Luận văn thạc sĩ: Pháp du hành trình nhật ký của Phạm Quỳnh dưới góc nhìn văn hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay pháp du hành trình nhật ký của phạm quỳnh dưới góc nhìn nghiên cứu văn hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Vương Thị Cúc
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Linh Huệ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ, Văn hóa và Văn học Việt Nam
• Đề tài: Nghiên cứu văn hóa qua "Pháp du hành trình nhật ký" của Phạm Quỳnh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Những nghiên cứu về thể loại du kí
• 1.4. Những nghiên cứu về du kí của Phạm Quỳnh và Pháp du hành trình nhật kí
• 1.5. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 1.6. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp mới của luận văn
• 1.9. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái lược về thể loại du kí
• 1.2. Ngành nghiên cứu văn hóa, lí thuyết diễn ngôn và phê bình hậu thực dân
• 1.2.1. Ngành nghiên cứu văn hóa
• 1.2.2. Lí thuyết diễn ngôn
• 1.2.3. Phê bình hậu thực dân
• 1.3. Khái lược về tác giả Phạm Quỳnh
• 1.4. Khái lược về tác phẩm Pháp du hành trình nhật kí
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP DU HÀNH TRÌNH NHẬT KÍ DƯỚI GÓC NHÌN PHÊ BÌNH HẬU THỰC DÂN
• 2.1. Ứng dụng Phê bình Hậu thực dân trong nghiên cứu thể loại tự thuật và du kí
• 2.2. Cái nhìn huyền thoại hóa về phương Tây trong Pháp du hành trình nhật kí
• 2.3. Ảnh hưởng của Tiến hóa luận tới tư tưởng “Ỷ Pháp cầu tiến bộ” của Phạm Quỳnh
• 2.4. Sự huyền thoại hóa/thiêng hóa phương Tây
• 2.5. Sự đồng hóa của chủ nghĩa thực dân lên cái nhìn của Phạm Quỳnh khi mô tả các dân tộc thuộc địa khác
• 2.6. Sự kháng cự và tự chủ nhất định khi tiếp nhận văn minh phương Tây
• 2.7. Cái nhìn phê phán ở mức độ nhất định với văn minh phương Tây và chính sách thực dân
• 2.8. Sự khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁP DU HÀNH TRÌNH NHẬT KÍ DƯỚI GÓC NHÌN NGHIÊN CỨU DIỄN NGÔN
• 3.1. Thể loại như một loại hình diễn ngôn
• 3.2. Sự thật như một loại diễn ngôn
• 3.3. Pháp du hành trình nhật kí trong cái nhìn so sánh: giải quan niệm truyền thống về “sự thật” trong thể loại du kí
• 3.4. So sánh Pháp du hành trình nhật kí với các du kí ra nước ngoài cùng thời
• 3.5. So sánh Pháp du hành trình nhật kí với các tác phẩm giả - du kí cùng giai đoạn
• 3.6. So sánh Pháp du hành trình nhật kí với một số du kí phương Tây về Việt Nam
• 3.7. So sánh Pháp du hành trình nhật kí với một số du kí ra nước ngoài giai đoạn 1945 – 1975
• THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu văn hóa qua Pháp du hành trình nhật ký

Nghiên cứu văn hóa là một lĩnh vực quan trọng trong việc hiểu biết về các giá trị văn hóa, xã hội và lịch sử. Tác phẩm "Pháp du hành trình nhật ký" của Phạm Quỳnh không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một tài liệu quý giá để nghiên cứu văn hóa Việt Nam trong bối cảnh giao thoa với văn hóa Pháp. Tác phẩm này phản ánh những suy tư, cảm nhận của tác giả về đất nước và con người Pháp, đồng thời cũng là một bức tranh sinh động về văn hóa Việt Nam trong giai đoạn đầu thế kỷ XX.

1.1. Khái quát về tác giả Phạm Quỳnh và tác phẩm

Phạm Quỳnh là một trong những nhà văn hóa lớn của Việt Nam, nổi bật với những tác phẩm du ký. "Pháp du hành trình nhật ký" là một trong những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện sự giao thoa văn hóa giữa Việt Nam và Pháp.

1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu văn hóa qua tác phẩm

Nghiên cứu văn hóa qua tác phẩm này giúp hiểu rõ hơn về tư tưởng, cảm xúc và cái nhìn của tác giả về văn hóa Pháp, từ đó phản ánh những giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh lịch sử.

II. Những thách thức trong nghiên cứu văn hóa qua Pháp du hành trình nhật ký

Việc nghiên cứu văn hóa qua "Pháp du hành trình nhật ký" của Phạm Quỳnh không chỉ đơn thuần là phân tích nội dung mà còn phải đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định các yếu tố văn hóa và lịch sử ảnh hưởng đến tác phẩm. Ngoài ra, việc tiếp cận tác phẩm từ góc độ phê bình hậu thực dân cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tính khách quan và chủ quan trong việc ghi chép sự thật.

2.1. Khó khăn trong việc xác định bối cảnh lịch sử

Bối cảnh lịch sử của Việt Nam và Pháp vào đầu thế kỷ XX rất phức tạp. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để phân tích chính xác tác phẩm.

2.2. Vấn đề về tính khách quan trong ghi chép

Tác phẩm du ký thường mang tính chủ quan, điều này có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và đánh giá văn hóa của tác giả đối với đất nước mà ông đã trải nghiệm.

III. Phương pháp nghiên cứu văn hóa qua Pháp du hành trình nhật ký

Để nghiên cứu văn hóa qua "Pháp du hành trình nhật ký", cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng. Phương pháp phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn là hai trong số những phương pháp quan trọng giúp làm sáng tỏ các khía cạnh văn hóa trong tác phẩm. Những phương pháp này không chỉ giúp phân tích nội dung mà còn khám phá các yếu tố xã hội, chính trị ảnh hưởng đến tác phẩm.

3.1. Phương pháp phê bình hậu thực dân

Phê bình hậu thực dân giúp phân tích cách mà Phạm Quỳnh nhìn nhận văn hóa Pháp và ảnh hưởng của nó đến văn hóa Việt Nam, từ đó làm nổi bật sự giao thoa giữa hai nền văn hóa.

3.2. Nghiên cứu diễn ngôn trong tác phẩm

Nghiên cứu diễn ngôn giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ được sử dụng trong tác phẩm, từ đó phản ánh tư tưởng và cảm xúc của tác giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu văn hóa qua tác phẩm

Nghiên cứu văn hóa qua "Pháp du hành trình nhật ký" không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng trong giảng dạy văn học, nghiên cứu văn hóa và phát triển du lịch văn hóa. Tác phẩm này cũng có thể là nguồn tư liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu và sinh viên trong lĩnh vực văn hóa và văn học.

4.1. Giá trị trong giảng dạy văn học

Tác phẩm có thể được sử dụng như một tài liệu giảng dạy để giúp sinh viên hiểu rõ hơn về văn hóa Việt Nam và Pháp.

4.2. Ứng dụng trong phát triển du lịch văn hóa

Nghiên cứu văn hóa qua tác phẩm có thể giúp phát triển các chương trình du lịch văn hóa, thu hút du khách đến với các địa điểm liên quan đến tác giả và tác phẩm.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu văn hóa qua Pháp du hành trình nhật ký

Nghiên cứu văn hóa qua "Pháp du hành trình nhật ký" của Phạm Quỳnh mở ra nhiều triển vọng cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ giúp làm sáng tỏ hơn nữa các giá trị văn hóa trong tác phẩm. Đồng thời, nghiên cứu này cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong bối cảnh hiện đại.

5.1. Triển vọng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc so sánh tác phẩm với các tác phẩm du ký khác để làm nổi bật sự độc đáo của Phạm Quỳnh.

5.2. Đóng góp vào việc bảo tồn văn hóa

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa Việt Nam mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh văn học Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX, thể loại du kí đã trở thành một dòng chảy mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa văn học dân tộc. Theo ước tính, du kí giai đoạn này không chỉ đa dạng về nội dung mà còn phong phú về hình thức, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa truyền thống và ảnh hưởng văn hóa Pháp. Tác phẩm Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh, được sáng tác trong chuyến đi Pháp năm 1922, là một đại diện tiêu biểu cho thể loại này, ghi lại những trải nghiệm, quan sát về văn hóa, xã hội và chính trị nước Pháp dưới góc nhìn của một trí thức Việt Nam thuộc địa.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích Pháp du hành trình nhật kí dưới góc nhìn nghiên cứu văn hóa, cụ thể là ứng dụng phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn để làm rõ tư tưởng, nhãn quan chính trị và văn hóa của tác giả cũng như đặc điểm thể loại du kí trong bối cảnh lịch sử và văn hóa đương thời. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tác phẩm Pháp du hành trình nhật kí cùng so sánh với các tác phẩm du kí và giả du kí cùng thời, cũng như một số du kí của nhà văn Việt Nam giai đoạn 1945-1975. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ sự biến đổi của thể loại du kí như một loại hình diễn ngôn, đồng thời khẳng định vai trò của Phạm Quỳnh trong công cuộc hiện đại hóa văn học Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính của ngành nghiên cứu văn hóa: phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn. Phê bình hậu thực dân, với các khái niệm then chốt như “cái khác” (Otherness), “sự bắt chước” (mimicry) và “tính lai ghép” (hybridity), giúp phân tích mối quan hệ quyền lực giữa phương Tây và thuộc địa, đồng thời làm rõ sự đồng hóa và kháng cự trong tư tưởng của tác giả. Nghiên cứu diễn ngôn, dựa trên các quan điểm của Foucault và các nhà lý luận khác, xem văn bản như một diễn ngôn chịu sự chi phối của quyền lực và tư tưởng hệ, tập trung vào việc phân tích cấu trúc ngôn ngữ, chủ thể phát ngôn và mục đích giao tiếp.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Diễn ngôn: Văn bản không chỉ là tác phẩm tự trị mà là sản phẩm của các mối quan hệ xã hội, quyền lực và tư tưởng.
• Cái khác: Sự định nghĩa phương Đông như một thực thể khác biệt, thấp kém so với phương Tây trong diễn ngôn thực dân.
• Sự bắt chước và tính lai ghép: Phản ánh sự tiếp nhận và biến đổi văn hóa phương Tây trong văn hóa thuộc địa, vừa là sự đồng hóa vừa là kháng cự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích diễn ngôn và phê bình hậu thực dân kết hợp với phương pháp so sánh văn học và nghiên cứu liên ngành. Nguồn dữ liệu chính là tác phẩm Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh, các tác phẩm du kí và giả du kí cùng thời, cùng một số du kí của nhà văn Việt Nam giai đoạn 1945-1975. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ các tác phẩm du kí tiêu biểu được xuất bản trên Nam Phong tạp chí và các tác phẩm liên quan.

Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tác phẩm tiêu biểu có ảnh hưởng và liên quan trực tiếp đến đề tài để phân tích sâu sắc. Phân tích diễn ngôn được thực hiện qua việc giải mã các yếu tố ngôn ngữ, cấu trúc, chủ thể phát ngôn và bối cảnh quyền lực chi phối. Phê bình hậu thực dân tập trung vào việc nhận diện các dấu hiệu của diễn ngôn thực dân và kháng cự văn hóa trong tác phẩm. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2018, với các giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích và viết luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của tư tưởng thực dân và sự đồng hóa trong tác phẩm: Pháp du hành trình nhật kí thể hiện rõ tư tưởng “Ỷ Pháp cầu tiến bộ” của Phạm Quỳnh, với sự ngưỡng mộ văn minh phương Tây được thể hiện qua các mô tả chi tiết về cảnh quan, con người và văn hóa Pháp. Khoảng 60% nội dung tập trung vào việc mô tả các giá trị văn minh, khoa học kỹ thuật và xã hội phương Tây.

2. Sự kháng cự và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc: Mặc dù chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của diễn ngôn thực dân, tác phẩm vẫn thể hiện sự khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam qua các đoạn trữ tình ngoại đề, bộc lộ tâm huyết và lòng yêu nước thầm kín của tác giả. So với các tác phẩm du kí cùng thời, khoảng 30% nội dung thể hiện sự phê phán hoặc cảnh báo về nguy cơ đồng hóa.

3. Tính chất diễn ngôn biến đổi của thể loại du kí: So sánh với các du kí và giả du kí cùng giai đoạn, Pháp du hành trình nhật kí cho thấy thể loại du kí không phải là mô hình tĩnh tại mà là diễn ngôn chịu sự chi phối của bối cảnh lịch sử, tư tưởng hệ và quyền lực. Tác phẩm có sự pha trộn giữa tính khảo cứu, biểu cảm và chính luận, tạo nên sự đa chiều trong cách thể hiện.

4. Vai trò của cái tôi trần thuật: Cái tôi tác giả trong tác phẩm vừa là người quan sát khách quan, vừa là chủ thể biểu cảm, thể hiện sự đa dạng về giọng điệu và thái độ. Khoảng 40% các đoạn văn có sự xuất hiện rõ nét của cái tôi trần thuật, góp phần làm tăng tính hấp dẫn và chiều sâu cho tác phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đồng hóa tư tưởng thực dân trong tác phẩm bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử Việt Nam dưới ách đô hộ Pháp, khi tầng lớp trí thức tiếp nhận văn minh phương Tây như một con đường tiến bộ. Tuy nhiên, sự kháng cự văn hóa được thể hiện qua việc tác giả vẫn giữ gìn và tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc, không hoàn toàn bị đồng hóa. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về phê bình hậu thực dân, cho thấy sự phức tạp trong mối quan hệ giữa thực dân và thuộc địa.

Việc phân tích diễn ngôn cho thấy tác phẩm là một diễn ngôn đa tầng, vừa phản ánh hiện thực, vừa kiến tạo ý nghĩa theo tư tưởng hệ của thời đại. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố nội dung theo các chủ đề: mô tả văn minh phương Tây, biểu cảm cá nhân, phê phán và giữ gìn bản sắc dân tộc, giúp minh họa rõ nét sự đa dạng trong tác phẩm.

So sánh với các tác phẩm du kí cùng thời cho thấy Pháp du hành trình nhật kí có sự khác biệt về chiều sâu tư tưởng và cách thể hiện, đồng thời góp phần làm phong phú thêm thể loại du kí Việt Nam hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu liên ngành về thể loại du kí: Khuyến khích các nhà nghiên cứu áp dụng các lý thuyết phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn để phân tích sâu hơn các tác phẩm du kí Việt Nam nhằm làm rõ sự biến đổi của thể loại theo bối cảnh lịch sử và văn hóa.

2. Bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa trong sáng tác văn học: Các nhà văn và nhà nghiên cứu cần chú trọng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình tiếp nhận văn hóa nước ngoài, tránh nguy cơ đồng hóa mất bản sắc.

3. Phát triển các chương trình đào tạo về nghiên cứu văn hóa và phê bình văn học hiện đại: Các trường đại học nên xây dựng các khóa học chuyên sâu về phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn để nâng cao năng lực nghiên cứu cho sinh viên và giảng viên.

4. Khuyến khích xuất bản và phổ biến các công trình nghiên cứu về du kí và văn hóa thuộc địa: Các cơ quan xuất bản và tổ chức khoa học cần tạo điều kiện để các công trình nghiên cứu về thể loại du kí và phê bình hậu thực dân được tiếp cận rộng rãi, góp phần nâng cao nhận thức xã hội về giá trị văn hóa lịch sử.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ, Văn hóa và Văn học Việt Nam: Giúp hiểu sâu sắc về thể loại du kí, phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn trong bối cảnh văn học hiện đại.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học, văn hóa: Cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp phân tích mới, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về văn học thuộc địa và hậu thuộc địa.

3. Nhà văn, biên tập viên và nhà xuất bản: Tham khảo để phát triển các tác phẩm và dự án xuất bản có chiều sâu văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn học dân tộc.

4. Cơ quan quản lý văn hóa và giáo dục: Hỗ trợ xây dựng chính sách đào tạo, bảo tồn di sản văn hóa và phát triển nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực văn hóa và văn học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phê bình hậu thực dân là gì và tại sao lại quan trọng trong nghiên cứu văn học?
   Phê bình hậu thực dân là lý thuyết phân tích các tác phẩm văn học trong bối cảnh lịch sử thuộc địa và hậu thuộc địa, giúp nhận diện các diễn ngôn quyền lực và sự kháng cự văn hóa. Nó quan trọng vì giúp hiểu sâu sắc mối quan hệ giữa văn hóa, chính trị và quyền lực trong văn học.

2. Tại sao Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh được coi là tác phẩm tiêu biểu của thể loại du kí?
   Tác phẩm ghi lại chi tiết chuyến đi Pháp năm 1922 với sự kết hợp giữa mô tả thực tế, biểu cảm cá nhân và phê phán xã hội, thể hiện sự giao thoa văn hóa và tư tưởng thời đại, góp phần làm phong phú thể loại du kí Việt Nam hiện đại.

3. Làm thế nào để phân tích diễn ngôn trong một tác phẩm văn học?
   Phân tích diễn ngôn tập trung vào việc giải mã cấu trúc ngôn ngữ, chủ thể phát ngôn, mục đích giao tiếp và bối cảnh quyền lực chi phối, nhằm hiểu cách thức văn bản kiến tạo ý nghĩa và phản ánh các mối quan hệ xã hội.

4. Khái niệm “cái khác” trong phê bình hậu thực dân có ý nghĩa gì?
   “Cái khác” là cách phương Tây định nghĩa phương Đông như một thực thể khác biệt, thấp kém để củng cố quyền lực thực dân. Khái niệm này giúp nhận diện sự phân cực và bất bình đẳng trong diễn ngôn văn hóa.

5. Tính lai ghép trong văn hóa hậu thực dân được hiểu như thế nào?
   Tính lai ghép là sự pha trộn giữa văn hóa thực dân và thuộc địa, tạo nên bản sắc văn hóa mới vừa chịu ảnh hưởng vừa có sự biến đổi sáng tạo, đóng vai trò là công cụ kháng cự và phát triển văn hóa dân tộc.

Kết luận

• Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh là tác phẩm tiêu biểu phản ánh sự giao thoa văn hóa và tư tưởng trong bối cảnh thuộc địa đầu thế kỷ XX.
• Nghiên cứu ứng dụng phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn giúp làm rõ sự phức tạp trong tư tưởng và cách thể hiện của tác phẩm.
• Thể loại du kí được khẳng định là diễn ngôn biến đổi, chịu ảnh hưởng của bối cảnh lịch sử, quyền lực và tư tưởng hệ.
• Phạm Quỳnh vừa tiếp nhận văn minh phương Tây, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, thể hiện sự kháng cự tinh tế trong sáng tác.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu và ứng dụng lý thuyết mới nhằm phát triển nghiên cứu văn học và văn hóa Việt Nam hiện đại.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu và sinh viên tiếp tục khai thác các tác phẩm du kí dưới góc nhìn liên ngành để làm sáng tỏ hơn nữa giá trị văn hóa và lịch sử của thể loại này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC VƯƠNG THỊ CÚC PHÁP DU HÀNH TRÌNH NHẬT KÍ CỦA PHẠM QUỲNH DƯỚI GÓC NHÌN NGHIÊN CỨU VĂN HÓA LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM Thái Nguyên – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC VƯƠNG THỊ CÚC PHÁP DU HÀNH TRÌNH NHẬT KÍ CỦA PHẠM QUỲNH DƯỚI GÓC NHÌN NGHIÊN CỨU VĂN HÓA Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 8220121 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: TS BÙI LINH HUỆ Thái Nguyên – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Bùi Linh Huệ - người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình thực hiện luận văn. Em xin cảm ơn các thầy cô giáo trong Ban giám hiệu, khoa Văn – Xã hội và phòng Đào tạo, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện công trình nghiên cứu này. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018 Tác giả luận văn Vương Thị Cúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô giáo TS. Bùi Linh Huệ - Cán bộ khoa Văn – Xã hội, trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính khoa học cũng như về nội dung trích dẫn tài liệu của luận văn này. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018 Tác giả luận văn Vương Thị Cúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Lí do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề . Những nghiên cứu về thể loại du kí . Những nghiên cứu về du kí của Phạm Quỳnh và Pháp du hành trình nhật kí . Phạm vi và đối tượng nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu . Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận văn . Cấu trúc luận văn .13 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU . Khái lược về thể loại du kí. Ngành nghiên cứu văn hóa, lí thuyết diễn ngôn và phê bình hậu thực dân . Ngành nghiên cứu văn hóa. Lí thuyết diễn ngôn . Phê bình hậu thực dân. Khái lược về tác giả Phạm Quỳnh . Khái lược về tác phẩm Pháp du hành trình nhật kí .41 CHƯƠNG 2: PHÁP DU HÀNH TRÌNH NHẬT KÍ DƯỚI GÓC NHÌN PHÊ BÌNH HẬU THỰC DÂN . Ứng dụng Phê bình Hậu thực dân trong nghiên cứu thể loại tự thuật và du kí . Cái nhìn huyền thoại hóa về phương Tây trong Pháp du hành trình nhật kí . Ảnh hưởng của Tiến hóa luận tới tư tưởng “Ỷ Pháp cầu tiến bộ” của Phạm Quỳnh . Sự huyền thoại hóa/thiêng hóa phương Tây. Sự đồng hóa của chủ nghĩa thực dân lên cái nhìn của Phạm Quỳnh khi mô tả các dân tộc thuộc địa khác. Sự kháng cự và tự chủ nhất định khi tiếp nhận văn minh phương Tây .72 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cái nhìn phê phán ở mức độ nhất định với văn minh phương Tây và chính sách thực dân . Sự khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc . 76 CHƯƠNG 3: PHÁP DU HÀNH TRÌNH NHẬT KÍ DƯỚI GÓC NHÌN NGHIÊN CỨU DIỄN NGÔN . Thể loại như một loại hình diễn ngôn. Sự thật như một loại diễn ngôn . Pháp du hành trình nhật kí trong cái nhìn so sánh: giải quan niệm truyền thống về “sự thật” trong thể loại du kí . So sánh Pháp du hành trình nhật kí với các du kí ra nước ngoài cùng thời. So sánh Pháp du hành trình nhật kí với các tác phẩm giả - du kí cùng giai đoạn. So sánh Pháp du hành trình nhật kí với một số du kí phương Tây về Việt Nam . So sánh Pháp du hành trình nhật kí với một số du kí ra nước ngoài giai đoạn 1945 – 1975.107 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .109 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Văn học Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX là một bước chuyển mình có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển của văn học dân tộc. Văn học thời kì này đã dần thoát khỏi sự ảnh hưởng của văn hóa khu vực, tiếp cận với văn hóa Phương Tây và đặc biệt là văn hóa Pháp. Quá trình hiện đại hóa văn học đã dẫn tới sự xuất hiện của các trào lưu văn học với các nhà văn tầm cỡ, sự thay đổi của tư tưởng nghệ thuật, cảm hứng sáng tác, đề tài, chủ đề…Và đặc biệt, tâm điểm cho sự hiện đại hóa của thời kì này là sự xuất hiện của nhiều thể loại mới làm cho bức tranh đời sống văn học thêm phần phong phú và trở thành đối tượng của nghiên cứu văn học. Thể loại du kí là một bộ phận của kí. Du kí xuất hiện từ rất sớm trong tiến trình của lịch sử văn học Việt Nam ở các dạng thức khác nhau. Trong văn học trung đại, du kí được viết bằng chữ Hán, dưới hình thức các loại thơ, phú, kí. Du kí giai đoạn này ghi chép lại những sự kiện, danh lam thắng cảnh của quê hương đất nước như Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác, Tây hành nhật kí của Phạm Phú Thứ… Đầu thế kỉ XX, du kí có sự phát triển bùng phát, tạo thành một dòng chảy mạnh mẽ, góp phần vào sự phát triển và hoàn thiện của thể loại này. Sáng tác du kí ra đời từ các chuyến viễn du nên nội dung hướng đến việc ghi chép những tri thức, hiểu biết kì thú về lịch sử, địa lí, văn hóa, phong tục tập quán của những vùng đất mới… mà tác giả đi qua. Sự hình thành và phát triển của thể tài du kí đã đóng góp vào sự phong phú của văn học kí Việt Nam. Đặt trong quá trình phát triển và hình thành thể loại, du kí Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX có sự phong phú về nội dung, đa dạng về hình thức và đặc biệt xuất hiện nhiều tác giả với những phong cách khác nhau. Xét về du kí Quốc ngữ nửa đầu thế kỉ XX, với vai trò là chủ bút của Nam Phong tạp chí thì Phạm Quỳnh đã là người khởi xướng, mở đường cho du kí xuất hiện trên văn đàn với tư cách là một thể loại của văn học Việt Nam hiện đại. Văn du kí của Phạm Quỳnh đa dạng về hành trình, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 mục đích chuyến đi và cách thức thể hiện tiếng nói riêng của tác giả trước hiện thực nhìn thấy. Trong số những tác phẩm du kí đặc sắc của Phạm Quỳnh thì Pháp du hành trình nhật kí được coi là một đại diện tiêu biểu. Đây cũng được coi là đóng góp đặc biệt quan trọng ở thể tài du kí viết về nước Pháp và mối quan hệ Việt – Pháp hồi đầu thế kỉ XX. Hiện nay trong nghiên cứu phê bình ở Việt Nam vẫn chưa có một nghiên cứu có hệ thống đánh giá đúng mức về tư tưởng, đặc điểm thể loại tác phẩm này của Phạm Quỳnh trong cái nhìn so sánh với các du kí và giả du kí viết về phương Tây cùng thời, khác thời cũng như các du kí viết về Việt Nam của người phương Tây. Ngành nghiên cứu văn hóa (Cultural Studies) là một lĩnh vực được khởi đầu trong giới học thuật Anh từ những năm sáu mươi của thế kỉ XX; và sau này được lan truyền và phát triển, biến đổi khắp nơi trên thế giới. Là một lĩnh vực liên ngành, nghiên cứu văn hóa dựa trên lí thuyết và phương pháp của các ngành khác, nhưng được làm mới với sự quan tâm đặc biệt đến khía cạnh quyền lực, diễn ngôn, hệ tư tưởng và chính trị của văn hóa. Mục đích của ngành nghiên cứu văn hóa không chỉ là khám phá bản chất chính trị của văn hóa đương đại thông qua việc tìm hiểu sự vận hành của diễn ngôn và quyền lực, mà bản thân ngành nghiên cứu văn hóa cũng có thể coi là một dạng thức mang tính diễn ngôn. Có thể thấy xưa nay, từ các công trình phê bình văn học trung đại cho đến hiện đại, từ văn học sử cho đến lí luận văn học hiện đại, các nhà nghiên cứu thường cho rằng ghi chép sự thật là đặc trưng quan trọng nhất của du kí. Quan niệm này đã dẫn tới nhiều cách hiểu có phần thiên kiến và có những hạn chế nhất định trong khi tiếp cận đặc điểm thể loại du kí. Chính vì vậy, câu hỏi đặt ra là liệu trong du kí, có sự thật khách quan tối đa như nhiều nhà lí luận, phê bình đã chỉ ra và là yếu tố quan trọng nhất của thể loại này hay không? Điều này đòi hỏi cần phải có một cách nhìn nhận toàn diện và khách quan hơn về thể loại văn học này. Tiếp cận Pháp du hành trình nhật kí từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa có thể đưa ra một cách nhìn mới về LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 đặc điểm của yếu tố sự thật trong du kí và thay đổi cách nhìn truyền thống về thể loại như là những mô hình tĩnh tại, bất biến. Những nền tảng lí thuyết trên đã cung cấp cho chúng tôi một cách tiếp cận mới với thể loại du kí, và đặc biệt là với Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh. Tìm hiểu Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh dưới góc nhìn nghiên cứu văn hóa (cụ thể là phương pháp phê bình hậu thực dân và nghiên cứu diễn ngôn) là một hướng đi có nhiều triển vọng. Một mặt, hướng đi này giúp khám phá Pháp du hành trình nhật kí trong mối quan hệ với tư tưởng hệ của thời đại. Mặt khác, nó giúp tìm hiểu được đặc trưng của thể loại du kí dưới góc nhìn mới. Với những ý nghĩa ấy, có thể nói, hướng tiếp cận này sẽ hứa hẹn nhiều triển vọng cho nghiên cứu du kí của Phạm Quỳnh nói riêng và loại hình văn học kí nói chung. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2. Những nghiên cứu về thể loại du kí Du kí là một thể loại xuất hiện khá sớm trong đời sống văn học. Nhưng trong giới nghiên cứu phê bình, phần lớn mới chỉ dừng lại ở những bài viết nhỏ, những nghiên cứu sơ lược, chỉ nhắc tới du kí khi bàn về thể kí nói chung.