Nghiên Cứu Về Môi Trường Các Làng Nghề Chế Biến Thực Phẩm Tại Bắc Giang

Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cải thiện môi trường các làng nghề chế biến thực phẩm tại thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang.

• Tác giả: Đặng Thu Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Hoàng Hoa
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Hóa và Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Môi Trường Các Làng Nghề Chế Biến Thực Phẩm Tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Cách tiếp cận
• 0.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LÀNG NGHỀ
• 1.1. Cơ sở lý luận về làng nghề
• 1.1.1. Khái niệm làng nghề
• 1.1.2. Tiêu chí công nhận và phân loại làng nghề
• 1.1.2.1. Tiêu chí công nhận làng nghề
• 1.1.2.2. Phân loại làng nghề
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG CÁC LÀNG NGHỀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BẮC GIANG
• 2.1. Quy trình sản xuất của các làng nghề chế biến thực phẩm
• 2.1.1. Quy trình sản xuất mỳ gạo tại làng nghề Phú Mỹ (làng Mé), phường Dĩnh Kế
• 2.1.2. Quy trình sản xuất bún tại làng nghề bún Đa Mai
• 2.1.3. Quy trình sản xuất bánh đa tại làng nghề bánh đa Kế
• 2.2. Nguồn phát sinh chất thải tại các làng nghề chế biến thực phẩm
• 2.2.1. Làng nghề mỳ gạo
• 2.2.2. Làng nghề bún Đa Mai
• 2.2.3. Làng nghề bánh đa Kế
• 2.3. Hiện trạng môi trường các làng nghề chế biến thực phẩm
• 2.3.1. Hiện trạng môi trường không khí tại các làng nghề
• 2.3.2. Hiện trạng môi trường nước mặt tại các làng nghề
• 2.3.3. Hiện trạng môi trường nước dưới đất tại các làng nghề
• 2.3.4. Hiện trạng môi trường nước thải tại các làng nghề
• 2.3.5. Hiện trạng môi trường đất tại các làng nghề
• 2.3.6. Hiện trạng thu gom, xử lý nước thải tại các làng nghề
• 2.3.7. Hiện trạng công tác quản lý môi trường tại các làng nghề
• 2.4. Tác động của ô nhiễm môi trường làng nghề
• 2.4.1. Tác động của ô nhiễm đến môi trường sống và sức khỏe con người
• 2.4.2. Tác động đến phát triển kinh tế và cảnh quan sinh thái
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG CÁC LÀNG NGHỀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BẮC GIANG
• 3.1. Giải pháp về quản lý
• 3.1.1. Tăng cường hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức của cộng đồng
• 3.1.2. Hoàn chỉnh hệ thống chính sách, văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường đối với các làng nghề chế biến thực phẩm
• 3.1.3. Hoàn thiện bộ máy tổ chức quản lý môi trường cấp xã, phường
• 3.1.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát thực thi luật bảo vệ môi trường đối với làng nghề chế biến thực phẩm
• 3.2. Giải pháp về quy hoạch
• 3.2.1. Quy hoạch phân tán
• 3.2.2. Quy hoạch tập trung
• 3.3. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.3.1. Đối với làng nghề mỳ gạo và làng nghề bánh đa kế
• 3.3.2. Đối với làng nghề bún Đa Mai
• 3.4. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Môi Trường Làng Nghề Bắc Giang

Các làng nghề là nét đặc trưng của nông thôn Việt Nam, đóng góp vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống. Tại Bắc Giang, nhiều làng nghề truyền thống đã hình thành từ lâu đời, tạo ra các sản phẩm có thương hiệu và vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra những thách thức về ô nhiễm môi trường làng nghề Bắc Giang, đặc biệt là các làng nghề chế biến thực phẩm nằm xen kẽ trong khu dân cư. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cải thiện môi trường các làng nghề chế biến thực phẩm trên địa bàn thành phố Bắc Giang.

1.1. Khái niệm và tiêu chí công nhận làng nghề truyền thống

Theo quy định, làng nghề là cụm dân cư có hoạt động ngành nghề phi nông nghiệp, đạt tỷ lệ nhất định về lao động và thu nhập từ nghề. Làng nghề truyền thống là làng nghề có các hoạt động ngành nghề được hình thành từ lâu đời, được lưu truyền và phát triển đến ngày nay. Để được công nhận, làng nghề phải đáp ứng các tiêu chí về số hộ tham gia, hoạt động sản xuất ổn định và tuân thủ pháp luật. Các tiêu chí này đảm bảo tính bền vững và bảo tồn giá trị văn hóa của làng nghề.

1.2. Phân loại các làng nghề chế biến thực phẩm tại Bắc Giang

Các làng nghề chế biến thực phẩm ở Bắc Giang rất đa dạng, bao gồm sản xuất mỳ gạo, bún, bánh đa và nhiều loại nông sản khác. Phương thức sản xuất có thể là thủ công hoặc kết hợp với máy móc, tùy thuộc vào quy mô và đặc điểm của từng làng nghề. Việc phân loại giúp đánh giá chính xác hơn tác động của từng loại hình sản xuất đến môi trường và đề xuất giải pháp phù hợp.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề Chế Biến Thực Phẩm

Các làng nghề chế biến thực phẩm tại Bắc Giang đang đối mặt với nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Nước thải từ quá trình sản xuất thường không được xử lý, xả trực tiếp ra môi trường, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Chất thải rắn cũng chưa được thu gom và xử lý triệt để, gây ô nhiễm đất và không khí. Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của làng nghề.

2.1. Nguồn phát sinh chất thải từ các làng nghề chế biến

Quá trình sản xuất mỳ gạo, bún, bánh đa tạo ra nhiều loại chất thải khác nhau, bao gồm nước thải chứa tinh bột, chất hữu cơ, chất tẩy rửa; chất thải rắn như vỏ trấu, bã mì; và khí thải từ quá trình đốt nhiên liệu. Lượng chất thải này thường vượt quá khả năng tự làm sạch của môi trường, gây ra ô nhiễm nghiêm trọng. Cần xác định rõ nguồn gốc và thành phần chất thải để có biện pháp xử lý hiệu quả.

2.2. Đánh giá chất lượng môi trường nước không khí và đất

Kết quả quan trắc cho thấy chất lượng nước mặt và nước ngầm tại các làng nghề đều bị ô nhiễm, với nồng độ các chất ô nhiễm vượt quá quy chuẩn cho phép. Môi trường không khí cũng bị ô nhiễm bởi bụi và khí thải. Đất bị ô nhiễm bởi chất thải rắn và nước thải. Tình trạng này đòi hỏi các biện pháp can thiệp khẩn cấp để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

2.3. Tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng và kinh tế

Ô nhiễm môi trường từ các làng nghề gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, như các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa, da liễu. Ngoài ra, ô nhiễm còn ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp, du lịch và các hoạt động kinh tế khác. Việc khắc phục ô nhiễm đòi hỏi chi phí lớn, gây thiệt hại kinh tế cho cả cộng đồng và chính quyền địa phương.

III. Giải Pháp Quản Lý Và Xử Lý Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề

Để cải thiện môi trường các làng nghề chế biến thực phẩm, cần có các giải pháp đồng bộ về quản lý và kỹ thuật. Về quản lý, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện hệ thống chính sách và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Về kỹ thuật, cần áp dụng các công nghệ xử lý chất thải phù hợp với từng loại hình sản xuất và điều kiện của từng làng nghề.

3.1. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho người dân và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để giảm thiểu ô nhiễm. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo, phát tờ rơi, treo băng rôn để tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm và các biện pháp phòng ngừa. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và giám sát hoạt động sản xuất của các cơ sở.

3.2. Hoàn thiện chính sách và tăng cường thanh tra kiểm tra

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về bảo vệ môi trường cho phù hợp với đặc điểm của các làng nghề. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về môi trường của các cơ sở sản xuất. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xử lý ô nhiễm.

3.3. Áp dụng công nghệ xử lý chất thải phù hợp và hiệu quả

Cần lựa chọn và áp dụng các công nghệ xử lý chất thải phù hợp với từng loại hình sản xuất và điều kiện của từng làng nghề. Các công nghệ này phải đảm bảo hiệu quả xử lý ô nhiễm, chi phí hợp lý và dễ vận hành. Khuyến khích sử dụng các công nghệ thân thiện với môi trường, như biogas, xử lý sinh học, tái chế chất thải.

IV. Quy Hoạch Làng Nghề Và Giải Pháp Kỹ Thuật Xử Lý Ô Nhiễm

Quy hoạch làng nghề đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Có hai hình thức quy hoạch chính: quy hoạch phân tán và quy hoạch tập trung. Quy hoạch phân tán giữ nguyên vị trí sản xuất nhưng cải thiện hạ tầng và áp dụng công nghệ xử lý ô nhiễm. Quy hoạch tập trung di dời các cơ sở sản xuất vào khu công nghiệp hoặc cụm công nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý chất thải tập trung.

4.1. Ưu điểm và nhược điểm của quy hoạch phân tán và tập trung

Quy hoạch phân tán có ưu điểm là ít gây xáo trộn đời sống người dân, nhưng khó kiểm soát ô nhiễm và chi phí đầu tư cao. Quy hoạch tập trung dễ kiểm soát ô nhiễm và tiết kiệm chi phí, nhưng có thể gây ra các vấn đề về di dời, việc làm và văn hóa. Cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường để lựa chọn hình thức quy hoạch phù hợp.

4.2. Giải pháp kỹ thuật cho làng nghề mỳ gạo và bánh đa Kế

Đối với làng nghề mỳ gạo và bánh đa Kế, cần tập trung vào xử lý nước thải chứa tinh bột và chất hữu cơ. Có thể áp dụng các công nghệ như bể lắng, bể lọc sinh học, hồ sinh học. Ngoài ra, cần cải thiện hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn, hạn chế đốt nhiên liệu hóa thạch và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch.

4.3. Giải pháp kỹ thuật cho làng nghề bún Đa Mai

Đối với làng nghề bún Đa Mai, cần xử lý nước thải chứa nhiều chất hữu cơ và vi sinh vật. Có thể áp dụng các công nghệ như biogas, hệ thống xử lý nước thải tập trung. Cần chú trọng đến việc quản lý và xử lý chất thải rắn, đặc biệt là bã bún. Khuyến khích sử dụng các phương pháp sản xuất sạch hơn để giảm thiểu lượng chất thải phát sinh.

V. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Tế Tuần Hoàn Cho Làng Nghề Bắc Giang

Mô hình kinh tế tuần hoàn là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và phát triển bền vững làng nghề. Mô hình này tập trung vào việc tái sử dụng, tái chế chất thải, giảm thiểu sử dụng tài nguyên và tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường. Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn giúp làng nghề giảm chi phí sản xuất, tăng tính cạnh tranh và bảo vệ môi trường.

5.1. Tái chế và tái sử dụng chất thải trong làng nghề

Chất thải từ quá trình sản xuất có thể được tái chế và tái sử dụng để tạo ra các sản phẩm mới hoặc làm nguyên liệu cho các ngành khác. Ví dụ, bã mì có thể được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón. Nước thải sau khi xử lý có thể được sử dụng để tưới tiêu. Việc tái chế và tái sử dụng chất thải giúp giảm thiểu lượng chất thải thải ra môi trường và tiết kiệm tài nguyên.

5.2. Sản xuất sạch hơn và chứng nhận môi trường cho sản phẩm

Áp dụng các phương pháp sản xuất sạch hơn giúp giảm thiểu lượng chất thải và sử dụng tài nguyên. Ví dụ, sử dụng các nguyên liệu thân thiện với môi trường, cải tiến quy trình sản xuất để giảm thiểu lượng nước và năng lượng tiêu thụ. Chứng nhận môi trường cho sản phẩm giúp tăng uy tín và khả năng cạnh tranh của làng nghề trên thị trường.

5.3. Hợp tác xã môi trường và du lịch sinh thái làng nghề

Hợp tác xã môi trường có thể đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và xử lý chất thải tập trung, tuyên truyền bảo vệ môi trường và hỗ trợ các thành viên áp dụng các phương pháp sản xuất sạch hơn. Phát triển du lịch sinh thái làng nghề giúp tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân và nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và môi trường của làng nghề.

VI. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Môi Trường Làng Nghề Bắc Giang

Nghiên cứu đã đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề chế biến thực phẩm ở Bắc Giang và đề xuất các giải pháp cải thiện. Để thực hiện thành công các giải pháp này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng. Cần có các chính sách hỗ trợ, khuyến khích đầu tư vào công nghệ xử lý ô nhiễm và sản xuất sạch hơn. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật về môi trường.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và đánh giá hiệu quả

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi và hiệu quả, nhưng cần có sự đầu tư và cam kết thực hiện từ các bên liên quan. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các giải pháp để có những điều chỉnh phù hợp.

6.2. Kiến nghị đối với chính quyền địa phương và doanh nghiệp

Chính quyền địa phương cần xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích đầu tư vào công nghệ xử lý ô nhiễm và sản xuất sạch hơn. Doanh nghiệp cần chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường, tuân thủ pháp luật và tham gia vào các hoạt động cộng đồng. Cần tạo ra một môi trường hợp tác và chia sẻ trách nhiệm giữa các bên để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo và phát triển bền vững

Cần tiếp tục nghiên cứu về các công nghệ xử lý ô nhiễm mới, các mô hình kinh tế tuần hoàn phù hợp với điều kiện của làng nghề Việt Nam. Cần đánh giá tác động của các chính sách và giải pháp bảo vệ môi trường đến sự phát triển kinh tế và xã hội của làng nghề. Mục tiêu cuối cùng là phát triển bền vững làng nghề, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LÀNG NGHỀ 1. Cơ sở lý luận về làng nghề 1. Khái niệm làng nghề Làng nghề là một bộ phận của kinh tế nông thôn.

Sự phát triển của làng nghề trong những năm gần đây đã và đang góp phần đáng kể trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở địa phương, cải thiện và nâng cao đời sống của người dân làng nghề. Hiện nay đã có những công trình nghiên cứu về nghề và làng nghề của các nhà sử học, kinh tế, văn hóa với những cách tiếp cận khác nhau. Nhìn chung, khái niệm làng nghề được tạo bởi hai chủ thể là làng và nghề. Theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: - Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư cấp thôn, ấp, bản, làng, buôn.hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa bàn một xã, có các hoạt động ngành nghề phi nông nghiệp, kinh doanh độc lập và đạt tới một tỷ lệ nhất định về lao động làm nghề cũng như mức thu nhập từ nghề so với tổng số lao động và thu nhập của làng [2].

- Làng nghề truyền thống là làng nghề có các hoạt động ngành nghề được hình thành từ lâu đời, được lưu truyền và phát triển đến ngày nay. Tiêu chí công nhận và phân loại làng nghề 1. Tiêu chí công nhận làng nghề Theo Thông tư số 116/2006/TT-BNN ngày 18/12/2006 của Bộ NN&PTNT hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày 07/7/2006 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn đã đưa ra những tiêu chí công nhận nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống như sau: - Nghề truyền thống + Là nghề đã xuất hiện tại địa phương từ trên 50 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận. + Nghề tạo ra những sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc.

7 + Nghề gắn với tên tuổi của một hay nhiều nghệ nhân hoặc tên tuổi của làng nghề. - Làng nghề Theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2008, Làng nghề được công nhận phải đạt 3 tiêu chí sau: + Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn. + Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận. + Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước.

- Làng nghề truyền thống: Là làng đạt tiêu chí làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống được công nhận. Phân loại làng nghề Theo số liệu của Bộ NN&PTNT, hiện nay cả nước có tới 2017 làng nghề, riêng đồng bằng sông Hồng có khoảng 800 làng nghề [2]. Sản phẩm và phương thức sản xuất của các làng nghề khá phong phú với hàng trăm loại ngành nghề khác nhau. Dựa trên các tiêu chí khác nhau, có thể phân loại làng nghề theo một số dạng [2] như sau: - Phân loại theo phương thức sản xuất và loại hình sản phẩm: + Làng nghề thủ công: Làm ra các mặt hàng sử dụng thường nhật như dao, kéo, mây tre đan gia dụng, chiếu… Đặc điểm của các làng nghề này là sản xuất thủ công bằng tay và các công cụ đơn giản.

Do chi phí thấp nên loại hình này khá phổ biến. + Làng nghề thủ công mỹ nghệ: Làm ra các mặt hàng có giá trị văn hóa và trang trí như đồ mỹ nghệ chạm khảm, chạm khắc tượng gỗ, đá, các đồ mỹ nghệ bằng bạc, dệt thảm… + Làng nghề công nghiệp: Sản xuất các hàng hóa thành phẩm và bán thành phẩm như sản xuất giấy, dệt, may mặc, gốm sứ, tái chế nhựa, kim loại, thuộc da… + Làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm: Chế biến các loại nông sản như xay xát, sản xuất miến dong, bún, bánh, sản xuất bia, nấu rượu, giết mổ vật nuôi, chế biến hoa quả… 8 + Làng nghề sản xuất và cung ứng nguyên liệu: sản xuất vật liệu xây dựng như gạch, ngói, vôi, cát… + Làng nghề buôn bán và dịch vụ: Thực hiện bán buôn, bán lẻ và cung cấp dịch vụ. - Phân loại theo số lượng làng nghề + Làng một nghề là làng ngoài nghề nông ra chỉ có thêm một nghề phi nông nghiệp xuất hiện, tồn tại và chiếm ưu thế tuyệt đối. + Làng nhiều nghề là làng xuất hiện và tồn tại nhiều nghề có tỉ trọng các nghề chiếm ưu thế gần như tương đương nhau.

Loại làng nhiều nghề gần đây mới xuất hiện và có xu hướng phát triển mạnh. - Phân loại theo thời gian làm nghề + Làng nghề truyền thống là những làng nghề có lịch sử phát triển lâu đời với những sản phẩm danh tiếng được giữ gìn và truyền lại qua nhiều thế hệ cho đến ngày nay. + Làng nghề mới hình thành là do yêu cầu phát triển kinh tế nhằm nâng cao đời sống trên cơ sở vận dụng các tiềm năng sản xuất của địa phương (chủ yếu là giải quyết vấn đề lao động). Các làng nghề mới hình thành này do còn hạn chế về các điều kiện sản xuất nên sản phẩm của làng nghề thường có chất lượng thấp hoặc ở các công đoạn thô.

- Phân loại làng nghề theo nguồn thải và mức độ ô nhiễm: Trong những năm gần đây, sự phát triển “nóng” của các làng nghề đã dẫn tới tình trạng ô nhiễm môi trường ở nhiều làng nghề trong cả nước. Căn cứ theo nguồn thải và mức độ ô nhiễm có thể phân ra các nhóm làng [2] nghề sau: + Làng nghề ô nhiễm nặng là làng nghề có ít nhất một thông số môi trường đặc trưng cho loại hình làng nghề được xem xét trong dòng thải cao hơn 5 lần 7 TCCP. + Làng nghề ô nhiễm trung bình là làng nghề có ít nhất một thông số môi trường đặc trưng cho loại hình làng nghề được xem xét trong dòng thải cao hơn từ 2-5 lần TCCP. 9 + Làng nghề ô nhiễm nhẹ là làng nghề có các thông số môi trường đặc trưng cho loại hình làng nghề được xem xét trong dòng thải không quá 2 lần TCCP.

Phân loại làng nghề theo nguồn thải và mức độ ô nhiễm nhằm đánh giá đặc trưng và quy mô nguồn thải từ hoạt động sản xuất của các làng nghề. Cách phân loại này đòi hỏi phải có đầy đủ các số liệu về môi trường đất, nước, không khí tại các làng nghề mới đảm bảo độ chính xác. Mỗi cách phân loại nêu trên có những đặc thù riêng và tùy theo mục đích mà có thể lựa chọn cách phân loại phù hợp. Trên cơ sở tiếp cận vấn đề môi trường làng nghề, cách phân loại theo phương thức sản xuất và loại hình sản phẩm là phù hợp hơn cả, vì thực tế cho thấy mỗi ngành nghề, mỗi sản phẩm đều có những yêu cầu khác nhau về nguyên nhiên liệu, quy trình sản xuất khác nhau, nguồn và dạng chất thải khác nhau, và vì vậy có những tác động khác nhau đối với môi trường.

Tác động ảnh hưởng của các làng nghề đến môi trường và sức khỏe cộng đồng Không thể phủ nhận những lợi ích kinh tế mà các làng nghề đã và đang đem lại, góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập, đời sống cho nông dân. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển một số làng nghề đã bộc lộ những tồn tại, đặc biệt là hệ lụy về ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng. Tác động của sản xuất làng nghề tới môi trường Theo Báo cáo Hiện trạng Môi trường quốc gia vừa được Bộ TN&MT công bố vào giữa tháng 11/2021, cả nước hiện có 4.575 làng nghề, trong đó có 1.951 làng nghề được công nhận. Tuy nhiên, công tác bảo vệ môi trường (BVMT) tại các làng nghề hiện nay chưa được quan tâm đúng mức, rất ít làng nghề có hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn (CTR) cũng như hệ thống xử lý nước thải (XLNT).

Báo cáo công tác BVMT của Bộ NNPT&NT năm 2020 cũng chỉ rõ, có 16,1% làng nghề có hệ thống XLNT tập trung đạt yêu cầu về BVMT; tỷ lệ làng nghề có điểm thu gom CTR công nghiệp chỉ đạt 20,9%. Nước thải từ làng nghề thường thải trực tiếp ra hệ 10 thống kênh, rạch chung, tác động xấu tới cảnh quan, ô nhiễm môi trường. Nhiều làng nghề có lưu lượng nước thải lớn, xả ra các kênh, mương vốn làm nhiệm vụ tiêu thoát nước mưa, dẫn đến nước thải không lưu thông, gây ô nhiễm môi trường trầm trọng. Cùng với đó, nguồn thải gây ô nhiễm môi trường không khí tại các làng nghề phát sinh chủ yếu từ việc sử dụng than làm nhiên liệu, sử dụng hóa chất trong dây chuyền công nghệ sản xuất.

Trong đó, nhóm làng nghề có thải lượng ô nhiễm lớn nhất là tái chế kim loại, nhựa. Quá trình tái chế và gia công, xử lý bề mặt, phun sơn, đánh bóng bề mặt sản phẩm, nung, sấy, tẩy trắng, khí thải lò rèn…đã làm phát sinh bụi và các khí thải như SO2, NO2 , hơi axit và kiềm. Điển hình là làng nghề tái chế nhựa Trung Văn (Hà Nội), làng nghề đúc đồng Đại Bái (tỉnh Bắc Ninh), làng nghề tái chế nhôm Bình Yên (tỉnh Nam Định)… Đáng chú ý, trong số 47 làng nghề ô nhiễm nghiêm trọng, khu vực miền Bắc có số lượng lớn nhất với 34 làng nghề (chiếm 72,3%), khu vực miền Trung có 11 làng nghề (chiếm 23,4%) và khu vực miền Nam có 2 làng nghề (chiếm 4,3%); trong đó, các làng nghề như: chế biến lương thực, thực phẩm, chăn nuôi và giết mổ gia súc, gia cầm, quá trình phân hủy các chất hữu cơ trong nước thải và CTR gây ô nhiễm mùi cũng đã tạo nên các khí ô nhiễm như SO2, NO2, H2S, NH3; làng nghề ươm tơ, dệt, nhuộm vải và thuộc da thường bị ô nhiễm bởi các khí SO2, NO2; làng nghề thủ công mỹ nghệ thường bị ô nhiễm nặng bởi khí SO2 phát sinh từ quá trình xử lý chống mốc cho các sản phẩm. Nguyên nhân là do đặc thù sản xuất, khu vực làng nghề chỉ quan tâm, chú trọng đầu tư vào phát triển sản xuất, nhiều nơi chưa quan tâm thỏa đáng tới vấn đề bảo vệ môi trường và bảo hộ lao động.

Nguồn vốn đầu tư để mở rộng sản xuất, kinh doanh hạn chế, thiết bị công nghệ chế biến thô sơ, số cơ sở sản xuất, kinh doanh áp dụng dây chuyền sản xuất hiện đại còn ít.