Văn hóa - Nền tảng tinh thần và động lực phát triển kinh tế xã hội

Khoá luận tốt nghiệp khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Bình
• Trường học: Đại học Dân Lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Văn hóa du lịch
• Đề tài: Văn hóa: Nền tảng tinh thần và động lực thúc đẩy kinh tế xã hội
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Văn hóa Nền tảng tinh thần và động lực thúc đẩy kinh tế xã hội

Văn hóa được xem là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trở nên cấp thiết. Nghị quyết của Đảng đã khẳng định vai trò của văn hóa trong việc xây dựng một xã hội tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Phát triển văn hóa không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển bền vững.

1.1. Văn hóa và kinh tế

Văn hóa và kinh tế có mối quan hệ mật thiết. Các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch. Việc khai thác các di sản văn hóa như hát sli của người Nùng Phàn Slình ở Lục Ngạn không chỉ bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế địa phương. Văn hóa và kinh tế song hành tạo nên sự phát triển toàn diện.

1.2. Tác động của văn hóa đến xã hội

Tác động văn hóa đến xã hội thể hiện qua việc hình thành các giá trị cốt lõi, thúc đẩy sự đoàn kết và phát triển cộng đồng. Văn hóa không chỉ là yếu tố tinh thần mà còn là cơ sở để xây dựng các chính sách phát triển. Giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số như người Nùng Phàn Slình góp phần làm phong phú văn hóa Việt Nam, đồng thời tạo nên sự đa dạng trong xã hội.

II. Phát triển văn hóa và chính sách văn hóa

Phát triển văn hóa đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư từ các cấp chính quyền. Chính sách văn hóa cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng, đặc biệt là các dân tộc thiểu số. Việc bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa như hát sli không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là sự chung tay của toàn xã hội. Đổi mới văn hóa cần đi đôi với việc giữ gìn bản sắc dân tộc.

2.1. Văn hóa cộng đồng và văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa cộng đồng và văn hóa doanh nghiệp là hai yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Văn hóa cộng đồng tạo nên sự gắn kết và đoàn kết, trong khi văn hóa doanh nghiệp thúc đẩy sự sáng tạo và hiệu quả trong sản xuất. Việc kết hợp hai yếu tố này sẽ tạo nên một môi trường phát triển bền vững, đặc biệt trong các vùng dân tộc thiểu số.

2.2. Văn hóa tổ chức và phát triển

Văn hóa tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa và du lịch. Việc xây dựng một văn hóa tổ chức mạnh sẽ giúp các đơn vị quản lý và phát triển các di sản văn hóa một cách hiệu quả. Văn hóa và phát triển luôn song hành, tạo nên sự phát triển toàn diện và bền vững.

III. Văn hóa và phát triển kinh tế xã hội

Văn hóa không chỉ là yếu tố tinh thần mà còn là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội. Việc phát triển các di sản văn hóa như hát sli của người Nùng Phàn Slình ở Lục Ngạn không chỉ bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế địa phương. Văn hóa và kinh tế song hành tạo nên sự phát triển toàn diện và bền vững.

3.1. Văn hóa và du lịch

Văn hóa và du lịch có mối quan hệ mật thiết. Các di sản văn hóa như hát sli không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch. Việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống sẽ tạo ra cơ hội phát triển kinh tế, đặc biệt trong các vùng dân tộc thiểu số. Văn hóa và du lịch song hành tạo nên sự phát triển bền vững.

3.2. Văn hóa và phát triển bền vững

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển. Văn hóa và phát triển bền vững luôn song hành, tạo nên sự phát triển toàn diện và lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lêi c¶m ¬n Lêi ®Çu tiªn em xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh ®Õn PGS. TS TrÇn B×nh cïng tÊt c¶ c¸c thÇy c« gi¸o khoa V¨n hãa du lÞch- Tr-êng §¹i häc D©n LËp H¶i Phßng, c¸n bé vµ nh©n d©n l·nh ®¹o x· Kiªn Lao, huyÖn Lôc Ng¹n, tØnh B¾c Giang, ®· tËn t×nh h-íng dÉn, gióp ®ì em trong suèt thêi gian lµm khãa luËn. Nhê cã sù gióp ®ì nhiÖt ®ã em míi cã ®-îc nh÷ng kÕt qu¶ nh- ngµy h«m nay. Tuy ®· cã nhiÒu cè g¾ng ®Ó bµi nghiªn cøu cã kÕt qu¶ tèt, ®ãng gãp cho viÖc g×n gi÷ vµ ph¸t triÓn tôc h¸t sli ë Lôc Ng¹n.

Song do nhiÒu h¹n chÕ, khãa luËn ch¾c ch¾n sÏ cßn nhiÒu h¹n chÕ vµ thiÕu sãt, em rÊt mong ®-îc sù gãp ý vµ phª b×nh, bæ sung ý kiÕn quý b¸u, cña tÊt c¶ mäi ng-êi. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! H¶i Phßng, th¸ng 6 n¨m 2010 NguyÔn ThÞ Ph-¬ng 1 Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi * Lý do khoa học Trong thời k× đổi mới, đất nước mở cửa hội nhập, giao lưu văn hãa quốc tế, th× những gi¸ trị văn hãa truyền thống d©n tộc đang cã nguy cơ bị suy tho¸i mai một dần và mất đi. V× thế trong những năm gần đ©y, việc bảo tồn và ph¸t huy truyền thống văn hãa d©n tộc đã được c¸c ban, ngành trong cả nước chó trọng, quan t©m.

Điều này được thể hiện râ qua nghị quyết cña đại hội lần thứ tư Ban chấp hành trung ương Đảng khãa VII: “ V¨n hãa là nền tảng tinh thần của x· hội, vừa là mục tiªu, vừa là động lực thóc đẩy kinh tế - x· hội”. Đại hội lần thứ V Ban chấp hành trung ương Đảng khãa VIII cũng đÒ ra nghị quyết về x©y dựng và ph¸t triển nền văn hãa Việt Nam tiªn tiến đậm đà bản sắc d©n tộc. Dựa trªn nghị quyết của Trung ¦ơng, trong những năm gần đ©y huyện uỷ, uỷ ban nh©n d©n, phßng v¨n hãa th«ng tin huyện Lục Ngạn đ· triển khai kế hoạch bảo tồn và ph¸t huy những gi¸ trị văn hãa vật thể và phi vật thể. Lục Ngạn là một huyện miền nói, nằm về phÝa §«ng Bắc của tỉnh Bắc Giang, cã nhiều d©n tộc anh em cïng chung sống như: Tày, Nïng, Dao, Cao Lan, S¸n ChÝ, S¸n D×u, Hoa… (d©n tộc Nïng gồm cã 3 nhãm là Phàn Sl×nh,Nïng Inh vµ Nïng Ch¸o , trong đã nh¸nh Nïng Phµn Sl×nh lµ ®«ng nhÊt).

Ngoµi nh÷ng ®Æc ®iÓm chung c¸c d©n téc nãi trªn cßn mang ®Ëm nh÷ng nÐt riªng biÖt Nh¸nh téc ng-êi Nïng Phµn Sl×nh cã h¸t sli (soong hao) rÊt phæ biÕn. Sli lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n hãa d©n gian, lµ trÝ thøc trÝ tuÖ t©m hån trong ®êi sèng tinh thÇn cña téc ng-êi Nïng Phµn Sl×nh. Lµ mét h×nh thøc h¸t giao 2 duyªn ®èi ®¸p, kÓ chuyÖn, giao l-u, chóc tông ®Ëm chÊt tr÷ t×nh, thÓ hiÖn t×nh yªu quª h-¬ng ®Êt n-íc, yªu con ng-êi vµ giµu t×nh nh©n ¸i, thÓ hiÖn nh÷ng t×nh c¶m cña con ng-êi víi con ng-êi, con ng-êi víi thiªn nhiªn ®Ó cho cuéc sèng tèt ®Ñp h¬n. Tr¶i qua c¸c thêi kú lÞch sö nã ®-îc nhiÒu thÕ hÖ nèi tiÕp vµ s¸ng t¹o, l-u truyÒn vµ trë thµnh mét lo¹i h×nh nghÖ thuËt d©n gian ®-îc gi÷ g×n bÒn v÷ng qua c¸c thêi ®¹i.

Lo¹i h×nh d©n ca nµy tr-íc ®©y rÊt thÞnh hµnh vµ ®-îc bµ con nh©n d©n h¸t th-êng xuyªn ë mäi n¬i, mäi lóc. Nh-ng tõ thËp kû 80 cña thÕ kû XX trë l¹i ®©y, h¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh gÇn nh- bÞ l·ng quªn trong ®êi sèng x· héi. Nh÷ng ng-êi h¸t vµ nh÷ng ng-êi thuéc bµi h¸t cßn l¹i ®Õn nay hÇu nh- kh«ng cßn. H¸t sli trë nªn xa l¹ ®èi víi tÇng líp trÎ.

V× vËy, viÖc nghiªn cøu vµ b¶o tån di s¶n v¨n hãa phi vËt thÓ, trong ®ã cã thÓ lo¹i d©n ca nµy lµ rÊt cÇn thiÕt. C«ng tr×nh nµy kh«ng n»m ngoµi môc ®Ých chung lµ lµm thÕ nµo ®Ó cho nh÷ng bµi ca vµ c¸c thÓ lo¹i h¸t sli Nïng Phµn Sl×nh ®-îc tån t¹i vµ sèng m·i trong ®êi sèng v¨n hãa cña ®ång bµo d©n téc thiÓu sè trong huyÖn nãi riªng vµ c¸c n¬i kh¸c nãi chung. ViÖc nghiªn cøu h¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh nh»m kh¬i dËy nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa, nghÖ thuËt truyÒn thèng cña d©n téc, gãp phÇn gi÷ g×n b¶n s¾c v¨n hãa cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh nãi riªng vµ d©n téc ViÖt Nam nãi chung. ChÝnh v× vËy, lµ mét sinh viªn khoa V¨n hãa du lÞch nªn viÖc nghiªn cøu,t×m hiÓu ®Ó ®-a ra ®-îc tiÒm n¨ng vµ gi¸ trÞ cña tôc h¸t sli ®èi víi viÖc ph¸t triÓn du lÞch v¨n hãa ë Lôc Ng¹n (B¾c Giang) lµ mét viÖc lµm rÊt cÇn thiÕt vµ h÷u Ých.

Tuy kh¶ n¨ng cña b¶n th©n cßn nhiÒu h¹n chÕ vÒ kiÕn thøc nh-ng t«i vÉn mong muèn ®em hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh ®Ó nghiªn cøu, gãp phÇn b¶o tån vµ ph¸t huy t¸c dông cña h¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ®èi víi ho¹t ®éng du lÞch. * Lý do thùc tiÔn. 3 §Ó t¹o ra mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ h-ng thÞnh §¶ng vµ nhµ n-íc ta ®· cã nh÷ng chÝnh s¸ch nh»m khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kinh tÕ, ®Æc biÖt ®Ó t¹o ra mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn ®ång bé, §¶ng vµ nhµ n-íc ta ®· quan t©m ®Õn viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ ë vïng cao, n¬i cã rÊt nhiÒu ®ång bµo d©n téc thiÓu sè sinh sèng. ViÖc ph¸t triÓn kinh tÕ kh«ng t¸ch rêi víi viÖc g×n gi÷, b¶o tån vµ ph¸t huy nh÷ng nÒn v¨n hãa riªng cña tõng téc ng-êi.

Mçi téc ng-êi l¹i cã nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ v¨n hãa riªng, t¹o nªn sù ®a d¹ng vµ muèn kh«ng bÞ mai mét th× viÖc nghiªn cøu vÒ nã lµ rÊt cÇn thiÕt. §Æc biÖt víi vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi, l¹i lµ n¬i cã nhiÒu di tÝch lÞch sö v¨n hãa, Lôc Ng¹n ë B¾c Giang sÏ lµ mét ®iÓm ®Õn thó vÞ ®èi víi du kh¸ch, ë ®©y cã mét lµn ®iÖu rÊt næi tiÕng, g¾n víi nh÷ng ®Æc tr-ng v¨n hãa cña ng-êi Nïng cã thÓ phôc vô cho ho¹t ®éng du lÞch. V× vËy muèn ph¸t triÓn du lÞch chóng ta cÇn ph¶i nghiªn cøu nã. T«i ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: Tôc h¸t sli cña ng-êi Nïng ®èi víi viÖc ph¸t triÓn du lÞch v¨n hãa ë Lôc Ng¹n, B¾c Giang.T×nh h×nh nghiªn cøu H¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh hÇu nh- ch-a cã ai s-u tÇm, nghiªn cøu.

ChØ cã mét sè Ýt c¸c nhµ nghiªn cøu quan t©m ®Õn vµ míi chØ mang tÝnh chÊt lµ kh¶o s¸t, t×m hiÓu. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ ®i tr-íc míi dõng l¹i ë møc ®é kh¸i qu¸t chung vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc trong tØnh vµ huyÖn nh- : - Di s¶n v¨n hãa B¾c Giang vÒ v¨n hãa phi vËt thÓ ( B¶o tµng B¾c Giang, xuÊt b¶n n¨m 2006). Trong cuèn s¸ch nµy c¸c t¸c gi¶ ®· nãi qua c¸c lµn ®iÖu d©n ca cña c¸c d©n téc. - TruyÒn thèng v¨n hãa Th«ng tin huyÖn Lôc Ng¹n (B¾c Giang xuÊt b¶n th¸ng 8 n¨m 2007).

Cuèn s¸ch nµy cã nãi vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc trong huyÖn trong ®ã cã d©n téc Nïng. 4 - §Þa chÝ B¾c Giang - phÇn v¨n hãa - x· héi c¸c t¸c gi¶ còng nãi vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc trong tØnh. -Sæ tay c¸c d©n téc thiÓu sè.(ViÖn d©n téc häc) Th«ng qua nh÷ng cuèn s¸ch trªn, néi dung cña nã còng ®Ò cËp tíi nhiÒu phong tôc tËp qu¸n cña c¸c d©n téc thiÓu sè ®ang c- tró t¹i tØnh còng nh- t¹i huyÖn, trong ®ã cã d©n téc Nïng. Trong nh÷ng c«ng tr×nh kÓ trªn, c¸c t¸c gi¶ chØ míi liÖt kª nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh vÒ thµnh phÇn c¸c d©n téc, phong tôc tËp qu¸n, lêi ca ë d¹ng tæng qu¸t ch-a ®i s©u vµo vÊn ®Ò cô thÓ.

C¸c c«ng tr×nh trªn còng gióp cho ng-êi viÕt nh×n vµo vÊn ®Ò mét c¸ch cô thÓ h¬n. Môc ®Ých nghiªn cøu Kh¶o s¸t, ®iÒn d· ,t×m hiÓu hÖ thèng c¸c thÓ lo¹i h¸t sli ( soonghao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n - B¾c Giang ®i s©u vµo lêi ca, c¸ch h¸t, cÊu tróc giai ®iÖu, gi¸ trÞ v¨n häc d©n gian nh»m cung cÊp cho c¸c nhµ nghiªn cøu, nh÷ng ng-êi lµm c«ng t¸c qu¶n lý cã thªm tµi liÖu vÒ h¸t d©n ca sli ( soonghao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh. Trªn c¬ së t×m hiÓu ph©n tÝch nguån gèc, lÞch sö ph¸t triÓn, lÒ lèi tæ chøc, qu¸ tr×nh diÔn x-íng, nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña d©n ca sli ( soonghao) trong ®êi sèng v¨n hãa c- d©n vïng Lôc Ng¹n tØnh B¾c Giang. Nghiªn cøu ®Ò tµi nµy, t«i còng muèn lµm râ thùc tr¹ng tån t¹i cña d©n ca sli ( soonghao) Nïng Phµn Sl×nh trong thêi ®¹i hiÖn nay, t×m ra nguyªn nh©n, tõ ®ã lµm c¬ së khoa häc cho viÖc ®Ò xuÊt ph-¬ng h-íng b¶o tån vµ ph¸t huy gi¸ trÞ, vai trß cu¶ h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh trong x· héi.

Vµ ®iÒu quan träng nhÊt lµ t«i muèn ®-a ra nh÷ng ý kiÕn cña c¸ nh©n m×nh nh»m ®-a tôc h¸t sli trë thµnh mét tµi nguyªn du lÞch v¨n ho¸ phôc vô cho ho¹t ®éng du lÞch v¨n hãa cña ng-êi d©n ë Lôc Ng¹n nãi riªng vµ cho 5 kh¸ch du lÞch nãi chung, vµ c¸c lîi Ých cña viÖc ph¸t triÓn lo¹i h×nh du lÞch nµy. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu - Khãa luËn chñ yÕu ®i s©u nghiªn cøu sinh ho¹t h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh - mét di s¶n v¨n hãa ®· tån t¹i ph¸t triÓn qua nhiÒu thÕ kØ. - Ng-êi Nïng kh«ng chØ c- tró ë huyÖn Lôc Ng¹n mµ cßn con tró ë mét sè x· thuéc huyÖn Lôc Nam, Yªn ThÕ, S¬n §éng vµ mét sè tØnh l©n cËn bao gåm: L¹ng S¬n, Cao B»ng, Th¸i Nguyªn, B¾c K¹n, Hµ Giang. V× ®iÒu kiÖn kh«ng cho phÐp vµ kh¶ n¨ng cã h¹n nªn em ®i s©u nghiªn cøu d©n ca h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n - B¾c Giang.

Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó thùc hiÖn luËn v¨n ®¹t kÕt qu¶, t«i ®· chän vµ sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p sau: + LÊy ph-¬ng ph¸p ®iÒu tra, kh¶o s¸t, ®iÒn d·, s-u tÇm c¸c tµi liÖu vÒ h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n lµm ph-¬ng ph¸p chñ yÕu. + TiÕn hµnh ghi ©m, kÝ ©m mét sè bµi d©n ca tiªu biÓu, nh÷ng bµi h¸t cã tiÕt tÊu giai ®iÖu, c¸ch h¸t cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh huyÖn Lôc Ng¹n tØnh B¾c Giang. + Ph-¬ng ph¸p liªn ngµnh: h¸t d©n ca sli ( soonghao) Nïng Phµn Sl×nh lµ h×nh thøc sinh ho¹t v¨n hãa tæng hîp, nhiÒu vÊn ®Ò trong ®ã cã liªn quan ®Õn x· héi häc, sö häc, d©n téc häc, v¨n hãa häc, nghÖ thuËt häc ( v¨n häc, ©m nh¹c). V× thÕ ng-êi viÕt ph¶i sö dông ph-¬ng ph¸p liªn ngµnh ®Ó ph©n tÝch h¸t sli (soonghao) Nïng Phµn Sl×nh tõ nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau.