Luận án tiến sĩ về vi khuẩn lactic kháng vi sinh vật gây bội nhiễm mụn trứng cá

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phân lập và tuyển chọn vi khuẩn lactic kháng vi sinh vật gây bội nhiễm mụn trứng cá từ sản phẩm corticoid.

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Bá
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Đề tài: Nghiên Cứu Vi Khuẩn Lactic Kháng Vi Sinh Vật Gây Mụn Trứng Cá Từ Sản Phẩm Corticoid
• Loại tài liệu: luận án
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. GIỚI THIỆU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về mụn trứng cá
• 2.2. Phân loại mụn trứng cá
• 2.3. Cơ chế gây mụn trứng cá
• 2.4. Vi sinh vật bội nhiễm ở mụn trứng cá
• 2.5. Vi khuẩn Propionibacterium acnes
• 2.6. Vi khuẩn Staphylococcus aureus
• 2.7. Vi khuẩn Staphylococcus epidermidis
• 2.8. Ký sinh trùng Demodex
• 2.9. Ảnh hưởng của corticoid bôi đối với mụn trứng cá
• 2.10. Sơ lược về vi khuẩn lactic và những ứng dụng trong chăm sóc da
• 2.10.1. Một số đặc điểm chung của vi khuẩn lactic
• 2.10.2. Những ứng dụng của vi khuẩn lactic trong y học
• 2.10.3. Tiềm năng ứng dụng vi khuẩn lactic trong chăm sóc da
• 2.11. Sơ lược về Nha đam và những ứng dụng trong mỹ phẩm
• 2.11.1. Sơ lược về đặc điểm sinh học của Nha đam
• 2.11.2. Những ứng dụng của Nha đam trong mỹ phẩm
• 2.12. Phương pháp phân lập và định danh vi khuẩn
• 2.12.1. Phương pháp phân lập vi khuẩn
• 2.12.2. Định danh vi khuẩn bằng các kỹ thuật truyền thống
• 2.12.3. Định danh vi khuẩn bằng giải trình tự gen 16S-rRNA
• 2.12.3.1. Kỹ thuật giải trình tự gen 16S-rRNA
• 3. PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương tiện nghiên cứu
• 3.2. Môi trường phân lập, nuôi cấy vi sinh vật và hóa chất
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Khảo sát tần suất xuất hiện của P. epidermidis, Demodex trên da mụn trứng cá sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid
• 3.3.2. Khảo sát sự đề kháng kháng sinh của nhóm vi khuẩn bội nhiễm phổ biến ở mụn trứng cá sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid và tuyển chọn vi khuẩn làm chỉ thị
• 3.3.3. Phân lập và tuyển chọn những dòng LAB có khả năng ức chế vi khuẩn chỉ thị
• 3.3.4. Khảo sát một số đặc tính sinh học ứng dụng trong chăm sóc da của dòng LAB đã chọn
• 3.3.5. Lên men gel Nha đam làm chế phẩm chăm sóc da
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khảo sát tần suất xuất hiện của P. epidermidis, Demodex trên da mụn trứng cá sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid
• 4.2. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.3. Tình hình sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid ở mụn trứng cá
• 4.4. Tỷ lệ bội nhiễm vi sinh vật ở mụn trứng cá sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid
• 4.5. Khảo sát khả năng đề kháng kháng sinh của vi khuẩn bội nhiễm ở mụn trứng cá sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid
• 4.5.1. Kết quả kháng sinh đồ
• 4.5.2. Kết quả định danh vi khuẩn bội nhiễm ở mụn trứng cá bằng giải trình tự gen 16S-rRNA
• 4.6. Phân lập và tuyển chọn vi khuẩn lactic có khả năng ức chế vi khuẩn chỉ thị
• 4.6.1. Phân lập vi khuẩn lactic
• 4.6.2. Khảo sát khả năng ức chế vi khuẩn chỉ thị của các dòng LAB phân lập
• 4.7. Khảo sát một số đặc tính sinh học ứng dụng trong chăm sóc da của L.
• 4.7.1. Khả năng sinh bacteriocin bằng phương pháp nhỏ giọt
• 4.7.2. Khả năng sinh acid lactic
• 4.7.3. Khả năng sinh hoạt chất chống oxy hóa
• 4.7.4. Khả năng giữ ẩm
• 4.7.5. Khả năng kháng kháng sinh
• 4.8. Lên men gel Nha đam làm chế phẩm chăm da
• 4.8.1. Thiết kế môi và điều kiện trường nuôi sinh khối L.
• 4.8.2. Lên men làm chế phẩm chăm sóc da
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Mụn trứng cá là một vấn đề phổ biến, đặc biệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Việc sử dụng sản phẩm bôi da chứa corticoid đã dẫn đến nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng như teo da và tái phát mụn trứng cá. Nghiên cứu này nhằm tìm kiếm các dòng vi khuẩn lactic (LAB) có khả năng ức chế sự phát triển của vi sinh vật gây mụn và bội nhiễm. Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ người sử dụng sản phẩm chứa corticoid chiếm 53,4%, trong đó nữ giới chiếm ưu thế hơn nam giới. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn về mối liên hệ giữa corticoid và sự phát triển của mụn trứng cá.

II. Tình hình sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid ở bệnh nhân mụn trứng cá là rất cao. Trong số 148 bệnh nhân, 53,4% đã sử dụng sản phẩm này. Đặc biệt, tỷ lệ nhiễm P. acnes và S. aureus ở nhóm này lần lượt là 56,8% và 60,8%. Sự gia tăng của các vi sinh vật này có thể liên quan đến việc sử dụng corticoid, làm tăng nguy cơ bội nhiễm và tái phát mụn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới, an toàn hơn cho bệnh nhân.

III. Khả năng kháng sinh của vi khuẩn gây mụn

Các dòng vi khuẩn phân lập từ mụn trứng cá sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid đều cho thấy khả năng kháng với nhiều loại kháng sinh như erythromycin, clindamycin và doxycycline. Mức độ kháng từ 55,6% đến 95,4% cho thấy sự kháng thuốc đang gia tăng, gây khó khăn trong việc điều trị. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn làm tăng nguy cơ bội nhiễm, dẫn đến tình trạng mụn trở nên nghiêm trọng hơn.

IV. Phân lập và tuyển chọn vi khuẩn lactic

Nghiên cứu đã phân lập thành công dòng Lactobacillus plantarum 05SL3 từ da người không bị mụn trứng cá. Dòng vi khuẩn này cho thấy khả năng ức chế mạnh mẽ các vi khuẩn gây mụn như P. acnes và S. aureus. Kết quả cho thấy khoảng vô khuẩn đối với P. acnes là 18 mm và S. aureus là 8 mm. Điều này chứng tỏ tiềm năng của vi khuẩn lactic trong việc phát triển các sản phẩm chăm sóc da an toàn và hiệu quả.

V. Đặc tính sinh học của Lactobacillus plantarum 05SL3

Dòng Lactobacillus plantarum 05SL3 có nhiều đặc tính sinh học nổi bật như khả năng sản xuất acid lactic, kháng với nhiều loại kháng sinh và khả năng chống oxy hóa. Dòng vi khuẩn này có thể phát triển ở nhiệt độ cao và sản xuất acid lactic với hiệu suất cao. Những đặc tính này không chỉ giúp cải thiện tình trạng da mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm chăm sóc da từ vi khuẩn lactic.

VI. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng vi khuẩn lactic như Lactobacillus plantarum 05SL3 có thể là một giải pháp tiềm năng trong việc điều trị mụn trứng cá do bội nhiễm vi sinh vật. Việc phát triển các sản phẩm chăm sóc da từ vi khuẩn lactic không chỉ giúp giảm thiểu tác dụng phụ của corticoid mà còn mang lại hiệu quả điều trị cao hơn. Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn về cơ chế hoạt động và hiệu quả lâm sàng của các sản phẩm này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mụn trứng cá là bệnh viêm nang lông tuyến bã phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 70% thanh thiếu niên và thanh niên, với tỷ lệ mắc lên đến 73,6% ở nam và 69,9% ở nữ trong tuổi dậy thì. Việc sử dụng sản phẩm bôi da chứa corticoid để điều trị mụn trứng cá đang trở thành vấn đề đáng quan ngại do các tác dụng phụ nghiêm trọng như teo da, mụn trứng cá tái phát và gia tăng bội nhiễm vi sinh vật. Khảo sát trên 148 bệnh nhân mụn trứng cá cho thấy 53,4% sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid, trong đó nữ chiếm 58,8%, nam 43,1%. Dạng lâm sàng phổ biến nhất là mụn trứng cá đỏ với tỷ lệ 44,3%. Vi khuẩn bội nhiễm phổ biến gồm Propionibacterium acnes (56,8%), Staphylococcus aureus (60,8%) và ký sinh trùng Demodex (8,9%). Đáng chú ý, các vi khuẩn này có mức độ kháng kháng sinh cao, từ 55,6% đến 95,4% đối với các thuốc erythromycin, clindamycin, doxycyclin, tetracyclin, oxacillin và trimethoprim/sulfamethoxazol.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân lập và tuyển chọn các dòng vi khuẩn lactic (LAB) có khả năng ức chế vi khuẩn gây mụn và vi sinh vật bội nhiễm trên da mụn trứng cá sử dụng corticoid, đồng thời phát triển chế phẩm chăm sóc da theo hướng cạnh tranh sinh học. Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Da liễu Cần Thơ và các phòng thí nghiệm liên quan trong khoảng thời gian từ tháng 3/2013 đến 10/2014. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển phương pháp chăm sóc da an toàn, giảm thiểu tác dụng phụ của corticoid và hạn chế sự tái phát mụn trứng cá, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm chi phí điều trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Sinh bệnh học mụn trứng cá: liên quan đến tăng sản xuất bã nhờn, tắc nghẽn lỗ chân lông, phát triển quá mức vi khuẩn P. acnes và phản ứng viêm. Vi khuẩn bội nhiễm như S. aureus và S. epidermidis góp phần làm nặng thêm tình trạng mụn.
• Kháng kháng sinh của vi khuẩn bội nhiễm: sự gia tăng đề kháng kháng sinh làm giảm hiệu quả điều trị mụn trứng cá, đòi hỏi các giải pháp thay thế.
• Ứng dụng vi khuẩn lactic (LAB) trong chăm sóc da: LAB có khả năng ức chế vi khuẩn gây bệnh thông qua cạnh tranh dinh dưỡng và sản sinh các hợp chất kháng khuẩn như acid lactic, hydrogen peroxide, bacteriocin. LAB còn có đặc tính chống oxy hóa, giữ ẩm và kích thích miễn dịch, phù hợp cho chăm sóc da mụn.
• Mô hình cạnh tranh sinh học: sử dụng vi khuẩn có lợi để kiểm soát vi khuẩn gây bệnh trên da, giảm thiểu sự bội nhiễm và tái phát mụn.
• Ứng dụng gel Nha đam lên men: gel Nha đam chứa nhiều hợp chất dưỡng ẩm, kháng viêm, khi lên men bởi LAB sẽ tăng cường hiệu quả chăm sóc da.

Các khái niệm chính bao gồm: mụn trứng cá, vi khuẩn bội nhiễm, vi khuẩn lactic (LAB), kháng kháng sinh, cạnh tranh sinh học, gel Nha đam lên men.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu vi sinh vật được lấy từ 148 bệnh nhân mụn trứng cá tại Bệnh viện Da liễu Cần Thơ, bao gồm nhóm sử dụng và không sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid. Mẫu LAB được phân lập từ da người không bị mụn, các sản phẩm lên men truyền thống và môi trường tự nhiên.
• Phương pháp phân tích:
  • Xác định tần suất xuất hiện vi sinh vật bội nhiễm (P. acnes, S. aureus, S. epidermidis, Demodex) bằng phương pháp nuôi cấy và soi tươi.
  • Khảo sát khả năng đề kháng kháng sinh của vi khuẩn bội nhiễm bằng kháng sinh đồ trên các kháng sinh phổ biến.
  • Phân lập và tuyển chọn các dòng LAB có khả năng ức chế vi khuẩn chỉ thị bằng phương pháp khuếch tán trên giếng thạch có cải tiến.
  • Đánh giá đặc tính sinh học của LAB như khả năng sinh acid lactic, chống oxy hóa (thí nghiệm DPPH), giữ ẩm, kháng kháng sinh.
  • Lên men gel Nha đam với LAB để tạo chế phẩm chăm sóc da, đánh giá mật số vi khuẩn và ổn định sản phẩm sau 40 ngày bảo quản ở 25°C.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 3/2013 đến tháng 10/2014, bao gồm thu thập mẫu, phân lập vi khuẩn, thử nghiệm kháng khuẩn, đánh giá đặc tính sinh học và phát triển chế phẩm.

Cỡ mẫu 148 bệnh nhân được chọn theo công thức tính mẫu với độ tin cậy 95% và độ chính xác 10%. Phương pháp chọn mẫu là khảo sát cắt ngang, lựa chọn bệnh nhân tình nguyện phù hợp tiêu chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid: 53,4% bệnh nhân mụn trứng cá sử dụng sản phẩm này, trong đó nữ chiếm 58,8%, nam 43,1%. Dạng lâm sàng phổ biến là mụn trứng cá đỏ (44,3%).
2. Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn bội nhiễm: P. acnes chiếm 56,8%, S. aureus 60,8%, Demodex 8,9%. Tỷ lệ đồng nhiễm các nhóm vi khuẩn phổ biến.
3. Kháng kháng sinh của vi khuẩn bội nhiễm: Các dòng vi khuẩn phân lập từ mụn trứng cá sử dụng corticoid kháng với erythromycin, clindamycin, doxycyclin, tetracyclin, oxacillin và trimethoprim/sulfamethoxazol với tỷ lệ từ 55,6% đến 95,4%.
4. Tuyển chọn LAB có khả năng ức chế vi khuẩn bội nhiễm: Dòng Lactobacillus plantarum 05SL3 được chọn có khả năng ức chế P. acnes với vùng vô khuẩn 18 mm, S. aureus 8 mm. Sau 30 giờ ủ, mật số P. acnes giảm 60,2%, S. epidermidis giảm 47,3%, S. aureus giảm 48,6% so với đối chứng.
5. Đặc tính sinh học của L. plantarum 05SL3: Gram dương, tế bào que kích thước 2,26x0,61 µm, không sinh bacteriocin, sản xuất acid lactic 14,23 g/L với hiệu suất 84% ở 37°C, khả năng chống oxy hóa IC50 là 31,18% (thấp hơn vitamin C 1,75 lần), giữ ẩm tương đương glycerin 5%, kháng nhiều kháng sinh phổ biến.
6. Phát triển chế phẩm gel Nha đam lên men LAB: L. plantarum 05SL3 sinh khối hiệu quả trong môi trường nước tàu hũ và saccarose với hiệu suất 69,23%. Gel Nha đam lên men chứa mật số vi khuẩn 4,7x10^8 CFU/mL sau 40 ngày bảo quản ở 25°C.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid làm tăng tỷ lệ bội nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng trên da mụn, đồng thời làm gia tăng đề kháng kháng sinh của các vi khuẩn này, gây khó khăn trong điều trị. Việc tuyển chọn thành công dòng LAB L. plantarum 05SL3 có khả năng ức chế hiệu quả các vi khuẩn bội nhiễm là bước tiến quan trọng, mở ra hướng điều trị mới dựa trên cạnh tranh sinh học, giảm thiểu sử dụng kháng sinh và tác dụng phụ của corticoid.

Đặc tính sinh học của LAB như khả năng sản xuất acid lactic, chống oxy hóa và giữ ẩm góp phần cải thiện sức khỏe da, hỗ trợ quá trình phục hồi và ngăn ngừa tái phát mụn. Việc lên men gel Nha đam với LAB không chỉ tận dụng được các đặc tính dưỡng ẩm, kháng viêm của Nha đam mà còn tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn có lợi phát triển, tăng hiệu quả chăm sóc da.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn bội nhiễm trong nghiên cứu này tương đồng hoặc cao hơn, phản ánh thực trạng kháng thuốc ngày càng nghiêm trọng. Việc ứng dụng LAB trong chăm sóc da mụn là xu hướng mới, phù hợp với nhu cầu giảm thiểu kháng sinh và tác dụng phụ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ vùng vô khuẩn của LAB trên các vi khuẩn chỉ thị, bảng tỷ lệ giảm mật số vi khuẩn sau 30 giờ ủ, và biểu đồ tăng trưởng mật số vi khuẩn trong gel Nha đam theo thời gian bảo quản.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển sản phẩm chăm sóc da chứa LAB: Khuyến khích nghiên cứu và sản xuất các chế phẩm chăm sóc da mụn dựa trên dòng Lactobacillus plantarum 05SL3, ưu tiên sử dụng gel Nha đam lên men làm nền, nhằm giảm vi khuẩn bội nhiễm và cải thiện tình trạng da. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, chủ thể là các công ty dược mỹ phẩm và viện nghiên cứu.
2. Giảm sử dụng sản phẩm bôi chứa corticoid không kiểm soát: Tăng cường tuyên truyền, giáo dục người dân và cán bộ y tế về tác hại của corticoid bôi da, hạn chế lạm dụng, đồng thời khuyến khích sử dụng các phương pháp chăm sóc da an toàn hơn. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là cơ quan y tế và truyền thông.
3. Áp dụng phương pháp cạnh tranh sinh học trong điều trị mụn: Khuyến nghị các cơ sở y tế áp dụng liệu pháp sử dụng vi khuẩn lactic để kiểm soát vi khuẩn bội nhiễm, giảm kháng thuốc và tác dụng phụ. Thời gian thử nghiệm lâm sàng 1-3 năm, chủ thể là bệnh viện da liễu và trung tâm nghiên cứu.
4. Nghiên cứu mở rộng về đặc tính và ứng dụng LAB: Tiếp tục khảo sát các dòng LAB khác có tiềm năng ức chế vi khuẩn gây mụn và bội nhiễm, đồng thời đánh giá hiệu quả trên các nhóm đối tượng khác nhau. Thời gian nghiên cứu 2-3 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu và trường đại học.
5. Xây dựng quy trình sản xuất và bảo quản chế phẩm LAB: Đảm bảo chất lượng, ổn định và an toàn của sản phẩm chăm sóc da chứa LAB trong điều kiện bảo quản thực tế. Thời gian triển khai 1 năm, chủ thể là doanh nghiệp và phòng thí nghiệm kiểm nghiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành vi sinh, công nghệ sinh học: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm về phân lập, tuyển chọn vi khuẩn lactic và ứng dụng trong chăm sóc da, giúp mở rộng kiến thức và phát triển đề tài nghiên cứu mới.
2. Bác sĩ da liễu và chuyên gia y tế: Thông tin về vi sinh vật bội nhiễm, kháng kháng sinh và giải pháp cạnh tranh sinh học hỗ trợ trong việc lựa chọn phương pháp điều trị mụn trứng cá hiệu quả, an toàn.
3. Doanh nghiệp dược mỹ phẩm: Cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm chăm sóc da mới dựa trên vi khuẩn lactic và gel Nha đam lên men, đáp ứng nhu cầu thị trường về sản phẩm tự nhiên, ít tác dụng phụ.
4. Người bị mụn trứng cá và cộng đồng: Hiểu rõ tác hại của corticoid bôi da, lợi ích của phương pháp chăm sóc da sinh học, từ đó lựa chọn sản phẩm và phương pháp điều trị phù hợp, giảm thiểu tái phát và tổn thương da.

Câu hỏi thường gặp

1. Vi khuẩn lactic có thực sự an toàn khi sử dụng trên da không?
   Vi khuẩn lactic là nhóm vi khuẩn Gram dương, không sinh bào tử, thường có lợi và đã được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm và y học. Dòng Lactobacillus plantarum 05SL3 được phân lập từ da người không bị mụn, có đặc tính an toàn và không gây kích ứng da, phù hợp cho chăm sóc da mụn.

2. Tại sao vi khuẩn bội nhiễm lại kháng nhiều loại kháng sinh?
   Việc sử dụng kháng sinh kéo dài và không đúng cách tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển khả năng đề kháng. Các vi khuẩn như P. acnes, S. aureus và S. epidermidis đã phát triển nhiều cơ chế kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị mụn trứng cá.

3. Gel Nha đam lên men có ưu điểm gì so với gel Nha đam thông thường?
   Gel Nha đam lên men bởi LAB không chỉ giữ được các đặc tính dưỡng ẩm, kháng viêm của Nha đam mà còn tăng cường khả năng kháng khuẩn, chống oxy hóa và kích thích miễn dịch nhờ các hợp chất sinh ra trong quá trình lên men, giúp chăm sóc da hiệu quả hơn.

4. Phương pháp cạnh tranh sinh học có thể thay thế hoàn toàn kháng sinh trong điều trị mụn không?
   Phương pháp này là giải pháp bổ sung, giúp giảm sự phát triển của vi khuẩn gây mụn và bội nhiễm, hạn chế kháng thuốc. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nặng, vẫn cần phối hợp với các phương pháp điều trị khác theo chỉ định của bác sĩ.

5. Làm thế nào để bảo quản chế phẩm chứa LAB hiệu quả?
   Chế phẩm gel Nha đam lên men chứa LAB có thể giữ được mật số vi khuẩn cao (4,7x10^8 CFU/mL) sau 40 ngày bảo quản ở nhiệt độ 25°C. Để bảo quản tốt, nên tránh ánh sáng trực tiếp, nhiệt độ cao và bảo quản trong điều kiện kín, sạch sẽ.

Kết luận

• Xác định rõ nhóm vi sinh vật bội nhiễm phổ biến trên da mụn trứng cá sử dụng corticoid gồm P. acnes, S. aureus, S. epidermidis và Demodex với tỷ lệ nhiễm cao và mức độ kháng kháng sinh nghiêm trọng.
• Tuyển chọn thành công dòng Lactobacillus plantarum 05SL3 có khả năng ức chế hiệu quả các vi khuẩn bội nhiễm, đồng thời có đặc tính sinh học hỗ trợ chăm sóc da như chống oxy hóa và giữ ẩm.
• Phát triển chế phẩm gel Nha đam lên men LAB ổn định, giữ được mật số vi khuẩn cao sau thời gian bảo quản, mở ra hướng ứng dụng mới trong chăm sóc da mụn.
• Đề xuất các giải pháp ứng dụng LAB trong chăm sóc da, giảm thiểu tác dụng phụ của corticoid và kháng sinh, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống.
• Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng và thử nghiệm lâm sàng để hoàn thiện sản phẩm và phương pháp điều trị mới.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp phối hợp phát triển sản phẩm chăm sóc da chứa LAB, đồng thời tăng cường tuyên truyền hạn chế lạm dụng corticoid. Đặt nền tảng cho các nghiên cứu lâm sàng đánh giá hiệu quả và an toàn của chế phẩm trong điều trị mụn trứng cá.

---

Luận văn này cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc ứng dụng vi khuẩn lactic trong chăm sóc da mụn, góp phần đổi mới phương pháp điều trị và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về mụn trứng cá Mụn trứng cá được mô tả sớm nhất trong các văn bản Hy Lạp cổ đại thời Byzantine của thầy thuốc Aetius Amidenus. Từ “acne” xuất phát từ từ acme trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là “điểm” hoặc “tại chỗ”, acme viết sai thành acne và được sử dụng đến ngày nay (Tabasum et al.

Mụn trứng cá là bệnh viêm da mãn tính, phổ biến nhất ở lứa tuổi thanh thiếu niên với các biểu hiện lâm sàng: có nhiều bã nhờn, mụn trứng cá đỏ, mụn mủ, nốt, nang (Kataria and Chillar, 2015). Phân loại mụn trứng cá Dựa vào triệu chứng lâm sàng, mụn trứng cá được chia thành ba dạng (Bộ Y Tế, 2015): - Mụn trứng cá thể thông thường (acne vulgaris): Mụn đầu trắng, đầu đen, sẩn, mụn mủ, mụn bọc hay ổ áp xe. Vị trí thường gặp là ở mặt, trán, cằm, má, phần trên lưng, trước ngực, ít khi xuống quá thắt lưng. - Mụn trứng cá nặng: Mụn trứng cá dạng cục, kén, bọc, mụn trứng cá tối cấp (còn gọi là mụn trứng cá bọc cấp tính, mụn trứng cá có sốt và loét).

- Các thể lâm sàng khác: Mụn trứng cá trẻ sơ sinh, mụn trứng cá do thuốc, mụn trứng cá muộn ở phụ nữ, mụn trứng cá do hóa chất. Dựa vào hình ảnh và số lượng tổn thương ở nửa khuôn mặt có thể chia bệnh thành bốn cấp độ (Hình 1.1) (Hayashi et al., 2008): - Nhẹ: từ 0 - 5 nốt viêm - Trung bình: từ 6 - 20 nốt viêm - Nặng: từ 21 - 50 nốt viêm - Rất nặng: trên 50 nốt viêm 4 luan an Hình 1.1: Mô hình các dạng mụn trứng cá (Shear, 2011) 1. Cơ chế gây mụn trứng cá Sinh bệnh học của mụn trứng cá thường liên quan đến các yếu tố nội sinh, ngoại sinh nhưng rõ nhất là liên quan đến bốn yếu tố (Tahir, 2010; Chandersekar, 2013): - Tăng sản xuất chất nhờn, - Tắc nghẽn lỗ chân lông, - Phát triển quá mức của vi khuẩn P. acnes, - Phản ứng viêm.

Tăng sản xuất chất nhờn Trong mỗi nang lông ở da có một túi nhỏ gọi là tuyến bã nhờn. Tuyến này có ở khắp nơi trên cơ thể nhưng có nhiều ở trán, cằm và lưng, ít ở tay hoặc chân, không có ở lòng bàn tay và lòng bàn chân.Tuyến bã nhờn có nhiệm vụ sản xuất chất nhờn giúp giữ ẩm và làm cho da, lông trở nên mềm mại (Makrantonaki and Cranceviciene, 2011). Đến tuổi dậy thì, với sự hoạt động của hormon androgen, đặc biệt là testosteron kích thích tuyến bã nhờn và tế bào sừng (keratinocyte) sản xuất nhiều chất nhờn. Vì lý do nào đó, chất nhờn phóng thích ra ngoài bị hạn chế sẽ tích tụ và hình thành nhân mụn trứng cá có thể nhìn thấy dưới da gọi là mụn đầu trắng (whitehead) hoặc lộ ra ngoài là mụn đầu đen (blackhead) (Preston et al., 2001; Makrantonaki and Cranceviciene, 2011).

Tắc nghẽn lỗ chân lông Sự tắc nghẽn lỗ chân lông xảy ra do rối loạn sự bong tróc của tế bào biểu mô ở nang lông. Các tế bào này trở nên to và kết chặt lại hình thành những lớp dày, mỏng một cách bất thường ở cổ nang lông gây cản trở sự phóng thích của chất nhờn (Thiboutot, 2009). Phát triển quá mức của vi khuẩn P. acnes Vi khuẩn P.

acnes là một cư dân bình thường trên da, cư trú chủ yếu ở các vùng có nhiều tuyến bã. Khi cơ thể đến tuổi trưởng thành, tuyến nội tiết hoạt động kích thích sự tăng hoạt động của tuyến bã, tiết nhiều chất nhờn, đây là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn này phát triển. acnes phát triển làm thay đổi cân bằng của hệ vi sinh vật tại các vị trí này, đồng thời tiết ra các enzym như lipase, protease, hyaluronidase,. làm tổn thương các mô của tuyến và nang lông.

Khi các mô bị tổn thương sẽ kích thích các yếu tố miễn dịch, sản sinh các cytokin và phản ứng viêm xảy ra dẫn đến sự hình thành mụn trứng cá (Bru¨ggemann, 2010; Jahns et al., 2012; Kasimatis et al. Phản ứng viêm Sự hiện diện của P. acnes và các sản phẩm do vi khuẩn tiết ra đã kích thích sự hoạt động của hệ thống miễn dịch. Các bạch cầu, đặc biệt là tế bào Langerhan ở dưới da có khả năng bắt giữ và tiêu diệt kháng nguyên theo cơ chế thực bào.

Quá trình tiêu diệt kháng nguyên của đại thực bào đã gây ra hiện tượng viêm như: sưng, đỏ, đau ở xung quanh lỗ chân lông. Phản ứng viêm xảy ra tiếp tục thu hút bạch cầu đến và vùng viêm lan rộng hơn, các mụn, sẩn đỏ đau, nốt sần, mụn mủ xuất hiện gọi là mụn trứng cá (Preston et al., 2001; Jeremy et al. Vi sinh vật bội nhiễm ở mụn trứng cá Trên bề mặt da bình thường luôn tồn tại một hệ vi sinh vật ở trạng thái cân bằng bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng chân đốt không gây hại đến ký chủ (Schommer and Crallo, 2013). Sự đa dạng về chủng loại của hệ sinh thái này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: vị trí ký sinh trên cơ thể, yếu tố nội sinh của từng người và yếu tố môi trường ngoài (Schommer and Crallo, 2013).

Qua phân tích tính đa dạng hệ vi sinh vật da, đặc biệt là vi khuẩn, cho thấy có ít nhất 19 ngành và bộ vi khuẩn khác nhau, các ngành và bộ chính gồm Actinobacteria (51,8%), Firmicutes (24,4%), Proteobacteria (16,5%) và Bacteroidetes (6,3%) (Grice et al. Phần lớn các chi được xác định là Corynebacterium, Propionibacterium và Staphylococcus (Grice et al. Sự phong phú của mỗi nhóm vi khuẩn phụ thuộc nhiều vào vị trí ký sinh trên 6 luan an cơ thể. Ví dụ, các vị trí có nhiều tuyến bã nhờn như mặt, lưng thì chủ yếu là Propionibacterium sp và Staphylococcus sp, ở những nơi ẩm như nách, bẹn, mũi thì chi Corynebacterium chiếm ưu thế.

Ngược lại, ở những vị trí như gót chân hay vùng khô ráo khác thì phổ biến là β-Proteobacteria và Flavobacteriales (Hình 1.3) (Grice et al., 2009; Grice and Segre, 2011).2: Mô hình hệ vi sinh vật da (Grice and Segre, 2011) Hình 1.3: Sự đa dạng của hệ vi sinh vật da trên mỗi vị trí cơ thể (Grice and Segre, 2011) Trên da bình thường, hệ vi sinh vật có khả năng hỗ trợ da chống lại sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh từ ngoài thông qua hành vi kích thích miễn dịch bẩm sinh của da (Grice and Segre, 2011). Tuy nhiên, khi có sự thay đổi về mặt sinh thái như sự tăng sản xuất chất nhờn đã tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn Propionibacterium sp đặc biệt là P. acnes phát triển mạnh, làm thay đổi sự cân bằng của hệ vi sinh vật tại những vùng có nhiều tuyến nhờn, đồng 7 luan an thời sản xuất các yếu tố gây tổn thương các mô và kích thích phản ứng viêm. Khi tổn thương mô quanh nang lông xảy ra, hàng rào bảo vệ của da suy giảm chính là cơ hội tốt cho nhiều vi khuẩn khác tấn công như nhóm Staphylococcus sp (Bru¨ggemann, 2010; Lo et al., 2011; Jahns et al.

Vi khuẩn Propionibacterium acnes 1. Đặc tính sinh học và khả năng gây bệnh Vi khuẩn P. acnes thuộc họ Propionibateriaceae, Bộ Actinomycetales, Ngành Actinobacteria là vi khuẩn Gram dương, hình que, tế bào có đường kính 0,5-0,8 m và dài 3-4 m (Hình 1.4), không sinh bào tử, kỵ khí, có khả năng sản xuất acid propionic, khử nitrat, dịch hoá gelatin, catalase và indol dương tính. Khuẩn lạc phát triển chậm khoảng 4 ngày sau khi cấy, trên môi trường phân lập TYEG (Trypticase-Yeast Extract-Glucose) có bổ sung bromocresol purple khuẩn lạc màu vàng đục, mô cao, đường kính 0,5-2,5 mm (Stackebrandt et al.4: Tế bào vi khuẩn P.

acnes (Bru¨ggemann, 2010) Dựa vào phản ứng ngưng kết huyết thanh, đặc điểm sinh hóa và phân tích di truyền, P. acnes được chia thành các type I (IA và IB), II, III (Hình 1.5) (McDowell et al. - Type I: Nhóm vi khuẩn có khả năng tán huyết dạng , sản xuất lipase, lecithinase, proteinase và hyaluronidase. - Type II: Nhóm vi khuẩn không gây tán huyết dạng , sản xuất lipase, lecithinase, proteinase và hyaluronidase.

- Type III: Nhóm vi khuẩn không sản xuất acid từ lactose, xylose, maltose, arabinose, cellobiose, melezitose, âm tính với urease và - glucosidase, dương tính với catalase, arginine dihydrolase, tiết ra lipase, gây tán huyết dạng . 8 luan an Hình 1.5: Cây phát sinh loài của vi khuẩn P. acnes (McDowell et al., 2008) Trước đây, P. acnes được xem là cư dân của hệ vi sinh vật da không gây bệnh, nhưng trong những năm gần đây có nhiều nghiên cứu về đặc tính di truyền cho thấy P.

acnes có liên quan đến một số bệnh nhiễm trùng như: viêm nội tâm mạc, viêm tuyến tiền liệt, viêm phổi, viêm tủy xương; .và đặc biệt là mụn trứng cá (Bru¨ggemann, 2010). Cơ chế gây bệnh của P. acnes được chứng minh là do khả năng sản xuất các enzym liên quan đến sự phá hủy tế bào ký chủ như: sialidase và neuraminidase tạo độ kết dính và sinh độc tố, lipase tiêu hóa chất nhờn, hyaluronan có khả năng thu hút đại thực bào và tế bào đuôi gai kích thích mạnh mẽ phản ứng viêm, CAMP (Christie-Atkins- Munch-Peterson) là yếu tố quyết định gây bệnh. Ngoài việc tiết ra các sản phẩm phá hoại tế bào ký chủ, cấu trúc màng tế bào của vi khuẩn gần một nửa là lipoglycan và protein màng có hình móc câu giúp cho vi khuẩn thích nghi với khả năng bám dính vào ký chủ hoặc dụng cụ y tế và chống lại sự miễn dịch (Bru¨ggemann, 2010).

Khả năng đề kháng kháng sinh của P. acnes Hiện tượng đề kháng kháng sinh của P. acnes đã được nghiên cứu rất lâu và khả năng kháng thuốc đã và đang phát triển đến mức báo động. Năm 1976 chưa phát hiện sự kháng thuốc của P.

acnes, nhưng chỉ ba năm sau, năm 1979 bắt đầu phát hiện kháng erythromycin và clindamycin dạng bôi và tiếp theo là tetracyclin (Crawford et al. Từ kết quả nghiên cứu của Ross và cs (2003) cho thấy P. acnes có khả năng đề kháng cao với erythromycin và 9 luan an clindamycin ở các nước Địa Trung Hải như: Tây Ban Nha tỷ lệ kháng erythromycin và clindamycin lần lượt là 91% và 92,4%; Hy Lạp là 75,3% và Italia là 59,5% (Ross et al. Các loại kháng sinh điều trị mụn trứng cá phổ biến như ampicilin, erythromycin, roxithromycin, clindamycin được khuyến cáo không sử dụng điều trị kéo dài quá 3 tháng (Nishijima et al.

Đến năm 2011, khoảng 93,1% kháng với tetracyclin, 84,5% kháng với erythromycin và 69% kháng với cotrimoxazol, 31% vi khuẩn P. acnes phân lập từ các bệnh nhân mụn trứng cá kháng ít nhất một loại kháng sinh được dùng trong điều trị (Zandi et al. Tại Việt Nam, qua khảo sát khả năng đề kháng kháng sinh của P.