Nghiên Cứu Văn Hóa Vùng Nam Bộ: Vai Trò và Ý Nghĩa Trong Phát Triển Kinh Tế

Khám phá địa chí Nam Bộ qua lăng kính văn hóa, tìm hiểu sự đa dạng và đặc trưng trong đời sống và phong tục tập quán của vùng đất này.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Văn Hóa
• Đề tài: Nghiên Cứu Văn Hóa Vùng Nam Bộ: Vai Trò và Ý Nghĩa Trong Phát Triển Kinh Tế
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 3. CHƯƠNG 3: PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 5. CHƯƠNG 5: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6. CHƯƠNG 6: CƠ SỞ LÝ LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Văn Hóa Nam Bộ Tiềm Năng Kinh Tế

Nghiên cứu văn hóa vùng là một lĩnh vực khoa học quan trọng trên thế giới. Mỗi vùng, nơi các tộc người sinh sống, là một thực thể lịch sử - xã hội ẩn chứa nhiều giá trị truyền thống, thể hiện những sắc thái văn hóa đặc trưng của vùng đó. Đảng và Nhà nước ta coi văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực và hệ điều chỉnh cho sự phát triển kinh tế. Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là yếu tố nội sinh của sự phát triển. Muốn xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, cần biết rõ tiềm lực kinh tế, văn hóa của từng vùng. Theo tài liệu gốc, để hiểu được tình hình các mặt của địa phương, đặc biệt là lĩnh vực văn hóa, các ngành chức năng có thể tiếp cận nhiều nguồn tài liệu, trong đó địa chí của từng địa phương là một trong những nguồn tài liệu thích hợp nhất.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Văn Hóa Vùng Nam Bộ

Văn hóa Nam Bộ là một chỉnh thể đa dạng, phong phú, hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử. Nó bao gồm các yếu tố vật chất và tinh thần, từ văn hóa ẩm thực, kiến trúc, trang phục đến văn hóa nghệ thuật, tín ngưỡng, phong tục tập quán. Đặc trưng văn hóa Nam Bộ thể hiện rõ nét qua lối sống phóng khoáng, cởi mở, trọng nghĩa tình và tinh thần khai phá, sáng tạo. Sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer, Chăm... đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu, độc đáo.

1.2. Vai Trò của Địa Chí trong Nghiên Cứu Văn Hóa Nam Bộ

Địa chí là thể loại biên khảo có lịch sử hình thành, phát triển và tồn tại lâu đời. Cha ông ta đã biên soạn và để lại nhiều công trình địa chí bằng chữ Hán, chữ Nôm, chữ Pháp và chữ quốc ngữ có giá trị khoa học, lịch sử và văn hóa. Nhiều địa chí Hán Nôm là những nguồn sử liệu quý giá cho nhiều địa chí và các công trình lịch sử truyền thống địa phương hiện thời. Hiện tại nhiều nơi vẫn tiếp tục biên soạn các công trình địa chí cho địa phương mình. Địa chí Nam Bộ cung cấp thông tin chi tiết về địa lý, lịch sử, kinh tế, xã hội và văn hóa của vùng, là nguồn tài liệu quan trọng cho các nhà nghiên cứu.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Văn Hóa Nam Bộ Bảo Tồn Bản Sắc

Mặc dù có vai trò quan trọng, việc nghiên cứu văn hóa Nam Bộ hiện nay đối mặt với nhiều thách thức. Sự hội nhập và toàn cầu hóa, quá trình đô thị hóa nhanh chóng, và sự thay đổi trong lối sống của người dân đang tạo ra những áp lực lớn lên bản sắc văn hóa Nam Bộ. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đòi hỏi sự nỗ lực của cả cộng đồng, các nhà nghiên cứu, và các cơ quan quản lý nhà nước. Cần có những chính sách phù hợp để hỗ trợ các hoạt động văn hóa, khuyến khích sự sáng tạo, và bảo vệ các di sản văn hóa.

2.1. Ảnh Hưởng của Toàn Cầu Hóa Đến Văn Hóa Nam Bộ

Toàn cầu hóa mang đến những cơ hội tiếp cận với các nền văn hóa khác nhau, nhưng đồng thời cũng tạo ra nguy cơ xói mòn bản sắc văn hóa. Sự du nhập của các trào lưu văn hóa ngoại lai, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, và sự phát triển của công nghệ thông tin đang ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa truyền thống của Nam Bộ. Cần có những giải pháp để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những yếu tố tích cực từ bên ngoài.

2.2. Nguy Cơ Mai Một Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Nam Bộ

Nhiều di sản văn hóa phi vật thể của Nam Bộ, như các loại hình nghệ thuật dân gian, lễ hội truyền thống, và các nghề thủ công đang dần mai một do thiếu sự quan tâm, đầu tư và truyền dạy. Thế hệ trẻ ít có cơ hội tiếp xúc và học hỏi về những giá trị văn hóa này, dẫn đến nguy cơ thất truyền. Cần có những chương trình bảo tồn, phục dựng và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động văn hóa.

2.3. Thiếu Hụt Nguồn Lực Đầu Tư Cho Nghiên Cứu Văn Hóa

Việc nghiên cứu văn hóa đòi hỏi nguồn lực tài chính và nhân lực đáng kể. Tuy nhiên, hiện nay, nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này còn hạn chế, gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu và các tổ chức văn hóa. Cần có sự tăng cường đầu tư từ nhà nước và các nguồn xã hội hóa để hỗ trợ các dự án nghiên cứu văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực, và bảo tồn các di sản văn hóa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Văn Hóa Nam Bộ Tiếp Cận Đa Chiều

Để nghiên cứu văn hóa Nam Bộ một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận đa chiều, kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng, giữa nghiên cứu lịch sử và hiện tại, giữa nghiên cứu văn hóa vật thể và phi vật thể. Cần chú trọng đến việc thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các tài liệu địa chí, các công trình nghiên cứu khoa học, các tư liệu lịch sử, và các khảo sát thực địa. Theo tài liệu gốc, cần sử dụng phương pháp liên ngành khoa học xã hội, trong đó chuyên ngành văn hóa học là chính, còn vận dụng kiến thức các ngành liên quan là phụ.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Liên Ngành Trong Nghiên Cứu

Phương pháp liên ngành cho phép các nhà nghiên cứu tiếp cận văn hóa Nam Bộ từ nhiều góc độ khác nhau, như lịch sử, xã hội học, nhân học, ngôn ngữ học, và kinh tế học. Sự kết hợp giữa các ngành khoa học giúp làm sáng tỏ những mối liên hệ phức tạp giữa văn hóa và các yếu tố khác trong xã hội. Ví dụ, nghiên cứu về văn hóa ẩm thực Nam Bộ có thể kết hợp giữa lịch sử, văn hóa, và kinh tế để hiểu rõ hơn về nguồn gốc, sự phát triển, và vai trò của ẩm thực trong đời sống kinh tế - xã hội.

3.2. Kết Hợp Nghiên Cứu Định Tính và Định Lượng

Nghiên cứu định tính giúp khám phá những khía cạnh sâu sắc, tinh tế của văn hóa, trong khi nghiên cứu định lượng cung cấp những dữ liệu thống kê, số liệu cụ thể để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa. Sự kết hợp giữa hai phương pháp này giúp tạo ra một bức tranh toàn diện và chính xác về văn hóa Nam Bộ. Ví dụ, nghiên cứu về văn hóa tâm linh Nam Bộ có thể sử dụng phương pháp định tính để tìm hiểu về ý nghĩa của các nghi lễ, tín ngưỡng, và sử dụng phương pháp định lượng để khảo sát mức độ phổ biến của các tín ngưỡng này trong cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Văn Hóa Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Kết quả nghiên cứu văn hóa Nam Bộ có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là trong phát triển du lịch bền vững. Việc khai thác các giá trị văn hóa để tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, các doanh nghiệp du lịch, và các cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo rằng việc phát triển du lịch không gây ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa.

4.1. Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Dựa Trên Di Sản Nam Bộ

Du lịch văn hóa có thể khai thác các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Nam Bộ, như các di tích lịch sử, các làng nghề truyền thống, các lễ hội dân gian, và các loại hình nghệ thuật độc đáo. Cần có sự đầu tư vào việc bảo tồn, phục dựng và quảng bá các di sản văn hóa, đồng thời tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, mang đậm bản sắc văn hóa Nam Bộ. Ví dụ, có thể phát triển các tour du lịch khám phá các làng nghề truyền thống, các tour du lịch tham quan các di tích lịch sử, và các tour du lịch trải nghiệm các lễ hội dân gian.

4.2. Xây Dựng Sản Phẩm Du Lịch Cộng Đồng Gắn Với Văn Hóa

Du lịch cộng đồng là một hình thức du lịch bền vững, trong đó người dân địa phương tham gia vào quá trình cung cấp dịch vụ du lịch và chia sẻ lợi ích từ du lịch. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với văn hóa giúp tạo ra thu nhập cho người dân địa phương, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Ví dụ, có thể phát triển các homestay tại các làng văn hóa, các tour du lịch khám phá văn hóa ẩm thực, và các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian do người dân địa phương thực hiện.

V. Chính Sách Văn Hóa Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Bền Vững

Để nghiên cứu văn hóa Nam Bộ hiệu quả và ứng dụng kết quả vào thực tiễn, cần có những chính sách văn hóa phù hợp. Các chính sách này cần tập trung vào việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, hỗ trợ các hoạt động văn hóa, khuyến khích sự sáng tạo, và tạo điều kiện cho sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức văn hóa, và cộng đồng để đảm bảo rằng các chính sách văn hóa được thực thi một cách hiệu quả.

5.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Bảo Tồn Văn Hóa

Hệ thống pháp luật về bảo tồn văn hóa cần được hoàn thiện để đảm bảo rằng các di sản văn hóa được bảo vệ một cách hiệu quả. Cần có những quy định rõ ràng về việc quản lý, sử dụng, và khai thác các di sản văn hóa, đồng thời có những chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi xâm phạm di sản văn hóa. Ngoài ra, cần có những cơ chế khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào việc bảo tồn văn hóa.

5.2. Tăng Cường Đầu Tư Cho Các Hoạt Động Văn Hóa

Nhà nước cần tăng cường đầu tư cho các hoạt động văn hóa, bao gồm các dự án bảo tồn di sản văn hóa, các chương trình biểu diễn nghệ thuật, các hoạt động văn hóa cộng đồng, và các hoạt động nghiên cứu văn hóa. Cần có những cơ chế tài chính linh hoạt để hỗ trợ các tổ chức văn hóa và các nghệ sĩ, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các nguồn lực xã hội hóa vào lĩnh vực văn hóa.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Văn Hóa Nam Bộ Hội Nhập và Phát Triển

Trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa, nghiên cứu văn hóa Nam Bộ cần hướng đến việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong sự đa dạng và phong phú của văn hóa thế giới. Cần có sự đổi mới trong phương pháp nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin, và tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng và hiệu quả của nghiên cứu văn hóa. Đồng thời, cần khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong lĩnh vực văn hóa, tạo ra những sản phẩm văn hóa độc đáo, mang đậm bản sắc Nam Bộ.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Số Trong Nghiên Cứu và Bảo Tồn Văn Hóa

Công nghệ số có thể được ứng dụng để số hóa các di sản văn hóa, tạo ra các bảo tàng ảo, và phát triển các ứng dụng du lịch văn hóa. Việc sử dụng công nghệ số giúp bảo tồn và quảng bá văn hóa một cách hiệu quả, đồng thời tạo ra những trải nghiệm mới cho du khách. Ví dụ, có thể sử dụng công nghệ thực tế ảo (VR) để tái hiện các di tích lịch sử, hoặc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích và giải mã các tư liệu văn hóa.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế Trong Nghiên Cứu và Phát Triển Văn Hóa

Hợp tác quốc tế giúp các nhà nghiên cứu văn hóa tiếp cận với những kiến thức, kinh nghiệm, và nguồn lực mới. Cần có sự tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các trường đại học, và các viện nghiên cứu để thực hiện các dự án nghiên cứu văn hóa chung, trao đổi học thuật, và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, cần quảng bá văn hóa Nam Bộ ra thế giới, giới thiệu những giá trị văn hóa độc đáo của vùng đến với bạn bè quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nam Bộ là 1 trong 6 vùng văn hóa trọng điểm của Việt Nam, trải qua tiến trình hơn 300 năm hình thành và phát triển kể từ dấu mốc lịch sử năm 1698. Suốt chiều dài lịch sử đó, toàn vùng đã tích lũy hơn 50 công trình địa chí lớn nhỏ qua nhiều thời kỳ, tạo nên một kho tàng di sản học thuật vô cùng đồ sộ. Tuy nhiên, hoạt động biên soạn địa chí tại Nam Bộ trong hơn 100 năm qua chủ yếu diễn ra theo kinh nghiệm riêng lẻ của từng nhóm tác giả, thiếu vắng một hệ thống lý luận và phương pháp luận thống nhất. Thực trạng này dẫn đến việc khoảng 70% các công trình địa phương chí gặp khó khăn trong việc định hình cấu trúc, lúng túng khi xử lý mối quan hệ giữa lịch sử, địa lý và văn hóa, khiến tình trạng "Văn - Sử - Địa bất phân" kéo dài qua nhiều thế hệ.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học với đề tài nghiên cứu địa chí Nam Bộ được thực hiện nhằm giải quyết triệt để vấn đề bức thiết này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là khảo sát toàn diện thực trạng địa chí Nam Bộ, xác lập hệ thống khái niệm chuẩn mực, phân tích sâu sắc các sắc thái văn hóa và đề xuất mô hình biên soạn cùng giải pháp khai thác tối ưu nguồn tài liệu quý giá này. Phạm vi không gian của luận văn bao quát toàn bộ vùng đất Nam Bộ (có liên hệ so sánh với Bắc Bộ và Trung Bộ), với trục thời gian khảo sát trọng tâm từ đầu thế kỷ XIX (bắt đầu từ công trình Hoàng Việt nhất thống dư địa chí năm 1806) kéo dài đến thời kỳ Đổi mới sau năm 1986 và những năm đầu thế kỷ XXI. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện rõ nét qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp chuẩn hóa 100% quy trình làm địa phương chí, tối ưu hóa công tác quản lý văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội tại 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cùng 6 tỉnh vùng Đông Nam Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Vùng văn hóa được phát triển từ các trường phái nhân học Tây Âu cuối thế kỷ XIX, nhân học Mỹ và dân tộc học Xô Viết, được tiếp thu và hoàn thiện bởi các học giả Việt Nam tiêu biểu để phân định đất nước thành 6 đến 7 vùng văn hóa đặc trưng. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp chặt chẽ với Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng văn hóa và lý thuyết truyền thống văn hóa để nhận diện các giá trị vật chất, tinh thần được tích lũy qua các thế hệ cư dân phương Nam. Mô hình nghiên cứu kế thừa quan điểm triết học phương Đông truyền thống về thuyết "Tam tài" (Thiên - Địa - Nhân) – hệ thống lý luận cốt lõi chi phối tư duy của các sử gia phong kiến khi thể hiện mối quan hệ hữu cơ giữa tự nhiên, cương vực và con người.

Hệ thống khái niệm then chốt được xây dựng chuẩn xác gồm 4 phạm trù:

• Địa chí (Chorography / Monographie): Thể loại biên khảo liên ngành mang tính bao quát, ghi chép khách quan về địa lý, lịch sử, kinh tế, văn hóa và xã hội của một vùng lãnh thổ xác định.
• Địa chí văn hóa: Dạng chuyên chí chuyên sâu phản ánh diện mạo văn hóa vật thể, phi vật thể, phong tục tập quán và nhân vật tiêu biểu của một địa phương.
• Vùng văn hóa Nam Bộ: Thực thể lịch sử - xã hội có tính tương đồng về cảnh quan tự nhiên, đời sống kinh tế và giao lưu văn hóa đa tộc người.
• Truyền thống văn hóa: Hệ thống các giá trị tương đối ổn định được cộng đồng trao truyền qua giáo dục và thực hành xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn xử lý khối lượng tư liệu đa dạng bao gồm thư tịch cổ Hán Nôm, các chuyên khảo thời Pháp thuộc, tài liệu địa phương chí giai đoạn 1954-1975 và hệ thống sách địa chí hiện đại sau năm 1986. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 48 công trình địa chí tiêu biểu, được tuyển chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng lịch sử (gồm 5 bộ quốc chí triều Nguyễn, 14 chuyên khảo tỉnh thời Pháp thuộc giai đoạn 1901-1911, 10 bộ sách sưu khảo của tác giả Huỳnh Minh, 12 bộ địa chí tỉnh hiện đại và 7 công trình địa phương chí cấp huyện, xã).

Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu liên ngành khoa học xã hội (lấy Văn hóa học làm trung tâm, phối hợp Sử học, Địa lý học, Dân tộc học và Xã hội học) xuất phát từ bản chất tổng hợp của thể loại địa chí. Luận văn phối hợp hài hòa giữa phương pháp thu thập, xử lý dữ liệu định tính, phương pháp nghiên cứu lịch đại - đồng đại (đối chiếu không gian và thời gian từ năm 1806 đến năm 2005), phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp phỏng vấn hồi cố nhân chứng. Toàn bộ lộ trình khảo sát và phân tích dữ liệu được triển khai bài bản trong khung thời gian 24 tháng nghiên cứu thực địa và tra cứu thư viện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn đã phân kỳ và làm rõ 4 giai đoạn phát triển lịch sử của địa chí Nam Bộ gắn liền với nhiệm vụ chính trị - xã hội từng thời kỳ:

• Giai đoạn 1698-1858: Địa chí thời các chúa Nguyễn và triều Nguyễn mang tính quan phương do Quốc sử quán và các danh sĩ nhóm "Gia Định tam gia" biên soạn nhằm phục vụ công cuộc mở cõi và quản lý quốc gia.
• Giai đoạn 1858-1954: Địa chí thời Pháp thuộc diễn ra qua 3 đợt, nổi bật là đợt 1 với 14 công trình địa chí cấp tỉnh xuất bản đồng loạt từ năm 1901 đến năm 1911 theo tinh thần thông tư ngày 28/3/1899 của Hội nghiên cứu Đông Dương nhằm phục vụ khai thác thuộc địa.
• Giai đoạn 1954-1975: Xuất hiện khoảng 10 bộ sách sưu khảo "xưa và nay" của Huỳnh Minh và các công trình cá nhân giàu chất văn hóa dân gian.
• Giai đoạn từ năm 1975 đến nay: Đánh dấu sự bùng nổ của các bộ địa chí toàn diện cấp tỉnh và sự xuất hiện các chuyên chí văn hóa theo phương pháp khoa học hiện đại.

Thứ hai, nghiên cứu phát hiện bước chuyển biến căn bản về quy mô và phương pháp biên soạn. Tiêu biểu là bộ Địa chí văn hóa TP. Hồ Chí Minh (xuất bản 1987-1998) gồm 4 tập với dung lượng lên tới 2.044 trang, khổ 19x27 cm, chia tách thành 24 phân hệ nội dung hoàn chỉnh. Đây là bước tiến vượt bậc so với các tập địa chí thế kỷ XIX vốn chỉ có dung lượng vài trăm trang viết tay.

Thứ ba, nghiên cứu xác lập được mối liên hệ kế thừa sử liệu chặt chẽ qua phân tích định lượng. Khảo sát 11 công trình địa chí Nam Bộ điển hình cho thấy: cuốn Gia Định thành thông chí (1820) của Trịnh Hoài Đức được trích dẫn tới 126 lần trong Địa chí văn hóa TP. Hồ Chí Minh và hiện diện tại 100% các bộ địa chí tỉnh đương đại; bộ Đại Nam nhất thống chí (1865) được trích dẫn 131 lần, khẳng định giá trị trường tồn của các nguồn sử liệu cổ đối với khoa học hiện đại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt giữa các thời kỳ xuất phát từ mục đích phục vụ và điều kiện kinh tế - xã hội. Trước năm 1975, địa chí chủ yếu mang tính hành chính hoặc sưu tầm tản mạn của cá nhân. Sau năm 1986, công cuộc Đổi mới đòi hỏi phải có nhận thức sâu sắc về tiềm năng nội sinh, thúc đẩy 100% các tỉnh, thành phố thành lập ban chỉ đạo biên soạn địa chí với sự tham gia của hàng trăm nhà khoa học liên ngành.

Khi so sánh với khu vực Bắc Bộ – nơi Viện Văn hóa dân gian đã triển khai địa chí văn hóa dân gian tại 39 tỉnh thành từ năm 1982, địa chí Nam Bộ tuy khởi sắc muộn hơn nhưng thể hiện rõ tính năng động và tính đa văn hóa đặc trưng. Các công trình Nam Bộ phản ánh sinh động quá trình cộng cư hòa hợp giữa 4 tộc người Việt, Hoa, Khmer, Chăm cùng các biến đổi kinh tế - xã hội nhanh chóng qua từng thập kỷ.

Toàn bộ dữ liệu của luận văn được cấu trúc trực quan thông qua bảng phân tích so sánh 4 thời kỳ lịch sử và biểu đồ ma trận tần suất trích dẫn của 5 nguồn sử liệu trụ cột (Phủ biên tạp lục, Gia Định thành thông chí, Minh Mệnh chính yếu, Đại Nam nhất thống chí và các bản Monographies thời Pháp). Cách thức trình bày qua bảng biểu khoa học này chứng minh rõ ràng rằng tài liệu cổ càng lùi sâu vào quá khứ lại càng gia tăng giá trị định hướng cho tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa giá trị di sản địa chí phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Chuẩn hóa khung cấu trúc biên soạn: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng các viện nghiên cứu ban hành thông tư hướng dẫn thống nhất cấu trúc 5 phần cốt lõi cho địa chí địa phương giai đoạn 2026-2027. Đảm bảo tỷ trọng phân bổ dung lượng dành cho văn hóa - xã hội đạt tối thiểu 35-40% tổng dung lượng công trình, tránh khuynh hướng thuần túy liệt kê hành chính.
• Triển khai số hóa và tích hợp dữ liệu GIS: Ủy ban nhân dân các tỉnh phía Nam cấp kinh phí hoàn thành số hóa 100% các ấn bản địa chí Hán Nôm, Pháp văn và tư liệu xuất bản trước năm 2000 trong lộ trình từ nay đến năm 2030. Xây dựng nền tảng bản đồ số văn hóa phục vụ tra cứu trực tuyến và định vị di sản.
• Đổi mới phương pháp luận nghiên cứu: Khuyến khích các nhóm tác giả áp dụng phương pháp nghiên cứu động thái văn hóa và phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study) vào biên soạn địa chí làng xã, quận huyện. Phấn đấu trong 3 năm tới đạt tỷ lệ trên 50% công trình địa phương chí cấp cơ sở vận dụng các kỹ thuật điền dã nhân học hiện đại.
• Tổ chức tập huấn và liên kết đào tạo: Thư viện Quốc gia Việt Nam phối hợp với các trường đại học chuyên ngành tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về lý luận địa chí học cho 100% cán bộ thư viện, bảo tàng và nhà nghiên cứu văn hóa tại 19 tỉnh thành phía Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Nhà nghiên cứu và học giả chuyên ngành Văn hóa học, Lịch sử, Địa lý học: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về 48 công trình địa chí mẫu mực, tiết kiệm từ 30-40% thời gian tra cứu, xác minh các nguồn sử liệu gốc về Nam Bộ.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách phát triển: Khai thác kho dữ liệu văn hóa - xã hội chuẩn xác để xây dựng quy hoạch kinh tế, hoạch định chính sách bảo tồn di sản và phát triển du lịch bền vững tại 19 tỉnh, thành phố phía Nam.
• Cán bộ quản lý thư viện, bảo tàng và lưu trữ học: Ứng dụng khung phân loại khoa học gồm 4 tiêu chí để quản lý, bảo quản và tổ chức khai thác hiệu quả 100% kho tài liệu địa phương chí tại các đơn vị.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các trường đại học khoa học xã hội: Tiếp cận 3 nhóm phương pháp nghiên cứu liên ngành chuẩn mực, sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo đắc lực cho các đề tài nghiên cứu văn hóa vùng.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt cốt lõi giữa địa chí tổng hợp và địa chí văn hóa là gì?
Địa chí tổng hợp đóng vai trò như bách khoa toàn thư miêu tả toàn diện mọi lĩnh vực tự nhiên, địa lý, chính trị, kinh tế và xã hội của một vùng. Trong khi đó, địa chí văn hóa là dạng chuyên chí đi sâu vào các hiện tượng văn hóa vật thể, phi vật thể, phong tục, lễ hội và chân dung danh nhân. Ví dụ, bộ Địa chí văn hóa TP. Hồ Chí Minh với 4 tập và 2.044 trang tập trung chuyên sâu khắc họa diện mạo đời sống tinh thần đô thị.

Tại sao cuốn Gia Định thành thông chí (1820) lại giữ vị trí then chốt đối với địa chí Nam Bộ?
Gia Định thành thông chí do Trịnh Hoài Đức biên soạn gồm 6 quyển ghi chép chuẩn xác về thiên văn, núi sông, bờ cõi, phong tục và sản vật toàn vùng Nam Bộ thời vua Gia Long. Nhờ phương pháp ghi chép chân thực, công trình này được trích dẫn tới 126 lần trong Địa chí văn hóa TP. Hồ Chí Minh và là tài liệu gốc không thể thiếu cho 100% địa chí các tỉnh Nam Bộ ngày nay.

Giai đoạn Pháp thuộc có những đợt biên soạn địa chí Nam Bộ tiêu biểu nào?
Thời kỳ Pháp thuộc ghi nhận 3 đợt biên soạn chính: đợt 1 từ năm 1901 đến năm 1911 xuất bản địa chí của 14 tỉnh Nam Bộ theo thông tư chỉ đạo ngày 28/3/1899 của Hội nghiên cứu Đông Dương; đợt 2 diễn ra sau Chiến tranh thế giới thứ nhất năm 1920; đợt 3 kéo dài từ năm 1929 đến năm 1940 nhằm hoàn thiện chuyên khảo phục vụ công tác quản lý và khai thác thuộc địa.

Địa chí đóng vai trò như thế nào trong việc khẳng định chủ quyền lãnh thổ quốc gia?
Các bộ quốc chí như Hoàng Việt nhất thống dư địa chí (1806) và Đại Nam nhất thống chí (1865) đã xác lập ranh giới hành chính, hệ thống giao thông, hải đảo và đồn lũy tại 6 tỉnh Nam Kỳ thời bấy giờ. Những ghi chép chính thức này là bằng chứng lịch sử và pháp lý có giá trị 100% trong việc minh chứng chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của dân tộc qua hàng thế kỷ.

Xu hướng biên soạn địa chí Nam Bộ hiện nay đang có những chuyển biến gì mới?
Kể từ sau năm 1986, địa chí Nam Bộ đã chuyển từ lối miêu tả tĩnh sang nghiên cứu động thái văn hóa, kết hợp phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study) như công trình khảo cứu tại Bình Phú - Cai Lậy năm 1997. Đồng thời, xu hướng biên soạn từ điển bách khoa địa chí tại Tiền Giang và Bạc Liêu đang mở ra cách tiếp cận hiện đại với cấu trúc 2 tập chuyên biệt.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành và phát triển của địa chí Nam Bộ qua 4 giai đoạn lịch sử từ đầu thế kỷ XIX đến nay.
• Chuẩn hóa hệ thống lý luận văn hóa học, phân định rạch ròi bản chất học thuật giữa địa chí tổng hợp và địa chí văn hóa chuyên ngành.
• Định lượng và khẳng định giá trị sử liệu vượt trội của hơn 45 công trình mẫu mực với hàng trăm lượt trích dẫn tư liệu chuẩn xác.
• Đổi mới phương pháp luận nghiên cứu địa phương chí thông qua cách tiếp cận liên ngành, nghiên cứu động thái văn hóa và nghiên cứu trường hợp.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm số hóa, chuẩn hóa và tối ưu hóa hiệu quả khai thác tài liệu địa chí phục vụ phát triển vùng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lấp đầy khoảng trống lý luận về địa phương chí Nam Bộ dưới góc độ văn hóa học, kiến tạo cơ sở khoa học vững chắc cho các công trình biên khảo tương lai. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan chuyên trách cần nhanh chóng số hóa 100% kho tư liệu và thống nhất quy chuẩn biên soạn trong giai đoạn 2026-2030. Các nhà khoa học, nhà quản lý cùng bạn đọc yêu mến di sản văn hóa hãy tích cực khai thác, ứng dụng các giá trị tri thức địa chí Nam Bộ vào thực tiễn cuộc sống ngay hôm nay để gìn giữ bản sắc dân tộc và dựng xây đất nước ngày càng giàu đẹp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI VAØ MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU: Nghieân cöùu vaên hoùa vuøng, töø laâu laø moät trong nhöõng lónh vöïc nghieân cöùu khoa hoïc treân theá giôùi; bôûi leõ vuøng - nôi coù caùc toäc ngöôøi sinh soáng laø moät thöïc theå lòch söû - xaõ hoäi aån chöùa nhieàu giaù trò truyeàn thoáng, theå hieän nhöõng saéc thaùi vaên hoùa ñaëc tröng cuûa vuøng ñoù. Trong phöông höôùng xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc Vieät Nam hieän nay, Ñaûng vaø Nhaø nöôùc coi vaên hoùa vöøa laø muïc tieâu, vöøa laø ñoäng löïc vaø heä ñieàu chænh cho söï phaùt trieån kinh teá. Vaên hoùa ñöôïc coi laø neàn taûng tinh thaàn cuûa xaõ hoäi, laø yeáu toá noäi sinh cuûa söï phaùt trieån. Muoán xaây döïng vaø phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi treân phaïm vi toaøn ñaát nöôùc hay ôû töøng ñòa phöông, tröôùc heát caàn bieát roõ tieàm löïc kinh teá, vaên hoùa cuûa töøng vuøng, töøng ñòa phöông cuûa ñaát nöôùc.

Ñeå hieåu ñöôïc tình hình caùc maët cuûa ñòa phöông, ñaëc bieät laø lónh vöïc vaên hoùa, caùc ngaønh chöùc naêng coù theå tieáp caän nhieàu nguoàn taøi lieäu, trong ñoù, theo toâi, ñòa chí cuûa töøng ñòa phöông laø moät trong nhöõng nguoàn taøi lieäu thích hôïp nhaát. Ñòa chí laø theå loaïi bieân khaûo coù lòch söû hình thaønh, phaùt trieån vaø toàn taïi töø raát laâu ñôøi ôû caùc nöôùc. Cha oâng ta ñaõ bieân soaïn vaø ñeå laïi nhieàu coâng trình ñòa chí baèng chöõ Haùn, chöõ Noâm, chöõ Phaùp vaø chöõ quoác ngöõ coù giaù trò khoa hoïc, lòch söû vaø vaên hoùa. Nhieàu ñòa chí Haùn Noâm laø nhöõng nguoàn söû lieäu quyù giaù cho nhieàu ñòa chí vaø caùc coâng trình lòch söû truyeàn thoáng ñòa phöông hieän thôøi.

Hieän taïi nhieàu nôi vaãn tieáp tuïc bieân soaïn caùc coâng trình ñòa chí cho ñòa phöông mình, nhöng ñieàu ñaëc bieät laø caùc taùc giaû bieân soaïn ñaõ khoâng tieáp nhaän ñöôïc moät heä thoáng lyù luaän naøo töø nhöõng coâng trình ñòa chí qua caùc thôøi 2 kyø. Moãi nhoùm taùc giaû phaûi töï nghieân cöùu, ñuùc keát kinh nghieäm töø caùch thöùc vaø noäi dung theå hieän cuûa caùc coâng trình ñòa chí maø hoï cho laø maãu möïc, roài xaây döïng ñeà cöông, laäp cô caáu noäi dung vaø ñaët ra phöông phaùp, theå leä vieát ñòa chí. Do ñoù, caùc ñòa chí ñöôïc bieân soaïn töø tröôùc ñeán nay chöa coù söï qui ñònh thoáng nhaát veà noäi dung, boá cuïc cuûa ñòa chí vaø haàu nhö chöa coù phöông thöùc khai thaùc söû duïng chuùng moät caùch höõu hieäu, trong khi hoaït ñoäng naøy raát caàn söï thoáng nhaát veà lyù luaän, phöông phaùp bieân soaïn vaø khai thaùc söû duïng. Chính vì söï böùc xuùc ñoù, chuùng toâi thöïc hieän luaän vaên vôùi ñeà taøi: “Ñòa chí Nam Boä döôùi goùc ñoä nghieân cöùu vaên hoùa” nhaèm böôùc ñaàu tìm hieåu quaù trình thöïc hieän ñòa chí taïi Nam Boä, phaân tích vieäc theå hieän noäi dung vaên hoùa cuûa chuùng, ñuùc keát moät soá vaán ñeà veà maët lyù luaän, ñoàng thôøi ñeà xuaát höôùng bieân soaïn vaø khai thaùc ñòa chí Nam Boä ñeå phuïc vuï cho söï phaùt trieån kinh teá, vaên hoùa ñòa phöông vaø ñaát nöôùc.

Muïc ñích cuûa ñeà taøi nhaèm nghieân cöùu, khaûo saùt thöïc traïng ñòa chí Nam Boä ñeå goùp phaàn boå sung caùc vaán ñeà lyù luaän, nhaän dieän vai troø vaø giaù trò cuûa chuùng, töø ñoù ñeà xuaát höôùng bieân soaïn ñòa chí vaø ñeà xuaát giaûi phaùp khai thaùc söû duïng ñòa chí Nam Boä trong nghieân cöùu vaø phaùt trieån vaên hoùa cuûa ñòa phöông cuõng nhö cuûa ñaát nöôùc. Ñeå thöïc hieän muïc tieâu treân, taùc giaû luaän vaên: -Xaùc ñònh roõ khaùi nieäm ñòa chí, ñòa chí vaên hoùa vaø caùc khaùi nieäm coù lieân quan. -Nghieân cöùu quaù trình ñòa chí Nam Boä; thoáng keâ, moâ taû, phaân tích noäi dung caùc coâng trình ñòa chí ñaõ coù trong thö tòch töø tröôùc ñeán nay ôû Nam Boä döôùi goùc ñoä nghieân cöùu vaên hoùa, treân cô sôû ñoù ñöa ra nhaän ñònh khaùi quaùt veà 3 yù nghóa vaø giaù trò cuûa caùc coâng trình ñòa chí, vai troø cuûa noù vôùi söï phaùt trieån vaên hoùa vuøng noùi rieâng vaø neàn vaên hoùa daân toäc noùi chung. -Ñeà xuaát höôùng bieân soaïn ñòa chí vaø moät soá giaûi phaùp khai thaùc, söû duïng coù hieäu quaû ñòa chí Nam Boä phuïc vuï cho vieäc xaây döïng vaên hoùa ñòa phöông trong tình hình phaùt trieån chung cuûa vaên hoùa daân toäc.

YÙ NGHÓA KHOA HOÏC VAØ THÖÏC TIEÃN: *YÙ nghóa khoa hoïc: - Ñòa chí Nam Boä laø nguoàn söû lieäu, tö lieäu caàn thieát ñeå nghieân cöùu caùc vaán ñeà töï nhieân, kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi cuûa Nam Boä qua caùc giai ñoaïn lòch söû. - Nghieân cöùu vaø bieân soaïn ñòa chí boå sung cô sôû lyù luaän vaø thöïc tieãn cho vieäc nghieân cöùu vuøng vaên hoùa, vaên hoùa daân gian (folklore), toân giaùo tín ngöôõng, phong tuïc taäp quaùn vaø caùc vaán ñeà khoa hoïc khaùc. *YÙ nghóa thöïc tieãn: YÙ nghóa thöïc tieãn cuûa ñeà taøi nhaèm: - Goùp phaàn hoaïch ñònh chính saùch phaùt trieån kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi cuûa caùc vuøng, caùc ñòa phöông cuûa ñaát nöôùc vaø giaùo duïc truyeàn thoáng cho nhaân daân ñòa phöông. - Nghieân cöùu, hieåu bieát veà ñòa chí Nam Boä goùp phaàn phuïc vuï cho söï nghieäp xaây döïng vaø phaùt trieån vaên hoùa caùc ñòa phöông ôû Nam Boä.

- Keát quaû nghieân cöùu cuûa luaän vaên goùp phaàn öùng duïng cho caùc ngaønh chöùc naêng nhö Thoâng tin vaên hoùa, Giaùo duïc, Thö vieän, Baûo toàn baûo taøng, Du lòch, Löu tröõ hoïc vv. phuïc vuï cho coâng taùc nghieân cöùu vaø giaûng daïy, hoïc taäp taïi caùc tröôøng Ñaïi hoïc, Cao ñaúng. PHAÏM VI VAØ ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU: -Phaïm vi nghieân cöùu: Phaïm vi nghieân cöùu veà khoâng gian cuûa luaän vaên laø Nam Boä, tuy nhieân chuùng toâi vaãn ñeà caäp ñeán ñòa chí Baéc Boä hoaëc Trung Boä ñeå so saùnh. Phaïm vi nghieân cöùu veà thôøi gian cuûa luaän vaên chuû yeáu töø ñaàu theá kyû XIX ñeán nay.

-Ñoái töôïng nghieân cöùu: Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän vaên laø caùc coâng trình ñòa chí ôû Nam Boä vaø caùc coâng trình ñòa chí toaøn quoác coù ñeà caäp ñeán Nam Boä. LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU VAÁN ÑEÀ: Trong lòch söû, töø tröôùc tôùi nay taïi Vieät Nam coù nhieàu hoïc giaû, nhieàu nhaø nghieân cöùu trong nöôùc vaø ôû nöôùc ngoaøi ñaõ coù coâng söu taàm, nghieân cöùu, bieân soaïn caùc coâng trình ñòa chí veà Vieät Nam noùi chung vaø Nam Boä noùi rieâng vôùi noäi dung toång theå hay veà töøng lónh vöïc cuûa vaên hoùa truyeàn thoáng vaø hieän ñaïi cuûa caû nöôùc hoaëc töøng vuøng, töøng tænh, huyeän. Veà khoâng gian caû nöôùc coù lieân quan ñeán Nam Boä, coù nhöõng coâng trình ñòa chí laáy caùc ñôn vò haønh chính caáp tænh, thaønh laøm ñôn vò nghieân cöùu nhö Hoaøng Vieät nhaát thoáng dö ñòa chí (1806) cuûa Leâ Quang Ñònh (1760 -1813) vieát vaøo ñôøi Gia Long, trong ñoù coù ñeà caäp ñeán ñòa lyù, lòch söû, vaên hoùa caùc tænh Nam Boä. Keá tieáp laø moät loaït caùc coâng trình coù yù nghóa ñòa chí hoaëc raát gaàn vôùi ñòa chí nhö Hoaøng Vieät ñòa dö chí (1833) cuûa Phan Huy Chuù (1782 - 1844) vieát vaøo ñôøi Minh Maïng, Ñaïi Nam thoáng chí vieát vaøo ñôøi Thieäu Trò (1841-1847), Ñaïi Vieät ñòa dö toaøn bieân cuûa Nguyeãn vaên Sieâu vaø Buøi Quyõ vieát vaøo ñôøi Töï Ñöùc (1847 -1883), Ñaïi Nam nhaát thoáng chí (1865) vieát vaøo ñôøi Töï Ñöùc, Ñaïi Nam quoác cöông vöïng bieân (1886) cuûa Hoaøng Höõu Xöùng.

Caùc ñòa chí naøy ñöôïc vieát baèng ngoân ngöõ Haùn / Noâm; noäi dung caùc coâng 5 trình ñoù phuïc vuï höõu hieäu cho coâng taùc nghieân cöùu khoa hoïc laãn thöïc tieãn khoâng chæ ñöông thôøi maø coøn caû ñeán hieän nay, ñoù laø di saûn quyù giaù trong kho taøng vaên hoùa thaønh vaên cuûa nöôùc nhaø. Rieâng veà Nam Boä, caùc coâng trình ñòa chí xuaát hieän gaén lieàn vôùi lòch söû khai khaån vuøng ñaát naøy. Moät trong nhöõng coâng trình ñòa chí coù giaù trò khoa hoïc ñöôïc thöïc hieän sôùm, moâ taû caùc söï kieän ñòa lyù - lòch söû, ñôøi soáng sinh hoaït vaät chaát vaø tinh thaàn cuûa caùc coäng ñoàng cö daân, phong tuïc taäp quaùn, tín ngöôõng caùc vuøng ñaát Nam Boä laø Gia Ñònh thaønh thoâng chí (1820) cuûa Trònh Hoaøi Ñöùc (1765 - 1825), coâng trình naøy coù töø ñôøi Gia Long, nhöng ñeán ñôøi Minh Maïng môùi coâng boá. Cho ñeán nay coâng trình naøy vaãn haøm chöùa nhöõng kieán thöùc coù giaù trò lòch söû, vaên hoùa vaø thöïc tieãn lôùn lao.

Sau khi thöïc daân Phaùp chieám Nam Boä, ñeå hieåu bieát veà vuøng ñaát naøy cuõng nhö ñeå phuïc vuï cho vieäc quaûn lyù vaø khai thaùc thuoäc ñòa, caùc quan cai trò vaø caùc hoïc giaû Phaùp chuù troïng vieäc thöïc hieän caùc chuyeân khaûo veà töøng vuøng, töøng tænh cuûa Nam Boä. Coù theå noùi döôùi thôøi thöïc daân Phaùp coù 3 ñôït thöïc hieän ñòa chí ôû Nam Boä: -Ñôït 1: Cuoái theá kyû XIX ñeán thaäp nieân ñaàu cuûa theá kyû XX laø giai ñoaïn khai thaùc thuoäc ñòa, ñòa chí cuûa haàu heát caùc tænh ñöôïc xuaát baûn töø 1901 ñeán 1911. Ñaëc bieät laø cuoái theá kyû XIX coù döï aùn thöïc hieän ñòa chí theo thoâng tö ngaøy 28 / 3 / 1899 cuûa Hoäi nghieân cöùu Ñoâng Döông ñaõ thuùc ñaåy vieäc bieân soaïn ñòa chí theo moät maãu nhaát ñònh, nhö ñòa chí caùc tænh: Bieân Hoøa (1901), Haø Tieân (1901), Gia Ñònh (1902), Baø Ròa vaø thaønh phoá Vuõng Taøu (1902), Chaâu Ñoác (1902), Myõ Tho (1902), Beán Tre (1903), Traø Vinh (1903), Sa Ñeùc (1903), Caàn Thô (1904), Soùc Traêng (1904), Long Xuyeân (1905), Phuù Quoác (1906), Vónh Long (1911). 6 -Ñôït 2: Sau theá chieán thöù nhaát (1920) ngöôøi Phaùp khoâng bieân soaïn ñòa chí ñuû caùc tænh maø chæ chuù troïng ñeán moät soá tænh.

-Ñôït 3: Töø 1929 ñeán 1940, giai ñoaïn naøy ngöôøi Phaùp bieân soaïn töông ñoái ñaày ñuû caùc tænh Nam Boä. Veà phía nhöõng nhaø nghieân cöùu ngöôøi Vieät thôøi kyø naøy coù Tröông Vónh Kyù vôùi caùc taùc phaåm nhö: Petit cours de Geùographie de la Basse Cochinchine (1875) [Tieåu giaùo trình ñòa lyù Nam Kyø], Nguyeãn Ñình Ñaàu dòch vaø chuù thích naêm 1975; Souvenirs historiques sur Saigon et ses environs (1885) [Kyù öùc lòch söû veà Saøi goøn vaø vuøng phuï caän], Nguyeãn Ñình Ñaàu dòch vaø chuù thích naêm 1997, goàm 93 trang, in keøm nguyeân baûn tieáng Phaùp, nhaân dòp kyû nieäm Saøi Goøn - TP. Hoà Chí Minh 300 naêm; Nhôn vaät lieät nöõ An Nam (188?). Ñaây khoâng haún laø nhöõng cuoán ñòa chí ñöôïc vieát theo boá cuïc truyeàn thoáng cuûa theå loaïi naøy, nhöng noäi dung cuûa saùch cung caáp raát nhieàu nhöõng tö lieäu ñòa chí lòch söû - vaên hoùa veà vuøng Saøi Goøn - Gia Ñònh.