Nghiên cứu về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương

Nghiên cứu chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương giai đoạn 2004-2008, cung cấp thông tin quý giá.

• Trường học: Bệnh viện Phụ sản Trung ương
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên cứu về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TẰNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu và Chức năng của buồng trứng
• 1.2. Nguyên nhân hình thành và phân loại khối u buồng trứng
• 1.3. Khối u buồng trứng xoắn
• 1.4. Chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn

Tóm tắt

I. Tổng quan về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn

Khối u buồng trứng xoắn là một tình trạng cấp cứu y tế nghiêm trọng, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tình trạng này xảy ra khi buồng trứng hoặc phần phụ của nó bị xoắn lại, dẫn đến tắc nghẽn mạch máu và có thể gây hoại tử. Việc chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời là rất quan trọng để bảo tồn chức năng sinh sản và giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các phương pháp chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn, từ đó giúp nâng cao nhận thức và cải thiện kết quả điều trị.

1.1. Khái niệm và nguyên nhân khối u buồng trứng xoắn

Khối u buồng trứng xoắn là tình trạng mà buồng trứng hoặc phần phụ bị xoắn lại, gây tắc nghẽn mạch máu. Nguyên nhân thường gặp bao gồm khối u buồng trứng, viêm nhiễm, hoặc các yếu tố bẩm sinh. Theo nghiên cứu, khoảng 60% trường hợp xoắn phần phụ liên quan đến khối u buồng trứng.

1.2. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết khối u buồng trứng xoắn

Triệu chứng chính của khối u buồng trứng xoắn bao gồm đau bụng dữ dội, buồn nôn, và có thể kèm theo sốt. Đau thường xuất hiện đột ngột và có thể lan ra vùng lưng hoặc đùi. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn

Chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn gặp nhiều thách thức do triệu chứng không đặc hiệu và có thể nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc sử dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm và MRI là cần thiết nhưng không phải lúc nào cũng chính xác. Thêm vào đó, sự thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm của bác sĩ trong việc nhận diện tình trạng này cũng là một vấn đề lớn. Do đó, cần có các hướng dẫn rõ ràng và đào tạo chuyên sâu cho các bác sĩ để nâng cao khả năng chẩn đoán.

2.1. Những khó khăn trong việc chẩn đoán chính xác

Khó khăn trong chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn chủ yếu đến từ triệu chứng không điển hình. Nhiều bệnh nhân có thể chỉ biểu hiện đau bụng mà không có dấu hiệu rõ ràng khác. Điều này dẫn đến việc chẩn đoán sai hoặc chậm trễ, ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

2.2. Tầm quan trọng của siêu âm trong chẩn đoán

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán chính trong trường hợp nghi ngờ khối u buồng trứng xoắn. Nó giúp xác định kích thước, hình dạng và tình trạng của buồng trứng. Tuy nhiên, độ chính xác của siêu âm phụ thuộc vào kỹ năng của bác sĩ thực hiện và thiết bị sử dụng.

III. Phương pháp chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn hiệu quả

Để chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn, các bác sĩ thường sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Siêu âm là phương pháp đầu tay, nhưng có thể cần thêm các xét nghiệm máu và MRI để xác định chính xác tình trạng. Việc sử dụng Doppler siêu âm cũng giúp đánh giá tình trạng tưới máu của buồng trứng, từ đó đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

3.1. Siêu âm và vai trò của nó trong chẩn đoán

Siêu âm giúp phát hiện khối u và tình trạng xoắn của buồng trứng. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ quan sát cấu trúc bên trong và đánh giá lưu lượng máu đến buồng trứng. Độ nhạy của siêu âm trong chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn có thể đạt tới 91-97%.

3.2. Xét nghiệm máu và các chỉ số sinh hóa

Xét nghiệm máu giúp xác định các chỉ số như β-hCG, từ đó phân biệt giữa khối u buồng trứng và thai ngoài tử cung. Các chỉ số sinh hóa khác cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

IV. Giải pháp xử trí khối u buồng trứng xoắn hiệu quả

Xử trí khối u buồng trứng xoắn cần được thực hiện kịp thời để bảo tồn chức năng sinh sản. Phẫu thuật là phương pháp chính để giải quyết tình trạng này. Trong một số trường hợp, có thể áp dụng các biện pháp bảo tồn buồng trứng nếu tình trạng không quá nghiêm trọng. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của bệnh nhân và kinh nghiệm của bác sĩ.

4.1. Phẫu thuật cấp cứu và các phương pháp điều trị

Phẫu thuật cấp cứu là phương pháp chính để xử trí khối u buồng trứng xoắn. Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ kiểm tra tình trạng của buồng trứng và quyết định có cần cắt bỏ hay không. Việc can thiệp sớm giúp giảm thiểu nguy cơ hoại tử và bảo tồn chức năng sinh sản.

4.2. Các biện pháp bảo tồn buồng trứng

Trong một số trường hợp, nếu khối u không quá lớn và tình trạng buồng trứng vẫn còn khả năng hồi phục, bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp bảo tồn. Điều này giúp duy trì khả năng sinh sản cho bệnh nhân trong tương lai.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho thấy tỷ lệ thành công trong việc xử trí khối u này là khá cao. Các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện đại đã giúp nâng cao tỷ lệ bảo tồn buồng trứng và giảm thiểu biến chứng. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc đào tạo chuyên sâu cho bác sĩ là rất cần thiết để nâng cao chất lượng điều trị.

5.1. Tỷ lệ thành công trong điều trị khối u buồng trứng xoắn

Tỷ lệ thành công trong điều trị khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương đạt từ 75-81%. Điều này cho thấy sự hiệu quả của các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện đại.

5.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho bác sĩ

Đào tạo chuyên sâu cho bác sĩ về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn là rất quan trọng. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị mà còn giảm thiểu nguy cơ biến chứng cho bệnh nhân.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Khối u buồng trứng xoắn là một tình trạng nghiêm trọng cần được chẩn đoán và xử trí kịp thời. Nghiên cứu hiện tại đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện đại có thể nâng cao tỷ lệ thành công. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện hơn nữa các phương pháp điều trị và bảo tồn chức năng sinh sản cho bệnh nhân.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên tục

Nghiên cứu liên tục về khối u buồng trứng xoắn là cần thiết để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân mà còn giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

6.2. Hướng đi mới trong điều trị khối u buồng trứng

Các nghiên cứu mới về điều trị khối u buồng trứng xoắn đang được tiến hành, với hy vọng tìm ra các phương pháp ít xâm lấn hơn và hiệu quả hơn. Điều này sẽ mở ra triển vọng mới cho việc bảo tồn chức năng sinh sản của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau bụng cấp tính ở phụ nữ là một trong những hội chứng lâm sàng phức tạp đòi hỏi chẩn đoán chính xác và can thiệp ngoại khoa kịp thời. Trong các nguyên nhân cấp cứu phụ khoa thường gặp, xoắn phần phụ chiếm khoảng 3%, đứng hàng thứ tư sau chửa ngoài tử cung, vỡ nang hoàng thể và nhiễm khuẩn tiểu khung. Đáng chú ý, khối u buồng trứng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến 60% các ca xoắn phần phụ, trong đó có khoảng 70% đến 75% trường hợp xảy ra ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và 15% xuất hiện ở trẻ em gái lứa tuổi dậy thì. Biến chứng xoắn gây tắc nghẽn tuần hoàn dinh dưỡng, nhanh chóng dẫn đến thiếu máu cục bộ, phù nề, hoại tử mô buồng trứng và vòi tử cung, thậm chí gây viêm phúc mạc toàn thể đe dọa tính mạng nếu xử trí muộn.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Sản Phụ khoa tập trung giải quyết bài toán cấp thiết: "Nghiên cứu về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương trong 5 năm (2004 – 2008)". Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm xác định tỷ lệ khối u buồng trứng xoắn trên tổng số phẫu thuật u buồng trứng, đánh giá các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng phục vụ chẩn đoán sớm, đồng thời phân tích sự thay đổi trong thái độ xử trí ngoại khoa nhằm bảo tồn tối đa chức năng sinh sản cho người bệnh.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập tỷ lệ mắc u buồng trứng xoắn là 7,79% trên tổng số 2.375 ca phẫu thuật u buồng trứng trong giai đoạn 5 năm tại bệnh viện tuyến cuối. Công trình khẳng định bước chuyển biến mang tính bước ngoặt từ quan điểm cắt bỏ truyền thống sang chiến lược phẫu thuật nội soi tháo xoắn bảo tồn tổ chức lành, giúp nâng tỷ lệ bảo tồn buồng trứng từ mức 6,7% năm 2004 lên tới 78,0% vào năm 2008.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng giải phẫu học và sinh lý học hệ sinh dục nữ. Buồng trứng là tuyến nội tiết và ngoại tiết kép, nhận máu nuôi dưỡng từ hai nguồn chính: động mạch buồng trứng xuất phát từ động mạch chủ bụng và nhánh buồng trứng tách từ động mạch tử cung. Hoạt động của buồng trứng chịu sự điều hòa chặt chẽ của trục hạ đồi - tuyến yên thông qua các hormone GnRH, FSH và LH, quyết định trực tiếp đến quá trình phát triển nang noãn, rụng trứng và bài tiết các steroid sinh dục như Estrogen và Progesterone.

Về cơ chế bệnh sinh, hiện tượng xoắn phần phụ xảy ra khi buồng trứng hoặc vòi tử cung xoay quanh trục mạch máu nuôi dưỡng. Thuyết động lực học chỉ ra rằng sự hiện diện của khối u làm phân cực buồng trứng, kết hợp với các vận động cơ học đột ngột của cơ thể làm tăng mô-men xoay quanh hệ thống dây chằng lỏng lẻo. Quá trình xoắn làm tắc nghẽn dòng tĩnh mạch trước tiên trong khi dòng động mạch vẫn tiếp tục bơm máu, gây xung huyết thụ động dữ dội, phù nề mô, sau đó tắc nghẽn động mạch dẫn đến hoại tử thiếu máu.

Khung phân loại mô bệnh học chia u buồng trứng thành hai nhóm lớn: u nang cơ năng sinh ra do rối loạn chức năng (như nang bọc noãn, nang hoàng tuyến, nang hoàng thể với kích thước thường dưới hoặc bằng 5 cm) và u nang thực thể có tiềm năng phát triển kéo dài (u biểu mô, u tế bào mầm như u nang bì, u đệm dây sinh dục). Để định hướng xử trí, thang đo mức độ tổn thương thiếu máu chia làm 3 cấp độ lâm sàng: Độ 1 (xoắn nhẹ, mô buồng trứng còn hồng hoặc tím nhạt, phục hồi ngay sau tháo xoắn), Độ 2 (thiếu máu nặng, mô tím bầm, hồng trở lại dưới 10 phút sau tháo xoắn), và Độ 3 (hoại tử đen mủn, nứt vỡ, không còn khả năng phục hồi tuần hoàn).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế hồi cứu mô tả cắt ngang, thu thập toàn bộ dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của các bệnh nhân được chẩn đoán và phẫu thuật u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương từ tháng 01/2004 đến tháng 12/2008.

Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm tất cả bệnh nhân có chẩn đoán trước mổ là u buồng trứng xoắn, được phẫu thuật bằng phương pháp mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi, có kết quả phẫu thuật xác nhận chẩn đoán và có kết quả giải phẫu bệnh lý sau mổ. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm các trường hợp chẩn đoán phẫu thuật không phải xoắn phần phụ, hồ sơ thiếu kết quả mô bệnh học hoặc bệnh nhân có thai kèm theo. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ đã thu thập được cỡ mẫu chuẩn gồm 185 bệnh nhân thỏa mãn đầy đủ tiêu chuẩn đề ra.

Toàn bộ dữ liệu lâm sàng, cận lâm sàng, hình ảnh siêu âm, tường trình phẫu thuật và kết quả mô bệnh học được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê y học SPSS phiên bản 11.0. Các biến số định tính được mô tả bằng tần số và tỷ lệ phần trăm, biến số định lượng được trình bày bằng giá trị trung bình. Sự khác biệt giữa các nhóm tỷ lệ được kiểm định bằng thuật toán Chi-square hoặc Fisher's exact test với ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác lập tại mức giá trị p < 0,05 và khoảng tin cậy 95% CI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 185 bệnh nhân u buồng trứng xoắn trên tổng số 2.375 ca mổ u buồng trứng ghi nhận tỷ lệ xoắn trung bình trong 5 năm là 7,79%. Tỷ lệ này dao động ổn định qua các năm: cao nhất vào năm 2004 với 9,67% (30/310 ca) và thấp nhất vào năm 2006 với 6,78% (38/560 ca), sự khác biệt giữa các năm không có ý nghĩa thống kê với p > 0,05. Về vị trí, u xoắn một bên chiếm tỷ lệ áp đảo 95,1% (176 ca), trong khi xoắn hai bên rất hiếm gặp, chỉ chiếm 4,9% (9 ca). Về mức độ xoắn, bệnh nhân xoắn độ 1 chiếm 33,0% (61 ca), xoắn độ 2 chiếm 30,8% (57 ca) và xoắn độ 3 hoại tử chiếm 36,2% (67 ca). Khối u có 2 vòng xoắn chiếm tỷ lệ cao nhất là 49,7% (92 ca), tiếp theo là 1 vòng xoắn với 27,0% (50 ca) và từ 3 vòng xoắn trở lên chiếm 23,3% (43 ca).

Về mặt lâm sàng, 100% người bệnh nhập viện với triệu chứng đau hạ vị (185/185 ca). Triệu chứng nôn và buồn nôn đứng thứ hai với tỷ lệ 40,5% (75 ca), trong khi sốt nhẹ từ 37,5 độ C trở lên chiếm 11,4% (21 ca) và rối loạn tiểu tiện chỉ xuất hiện ở 1,1% (2 ca). Khám thực thể ghi nhận dấu hiệu sờ thấy khối u hố chậu đau, không di động chiếm 74,6% (138 ca), u kẹt túi cùng âm đạo chiếm 20,0% (37 ca) và phản ứng thành bụng chiếm 17,8% (33 ca). Về cận lâm sàng, số lượng bạch cầu máu ngoại vi trong giới hạn bình thường (dưới 10.000/mm3) chiếm 63,2%, trong khi tăng bạch cầu trên 10.000/mm3 chiếm 36,8%.

Siêu âm và giải phẫu bệnh cung cấp bằng chứng định lượng then chốt: khối u có đường kính từ 6 đến 10 cm chiếm tỷ lệ phổ biến nhất là 74,1% (137 ca), u dưới hoặc bằng 5 cm chiếm 9,7% (18 ca), u từ 11 đến 15 cm chiếm 15,1% (28 ca) và u trên 15 cm chỉ chiếm 1,1% (2 ca). Về bản chất mô bệnh học, u quái trưởng thành (nang bì) chiếm tỷ lệ cao nhất với 66,0% (122 ca), tiếp theo là u nang nước chiếm 23,8% (44 ca), nang hoàng thể 3,2% (6 ca), nang nhầy 2,7% (5 ca), nang bọc noãn 2,7% (5 ca) và nang lạc nội mạc tử cung 1,6% (3 ca). Đáng chú ý, toàn bộ 100% mẫu bệnh phẩm đều là u lành tính, không có trường hợp nào ác tính.

Về can thiệp ngoại khoa, phẫu thuật nội soi chiếm 64,3% (119 ca) và mổ mở chiếm 35,7% (66 ca). Thời gian từ lúc nhập viện đến khi phẫu thuật dưới hoặc bằng 12 giờ đạt 36,2% và từ 13 đến 24 giờ đạt 42,7%, tổng cộng có 78,9% bệnh nhân được xử trí trong vòng 24 giờ đầu. Tỷ lệ mổ nội soi tăng trưởng ngoạn mục từ 0% năm 2004 lên 29,6% năm 2005, 78,9% năm 2006, 85,0% năm 2007 và đạt 94,0% vào năm 2008 (p < 0,05). Song song đó, thái độ xử trí bảo tồn buồng trứng đã tăng mạnh từ 6,7% năm 2004 lên 25,9% năm 2005, 65,0% năm 2007 và đạt mức 78,0% vào năm 2008 (p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu cho thấy u nang bì buồng trứng chiếm ưu thế vượt trội với 66,0% tổng số ca xoắn. Nguyên nhân xuất phát từ đặc tính giải phẫu học: u nang bì chứa các thành phần tuyến bã, sụn, xương và tóc, tạo nên trọng lượng riêng nặng kèm theo cuống u dài và lỏng lẻo, khiến khối u rất dễ bị quay quanh trục dưới tác động của trọng lực và nhu động ruột. Kích thước u từ 6 đến 10 cm chiếm tới 74,1% là khoảng kích thước "lý tưởng" cho biến chứng xoắn, vì u quá nhỏ dưới 5 cm khó tạo lực vặn xoắn, trong khi u quá lớn trên 15 cm (chỉ chiếm 1,1%) lại bị hạn chế độ di động do chiếm trọn khoang tiểu khung.

Dấu hiệu đau hạ vị xuất hiện ở 100% trường hợp kết hợp với nôn/buồn nôn (40,5%) là chỉ dấu cảnh báo sớm quan trọng. Tình trạng sờ thấy khối u đau khu trú (74,6%) trên nền bệnh nhân không sốt (88,6%) và bạch cầu bình thường (63,2%) giúp bác sĩ lâm sàng phân biệt u xoắn với viêm ruột thừa cấp hoặc viêm mủ phần phụ. Trên phương diện chẩn đoán hình ảnh, siêu âm Doppler màu đóng vai trò dẫn đường bằng việc phát hiện suy giảm hoặc mất tín hiệu mạch máu nuôi, dù sự tồn tại của dòng chảy động mạch ở giai đoạn xoắn không hoàn toàn không cho phép loại trừ bệnh lý.

Bước chuyển đổi phương pháp điều trị từ phẫu thuật mở (chiếm 100% năm 2004) sang phẫu thuật nội soi (đạt 94,0% năm 2008) minh chứng cho sự tiến bộ vượt bậc về kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn. Dữ liệu khi trực quan hóa qua biểu đồ cột chồng sẽ thể hiện rõ nét mối tương quan nghịch giữa tỷ lệ mổ mở và mổ nội soi, đồng thời phản ánh xu hướng tăng trưởng tuyến tính của tỷ lệ bảo tồn buồng trứng (từ 6,7% lên 78,0%).

Trước đây, phẫu thuật viên thường cắt bỏ phần phụ bị xoắn do e ngại nguy cơ giải phóng huyết khối gây tắc mạch phổi. Tuy nhiên, các bằng chứng y văn quốc tế và kết quả theo dõi thực nghiệm cho thấy buồng trứng có khả năng hồi phục kỳ diệu sau 36 giờ thiếu máu cục bộ, và chưa có báo cáo nào ghi nhận biến chứng tắc mạch sau tháo xoắn. Việc chẩn đoán sớm và can thiệp trong 24 giờ đầu (chiếm 78,9% ca bệnh) đã tạo điều kiện tối ưu để phẫu thuật viên tháo xoắn, bóc u và bảo tồn mô lành, giữ vững thiên chức làm mẹ và chất lượng sống cho phụ nữ trẻ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập quy trình chẩn đoán sớm và kích hoạt can thiệp ngoại khoa khẩn cấp tại tất cả các cơ sở y tế tuyến huyện và tuyến tỉnh: Mục tiêu là rút ngắn thời gian tiếp nhận từ lúc nhập viện đến khi phẫu thuật xuống dưới 12 giờ cho trên 90% ca bệnh nghi ngờ xoắn buồng trứng, thực hiện ngay trong giai đoạn 2026 - 2027 dưới sự chỉ đạo của Sở Y tế và Ban Giám đốc các bệnh viện chuyên khoa.

2. Triển khai các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng phẫu thuật nội soi phụ khoa đạt chuẩn mức độ 2 và 3 cho phẫu thuật viên tuyến dưới: Phấn đấu đạt chỉ tiêu 100% bác sĩ sản phụ khoa tuyến tỉnh làm chủ kỹ thuật tháo xoắn, đánh giá độ tưới máu nhu mô buồng trứng và bóc tách u nang bảo tồn tổ chức lành, lộ trình thực hiện từ 12 đến 24 tháng do Bệnh viện Phụ sản Trung ương và các trường Đại học Y Dược chủ trì.

3. Ban hành hướng dẫn chuyên môn quốc gia về tiêu chuẩn bảo tồn buồng trứng dựa trên phân loại tổn thương 3 cấp độ: Khuyến nghị kiên quyết tháo xoắn và bảo tồn mô buồng trứng ở các ca xoắn độ 1 và độ 2, loại trừ chỉ định cắt bỏ đại trà; mục tiêu duy trì tỷ lệ bảo tồn buồng trứng chung trên toàn quốc đạt tối thiểu 80% trong vòng 3 năm tới, do Hội Sản Phụ khoa Việt Nam và Bộ Y tế ban hành.

4. Phổ biến chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng về tầm soát u nang buồng trứng định kỳ: Đặt mục tiêu nâng cao nhận thức cho ít nhất 100.000 phụ nữ trong độ tuổi sinh sản mỗi năm thông qua mạng lưới y tế dự phòng và trạm y tế xã phường, khuyến khích siêu âm phụ khoa định kỳ 6 tháng/lần nhằm phát hiện và xử lý sớm các khối u có kích thước từ 6 đến 10 cm trước khi xảy ra biến chứng xoắn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Sản Phụ khoa và Ngoại tiêu hóa tại các bệnh viện cấp cứu: Nắm bắt các triệu chứng lâm sàng đặc hiệu (đau hạ vị 100%, nôn 40,5%, sờ u hố chậu 74,6%) để chẩn đoán phân biệt nhanh chóng với viêm ruột thừa, thủng tạng rỗng hoặc thai ngoài tử cung vỡ, từ đó đưa ra chỉ định mổ cấp cứu trong 24 giờ đầu.

2. Phẫu thuật viên nội soi phụ khoa: Khai thác quy trình kỹ thuật bóc u nang trong ổ bụng, tháo xoắn bảo tồn buồng trứng và đánh giá phục hồi màu sắc mô sau 10 phút, giúp giảm thiểu tỷ lệ cắt bỏ buồng trứng không cần thiết và hạn chế dính sau phẫu thuật.

3. Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh ngành Y học: Ứng dụng mô hình nghiên cứu hồi cứu mô tả cắt ngang trên 185 bệnh nhân, phương pháp quản lý số liệu và phân tích dịch tễ học bằng SPSS 11.0 làm tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các đề tài nghiên cứu cấp cơ sở và chuyên ngành.

4. Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện chuyên khoa: Sử dụng các số liệu chuyển dịch can thiệp nội soi từ 0% lên 94,0% để xây dựng đề án đầu tư hệ thống trang thiết bị nội soi hiện đại và hoạch định chính sách nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao khối u nang bì buồng trứng lại có tỷ lệ xoắn cao nhất trong các loại khối u? U nang bì (u quái trưởng thành) chiếm 66,0% các trường hợp xoắn trong nghiên cứu do chứa nhiều thành phần đặc như mỡ, sụn, xương và tóc làm khối u có trọng lượng riêng nặng. Kết hợp với đặc điểm cuống mạch dài và bề mặt trơn láng, khối u dễ bị thay đổi trọng tâm và xoay quanh trục khi cơ thể vận động hoặc khi có co bóp nhu động ruột.

2. Siêu âm Doppler mạch máu có thể loại trừ hoàn toàn khả năng u buồng trứng xoắn không? Không thể loại trừ hoàn toàn. Mặc dù Doppler màu là công cụ đắc lực ghi nhận mất dòng mạch ở 40% bệnh nhân, nhưng trong các giai đoạn xoắn sớm hoặc xoắn không hoàn toàn, dòng máu động mạch vẫn có thể tồn tại tới 7% đến 33% các ca bệnh. Do đó, quyết định lâm sàng phải dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng đau hạ vị dữ dội và hình ảnh khối u trên siêu âm.

3. Tháo xoắn buồng trứng đã tím đen có gây nguy hiểm do thuyên tắc cục máu đông vào tuần hoàn không? Nhiều nghiên cứu lâm sàng và thực nghiệm hiện đại chứng minh nguy cơ thuyên tắc mạch do cục máu đông sau tháo xoắn là cực kỳ thấp và y văn thế giới hầu như chưa ghi nhận biến chứng tắc mạch phổi nào. Do đó, khuyến cáo hiện nay là ưu tiên tháo xoắn và chờ đợi 10 phút để đánh giá khả năng hồi sinh màu sắc mô trước khi quyết định cắt bỏ.

4. Ưu điểm nổi bật của phẫu thuật nội soi so với mổ mở trong xử trí u buồng trứng xoắn là gì? Phẫu thuật nội soi cho phép quan sát phóng đại tổn thương rõ nét, thao tác gỡ dính và bóc nang chính xác, giảm thiểu tối đa tổn thương mô lành lân cận. Phương pháp này giúp giảm đau sau mổ, rút ngắn thời gian nằm viện, phục hồi nhu động ruột nhanh chóng và nâng tỷ lệ bảo tồn chức năng sinh sản lên tới 78,0% so với mổ mở truyền thống.

5. Khả năng sinh sản và nội tiết của người bệnh sau phẫu thuật tháo xoắn bảo tồn ra sao? Theo dõi dài hạn các bệnh nhân sau phẫu thuật bảo tồn cho thấy trên 90% phục hồi kích thước buồng trứng bình thường và có hình ảnh nang noãn phát triển trên siêu âm. Bệnh nhân vẫn có thể mang thai tự nhiên đạt tỷ lệ cao (như ghi nhận 14/19 trường hợp có nhu cầu sinh đẻ) hoặc thực hiện chọc hút noãn thành công trong thụ tinh ống nghiệm (IVF).

Kết luận

• Luận văn xác định tỷ lệ u buồng trứng xoắn chiếm 7,79% trong tổng số 2.375 ca phẫu thuật u buồng trứng tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương, phản ánh tần suất bệnh lý cấp cứu phụ khoa đáng kể trong thực hành lâm sàng.
• Nghiên cứu chứng minh u nang bì là dạng giải phẫu bệnh chiếm ưu thế tuyệt đối (66,0%) và kích thước u từ 6 đến 10 cm (74,1%) là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xoắn phần phụ ở phụ nữ trẻ tuổi.
• Đau vùng hạ vị (100%) kết hợp sờ thấy khối u đau (74,6%) trên siêu âm là căn cứ lâm sàng quyết định để kích hoạt can thiệp ngoại khoa kịp thời trong 24 giờ đầu (đạt 78,9% các trường hợp).
• Công trình ghi nhận cuộc cách mạng chuyển đổi kỹ thuật với tỷ lệ mổ nội soi tăng vọt từ 0% năm 2004 lên 94,0% năm 2008, mở ra kỷ nguyên can thiệp xâm lấn tối thiểu an toàn và hiệu quả cao.
• Luận văn xác lập bước tiến vượt bậc trong tư duy điều trị với tỷ lệ bảo tồn mô buồng trứng tăng từ 6,7% lên 78,0%, bảo vệ toàn diện chức năng nội tiết và tiềm năng sinh sản cho người phụ nữ.

Trong 12 tháng tới, các cơ sở y tế chuyên khoa cần nhanh chóng chuẩn hóa và áp dụng phác đồ chẩn đoán sớm kết hợp phẫu thuật nội soi bảo tồn để tối ưu hóa hiệu quả điều trị u buồng trứng xoắn trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ®Æt vÊn ®Ò §au bông cÊp tÝnh ë phô n÷ do nhiÒu nguyªn nh©n g©y ra, nhiÒu trêng hîp ®ßi hái ph¶i can thiÖp cÊp cøu. Nguyªn nh©n thêng gÆp lµ viªm nhiÔm tiÓu khung, chöa ngoµi tö cung, xo¾n phÇn phô, vì hoÆc ch¶y m¸u nang hoµng thÓ trong ®ã xo¾n phÇn phô lµ cÊp cøu hay gÆp ®øng hµng thø t, chiÕm 3% c¸c cÊp cøu phô khoa [54].A 60% c¸c trêng hîp xo¾n phÇn phô lµ do khèi u buång trøng [42]. ChÈn ®o¸n u buång trøng xo¾n thêng khã kh¨n, nÕu chËm trÔ trong chÈn ®o¸n vµ can thiÖp phÉu thuËt dÉn ®Õn c¸c biÕn chøng nÆng h¬n nh ho¹i tö buång trøng, viªm phóc m¹c tiÓu khung hoÆc toµn thÓ g©y nguy hiÓm ®Õn tÝnh m¹ng bÖnh nh©n. PhÇn lín c¸c khèi u buång trøng xo¾n lµ khèi u lµnh tÝnh, tû lÖ ¸c tÝnh trong u buång trøng xo¾n lµ 2- 5%, 70- 75% u buång trøng xo¾n x¶y ra trªn phô n÷ ë ®é tuæi sinh ®Î, 15% ë ®é tuæi dËy th× g©y tæn th¬ng thiÕu m¸u, ho¹i tö ë vßi tö cung vµ buång trøng, thêng ®ßi hái phÉu thuËt c¾t bá lµm ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng sinh s¶n, søc khoÎ vµ h¹nh phóc ngêi bÖnh [43], [65], [73].

Trong nhiÒu nghiªn cøu gÇn ®©y, chÈn ®o¸n sím ®Ó ®iÒu trÞ b¶o tån ®¹t kÕt qu¶ 75- 81% c¸c trêng hîp [42],[70]. 2 T¹i bÖnh viÖn Phô s¶n Trung ¬ng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y viÖc chÈn ®o¸n sím u buång trøng xo¾n vµ ®iÒu trÞ b¶o tån buång trøng b»ng ph¬ng ph¸p mæ më vµ phÉu thuËt néi soi ®· ®îc ¸p dông ®¹t kÕt qu¶ cao, b¶o tån chøc n¨ng sinh s¶n vµ néi tiÕt cho phô n÷. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ trªn chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “Nghiên cứu về chẩn đoán và xử trí khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương trong 5 năm (2004 – 2008)” Môc tiªu cña ®Ò tµi: 1. Xác định tỷ lệ khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ơng.

Nhận xét về chẩn đoán khối u buồng trứng xoắn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Nhận xét về xử trí u buồng trứng xoắn và các yếu tố liên quan đến thái độ bảo tồn buồng trứng. 3 Ch¬ng 1 Tæng quan 1. Gi¶I phÉu vµ Chøc n¨ng cña buång trøng 1.

Gi¶i phÉu buång trøng [2] Buång trøng lµ tuyÕn sinh dôc cña n÷ n»m trªn thµnh chËu h«ng bÐ, hai bªn tö cung, dÝnh vµo l¸ sau d©y ch»ng réng, phÝa sau vßi tö cung, díi eo chËu trªn 10mm, ®èi chiÕu lªn thµnh bông, ®iÓm buång trøng lµ ®iÓm gi÷a ®êng nèi gai chËu tríc trªn víi khíp mu. Buång trøng cã h×nh h¹t ®Ëu dÑt mµu hång nh¹t, dµi kho¶ng 3cm, réng 1,5cm vµ dµy 1cm. VÞ trÝ thay ®æi tuú thuéc vµo sè lÇn ®Î nhiÒu hay Ýt cña ngêi phô n÷. Buång trøng cã hai mÆt: mÆt trong vµ mÆt ngoµi, hai bê: bê tù do vµ bê m¹c treo, hai ®Çu: ®Çu vßi vµ ®Çu tö cung.

Buång trøng vµ c¸c cÊu tróc liªn quan 5 - Liªn quan cña buång trøng + MÆt ngoµi, buång trøng n»m trªn phóc m¹c thµnh bªn chËu h«ng bÐ, trong mét hè lâm gäi lµ hè buång trøng ë gi÷a chç ph©n chia c¸c m¹ch chËu. + MÆt trong tiÕp xóc víi c¸c tua cña phÔu vßi tö cung vµ liªn quan víi c¸c quai ruét. + Bê tù do låi, quay ra sau, liªn quan víi c¸c quai ruét. + Bê m¹c treo híng ra tríc, cã m¹c treo dÝnh vµo.

+ §Çu vßi trßn, híng lªn trªn, lµ n¬i b¸m cña d©y ch»ng treo buång trøng. Trong d©y ch»ng cã m¹ch vµ thÇn kinh buång trøng. + §Çu tö cung híng vÒ phÝa tö cung vµ lµ n¬i b¸m cña d©y ch»ng riªng buång trøng. - Ph¬ng tiÖn gi÷ buång trøng Buång trøng ®îc gi÷ trong æ phóc m¹c nhê mét hÖ thèng d©y ch»ng: + M¹c treo buång trøng lµ nÕp phóc m¹c nèi buång trøng vµo l¸ sau d©y ch»ng réng.

Buång trøng kh«ng ®îc phóc m¹c bao phñ hoµn toµn nh c¸c t¹ng kh¸c. Phóc m¹c chØ dÝnh vµo buång trøng theo mét ®êng däc theo bê m¹c treo. + D©y ch»ng treo buång trøng b¸m vµo ®Çu vßi cña buång trøng, tõ ®ã ch¹y lªn trªn díi phóc m¹c thµnh b¾t chÐo bã m¹ch chËu ngoµi ®Ó tËn hÕt ë thµnh lng. D©y ch»ng chñ yÕu ®îc cÊu t¹o bëi m¹ch vµ thÇn kinh buång trøng.

6 + D©y ch»ng riªng buång trøng lµ mét d¶i m« liªn kÕt n»m gi÷a hai l¸ d©y ch»ng réng, ®i tõ ®Çu tö cung cña buång trøng tíi gãc bªn cña tö cung ngay phÝa sau vµ díi vßi tö cung. + D©y ch»ng vßi buång trøng lµ mét d©y ch»ng ng¾n ®i tõ ®Çu vßi cña buång trøng tíi mÆt ngoµi cña phÔu vßi tö cung. - M¹ch vµ thÇn kinh cña buång trøng + §éng m¹ch Buång trøng ®îc cÊp huyÕt bëi ®éng m¹ch buång trøng vµ nh¸nh buång trøng cña ®éng m¹ch tö cung. §éng m¹ch buång trøng t¸ch tõ ®éng m¹ch chñ bông, díi nguyªn uû cña ®éng m¹ch thËn.

Khi tíi eo trªn, ®éng m¹ch b¾t chÐo phÇn trªn cña ®éng m¹ch vµ tÜnh m¹ch chËu ngoµi råi vµo trong chËu h«ng. §éng m¹ch ch¹y bªn trong d©y ch»ng treo buång trøng, gi÷a hai l¸ cña d©y ch»ng réng vµ n»m díi vßi tö cung. Tõ ®ã ®éng m¹ch ch¹y ra sau gi÷a hai l¸ cña m¹c treo buång trøng, ph©n ra c¸c nh¸nh: nh¸nh vßi, nh¸nh buång trøng vµ nh¸nh nèi tiÕp víi nh¸nh cïng tªn cña ®éng m¹ch tö cung. §éng m¹ch tö cung t¸ch ra tõ ®éng m¹ch chËu trong, cho nh¸nh nèi víi nh¸nh cña ®éng m¹ch buång trøng.

+ TÜnh m¹ch TÜnh m¹ch ch¹y theo ®éng m¹ch, t¹o thµnh ®¸m rèi h×nh d©y cuèn ë gÇn rèn buång trøng. 7 + B¹ch huyÕt M¹ch b¹ch huyÕt cña buång trøng ®æ vµo c¸c h¹ch b¹ch huyÕt c¹nh ®éng m¹ch chñ. + ThÇn kinh Tõ ®¸m rèi buång trøng ®i theo ®éng m¹ch buång trøng vµo buång trøng. Chøc n¨ng cña buång trøng [3],[15],[10] Buång trøng lµ mét tuyÕn kÐp võa cã chøc n¨ng néi tiÕt võa cã chøc n¨ng ngo¹i tiÕt, hai chøc n¨ng nµy liªn quan mËt thiÕt víi nhau, trong ®ã chøc n¨ng néi tiÕt ®ãng vai trß quan träng quyÕt ®Þnh chøc n¨ng ngo¹i tiÕt: 8 + Chøc n¨ng ngo¹i tiÕt: buång trøng cã rÊt nhiÒu nang no·n, sè lîng nang no·n nµy gi¶m rÊt nhanh theo thêi gian, vµo tuæi dËy th× sè lîng nang no·n chØ cßn kho¶ng 20.

Trong mçi vßng kinh, díi t¸c dông cña FSH thêng chØ cã mét nang no·n ph¸t triÓn vµ trëng thµnh ®îc gäi lµ nang chÝn hay nang De-Graff. Díi t¸c dông cña LH, nang no·n chÝn råi vì, gi¶i phãng no·n ra ngoµi ®ã lµ hiÖn tîng phãng no·n. Buång trøng kh«ng cã kh¶ n¨ng s¶n sinh nh÷ng nang no·n míi. + Chøc n¨ng néi tiÕt: chøc n¨ng néi tiÕt cña buång trøng ®îc ®iÒu hoµ bëi trôc díi ®åi tuyÕn yªn th«ng qua c¸c yÕu tè: GnRH, FSH, LH.

Buång trøng t¹o ra hormon sinh dôc chÝnh lµ Estrogen, Progesteron vµ Androgen. C¸c hormon nµy cã nh©n steroid nªn cßn ®îc gäi lµ steroid sinh dôc. - C¸c tÕ bµo h¹t cña vá nang trong chÕ tiÕt Estrogen - C¸c tÕ bµo h¹t cña hoµng thÓ chÕ tiÕt Progesteron - C¸c tÕ bµo cña rèn buång trøng chÕ tiÕt Androgen C¸c hormon cña nang no·n vµ cña hoµng thÓ ®ñ ®Ó lµm thay ®æi niªm m¹c tö cung gióp cho trøng lµm tæ vµ nÕu ngêi phô n÷ kh«ng thô thai th× còng ®ñ ®Ó g©y ®îc kinh nguyÖt. Nguyªn nh©n h×nh thµnh vµ ph©n lo¹i khèi u buång trøng Buång trøng võa lµ c¬ quan sinh s¶n, võa lµ tuyÕn néi tiÕt cã mét qu¸ tr×nh h×nh thµnh phøc t¹p.

V× buång trøng 9 lu«n cã nh÷ng thay ®æi rÊt râ rÖt vÒ mÆt h×nh th¸i còng nh chøc n¨ng trong suèt cuéc ®êi ngêi phô n÷, nh÷ng thay ®æi ®ã cã thÓ dÉn tíi nh÷ng rèi lo¹n kh«ng phôc håi, ph¸t triÓn thµnh bÖnh lý, ®Æc biÖt lµ sù h×nh thµnh c¸c khèi u. C¸c u nang c¬ n¨ng Sinh ra do rèi lo¹n chøc phËn cña buång trøng [4]. U th- êng lín nhanh nhng mÊt sím kh«ng cÇn ®iÒu trÞ g×, chØ tån t¹i vµi chu kú kinh. U thêng cã vá máng, kÝch thíc thêng kh«ng vît qu¸ 5 - 6 cm.

Cã thÓ g©y rèi lo¹n kinh nguyÖt. Cã ba lo¹i u nang c¬ n¨ng, ®ã lµ u nang bäc no·n, u nang hoµng tuyÕn vµ u nang hoµng thÓ. U nang bäc no·n Lµ nang no·n ®· trëng thµnh nhng kh«ng phãng no·n do nang De- Graff vì muén, tiÕp tôc tiÕt Estrogen, hoµng thÓ kh«ng ®îc thµnh lËp. DÞch trong nang thêng cã mµu vµng chanh vµ chøa nhiÒu Estrogen.

Ngêi ta cã thÓ thÊy nang bäc no·n trong trêng hîp qu¸ s¶n tuyÕn néi m¹c tö cung. U nang hoµng tuyÕn Lín h¬n nang bäc no·n, nhiÒu thïy, gÆp ë mét hoÆc hai bªn buång trøng, kÝch thíc to, nhiÒu mói, vá dÇy. Trong lßng nang chøa nhiÒu lutein. U nang hoµng tuyÕn hay gÆp ë ngêi chöa trøng hoÆc ung th nguyªn bµo nu«i, lµ hËu qu¶ cña - hCG qu¸ cao [4].

U nang hoµng thÓ 10 Sinh ra tõ hoµng thÓ, chØ gÆp trong thêi kú thai nghÐn nhÊt lµ trong trêng hîp chöa nhiÒu thai hoÆc nhiÔm ®éc thai nghÐn do hoµng thÓ kh«ng teo ®i mµ l¹i ph¸t triÓn qu¸ møc. Thµnh nang thêng dÇy h¬n nang bäc no·n. Nang chÕ tiÕt nhiÒu Estrogen vµ Progesteron. C¸c u nang thùc thÓ Nang cã kÝch thíc thay ®æi tõ vµi cm tíi vµi chôc cm, träng lîng tõ vµi tr¨m gam ®Õn chôc kg, thêng lµ lµnh tÝnh nhng vÉn cã kh¶ n¨ng trë thµnh ¸c tÝnh.

U nang thùc thÓ ®îc ph©n thµnh 5 lo¹i sau ®©y: 11 1. U tõ tÕ bµo biÓu m« buång trøng Trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh, liªn bµo bÒ mÆt buång trøng cã thÓ bÞ vïi vµo trong nhu m« vµ vÒ sau ph¸t triÓn thµnh c¸c lo¹i u nang hay khèi u tæ chøc vá buång trøng (chiÕm 80% sè trêng hîp) [6]. U tõ tÕ bµo biÓu m« buång trøng cã nh÷ng lo¹i u nang sau: - U nang tuyÕn níc: dÞch u thêng trong - U nang tuyÕn nhÇy: dÞch u thêng nhÇy - U nang d¹ng niªm m¹c tö cung lµnh tÝnh chøa dÞch n©u ®en - U Brenner (u tÕ bµo chuyÓn tiÕp) - U tÕ bµo s¸ng (Clear cell) §èi víi tÊt c¶ c¸c u lo¹i biÓu m«, khi thÊy vá u mÊt tÝnh nh½n bãng, mÆt trong vá u cã nh÷ng nhó sïi, cã c¸c vïng n¸t ®á thÉm nh thÞt t¬i hay nh÷ng sïi li ti nh trøng Õch, h¹t kª th× cã nhiÒu kh¶ n¨ng ¸c tÝnh [22]. C¸c u tõ tÕ bµo mÇm C¸c tÕ bµo mÇm buång trøng còng cã thÓ ph¸t triÓn thµnh nh÷ng khèi u buång trøng.

U c¸c tÕ bµo mÇm buång trøng chiÕm 10% c¸c khèi u buång trøng [6]. C¸c u tõ tÕ bµo ®Öm cña d©y sinh dôc Ngoµi tÕ bµo mÇm cßn cã tÕ bµo ®Öm cña d©y sinh dôc còng ph¸t triÓn thµnh u chiÕm tû lÖ 6% c¸c khèi u buång trøng. 12 Nh÷ng u nµy thêng g©y rèi lo¹n néi tiÕt lµm rèi lo¹n sù ph¸t triÓn giíi tÝnh hay kinh nguyÖt.