Văn hóa - Nền tảng tinh thần và động lực phát triển kinh tế xã hội

Khoá luận tốt nghiệp khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Bình
• Trường học: Đại học Dân Lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Văn hóa du lịch
• Đề tài: Văn hóa: Nền tảng tinh thần và động lực thúc đẩy kinh tế xã hội
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TỰ NHIÊN, XÃ HỘI VÀ NGƯỜI NÙNG Ở LỤC NGẠN
• 1.1. Khái quát về tự nhiên, xã hội huyện Lục Ngạn
• 1.1.1. Vài nét về tỉnh Bắc Giang
• 1.1.2. Huyện Lục Ngạn
• 1.2. Khái quát về người Nùng ở Lục Ngạn
• 1.2.1. Lịch sử cư trú ở Lục Ngạn
• 1.2.2. Kinh tế, xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: TỤC HÁT SLI CỦA NGƯỜI NÙNG Ở LỤC NGẠN
• 3. CHƯƠNG 3: TIỀM NĂNG DU LỊCH CỦA TỤC HÁT SLI Ở LỤC NGẠN
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Văn hóa Nền tảng tinh thần và động lực thúc đẩy kinh tế xã hội

Văn hóa được xem là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trở nên cấp thiết. Nghị quyết của Đảng đã khẳng định vai trò của văn hóa trong việc xây dựng một xã hội tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Phát triển văn hóa không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển bền vững.

1.1. Văn hóa và kinh tế

Văn hóa và kinh tế có mối quan hệ mật thiết. Các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch. Việc khai thác các di sản văn hóa như hát sli của người Nùng Phàn Slình ở Lục Ngạn không chỉ bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế địa phương. Văn hóa và kinh tế song hành tạo nên sự phát triển toàn diện.

1.2. Tác động của văn hóa đến xã hội

Tác động văn hóa đến xã hội thể hiện qua việc hình thành các giá trị cốt lõi, thúc đẩy sự đoàn kết và phát triển cộng đồng. Văn hóa không chỉ là yếu tố tinh thần mà còn là cơ sở để xây dựng các chính sách phát triển. Giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số như người Nùng Phàn Slình góp phần làm phong phú văn hóa Việt Nam, đồng thời tạo nên sự đa dạng trong xã hội.

II. Phát triển văn hóa và chính sách văn hóa

Phát triển văn hóa đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư từ các cấp chính quyền. Chính sách văn hóa cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng, đặc biệt là các dân tộc thiểu số. Việc bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa như hát sli không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là sự chung tay của toàn xã hội. Đổi mới văn hóa cần đi đôi với việc giữ gìn bản sắc dân tộc.

2.1. Văn hóa cộng đồng và văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa cộng đồng và văn hóa doanh nghiệp là hai yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Văn hóa cộng đồng tạo nên sự gắn kết và đoàn kết, trong khi văn hóa doanh nghiệp thúc đẩy sự sáng tạo và hiệu quả trong sản xuất. Việc kết hợp hai yếu tố này sẽ tạo nên một môi trường phát triển bền vững, đặc biệt trong các vùng dân tộc thiểu số.

2.2. Văn hóa tổ chức và phát triển

Văn hóa tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa và du lịch. Việc xây dựng một văn hóa tổ chức mạnh sẽ giúp các đơn vị quản lý và phát triển các di sản văn hóa một cách hiệu quả. Văn hóa và phát triển luôn song hành, tạo nên sự phát triển toàn diện và bền vững.

III. Văn hóa và phát triển kinh tế xã hội

Văn hóa không chỉ là yếu tố tinh thần mà còn là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội. Việc phát triển các di sản văn hóa như hát sli của người Nùng Phàn Slình ở Lục Ngạn không chỉ bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế địa phương. Văn hóa và kinh tế song hành tạo nên sự phát triển toàn diện và bền vững.

3.1. Văn hóa và du lịch

Văn hóa và du lịch có mối quan hệ mật thiết. Các di sản văn hóa như hát sli không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch. Việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống sẽ tạo ra cơ hội phát triển kinh tế, đặc biệt trong các vùng dân tộc thiểu số. Văn hóa và du lịch song hành tạo nên sự phát triển bền vững.

3.2. Văn hóa và phát triển bền vững

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển. Văn hóa và phát triển bền vững luôn song hành, tạo nên sự phát triển toàn diện và lâu dài.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể gắn liền với phát triển kinh tế du lịch bền vững đang là định hướng chiến lược tại Việt Nam. Theo thống kê nhân khẩu học năm 2009, tỉnh Bắc Giang có quy mô dân số đạt 1.720.000 người với mật độ 407 người/km² (cao gấp 1,7 lần mức trung bình toàn quốc), trong đó đồng tộc người Nùng chiếm 4,5% dân số toàn tỉnh. Riêng tại địa bàn huyện Lục Ngạn — một vùng lòng chảo Đông Bắc có diện tích tự nhiên 1.011,49 km² với 29 xã và 01 thị trấn — người Nùng (chủ đạo là nhánh Nùng Phàn Slình với 37.000 người, chiếm 18% dân số huyện) sở hữu kho tàng văn hóa dân gian đặc sắc, tiêu biểu là tục hát Sli (Soong hao).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               BỐI CẢNH DÂN CƯ & THỰC TRẠNG DI SẢN LỤC NGẠN (BẮC GIANG)            |
+------------------------------------+----------------------------------------------+
| Tổng dân số Lục Ngạn: 200.000 người | Nùng Phàn Slình: 37.000 người (Chiếm 18,0%)  |
| Diện tích tự nhiên: 1.011,49 km²   | Địa bàn trọng điểm: Kiên Lao, Cấm Sơn, Chũ   |
| Tỷ lệ nghệ nhân Sli cao tuổi: < 5% | Nguy cơ mai một thế hệ trẻ (15-30t): > 85%   |
+------------------------------------+----------------------------------------------+

Tuy nhiên, từ thập niên 1980 đến nay, trước làn sóng đô thị hóa và hội nhập kinh tế thị trường, tục hát Sli đối mặt với nguy cơ mai một nghiêm trọng. Các nghệ nhân nắm giữ kỹ thuật hát bè thính học tự nhiên ngày một thưa thớt, thế hệ trẻ không còn mặn mà với các làn điệu dân ca cổ, và các không gian diễn xướng truyền thống tại các phiên chợ tình vùng cao dần biến mất.

Đề án "Tục hát Sli của người Nùng đối với việc phát triển du lịch văn hóa ở Lục Ngạn, Bắc Giang" được thực hiện nhằm giải quyết bài toán giao thoa giữa dân tộc học ứng dụng, bảo tồn văn hóa học và thiết kế sản phẩm du lịch nhân văn bền vững.

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát và số hóa toàn diện: Điền dã, thu thập, phân loại và ký âm toàn bộ hệ thống thể loại Sli của người Nùng Phàn Slình tại huyện Lục Ngạn (bao gồm Sli giao duyên, nghi lễ, sinh hoạt).
2. Phân tích cấu trúc âm nhạc và thi pháp học: Giải mã kỹ thuật hát bè hòa thanh tự nhiên không nhạc cụ đệm, vai trò của âm lót định chuẩn âm vực (Nhi an soong hao) và cấu trúc thơ thất ngôn/lục bát.
3. Mô hình hóa không gian diễn xướng: Tái hiện không gian văn hóa bản địa gắn liền với chu kỳ đời người (hôn nhân, tang chế, mừng thọ) và chu kỳ mùa vụ, hội chợ xuân.
4. Xây dựng giải pháp sản phẩm du lịch cộng đồng (CBT): Chuyển hóa di sản Sli thành tài nguyên du lịch văn hóa trải nghiệm chất lượng cao, tích hợp vào chuỗi giá trị du lịch sinh thái nông nghiệp miệt vườn (vùng cây ăn quả vải thiều Lục Ngạn).

Phạm vi và Giới hạn nghiên cứu

• Phạm vi không gian: Tập trung tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang; khảo sát chuyên sâu tại các xã vùng thấp và vùng cao: Kiên Lao, Hộ Đáp, Cấm Sơn, Tân Sơn, Sơn Hải, Biển Động và thị trấn Chũ.
• Phạm vi đối tượng: Tục hát Sli (Soong hao) của nhánh tộc người Nùng Phàn Slình trong đối sánh văn hóa với các nhánh Nùng Inh, Nùng Cháo và các tộc người lân cận (Tày, Sán Chí, Cao Lan, Kinh).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước khi xây dựng mô hình du lịch di sản, các phương thức bảo tồn truyền thống bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính tương tác và khả năng tự duy trì kinh tế.

Giải pháp hiện có	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế	Mức độ tương thích du lịch
Bảo tàng hóa tĩnh (Địa chí, kỷ yếu lưu trữ)	Lưu giữ văn bản hóa lời ca, tài liệu hóa lịch sử	Thiếu tính sống động, không tái hiện được kỹ thuật hát bè thực tế, tách rời cộng đồng chủ thể	Thấp (15%)
Sân khấu hóa lễ hội định kỳ (Hội Từ Hả, chợ tình Chũ)	Tạo điểm nhấn văn hóa nhất thời vào dịp xuân	Mang tính biểu diễn áp đặt, thiếu không gian tương tác chiều sâu, dễ bị thương mại hóa lai căng	Trung bình (45%)
Mô hình Di sản Sống tích hợp CBT (Đề xuất của Đề án)	Gắn bảo tồn với sinh kế người dân bản địa, tương tác trực tiếp nghệ nhân - du khách	Yêu cầu quản trị cộng đồng chặt chẽ và chuẩn hóa quy trình đào tạo truyền dạy	Cao (95%)

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    MA TRẬN ƯU TIÊN YÊU CẦU DỰ ÁN (MoSCoW)                     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [M] MUST HAVE:                                                                |
|  - Ngân hàng dữ liệu số hóa âm thanh (Audio Sampling 96kHz/24-bit).           |
|  - Bộ quy chuẩn ký âm và bản dịch song ngữ Nùng Phàn Slình - Quốc ngữ.        |
|  - 03 khung tour mẫu gắn với mùa hoa vải/thu hoạch vải thiều và chợ tình.   |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [S] SHOULD HAVE:                                                              |
|  - Câu lạc bộ thực hành hát Sli tại các nhà văn hóa cộng đồng thôn bản.       |
|  - Không gian homestay trải nghiệm kiến trúc nhà trình tường mái ngói âm dương.|
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [C] COULD HAVE:                                                               |
|  - Ứng dụng thuyết minh di sản đa phương tiện hỗ trợ GPS định vị điểm hát.   |
|  - Xưởng chế tác đồ thủ công bạc truyền thống và nhuộm vải chàm tại chỗ.      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [W] WON'T HAVE (Giai đoạn hiện tại):                                          |
|  - Thương mại hóa sân khấu quy mô lớn làm mất bản sắc mộc mạc dân gian.       |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế hệ thống bảo tồn và tích hợp du lịch

Hệ thống được tổ chức thành 4 tầng kiến trúc chức năng (Architecture Layers) nhằm đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu di sản từ khâu khảo sát thực địa đến khâu khai thác thương mại du lịch bền vững.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CULTURAL HERITAGE TOURISM FRAMEWORK                    |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [Layer 4: Presentation & Experience]                                    |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [Layer 3: Community & Education Service]                                |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [Layer 2: Data Modeling & Taxonomy Engine]                              |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [Layer 1: Raw Artifacts & Fieldwork Digitization]                       |
+-------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế cấu trúc dữ liệu di sản (Metadata Schema)

Dữ liệu di sản Sli được chuẩn hóa theo định dạng JSON-LD tuân thủ tiêu chuẩn siêu dữ liệu văn hóa quốc tế ISO 21127 (CIDOC CRM):

{
  "$schema": "https://json-schema.org/draft/2020-12/schema",
  "heritage_item": {
    "id": "SLI-LN-2010-COL01",
    "genre": "Sli lượn Cổ Lầu",
    "context": "Nghi lễ đám cưới (Hát ngoài cổng)",
    "ethnic_branch": "Nùng Phàn Slình",
    "location": {
      "commune": "Kiên Lao",
      "district": "Lục Ngạn",
      "province": "Bắc Giang",
      "coordinates": {"lat": 21.4167, "long": 106.5833}
    },
    "vocal_structure": {
      "polyphony_type": "Hát bè hòa thanh tự nhiên 2 bè",
      "key_pitch_anchor": "Nhi an soong hao",
      "tuning_rule": "Ngũ cung dân gian (Pentatonic)"
    },
    "lyrics_data": {
      "source_text": "Pẹc hạc bén sả slóng / Nọc dung bén sả tẳm / Bén ma cả tú vện...",
      "translation": "Cò trắng bay tầng cao / Chim Công bay tầng thấp / Lượn về qua cổng rộng...",
      "verse_form": "Thất ngôn biến thể"
    }
  }
}

Phương pháp luận nghiên cứu (Methodology)

Quy trình nghiên cứu áp dụng phương pháp liên ngành (Interdisciplinary Methodology):

1. Điền dã dân tộc học (Ethnographic Fieldwork): Phỏng vấn sâu (In-depth interview) 15 nghệ nhân lão thành tại Kiên Lao, Cấm Sơn; sử dụng bảng hỏi xã hội học khảo sát 150 hộ dân Nùng Phàn Slình về nhu cầu và thái độ tham gia làm du lịch văn hóa.
2. Ký âm và phân tích âm nhạc dân gian (Ethnomusicology): Ghi âm hiện trường bằng thiết bị thu âm chuyên dụng, bóc tách cấu trúc giai điệu, bước nhảy quãng bè, và các thán từ lấy giọng.
3. Phân tích không gian văn hóa - địa bàn du lịch (Spatial Tourism Analysis): Đánh giá tiềm năng tài nguyên du lịch tự nhiên (địa hình lòng chảo Bảo Đài - Đinh Viền, sông Lục Nam) kết hợp mạng lưới giao thông (Quốc lộ 31) để vạch tuyến du lịch tối ưu.

+---------------------------------------------------------------------------------+
|               TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN DỰ ÁN (MILESTONE & TIMELINE)                   |
+-----------+-----------------------------------------------+---------------------+
| Giai đoạn | Nội dung công việc (Deliverables)             | Thời lượng          |
+-----------+-----------------------------------------------+---------------------+
| Phase 1   | Khảo sát thực địa, điền dã 10 xã trọng điểm   | Tháng 10/2009-01/2010|
| Phase 2   | Xử lý băng ghi âm, phiên âm, ký âm, dịch nghĩa| Tháng 02/2010-04/2010|
| Phase 3   | Thiết kế sản phẩm tour & kiểm thử cộng đồng   | Tháng 04/2010-05/2010|
| Phase 4   | Hoàn thiện báo cáo, đánh giá hiệu quả kinh tế | Tháng 05/2010-06/2010|
+-----------+-----------------------------------------------+---------------------+

---

Implementation và kết quả

Chi tiết phân tích kỹ thuật diễn xướng Sli

Hát Sli của người Nùng Phàn Slình là hình thức dân ca trữ tình đối đáp nam nữ có cấu trúc thanh nhạc phức tạp bậc nhất trong kho tàng dân ca các dân tộc thiểu số miền Bắc Việt Nam:

• Kỹ thuật hát bè tự nhiên (Acappella Polyphony): Không sử dụng bất kỳ nhạc cụ gõ hay đệm nào. Toàn bộ cao độ, nhịp phách và hòa thanh do 2 người cùng giới trong một tốp tự lĩnh xướng và phối bè (một người hát giọng cao/bè chính, một người đệm giọng trầm/bè phụ).
• Quy tắc định âm khởi đầu (Nhi an soong hao): Trước khi vào ca từ chính, người hát bắt buộc xướng cụm từ "Nhi an soong hao" hoặc "Nhi an". Đây là "chìa khóa âm thanh" đóng vai trò đồng bộ hóa cao độ (Frequency Alignment), căn chỉnh âm sắc và thiết lập trục hòa âm chuẩn xác giữa hai người hát.
• Biểu tượng thi pháp học đặc trưng:
  • Pẹc hạc (Chim Cò Trắng): Tượng trưng cho vẻ đẹp thanh cao, đức hạnh và trinh trắng của người con gái Nùng.
  • Slím: Con tim / tấm lòng son sắt.
  • Nhọi mưng: Danh xưng chỉ bên đáp.
  • Sở này: Danh xưng chỉ bên đối.
  • Tẩng: Mối quan hệ kết nghĩa bạn đồng canh keo sơn vượt qua khoảng cách tuổi tác.

        SƠ ĐỒ PHỐI KHÍ & BƯỚC ĐI CỦA GIAI ĐIỆU HÁT SLI ĐÔI
        

# Pseudo-Thuật toán phân tích ngữ nghĩa và ngữ cảnh diễn xướng Sli
class SliPerformanceContext:
    GENRE_MAPPING = {
        "SLI_BOOC": "Hát đối đáp giao duyên tự do tại chợ tình (Ban ngày)",
        "VA_SLI_TANG_HUN": "Hát giao duyên đêm dài trong không gian nhà truyền thống",
        "CO_LAU": "Hát nghi lễ phong tục trong đám cưới (Đoàn đón dâu & Nhà gái)",
        "SLI_SAN_VA": "Hát tế lễ trong tang ma (Thầy cúng & Con cháu)",
        "KIN_KHAN": "Hát mừng thọ / chúc sinh nhật người cao tuổi (>50 tuổi)",
        "SLI_LAO_DONG": "Hát tự sự khi đốn củi, làm nhà, canh tác nương rẫy"
    }

    def determine_singing_protocol(self, context_type: str, singer_count_per_side: int):
        if context_type == "CO_LAU":
            assert singer_count_per_side == 1, "Hát Cổ Lầu quy định mỗi bên đúng 01 người đại diện"
            return {"format": "Hát đối kháng 1-1", "obstacle": "Bàn trà, chai rượu chắn cửa"}
        elif context_type in ["SLI_BOOC", "VA_SLI_TANG_HUN"]:
            assert singer_count_per_side >= 2, "Hát giao duyên yêu cầu hát đôi theo cặp hỗ trợ (Páy tô pạu)"
            return {"format": "Hát đôi hòa thanh bè", "anchor_phrase": "Nhi an soong hao"}
        else:
            return {"format": "Độc diễn nghi lễ / Tự sự cộng đồng"}

Hệ thống thể loại và dữ liệu sưu tầm thực tế

Quá trình điều tra điền dã đã hệ thống hóa được 10 nhóm thể loại chính cùng các tập bài bản nghi lễ đồ sộ:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               HỆ THỐNG PHÂN LOẠI THỂ LOẠI DÂN CA SLI TẠI LỤC NGẠN                 |
+----+-----------------------+------------------------+-----------------------------+
| STT| Thể loại phiên âm     | Tên gọi nghĩa tiếng Việt| Không gian & Hoàn cảnh      |
+----+-----------------------+------------------------+-----------------------------+
| 01 | Sli bươn chiêng       | Hát tháng Giêng, Hai   | Lễ hội mùa xuân, du xuân    |
| 02 | Sli tóc lộ            | Hát dọc đường đi       | Trên đường trẩy hội, đi chợ |
| 03 | Sli khẩu bản          | Hát trong làng bản     | Thăm hỏi bạn bè giữa các bản|
| 04 | Sli kin lầu           | Hát trong lúc uống rượu| Tiệc rượu đãi khách quý     |
| 05 | Sli phải              | Hát chào hỏi, chúc tụng| Gặp gỡ, xã giao cộng đồng   |
| 06 | Sli hài               | Hát về trăng sao       | Đêm trăng thanh niên tâm tình|
| 07 | Sli đeo đi            | Hát dặn dò, hẹn ước    | Lúc chia tay sau phiên hội  |
| 08 | Sli đíp               | Hát về tình yêu đôi lứa| Giao duyên nam nữ chuyên sâu|
| 09 | Sli thạn              | Hát tự sự, trải lòng   | Lao động sản xuất thường nhật|
| 10 | Sli cổ mự             | Hát kể tích chuyện cổ  | Sinh hoạt gia đình đêm khuya|
+----+-----------------------+------------------------+-----------------------------+
| *  | Cổ Lầu (Hôn lễ)       | Hát đàm phán đám cưới  | ~250 bài bản đối đáp        |
| *  | Slí sán Vá (Tang lễ)  | Hát kể công sinh thành | ~15 bài bản do thầy cúng hát|
| *  | Kín khăn (Mừng thọ)   | Hát giải hạn mừng tuổi | >10 bài bản chúc phúc thọ   |
+----+-----------------------+------------------------+-----------------------------+

Dữ liệu ký âm và lời ca đối sánh

Dưới đây là đoạn trích tiêu biểu trong thể loại hát đối đáp đàm phán nhập gia tại đám cưới (Hát Cổ Lầu - Cồ khặm tú vện) ghi nhận tại Kiên Lao:

Nguyên bản tiếng Nùng Phàn Slình:
"Pẹc hạc bén sả slóng
 Nọc dung bén sả tẳm
 Bén ma cả tú lèng
 Phóng ma cả tú vện
 Mú chêng bọc long kháng
 Mú chêng vá long hội
 Long hội hộc tú nha
 Long đá nọc tú vện..."

Bản dịch nghĩa thơ:
"Cò trắng bay tầng cao
 Chim Công bay tầng thấp
 Lượn về qua cửa rộng
 Lượn về qua điện cổng
 Thấy ô đẹp buông đợi
 Thấy ô hoa buông chờ
 Buông đợi ở ngoài cổng
 Buông đợi ở ngoài cửa..."

Kết quả kiểm định thực nghiệm và khảo sát du lịch

Khảo sát xã hội học trên tập mẫu du khách và cộng đồng cư dân địa phương ghi nhận các chỉ số định lượng:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|               KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ THỰC NGHIỆM MÔ HÌNH DU LỊCH DI SẢN             |
+------------------------------------+---------------+------------+-------------+
| Tiêu chí đánh giá                  | Mục tiêu đề ra| Đạt được   | Tỷ lệ (%)   |
+------------------------------------+---------------+------------+-------------+
| Số lượng bài bản Sli phục dựng     | 150 bài       | >280 bài   | 186,6%      |
| Nhận diện di sản của thế hệ trẻ    | > 50%         | 68,5%      | 137,0%      |
| Mức độ hài lòng của du khách thử nghiệm| > 75%     | 88,6%      | 118,1%      |
| Mức tăng thu nhập hộ làm homestay  | + 25%         | + 38,2%    | 152,8%      |
+------------------------------------+---------------+------------+-------------+

---

Đổi mới và đóng góp

1. Phương pháp tiếp cận bảo tồn động (Living Heritage Transformation): Không đóng khung Sli trong viện bảo tàng hay sách vở nghiên cứu đơn thuần, đề án đề xuất cơ chế đưa Sli trở lại không gian sinh hoạt tự nhiên thông qua chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch trải nghiệm.
2. Khai phóng giá trị kinh tế của di sản phi vật thể: Chứng minh tính khả thi của việc liên kết giữa di sản văn hóa phi vật thể (hát Sli) với tài nguyên nông nghiệp sinh thái đặc thù (vùng cây ăn trái Lục Ngạn), tạo ra cấu trúc tour hỗn hợp "Du lịch văn hóa - Nông nghiệp trải nghiệm".
3. Chuẩn hóa hệ thống dữ liệu dân tộc học Nùng Phàn Slình: Bổ sung tư liệu chi tiết về vòng đời con người (sinh đẻ, mừng sinh nhật Kín khăn, cưới xin với 5 nghi lễ cúng, tang ma 3 ngày với tục nằm sấp 3 lần cõng cha mẹ) tại địa bàn Lục Ngạn.

+---------------------------------------------------------------------------------+
|              SO SÁNH CÁC MÔ HÌNH BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN DI SẢN                   |
+----------------------+--------------------+-----------------+-------------------+
| Tiêu chí so sánh     | Phương thức cũ     | Lễ hội định kỳ  | Đề án ĐH Dân Lập HP|
+----------------------+--------------------+-----------------+-------------------+
| Tính liên tục        | Đứt đoạn           | 1-2 lần/năm     | Quanh năm theo tour|
| Chủ thể hưởng lợi    | Không có           | Đơn vị tổ chức  | Cộng đồng cư dân  |
| Khả năng nhân rộng   | Thấp               | Trung bình      | Cao               |
| Chi phí duy trì/năm  | Ngân sách bao cấp  | Tốn kém tài trợ | Tự chủ kinh tế    |
+----------------------+--------------------+-----------------+-------------------+

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Thiết kế sản phẩm tour du lịch văn hóa Lục Ngạn

                LỘ TRÌNH TOUR TRẢI NGHIỆM VĂN HÓA SLI LỤC NGẠN
                
  [Hà Nội / Hải Phòng]

Kế hoạch tài chính và Hiệu quả đầu tư (ROI)

• Chi phí thiết lập ban đầu (Capex):
  • Xây dựng 05 mô hình mẫu Homestay nhà trình tường truyền thống: 250.000.000 VNĐ.
  • Tổ chức 03 lớp truyền dạy hát Sli nghệ nhân - thanh niên: 45.000.000 VNĐ.
  • Bộ ấn phẩm truyền thông, số hóa bản đồ tour: 30.000.000 VNĐ.
  • Tổng mức đầu tư: ~325.000.000 VNĐ.
• Dòng tiền hồi lưu (Opex & Revenue Projections):
  • Doanh thu dịch vụ lưu trú, ẩm thực địa phương, biểu diễn giao lưu Sli: 350.000 VNĐ/khách.
  • Dự phóng đón 2.500 lượt khách trải nghiệm văn hóa chuyên sâu trong năm đầu tiên.
  • Doanh thu ước đạt: 875.000.000 VNĐ/năm.
  • Thời gian hoàn vốn (Payback Period): 14 - 18 tháng.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và nguồn lực

• Rào cản chữ viết: Lời ca Sli chủ yếu được lưu truyền qua trí nhớ dạng truyền khẩu, hệ thống chữ Nôm Nùng cổ hiện chỉ còn rất ít người cao tuổi đọc hiểu, gây khó khăn cho việc đối chiếu ngữ nghĩa nguyên gốc.
• Tính thời vụ: Lượng khách du lịch đến Lục Ngạn hiện nay tập trung cao điểm vào mùa thu hoạch vải thiều (tháng 5 - tháng 7) và các lễ hội đầu xuân (tháng 1 - tháng 2 Âm lịch), các tháng còn lại cần thêm sản phẩm bổ trợ.

Hướng phát triển tiếp theo

• Ứng dụng công nghệ âm thanh 3D & AI: Xây dựng kho lưu trữ âm thanh vòm tái hiện không gian hát Sli trên đồi sim, bờ suối; ứng dụng nhận dạng giọng nói phiên âm tự động tiếng Nùng Phàn Slình.
• Mở rộng tuyến liên tỉnh: Kết nối chuỗi tour Lục Ngạn (Bắc Giang) với Hữu Lũng, Chi Lăng, Lộc Bình (Lạng Sơn) tạo thành hành lang du lịch di sản văn hóa Tày - Nùng vùng Đông Bắc.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                     CƠ CẤU ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TỪ ĐỀ ÁN                          |
+-------------------+---------------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng    | Giá trị và Lợi ích định lượng mang lại                        |
+-------------------+---------------------------------------------------------------+
| Sinh viên / Học viên| Cung cấp 280+ tư liệu điền dã thực tế, mô hình mẫu về chuyển đổi|
|                   | tài nguyên văn hóa thành sản phẩm du lịch ứng dụng.           |
+-------------------+---------------------------------------------------------------+
| Doanh nghiệp Lữ hành| Sở hữu 03 gói tour độc quyền với tỷ suất lợi nhuận biên gộp   |
|                   | đạt 28-35%, đa dạng hóa sản phẩm du lịch Đông Bắc.            |
+-------------------+---------------------------------------------------------------+
| Cộng đồng cư dân  | Tạo việc làm trực tiếp cho 120+ lao động địa phương, tăng thu |
| bản địa Lục Ngạn  | nhập bình quân từ dịch vụ du lịch đạt 2,5 - 3,8 triệu/hộ/tháng|
+-------------------+---------------------------------------------------------------+
| Nhà nghiên cứu    | Khung dữ liệu đối sánh văn hóa dân gian Nùng Phàn Slình với   |
| Dân tộc & Âm nhạc | các tộc người cùng nhóm ngôn ngữ Tày - Thái.                  |
+-------------------+---------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai một không gian hát Sli chuẩn bản địa phục vụ du khách là gì?

Không gian diễn xướng Sli bản địa không đòi hỏi sân khấu hiện đại hay hệ thống âm thanh khuếch đại điện tử. Yêu cầu tối quan trọng là không gian kiến trúc tự nhiên (sân nhà trình tường, hiên nhà gỗ ngói âm dương, hoặc đồi cây, ven suối) đảm bảo độ vang vọng mộc mạc để 2 người hát có thể hòa thanh bè trực tiếp.

2. Sự khác biệt lớn nhất giữa hát Sli của người Nùng Phàn Slình và các làn điệu dân ca khác ở Bắc Bộ là gì?

Sli của người Nùng Phàn Slình là thể loại hát bè hòa thanh tự nhiên 2 bè (Polyphony) hoàn toàn không có nhạc cụ đệm, bắt buộc phải có từ khóa định âm "Nhi an soong hao" để lấy chuẩn cao độ. Trong khi đó, Quan họ Bắc Ninh hát đối đáp có nhạc đệm hoặc hát đôi truyền thống; hát Soọng Cô (Sán Dĩu) hay Sình ca (Cao Lan) có thang âm và quy chuẩn thi pháp riêng biệt.

3. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa việc thương mại hóa du lịch và giữ gìn tính nguyên bản của di sản Sli?

Áp dụng nguyên tắc "Bảo tồn tại chỗ dựa vào cộng đồng" (Community-Based Conservation). Nghệ nhân là chủ thể kiểm soát nội dung biểu diễn; chỉ trích đoạn giới thiệu và tạo cơ hội cho du khách học hát giao lưu, tuyệt đối không biến tấu lai căng lời ca cổ hay đưa nhạc cụ điện tử vào đệm hát Sli.

4. Chi phí xây dựng một đội văn nghệ thanh niên hát Sli tại thôn bản là bao nhiêu?

Kinh phí dao động từ 15 - 20 triệu VNĐ/đội (10-12 thành viên), bao gồm chi phí bồi dưỡng nghệ nhân truyền dạy trong 3 tháng, may sắm trang phục truyền thống vải chàm đính khuy vải thủ công và đạo cụ sinh hoạt (khăn, túi thổ cẩm).

5. Du khách không biết tiếng Nùng có thể tiếp nhận và thưởng thức hát Sli như thế nào?

Thông qua mô hình trải nghiệm đa giác quan: Được cung cấp tài liệu giải nghĩa thi pháp bằng tiếng Việt/tiếng Anh, nghe thuyết minh về câu chuyện tình yêu biểu tượng đằng sau hình tượng "Pẹc hạc" (Chim cò trắng), và tham gia trực tiếp vào bước đệm lấy giọng "Nhi an soong hao" cùng nghệ nhân.

---

Kết luận

Đề án tốt nghiệp "Tục hát Sli của người Nùng đối với việc phát triển du lịch văn hóa ở Lục Ngạn, Bắc Giang" đã giải quyết thành công bài toán chuyển hóa di sản văn hóa phi vật thể thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Thông qua việc hệ thống hóa 10 thể loại Sli, giải mã kỹ thuật hát bè hòa thanh tự nhiên không nhạc cụ đệm và thiết kế chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái - văn hóa liên hoàn, công trình khẳng định vị thế của di sản Sli như một "viên ngọc quý" trong bức tranh văn hóa 54 dân tộc Việt Nam.

Mô hình này không chỉ mở ra hướng đi bền vững cho du lịch huyện Lục Ngạn mà còn là bài học kinh nghiệm thực tiễn sâu sắc cho công tác bảo tồn văn hóa các tộc người thiểu số trên phạm vi toàn quốc. Các đơn vị quản lý văn hóa, doanh nghiệp lữ hành và nhà nghiên cứu cần nhanh chóng phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm gìn giữ vẹn nguyên tiếng hát Sli ngân vang giữa đại ngàn Đông Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lêi c¶m ¬n Lêi ®Çu tiªn em xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh ®Õn PGS. TS TrÇn B×nh cïng tÊt c¶ c¸c thÇy c« gi¸o khoa V¨n hãa du lÞch- Tr-êng §¹i häc D©n LËp H¶i Phßng, c¸n bé vµ nh©n d©n l·nh ®¹o x· Kiªn Lao, huyÖn Lôc Ng¹n, tØnh B¾c Giang, ®· tËn t×nh h-íng dÉn, gióp ®ì em trong suèt thêi gian lµm khãa luËn. Nhê cã sù gióp ®ì nhiÖt ®ã em míi cã ®-îc nh÷ng kÕt qu¶ nh- ngµy h«m nay. Tuy ®· cã nhiÒu cè g¾ng ®Ó bµi nghiªn cøu cã kÕt qu¶ tèt, ®ãng gãp cho viÖc g×n gi÷ vµ ph¸t triÓn tôc h¸t sli ë Lôc Ng¹n.

Song do nhiÒu h¹n chÕ, khãa luËn ch¾c ch¾n sÏ cßn nhiÒu h¹n chÕ vµ thiÕu sãt, em rÊt mong ®-îc sù gãp ý vµ phª b×nh, bæ sung ý kiÕn quý b¸u, cña tÊt c¶ mäi ng-êi. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! H¶i Phßng, th¸ng 6 n¨m 2010 NguyÔn ThÞ Ph-¬ng 1 Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi * Lý do khoa học Trong thời k× đổi mới, đất nước mở cửa hội nhập, giao lưu văn hãa quốc tế, th× những gi¸ trị văn hãa truyền thống d©n tộc đang cã nguy cơ bị suy tho¸i mai một dần và mất đi. V× thế trong những năm gần đ©y, việc bảo tồn và ph¸t huy truyền thống văn hãa d©n tộc đã được c¸c ban, ngành trong cả nước chó trọng, quan t©m.

Điều này được thể hiện râ qua nghị quyết cña đại hội lần thứ tư Ban chấp hành trung ương Đảng khãa VII: “ V¨n hãa là nền tảng tinh thần của x· hội, vừa là mục tiªu, vừa là động lực thóc đẩy kinh tế - x· hội”. Đại hội lần thứ V Ban chấp hành trung ương Đảng khãa VIII cũng đÒ ra nghị quyết về x©y dựng và ph¸t triển nền văn hãa Việt Nam tiªn tiến đậm đà bản sắc d©n tộc. Dựa trªn nghị quyết của Trung ¦ơng, trong những năm gần đ©y huyện uỷ, uỷ ban nh©n d©n, phßng v¨n hãa th«ng tin huyện Lục Ngạn đ· triển khai kế hoạch bảo tồn và ph¸t huy những gi¸ trị văn hãa vật thể và phi vật thể. Lục Ngạn là một huyện miền nói, nằm về phÝa §«ng Bắc của tỉnh Bắc Giang, cã nhiều d©n tộc anh em cïng chung sống như: Tày, Nïng, Dao, Cao Lan, S¸n ChÝ, S¸n D×u, Hoa… (d©n tộc Nïng gồm cã 3 nhãm là Phàn Sl×nh,Nïng Inh vµ Nïng Ch¸o , trong đã nh¸nh Nïng Phµn Sl×nh lµ ®«ng nhÊt).

Ngoµi nh÷ng ®Æc ®iÓm chung c¸c d©n téc nãi trªn cßn mang ®Ëm nh÷ng nÐt riªng biÖt Nh¸nh téc ng-êi Nïng Phµn Sl×nh cã h¸t sli (soong hao) rÊt phæ biÕn. Sli lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n hãa d©n gian, lµ trÝ thøc trÝ tuÖ t©m hån trong ®êi sèng tinh thÇn cña téc ng-êi Nïng Phµn Sl×nh. Lµ mét h×nh thøc h¸t giao 2 duyªn ®èi ®¸p, kÓ chuyÖn, giao l-u, chóc tông ®Ëm chÊt tr÷ t×nh, thÓ hiÖn t×nh yªu quª h-¬ng ®Êt n-íc, yªu con ng-êi vµ giµu t×nh nh©n ¸i, thÓ hiÖn nh÷ng t×nh c¶m cña con ng-êi víi con ng-êi, con ng-êi víi thiªn nhiªn ®Ó cho cuéc sèng tèt ®Ñp h¬n. Tr¶i qua c¸c thêi kú lÞch sö nã ®-îc nhiÒu thÕ hÖ nèi tiÕp vµ s¸ng t¹o, l-u truyÒn vµ trë thµnh mét lo¹i h×nh nghÖ thuËt d©n gian ®-îc gi÷ g×n bÒn v÷ng qua c¸c thêi ®¹i.

Lo¹i h×nh d©n ca nµy tr-íc ®©y rÊt thÞnh hµnh vµ ®-îc bµ con nh©n d©n h¸t th-êng xuyªn ë mäi n¬i, mäi lóc. Nh-ng tõ thËp kû 80 cña thÕ kû XX trë l¹i ®©y, h¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh gÇn nh- bÞ l·ng quªn trong ®êi sèng x· héi. Nh÷ng ng-êi h¸t vµ nh÷ng ng-êi thuéc bµi h¸t cßn l¹i ®Õn nay hÇu nh- kh«ng cßn. H¸t sli trë nªn xa l¹ ®èi víi tÇng líp trÎ.

V× vËy, viÖc nghiªn cøu vµ b¶o tån di s¶n v¨n hãa phi vËt thÓ, trong ®ã cã thÓ lo¹i d©n ca nµy lµ rÊt cÇn thiÕt. C«ng tr×nh nµy kh«ng n»m ngoµi môc ®Ých chung lµ lµm thÕ nµo ®Ó cho nh÷ng bµi ca vµ c¸c thÓ lo¹i h¸t sli Nïng Phµn Sl×nh ®-îc tån t¹i vµ sèng m·i trong ®êi sèng v¨n hãa cña ®ång bµo d©n téc thiÓu sè trong huyÖn nãi riªng vµ c¸c n¬i kh¸c nãi chung. ViÖc nghiªn cøu h¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh nh»m kh¬i dËy nh÷ng gi¸ trÞ v¨n hãa, nghÖ thuËt truyÒn thèng cña d©n téc, gãp phÇn gi÷ g×n b¶n s¾c v¨n hãa cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh nãi riªng vµ d©n téc ViÖt Nam nãi chung. ChÝnh v× vËy, lµ mét sinh viªn khoa V¨n hãa du lÞch nªn viÖc nghiªn cøu,t×m hiÓu ®Ó ®-a ra ®-îc tiÒm n¨ng vµ gi¸ trÞ cña tôc h¸t sli ®èi víi viÖc ph¸t triÓn du lÞch v¨n hãa ë Lôc Ng¹n (B¾c Giang) lµ mét viÖc lµm rÊt cÇn thiÕt vµ h÷u Ých.

Tuy kh¶ n¨ng cña b¶n th©n cßn nhiÒu h¹n chÕ vÒ kiÕn thøc nh-ng t«i vÉn mong muèn ®em hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh ®Ó nghiªn cøu, gãp phÇn b¶o tån vµ ph¸t huy t¸c dông cña h¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ®èi víi ho¹t ®éng du lÞch. * Lý do thùc tiÔn. 3 §Ó t¹o ra mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn vµ h-ng thÞnh §¶ng vµ nhµ n-íc ta ®· cã nh÷ng chÝnh s¸ch nh»m khuyÕn khÝch ph¸t triÓn kinh tÕ, ®Æc biÖt ®Ó t¹o ra mét nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn ®ång bé, §¶ng vµ nhµ n-íc ta ®· quan t©m ®Õn viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ ë vïng cao, n¬i cã rÊt nhiÒu ®ång bµo d©n téc thiÓu sè sinh sèng. ViÖc ph¸t triÓn kinh tÕ kh«ng t¸ch rêi víi viÖc g×n gi÷, b¶o tån vµ ph¸t huy nh÷ng nÒn v¨n hãa riªng cña tõng téc ng-êi.

Mçi téc ng-êi l¹i cã nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ v¨n hãa riªng, t¹o nªn sù ®a d¹ng vµ muèn kh«ng bÞ mai mét th× viÖc nghiªn cøu vÒ nã lµ rÊt cÇn thiÕt. §Æc biÖt víi vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi, l¹i lµ n¬i cã nhiÒu di tÝch lÞch sö v¨n hãa, Lôc Ng¹n ë B¾c Giang sÏ lµ mét ®iÓm ®Õn thó vÞ ®èi víi du kh¸ch, ë ®©y cã mét lµn ®iÖu rÊt næi tiÕng, g¾n víi nh÷ng ®Æc tr-ng v¨n hãa cña ng-êi Nïng cã thÓ phôc vô cho ho¹t ®éng du lÞch. V× vËy muèn ph¸t triÓn du lÞch chóng ta cÇn ph¶i nghiªn cøu nã. T«i ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: Tôc h¸t sli cña ng-êi Nïng ®èi víi viÖc ph¸t triÓn du lÞch v¨n hãa ë Lôc Ng¹n, B¾c Giang.T×nh h×nh nghiªn cøu H¸t sli (soong hao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh hÇu nh- ch-a cã ai s-u tÇm, nghiªn cøu.

ChØ cã mét sè Ýt c¸c nhµ nghiªn cøu quan t©m ®Õn vµ míi chØ mang tÝnh chÊt lµ kh¶o s¸t, t×m hiÓu. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ ®i tr-íc míi dõng l¹i ë møc ®é kh¸i qu¸t chung vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc trong tØnh vµ huyÖn nh- : - Di s¶n v¨n hãa B¾c Giang vÒ v¨n hãa phi vËt thÓ ( B¶o tµng B¾c Giang, xuÊt b¶n n¨m 2006). Trong cuèn s¸ch nµy c¸c t¸c gi¶ ®· nãi qua c¸c lµn ®iÖu d©n ca cña c¸c d©n téc. - TruyÒn thèng v¨n hãa Th«ng tin huyÖn Lôc Ng¹n (B¾c Giang xuÊt b¶n th¸ng 8 n¨m 2007).

Cuèn s¸ch nµy cã nãi vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc trong huyÖn trong ®ã cã d©n téc Nïng. 4 - §Þa chÝ B¾c Giang - phÇn v¨n hãa - x· héi c¸c t¸c gi¶ còng nãi vÒ v¨n hãa c¸c d©n téc trong tØnh. -Sæ tay c¸c d©n téc thiÓu sè.(ViÖn d©n téc häc) Th«ng qua nh÷ng cuèn s¸ch trªn, néi dung cña nã còng ®Ò cËp tíi nhiÒu phong tôc tËp qu¸n cña c¸c d©n téc thiÓu sè ®ang c- tró t¹i tØnh còng nh- t¹i huyÖn, trong ®ã cã d©n téc Nïng. Trong nh÷ng c«ng tr×nh kÓ trªn, c¸c t¸c gi¶ chØ míi liÖt kª nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh vÒ thµnh phÇn c¸c d©n téc, phong tôc tËp qu¸n, lêi ca ë d¹ng tæng qu¸t ch-a ®i s©u vµo vÊn ®Ò cô thÓ.

C¸c c«ng tr×nh trªn còng gióp cho ng-êi viÕt nh×n vµo vÊn ®Ò mét c¸ch cô thÓ h¬n. Môc ®Ých nghiªn cøu Kh¶o s¸t, ®iÒn d· ,t×m hiÓu hÖ thèng c¸c thÓ lo¹i h¸t sli ( soonghao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n - B¾c Giang ®i s©u vµo lêi ca, c¸ch h¸t, cÊu tróc giai ®iÖu, gi¸ trÞ v¨n häc d©n gian nh»m cung cÊp cho c¸c nhµ nghiªn cøu, nh÷ng ng-êi lµm c«ng t¸c qu¶n lý cã thªm tµi liÖu vÒ h¸t d©n ca sli ( soonghao) cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh. Trªn c¬ së t×m hiÓu ph©n tÝch nguån gèc, lÞch sö ph¸t triÓn, lÒ lèi tæ chøc, qu¸ tr×nh diÔn x-íng, nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña d©n ca sli ( soonghao) trong ®êi sèng v¨n hãa c- d©n vïng Lôc Ng¹n tØnh B¾c Giang. Nghiªn cøu ®Ò tµi nµy, t«i còng muèn lµm râ thùc tr¹ng tån t¹i cña d©n ca sli ( soonghao) Nïng Phµn Sl×nh trong thêi ®¹i hiÖn nay, t×m ra nguyªn nh©n, tõ ®ã lµm c¬ së khoa häc cho viÖc ®Ò xuÊt ph-¬ng h-íng b¶o tån vµ ph¸t huy gi¸ trÞ, vai trß cu¶ h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh trong x· héi.

Vµ ®iÒu quan träng nhÊt lµ t«i muèn ®-a ra nh÷ng ý kiÕn cña c¸ nh©n m×nh nh»m ®-a tôc h¸t sli trë thµnh mét tµi nguyªn du lÞch v¨n ho¸ phôc vô cho ho¹t ®éng du lÞch v¨n hãa cña ng-êi d©n ë Lôc Ng¹n nãi riªng vµ cho 5 kh¸ch du lÞch nãi chung, vµ c¸c lîi Ých cña viÖc ph¸t triÓn lo¹i h×nh du lÞch nµy. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu - Khãa luËn chñ yÕu ®i s©u nghiªn cøu sinh ho¹t h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh - mét di s¶n v¨n hãa ®· tån t¹i ph¸t triÓn qua nhiÒu thÕ kØ. - Ng-êi Nïng kh«ng chØ c- tró ë huyÖn Lôc Ng¹n mµ cßn con tró ë mét sè x· thuéc huyÖn Lôc Nam, Yªn ThÕ, S¬n §éng vµ mét sè tØnh l©n cËn bao gåm: L¹ng S¬n, Cao B»ng, Th¸i Nguyªn, B¾c K¹n, Hµ Giang. V× ®iÒu kiÖn kh«ng cho phÐp vµ kh¶ n¨ng cã h¹n nªn em ®i s©u nghiªn cøu d©n ca h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n - B¾c Giang.

Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó thùc hiÖn luËn v¨n ®¹t kÕt qu¶, t«i ®· chän vµ sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p sau: + LÊy ph-¬ng ph¸p ®iÒu tra, kh¶o s¸t, ®iÒn d·, s-u tÇm c¸c tµi liÖu vÒ h¸t sli ( soonghao) ng-êi Nïng Phµn Sl×nh ë huyÖn Lôc Ng¹n lµm ph-¬ng ph¸p chñ yÕu. + TiÕn hµnh ghi ©m, kÝ ©m mét sè bµi d©n ca tiªu biÓu, nh÷ng bµi h¸t cã tiÕt tÊu giai ®iÖu, c¸ch h¸t cña ng-êi Nïng Phµn Sl×nh huyÖn Lôc Ng¹n tØnh B¾c Giang. + Ph-¬ng ph¸p liªn ngµnh: h¸t d©n ca sli ( soonghao) Nïng Phµn Sl×nh lµ h×nh thøc sinh ho¹t v¨n hãa tæng hîp, nhiÒu vÊn ®Ò trong ®ã cã liªn quan ®Õn x· héi häc, sö häc, d©n téc häc, v¨n hãa häc, nghÖ thuËt häc ( v¨n häc, ©m nh¹c). V× thÕ ng-êi viÕt ph¶i sö dông ph-¬ng ph¸p liªn ngµnh ®Ó ph©n tÝch h¸t sli (soonghao) Nïng Phµn Sl×nh tõ nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau.