây được hiểu là thông qua một giao dịch cụ thể, Nhà nước đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng cụ thể của công dân, tạo ra một cơ sở pháp ly dé công dân thực hiện quyên và nghĩa vụ của mình khi tham gia và các quan hệ pháp luật khác. Nói cách khác, một dịch vụ hành chính công ở nước ta hiện nay gồm có: công chứng, cấp các loại giấy phép, giấy đăng ký, thi hành án dân sự, hộ tịch và một số hoạt động khác.
Nhiều câu hỏi, quan điểm đặt ra: Tại sao việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử phạt vi phạm hành chính, giải quyết tranh chấp đất đai lĩnh vực tài nguyên môi trường.không xếp vào nhóm dịch vụ hành chính công? Bởi vì, hoạt động phục vụ là nhằm đáp ứng nhu cầu của nhân dân mặc dù có thê xuất phát từ yêu cầu quản lý của nhà nước tuy nhiên những hoạt động khiếu nại, tố cáo, xử phạt vi phạm hành chính. không chỉ đáp ứng nguyện vọng của nhân dân mà còn là phục vụ nhu cầu của nhà nước trong việc đảm bảo trật tự, hoạt động hiệu quả của bộ máy quản lý, bảo đảm sự trong sạch của pháp luật khi xem xét lại chính hành vi, quyết định của cơ quan nhà nước hay cá nhân có tham quyên trong chính cơ quan nhà nước. Việc Nhà nước phải xem xét lại hoạt động của mình sẽ mang tính kiểm tra, giám sát nhiều hơn mang tính phục vụ. Nhà nước phải đảm bảo cung cấp một dịch vụ công khi: dịch vụ đó trực tiếp phục vụ nhu cầu có tính phổ biến của dân chúng (Dịch vụ công cộng) hay dịch vụ gắn liền với hoạt động quản lý nhà nước nhằm tạo ra bảo đảm pháp lý trong quan hệ và giao dịch của người dân (DVHCC).
Dịch vụ công được chia ra làm hai loại: dịch vụ công cộng và dịch vụ hành chính công. Trong đó dịch vụ công cộng bao gồm cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cho người dân và cộng đông trong lĩnh vực vệ sinh môi trường, xử lý rác thải, câp thoát nước, vận tải công cộng đô thị, chiếu sáng công cộng và Nhà nước thường giao cho các tổ chức dưới dạng doanh nghiệp thực hiện (dịch vụ công ích) và dịch vụ cung cấp phúc lợi xã hội thiết yếu cho người dân như y tẾ, giáo dục, văn hóa, thé thao, bảo hiểm, an sinh xã hội.Nhà nước giao cho tổ chức tồn tại dưới dạng don vi sự nghiệp thực hiện cung ứng (dịch vụ sự nghiệp công). Như vậy, dịch vụ hành chính công là một bộ phận của dịch vụ công. Đề hiểu rõ về DVHCC, trước tiên cần làm rõ được hệ thống các khái niệm về dịch vụ, dịch vụ công.
Theo đó “dịch vụ là những hoạt động mang tính phục vụ chuyên nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu nào đó của con người, của xã hội”, khái niệm “dịch vụ” mang tính bao trùm khá rộng, bởi hiện nay ở bat cứ lĩnh vực nào trong đời song đều có hoạt động cung cấp dịch vụ. Dich vụ công (từ tiếng Anh 1a “Public Service”) ” là khái niệm chỉ hoạt động thỏa mãn nhu cau lợi ích của đông đảo dân chúng do Nhà nước, tổ chức cung cấp như một cách thực hiện chức năng, phục vụ của Nhà nước. Đặc biệt, cùng với xu hướng phát triển kinh tế - xã hội, việc xã hội hóa các dịch vụ nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng các dịch vụ công của người dân nhanh hơn, nhiều hơn; giảm tải cho một số cơ quan nhà nước khi cung cấp dịch vụ tới người dân, đây là một chủ trương, một việc làm có ý nghĩa to lớn giúp thúc day nền hành chính công Việt Nam hoạt động hiệu quả hơn (một điển hình như việc thành lập các văn phòng công chứng). Khái quát từ thực tiễn nền hành chính công ở nước ta, có thể hiểu khái niệm “dịch vụ công” như sau: “Dịch vụ công là những hoạt động phục vụ các lợi ích chung, thiết yếu, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của tổ chức và công dân do Nhà nước trực tiếp thực hiện hoặc chuyên giao cho các cơ sở ngoài Nhà nước thực hiện nhằm mục tiêu hiệu quả và công bằng”.
Trong đó DVHCC là một loại hình của dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính. Dịch vụ hành chính công gắn liền với Nhà nước, được cung ứng cho người dân khi có yêu cầu cụ thé, hợp pháp nhằm đảm bảo pháp lý cho người dân thi tham gia vào quạn hệ pháp luật. Hiểu địch vụ hành chính công như sau: “DVHCC là là những dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật, không nhăm mục tiêu lợi nhuận, do cơ quan nhà nước (hoặc tô chức, doanh nghiệp 10 được ủy quyên) có thâm quyên câp cho tô chức, cá nhân dưới hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý trong các lĩnh vực mà cơ quan nhà nước đó quản lý. Đặc điểm dịch vụ hành chính công 1.
Đặc điểm chung của địch vụ hành chính công DVHCC là một loại hình cụ thé của dịch vụ công nói chung nên mang những đặc trưng cơ bản của dịch vụ công như sau: Thứ nhất, việc cung ứng DVHCC_ mang tính quyên lực pháp lý không tuyệt đối, mặc dù gắn với thâm quyền liên quan các hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc thực hiện các hoạt động nhằm đáp ứng nguyện vọng của cá nhân, tổ chức như cấp các loại giấy phép, giấy khai sinh, chứng minh thư nhân dân; công chứng, xử lý và xử phạt hành chính, kiểm tra, thanh tra hành chính. Do DVHCC gan liền với thâm quyền hành chính pháp lý của bộ máy nhà nước nên loại dịch vụ này chỉ có thé do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện. Tuy nhiên tiến tới muc đích thỏa mãn, nhu cẩu lợi ich chung thiết yếu cho công dân, xã hội có yêu cầu cho nên DVHCC không sử dụng quyên lực nhà nước. Một đứa trẻ ra đời, có quyền được khai sinh, cấp giấy khai sinh — giấy tờ có giá trị pháp lý đầu tiên của cuộc đời.
Quan hệ hôn nhân chỉ được xác lập khi công dân có yêu cầu và cả hai bên cùng đến ủy ban nhân dân cấp xã có thầm quyền dé được đăng ký kết hôn va cấp giấy chứng nhận kết hôn. Và rất nhiều yêu cầu khác của nhân dân. Mặt khác, không phải yêu cầu nào của công dân khi đến co quan nhà nước đều được đáp ứng mà Nhà nước chi có thé đáp ứng những yêu cầu hợp pháp và hợp lý. Dịch vụ hành chính công được thực hiện đáp ứng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân.
Thứ hai, phục vụ cho hoạt động quản lý của Nhà nước. DVHCC là những hoạt động nhằm phục vụ cho chức năng quản lý DVHCC là những dịch vụ mà Nhà nước bắt buộc và khuyến khích người dân phải làm dé bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Nhu cầu được cấp các loại giấy tờ trên không xuất phát từ nhu cầu tự thân của họ, mà xuất phát từ những quy định có tính chất bắt buộc của Nhà * Nghị định 64/2007/NĐ-CP ngày 10/04/2007 của Chính phủ về ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan nhà nước và Nghị định 43/201 1/ND-CP ngày 13 tháng 06 năm 2011 của Chính phủ về cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến trên trang thông tin điện tử hoặc công thông tin điện tử của cơ quan nhà nước. Càng nhiều người sử dụng DVHCC thì càng tạo điều kiện cho hoạt động quản lý nhà nước được thực hiện tốt hơn.