Sử Dụng Phương Pháp Lôgic - Lịch Sử Trong Nghiên Cứu Văn Hóa Làng Xã Việt Nam

Luận văn thạc sĩ khám phá phương pháp lôgic lịch sử trong nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam, góp phần làm sáng tỏ giá trị văn hóa truyền thống.

• Tác giả: Phùng Thu Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thái Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Nghiên Cứu Văn Hóa Làng Xã Việt Nam Qua Phương Pháp Lôgic - Lịch Sử
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
• 1.1. Tổng quan về phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic
• 1.1.1. Tổng quan về phương pháp lịch sử
• 1.1.2. Tổng quan về phương pháp lôgic
• 1.2. Trước phép biện chứng duy vật, phương pháp lôgic và phương pháp lịch sử tồn tại độc lập tương đối
• 1.3. Sự thống nhất của phương pháp lôgic - lịch sử trong phép biện chứng duy vật
• 1.3.1. Cái lôgic, cái lịch sử và nguyên tắc thống nhất lôgic - lịch sử
• 1.3.2. Sự thống nhất của phương pháp lôgic và phương pháp lịch sử
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LÔGIC VÀ PHƯƠNG PHÁP LỊCH SỬ TRONG NGHIÊN CỨU VĂN HÓA LÀNG XÃ VIỆT NAM
• 2.1. Phương pháp lịch sử trong nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam
• 2.1.1. Lịch sử hình thành làng xã Việt Nam
• 2.1.2. Các yếu tố văn hóa đặc trưng
• 2.1.3. Hạn chế của phương pháp lịch sử khi nghiên cứu văn hóa làng xã
• 2.2. Phương pháp lôgic trong nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam
• 2.2.1. Sự ưu việt của việc sử dụng phương pháp lôgic so với phương pháp lịch sử trong nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam
• 2.2.2. Sự tác động của quá trình đô thị hóa tới văn hóa làng xã
• 2.2.3. Tiếp thu các phương tiện văn hóa, hình thành các giá trị văn hóa hiện đại
• 2.2.4. Sự hình thành ý thức tuân thủ pháp luật
• 2.2.5. Hạn chế của phương pháp lôgic
• 2.3. Vai trò của phương pháp lôgic - lịch sử trong nghiên cứu văn hóa làng xã
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT TRÊN CƠ SỞ THỐNG NHẤT LÔGIC - LỊCH SỬ
• 3.1. Bảo tồn, phát huy giá trị hạt nhân cơ bản của làng xã - gia đình, dòng họ
• 3.1.1. Quan hệ gia đình - quan hệ cơ bản nhất của làng xã
• 3.1.2. Phát huy những giá trị của quan hệ gia đình, dòng họ
• 3.2. Bảo tồn và phát huy giá trị tinh thần của lễ hội truyền thống
• 3.2.1. Lễ hội cổ truyền
• 3.2.2. Gìn giữ nét văn hóa của lễ hội trong thời đại ngày nay
• 3.3. Lưu giữ, bảo tồn, phát triển văn hóa làng xã gắn liền với xây dựng nông thôn mới
• 3.3.1. Vai trò của văn hóa làng xã trong công cuộc đổi mới hiện nay
• 3.3.2. Chủ trương của Đảng về vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc trong nền kinh tế mở
• 3.3.3. Một số giải pháp thực hiện hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới đi đôi với xây dựng văn hóa mới
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Văn Hóa Làng Xã Việt Nam Hiện Nay

Nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng, phản ánh bản sắc dân tộc và lịch sử phát triển của đất nước. Các nghiên cứu hiện nay tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, sử dụng đa dạng các phương pháp như dân tộc học, xã hội học, sử học, và văn hóa học. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế khi tiếp cận văn hóa một cách phiến diện hoặc thiếu tính hệ thống. Việc thiếu một phương pháp luận thống nhất và toàn diện, có khả năng kết hợp các yếu tố lịch sử và lôgic, gây khó khăn trong việc hiểu sâu sắc và toàn diện về đời sống văn hóa làng xã. Điều này đòi hỏi cần có một cách tiếp cận mới, kết hợp cả yếu tố thời gian và không gian, để khám phá ra những quy luật và bản chất ẩn sâu trong văn hóa truyền thống Việt Nam.

1.1. Đa Dạng Phương Pháp Tiếp Cận Nghiên Cứu Văn Hóa

Các phương pháp nghiên cứu văn hóa Việt Nam hiện nay rất đa dạng, bao gồm phương pháp lịch sử, phương pháp dân tộc học, phương pháp xã hội học, và phương pháp văn hóa học. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và hạn chế riêng. Chẳng hạn, phương pháp lịch sử giúp tái hiện quá trình hình thành và phát triển của văn hóa làng xã, nhưng có thể thiếu sự phân tích về cấu trúc và chức năng của nó trong xã hội hiện đại. Ngược lại, phương pháp xã hội học tập trung vào các mối quan hệ xã hội và các yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến văn hóa, nhưng có thể bỏ qua các yếu tố lịch sử và truyền thống.

1.2. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Toàn Diện Văn Hóa Làng Xã

Một trong những thách thức lớn nhất trong nghiên cứu văn hóa làng xã là làm thế nào để kết hợp các phương pháp khác nhau để có được một bức tranh toàn diện về đối tượng nghiên cứu. Việc thiếu một phương pháp luận thống nhất và toàn diện dẫn đến việc các nghiên cứu thường chỉ tập trung vào một vài khía cạnh của văn hóa, bỏ qua các mối liên hệ và tương tác giữa các yếu tố khác nhau. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi văn hóa làng xã đang trải qua những biến đổi sâu sắc do tác động của quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa.

II. Phương Pháp Lôgic Lịch Sử Giải Pháp Nghiên Cứu Văn Hóa

Phương pháp lôgic - lịch sử là một công cụ hữu hiệu để nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam. Phương pháp này kết hợp việc phân tích lôgic các yếu tố cấu thành văn hóa với việc xem xét sự phát triển của chúng theo thời gian. Nhờ đó, ta có thể hiểu được bản chất của văn hóa, không chỉ trong trạng thái tĩnh mà còn trong quá trình vận động và biến đổi. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc giải quyết các vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. C. Mác đã sử dụng thành công phương pháp này trong nghiên cứu chủ nghĩa tư bản. Nó giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về lịch sử văn hóa Việt Nam.

2.1. Lôgic Của Lịch Sử Nền Tảng Phương Pháp Nghiên Cứu

Lôgic của lịch sử ở đây không chỉ là việc sắp xếp các sự kiện theo trình tự thời gian, mà còn là việc tìm ra mối liên hệ nhân quả giữa chúng. Nó đòi hỏi nhà nghiên cứu phải phân tích các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội, và văn hóa đã tác động đến sự phát triển của văn hóa làng xã, đồng thời phải xem xét các yếu tố này trong mối tương quan với nhau. Như vậy, lôgic của lịch sử giúp ta hiểu được vì sao văn hóa truyền thống lại có những đặc điểm như vậy, và vì sao nó lại biến đổi theo thời gian.

2.2. Lịch Sử Của Lôgic Biến Đổi Văn Hóa Theo Thời Gian

Lịch sử của lôgic là quá trình mà các yếu tố văn hóa phát triển và biến đổi theo thời gian. Nó không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về hình thức, mà còn là sự thay đổi về nội dung và chức năng. Ví dụ, tín ngưỡng dân gian có thể giữ nguyên hình thức bên ngoài, nhưng ý nghĩa và vai trò của nó trong đời sống cộng đồng có thể thay đổi do tác động của các yếu tố kinh tế và xã hội. Việc nghiên cứu lịch sử của lôgic giúp ta hiểu được sự năng động và linh hoạt của văn hóa Việt Nam.

2.3. Thống Nhất Lôgic và Lịch Sử Nguyên tắc vàng trong nghiên cứu

Nguyên tắc thống nhất giữa lôgic và lịch sử, trong triết học, nhấn mạnh sự kết hợp giữa phân tích lôgic và nghiên cứu lịch sử. Phương pháp này đảm bảo rằng các kết luận được đưa ra không chỉ dựa trên lý thuyết mà còn được kiểm chứng bằng thực tế lịch sử, mang lại cái nhìn toàn diện và sâu sắc về văn hóa làng xã.

III. Ứng Dụng Phương Pháp Lôgic Lịch Sử Cấu Trúc Làng Xã

Phương pháp lôgic - lịch sử có thể được ứng dụng để nghiên cứu cấu trúc làng xã Việt Nam. Việc phân tích lôgic các yếu tố cấu thành làng xã, như gia đình, dòng họ, cộng đồng, và các thiết chế xã hội, kết hợp với việc xem xét sự hình thành và phát triển của chúng theo thời gian, giúp ta hiểu được cơ chế vận hành và sự biến đổi của làng xã. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện nay. Việc ứng dụng phương pháp này còn giúp hiểu rõ kinh tế làng xã Việt Nam.

3.1. Phân Tích Lôgic Các Yếu Tố Cấu Thành Làng Xã

Việc phân tích lôgic các yếu tố cấu thành làng xã đòi hỏi nhà nghiên cứu phải xác định các yếu tố cơ bản, như gia đình, dòng họ, cộng đồng, và các thiết chế xã hội, đồng thời phải phân tích mối quan hệ giữa chúng. Ví dụ, mối quan hệ giữa gia đình và dòng họ có thể được xem xét dưới góc độ kinh tế, xã hội, và văn hóa. Điều này giúp ta hiểu được vai trò của gia đình và dòng họ trong việc duy trì văn hóa truyền thống và đảm bảo sự ổn định của làng xã.

3.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Cấu Trúc Làng Xã

Việc xem xét lịch sử hình thành và phát triển của cấu trúc làng xã giúp ta hiểu được vì sao làng xã lại có những đặc điểm như vậy, và vì sao nó lại biến đổi theo thời gian. Ví dụ, sự hình thành của các thiết chế xã hội như hương ước, đình làng, và chùa làng có thể được xem xét trong bối cảnh lịch sử cụ thể, đồng thời phải xem xét vai trò của chúng trong việc duy trì trật tự xã hội và bảo tồn văn hóa làng xã.

3.3 Vai trò của làng xã trong lịch sử Việt Nam

Làng xã đóng vai trò quan trọng trong lịch sử xã hội Việt Nam, là đơn vị cơ bản cấu thành nên xã hội. Nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của làng xã giúp hiểu rõ hơn về vai trò của làng xã trong lịch sử Việt Nam từ đó bảo tồn và phát triển các giá trị này.

IV. Nghiên Cứu Đời Sống Văn Hóa Làng Xã Qua Lễ Hội Truyền Thống

Nghiên cứu đời sống văn hóa làng xã thông qua lễ hội truyền thống là một hướng tiếp cận hiệu quả. Lễ hội là nơi hội tụ và thể hiện đậm nét các giá trị văn hóa, tín ngưỡng, và phong tục tập quán của cộng đồng. Sử dụng phương pháp lôgic - lịch sử, ta có thể phân tích cấu trúc và ý nghĩa của lễ hội, đồng thời xem xét sự biến đổi của nó theo thời gian. Điều này giúp ta hiểu được sự sống động và khả năng thích ứng của văn hóa làng xã trước những thay đổi của xã hội. Các nghi lễ truyền thống Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa.

4.1. Cấu Trúc và Ý Nghĩa của Lễ Hội Truyền Thống

Việc phân tích cấu trúc của lễ hội truyền thống đòi hỏi nhà nghiên cứu phải xác định các thành phần cơ bản, như nghi lễ, trò chơi, và các hoạt động văn hóa khác. Đồng thời, phải phân tích ý nghĩa của từng thành phần, cũng như ý nghĩa tổng thể của lễ hội đối với cộng đồng. Ví dụ, nghi lễ rước kiệu có thể được xem xét dưới góc độ tôn giáo, tín ngưỡng, và văn hóa. Điều này giúp ta hiểu được vai trò của lễ hội trong việc củng cố tín ngưỡng dân gian và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

4.2. Sự Biến Đổi Của Lễ Hội Theo Thời Gian Ảnh hưởng từ bên ngoài

Việc xem xét sự biến đổi của lễ hội theo thời gian giúp ta hiểu được khả năng thích ứng của văn hóa làng xã trước những thay đổi của xã hội. Ví dụ, sự du nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai có thể làm thay đổi hình thức và nội dung của lễ hội. Tuy nhiên, lễ hội vẫn có thể giữ được bản sắc riêng, đồng thời tích hợp các yếu tố mới một cách sáng tạo. Việc này đòi hỏi nghiên cứu sâu sắc lịch sử xã hội Việt Nam.

4.3 Nghiên cứu trường hợp lễ hội làng xã Việt Nam

Thực hiện nghiên cứu trường hợp làng xã Việt Nam thông qua các lễ hội sẽ đưa ra các minh chứng cụ thể. Nghiên cứu cần tập trung vào các làng xã giữ gìn được các giá trị văn hóa cốt lõi của lễ hội, các làng xã có sự thay đổi theo thời gian, và các làng xã có sự kết hợp giữ yếu tố truyền thống và yếu tố hiện đại.

V. Biến Đổi Văn Hóa Làng Xã Dưới Tác Động Đô Thị Hóa Toàn Cầu

Quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong văn hóa làng xã Việt Nam. Phương pháp lôgic - lịch sử giúp ta phân tích các yếu tố tác động đến sự biến đổi này, đồng thời đánh giá tác động của chúng đến các giá trị văn hóa truyền thống. Quan trọng là tìm ra các giải pháp để bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa làng xã trong bối cảnh mới. Cần phân tích rõ sự biến đổi văn hóa làng xã. Cần tìm hiểu kỹ lưỡng về văn hóa vật thể và phi vật thể của làng xã.

5.1. Phân Tích Các Yếu Tố Tác Động Đến Sự Biến Đổi

Việc phân tích các yếu tố tác động đến sự biến đổi của văn hóa làng xã đòi hỏi nhà nghiên cứu phải xem xét các yếu tố kinh tế, xã hội, và văn hóa. Ví dụ, sự phát triển của kinh tế thị trường có thể làm thay đổi cơ cấu kinh tế của làng xã, đồng thời làm thay đổi các giá trị và lối sống của người dân. Sự du nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai có thể làm suy yếu các giá trị văn hóa truyền thống.

5.2. Đánh Giá Tác Động Đến Các Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống

Việc đánh giá tác động của quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa đến các giá trị văn hóa truyền thống đòi hỏi nhà nghiên cứu phải xác định các giá trị văn hóa quan trọng, đồng thời đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài đến các giá trị này. Ví dụ, sự suy giảm của quan hệ gia đình và dòng họ có thể được xem là một tác động tiêu cực của quá trình đô thị hóa. Cần có các giải pháp để bảo tồn các giá trị này.

5.3. Tiếp thu các phương tiện văn hóa mới và hình thành các giá trị hiện đại

Quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa dẫn đến sự tiếp thu các phương tiện văn hóa mới và hình thành các giá trị văn hóa hiện đại. Điều này vừa tạo cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc duy trì bản sắc văn hóa dân tộc. Cần có sự hài hòa giữa yếu tố truyền thống và yếu tố hiện đại để xây dựng một xã hội văn minh, giàu bản sắc.

VI. Kết Luận Vận Dụng Phương Pháp Lôgic Lịch Sử Phát Triển

Phương pháp lôgic - lịch sử là một công cụ hữu hiệu để nghiên cứu văn hóa làng xã Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi văn hóa làng xã đang trải qua những biến đổi sâu sắc. Việc vận dụng phương pháp này giúp ta hiểu sâu sắc hơn về bản chất, cấu trúc, và sự biến đổi của văn hóa Việt Nam. Từ đó, có thể đưa ra những giải pháp phù hợp để bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa, đồng thời xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Cần đẩy mạnh nghiên cứu định tính văn hóa.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Phương Pháp Trong Nghiên Cứu Văn Hóa

Phương pháp lôgic - lịch sử không chỉ là một công cụ nghiên cứu, mà còn là một cách tư duy. Nó giúp ta nhìn nhận các vấn đề một cách toàn diện và sâu sắc, đồng thời giúp ta phát hiện ra những quy luật và bản chất ẩn sâu trong văn hóa Việt Nam. Việc vận dụng phương pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu văn hóa và cung cấp những luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách văn hóa.

6.2. Hướng Phát Triển Của Nghiên Cứu Văn Hóa Trong Tương Lai

Nghiên cứu văn hóa trong tương lai cần tiếp tục kết hợp các phương pháp khác nhau, đồng thời phải chú trọng đến việc xây dựng các mô hình lý thuyết phù hợp với đặc điểm của văn hóa Việt Nam. Cần tăng cường hợp tác giữa các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước để chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức. Đồng thời, cần tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu trẻ có cơ hội tham gia vào các dự án nghiên cứu lớn.

6.3. Bảo tồn phát huy giá trị hạt nhân của làng xã Việt Nam

Cần bảo tồn và phát huy giá trị hạt nhân của làng xã như gia đình, dòng họ và tinh thần cộng đồng. Đồng thời, cần lưu giữ và phát triển các giá trị tinh thần của lễ hội truyền thống để tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn hóa làng xã là tế bào căn bản cấu thành nên bản sắc và diện mạo của nền văn hiến Việt Nam trải qua hơn 2.000 năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, hơn 70% dân số tại các vùng nông thôn đang đối mặt với những biến đổi sâu sắc về thiết chế xã hội, giá trị đạo đức và nếp sống cộng đồng. Mặc dù đã có hàng trăm công trình khoa học tiếp cận làng xã dưới góc độ dân tộc chí, sử học, dân tộc học hay xã hội học, phần lớn các nghiên cứu trước đây vẫn mang tính đơn ngành, thiên về mô tả diện mạo bên ngoài hoặc phân tích các sự kiện lịch sử rời rạc. Điều này để lại một khoảng trống lớn về phương pháp luận tổng hợp nhằm tái hiện bức tranh văn hóa làng xã trong tính chỉnh thể toàn vẹn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết sự tách biệt giữa nghiên cứu phương pháp luận triết học thuần túy và nghiên cứu ứng dụng thực tiễn trong văn hóa học. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định vai trò, chức năng của phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic trong nghiên cứu văn hóa; đồng thời vận dụng nguyên tắc thống nhất lôgic - lịch sử của phép biện chứng duy vật để phân tích cấu trúc, quy luật vận động của văn hóa làng xã Việt Nam truyền thống và đương đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo cứu hệ thống làng xã cổ truyền tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ – cái nôi của nền văn minh lúa nước sông Hồng, trải dài từ các mốc biến cách lịch sử thời phong kiến qua thế kỷ XV, giai đoạn Pháp thuộc thế kỷ XIX - XX cho đến giai đoạn đổi mới năm 2012.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của công trình được lượng hóa cụ thể: luận văn góp phần hoàn thiện khung lý thuyết triết học văn hóa ứng dụng, cung cấp căn cứ khoa học trực tiếp hỗ trợ chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới áp dụng tại hơn 9.000 xã trên phạm vi cả nước, giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn hơn 8.000 lễ hội dân gian và hệ thống di tích đình, chùa trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai hệ thống lý thuyết nền tảng trong triết học và văn hóa học:

Thứ nhất là lý thuyết triết học văn hóa cổ điển và hiện đại, kế thừa tư tưởng của Immanuel Kant về văn hóa như một chỉnh thể hoạt động có mục đích của con người, hệ thống triết học của Georg Wilhelm Friedrich Hegel về văn hóa trong tiến trình vận động của tư duy và tinh thần nhân loại, cùng các quan điểm của Ernst Cassirer về biểu tượng văn hóa và Albert Schweitzer về sự gắn kết giữa văn hóa với tiến bộ đạo đức.

Thứ hai là hệ thống lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử do Karl Marx, Friedrich Engels và Vladimir Ilyich Lenin sáng lập. Trọng tâm là nguyên lý về tính khách quan của sự phát triển xã hội và mệnh đề phương pháp luận kinh điển của Karl Marx: "Giải phẫu học về con người là chìa khóa cho giải phẫu học về con khỉ" – khẳng định việc nghiên cứu đối tượng ở trạng thái phát triển chín muồi là cơ sở để nhận thức chính xác nguồn gốc và các giai đoạn phát triển sơ khai.

Các khái niệm then chốt được thao tác hóa bao gồm:

1. Cái lịch sử: Quá trình phát sinh, hình thành, biến đổi khách quan của đối tượng trong hiện thực với đầy đủ tính cụ thể, ngẫu nhiên và quanh co theo thời gian.
2. Cái lôgic: Trật tự phát triển tất yếu, bản chất của đối tượng được tư duy lý luận trừu tượng hóa, lọc bỏ các chi tiết thứ yếu để phản ánh dưới dạng hệ thống phạm trù và quy luật.
3. Nguyên tắc thống nhất lôgic - lịch sử: Quy chuẩn nhận thức đòi hỏi tiến trình tư duy phải xuất phát từ điểm khởi đầu của lịch sử thực tế, tái hiện các nấc thang phát triển căn bản của khách thể theo đúng quy luật khách quan.
4. Thiết chế văn hóa làng xã: Hệ thống tổ chức xã hội, niềm tin tín ngưỡng, quy ước cộng đồng (hương ước, lệ làng) chi phối hành vi của cư dân nông nghiệp lúa nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 50 công trình nghiên cứu chuyên sâu của các học giả tiền bối như Đào Duy Anh (với tác phẩm "Việt Nam văn hóa sử cương" năm 1938), Phan Kế Bính, Trương Hữu Quýnh, Phan Đại Doãn, Từ Chi, Phan Ngọc, Trần Ngọc Thêm, kết hợp nguồn tư liệu khảo sát thực địa, hương ước, thần tích, thần phả tại các làng cổ tiêu biểu thuộc đồng bằng Bắc Bộ.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục tiêu (purposive sampling) với hơn 100 đơn vị tư liệu thành văn và dữ liệu địa danh học tại 5 tỉnh, thành phố đại diện cho văn hóa châu thổ sông Hồng (gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Bình, Hải Dương và Nam Định). Cỡ mẫu này bảo đảm tính đại diện cao cho cấu trúc làng xã cổ truyền của người Việt.

Lý do lựa chọn phương pháp: Tác giả tích hợp phương pháp lịch sử (theo dõi tiến trình niên đại qua các mốc biến cách lớn) và phương pháp lôgic (mô hình hóa cấu trúc chức năng đình - chùa - cổng làng - gia đình). Việc kết hợp này giúp khắc phục hạn chế của việc liệt kê sự kiện đơn thuần trong sử liệu học, đồng thời tránh tình trạng suy diễn tư biện trừu tượng của triết học thuần túy.

Timeline nghiên cứu được triển khai xuyên suốt trong giai đoạn 24 tháng (từ tháng 9 năm 2010 đến tháng 9 năm 2012), trải qua các giai đoạn: tổng quan tư liệu, phân tích mô hình hóa và kiểm chứng giải pháp thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Vận dụng phương pháp lôgic - lịch sử, luận văn mang lại 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, lịch sử làng xã Việt Nam vận động qua 3 mốc biến cách mang tính bước ngoặt cấu trúc:

• Biến cách lần 1 (Thế kỷ XV): Triều đình Lê Sơ ban hành chính sách quân điền, chuyển hóa làng xã từ trạng thái tương đối tự trị thành đơn vị kinh tế - thuế khóa phụ thuộc trực tiếp vào nhà nước phong kiến trung ương tập quyền.
• Biến cách lần 2 (Giai đoạn 1884 - 1945): Thực dân Pháp áp đặt chính sách "cải lương hương chính" lần lượt tại Nam Kỳ (năm 1904), Bắc Kỳ (năm 1921 và 1941) và Trung Kỳ (năm 1942), nhằm phá vỡ "pháo đài" tự trị làng xã để phục vụ bộ máy cai trị.
• Biến cách lần 3 (Năm 1945 đến nay): Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và công cuộc cải cách ruộng đất đã thay đổi 100% bản chất sở hữu tư liệu sản xuất và thiết chế chính trị, đưa nông dân lên vị thế làm chủ thực thể làng xã.

Thứ hai, phát hiện bản chất biện chứng về cấu trúc chức năng giữa hai thiết chế "Đình làng" (tính khép kín) và "Chùa làng" (tính mở):

• Đình làng là trung tâm hành chính, chính trị, luật pháp và quyền uy thần quyền khép kín; mỗi làng thờ một Thành hoàng riêng biệt ("Trống làng nào làng ấy đánh, thánh làng nào làng ấy thờ").
• Chùa làng thể hiện tính mở và liên kết liên làng sâu sắc, thực hiện chức năng dung hợp tam giáo (Phật - Mẫu - Thần), điều trị y tế cộng đồng qua mạng lưới Tuệ Tĩnh đường và đóng vai trò cơ sở giáo dục ban đầu cho cư dân.

Thứ ba, sự quy định của lôgic địa danh học và ngôn ngữ đối với lịch sử định cư: Phân tích 82 làng mang tiền tố "Xá" tại tỉnh Thái Bình (tập trung ở huyện Đông Hưng, Hưng Hà, Quỳnh Phụ) chỉ ra sự tích hợp giữa thiết chế dòng họ và đơn vị cư trú; các biến âm phụ âm cổ (như "BLâu" thành Phù Lưu ở Bắc Ninh, "TLem" thành Từ Liêm ở Hà Nội) là minh chứng cho quá trình Hán hóa địa danh từ ngôn ngữ Việt cổ.

Thứ tư, gia đình và dòng họ là hạt nhân văn hóa bền vững nhất: Trong cấu trúc làng xã, quan hệ huyết thống chi phối tới hơn 80% các ứng xử xã hội, lễ nghi thờ cúng tổ tiên ("Đạo Ông Bà") đóng vai trò sợi dây tâm linh giữ gìn trật tự và đạo đức cộng đồng qua mọi biến động chính trị.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét nguyên nhân dẫn đến các phát hiện trên, luận văn chỉ ra rằng nền tảng kinh tế tiểu nông và phương thức sản xuất lúa nước đòi hỏi sự gắn kết cộng đồng chặt chẽ để đắp đê, trị thủy và chống giặc ngoại xâm. Sự tồn tại song song giữa tính tự trị ("lệ làng") và tính liên kết quốc gia ("phép nước") không phải là sự đối lập triệt tiêu mà là sự thống nhất của hai mặt đối lập biện chứng.

So sánh với các công trình trước đây của Phan Đại Doãn hay Trần Từ, việc ứng dụng phương pháp lôgic - lịch sử cho phép nhìn nhận những hiện tượng tiêu cực của làng xã (như tính cục bộ, gia trưởng, bè phái) không phải là bản chất vĩnh viễn, mà là sản phẩm lịch sử của phương thức sản xuất phân tán đang được thanh lọc trong quá trình đô thị hóa.

Để trực quan hóa các dữ liệu nghiên cứu phức tạp, kết quả có thể được trình bày thông qua 2 hình thức:

• Bảng so sánh 3 trục biến cách lịch sử: Thể hiện các tiêu chí (bối cảnh lịch sử, chính sách ruộng đất, cơ cấu quản trị, tác động văn hóa) tương ứng với 3 giai đoạn: Thế kỷ XV, Thời kỳ Pháp thuộc (1904 - 1942) và Sau năm 1945.
• Biểu đồ cấu trúc không gian văn hóa làng xã: Mô hình hóa ma trận tương tác 2 chiều giữa "Thiết chế đóng" (Đình làng, Hương ước, Lũy tre) và "Thiết chế mở" (Chùa làng, Lễ hội liên vùng, Chợ phiên, Hệ thống sông ngòi kết nối).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thống nhất lôgic - lịch sử, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Bảo tồn và phát huy giá trị gia đình, dòng họ làm hạt nhân văn hóa cơ sở:

• Hành động: Chuẩn hóa việc lập gia phả khoa học, xây dựng quy ước dòng họ văn hóa gắn với khuyến học, khuyến tài.
• Mục tiêu: 100% các dòng họ tại địa phương ký cam kết không có tệ nạn xã hội, giảm thiểu 90% các vụ tranh chấp đất đai nội bộ.
• Thời gian thực hiện: Thường niên từ giai đoạn 2013 trở đi.
• Chủ thể: Ban chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" cấp xã phối hợp Hội Khuyến học và các Hội đồng gia tộc.

2. Đổi mới quản lý và nâng cao giá trị tinh thần của lễ hội cổ truyền:

• Hành động: Loại bỏ triệt để các tập tục mê tín dị đoan, thương mại hóa; khôi phục các trò chơi dân gian và nghi thức diễn xướng truyền thống.
• Mục tiêu: 100% các lễ hội làng được tổ chức văn minh, tiết kiệm, thu hút hơn 85% người dân địa phương tham gia sinh hoạt cộng đồng tự nguyện.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2013 - 2017.
• Chủ thể: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ và Ban khánh tiết các di tích.

3. Tích hợp giá trị văn hóa làng xã vào chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới:

• Hành động: Quy hoạch không gian kiến trúc nông thôn mới phải bảo tồn cảnh quan cây đa, bến nước, sân đình, giếng cổ; xây dựng nhà văn hóa thôn kết hợp công năng hiện đại và kiến trúc truyền thống.
• Mục tiêu: Tối thiểu 80% các xã đạt Tiêu chí số 6 (Cơ sở vật chất văn hóa) và Tiêu chí số 16 (Văn hóa) trong Bộ tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới.
• Thời gian thực hiện: Lộ trình 2015 - 2020.
• Chủ thể: Ban Chỉ đạo Trung ương Chương trình MTQG xây dựng Nông thôn mới và UBND cấp huyện, xã.

4. Hoàn thiện hệ thống quy ước, hương ước làng xã trên nền tảng pháp quyền:

• Hành động: Tiến hành rà soát, sửa đổi và ban hành mới hương ước làng dựa trên nguyên tắc "phép nước nâng đỡ lệ làng", không trái với Hiến pháp và pháp luật.
• Mục tiêu: 100% thôn, làng ban hành hương ước văn hóa mới được cơ quan tư pháp cấp huyện thẩm định và phê duyệt.
• Thời gian thực hiện: Hoàn thành trước năm 2016, cập nhật định kỳ 3 năm một lần.
• Chủ thể: Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã cùng Mặt trận Tổ quốc cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị liên ngành cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Triết học, Văn hóa học, Lịch sử và Xã hội học:

• Lợi ích: Tiếp cận một khung phương pháp luận mẫu mực về sự kết hợp giữa phương pháp lôgic và phương pháp lịch sử.
• Trường hợp sử dụng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy học phần Phương pháp luận nghiên cứu khoa học xã hội và Triết học văn hóa.

2. Cán bộ hoạch định chính sách và quản lý nhà nước về văn hóa, nông nghiệp - nông thôn:

• Lợi ích: Nắm vững quy luật biến đổi tâm lý, thiết chế cư dân nông thôn để xây dựng cơ chế quản lý phù hợp.
• Trường hợp sử dụng: Vận dụng khi xây dựng văn bản hướng dẫn thực hiện nếp sống văn minh và các đề án xây dựng làng văn hóa, xã nông thôn mới kiểu mẫu.

3. Cán bộ văn hóa cơ sở và chính quyền địa phương cấp xã, phường:

• Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế vận hành của thiết chế đình, chùa, lễ hội, từ đó nâng cao kỹ năng xử lý các mâu thuẫn xã hội ở cơ sở.
• Trường hợp sử dụng: Soạn thảo hương ước thôn làng, tổ chức lễ hội làng truyền thống và quản lý tu bổ di tích lịch sử.

4. Các nhà nghiên cứu phát triển đô thị và kiến trúc sư cảnh quan nông thôn:

• Lợi ích: Nhận diện cấu trúc không gian và bản sắc định cư truyền thống của người Việt.
• Trường hợp sử dụng: Thiết kế quy hoạch các khu dân cư mới, bảo tồn không gian kiến trúc làng cổ vùng châu thổ sông Hồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp lôgic - lịch sử có ưu thế gì vượt trội so với phương pháp sử học thuần túy? Phương pháp sử học thuần túy dễ rơi vào việc liệt kê niên đại và sự kiện ngẫu nhiên rời rạc. Ngược lại, phương pháp lôgic - lịch sử thâm nhập vào cấu trúc của đối tượng ở trạng thái chín muồi hiện tại, trừu tượng hóa các chi tiết phụ để nắm bắt bản chất quy luật. Ví dụ, phương pháp này giúp giải mã tại sao cấu trúc làng xã vẫn bảo tồn được tính cố kết qua 3 cuộc biến cách lớn mà không bị đồng hóa.

2. Ba cuộc biến cách lịch sử lớn đã làm thay đổi văn hóa làng xã như thế nào? Biến cách thế kỷ XV xác lập quyền sở hữu tối cao của nhà nước phong kiến qua chế độ quân điền. Biến cách thời Pháp thuộc (giai đoạn 1904 - 1942) tấn công vào tính tự trị truyền thống bằng chính sách cải lương hương chính. Cuộc cách mạng năm 1945 xóa bỏ hoàn toàn tàn dư địa chủ phong kiến, tái thiết lập quyền làm chủ của người nông dân và hiện đại hóa thiết chế quản trị xã hội nông thôn.

3. Tại sao nói đình làng mang tính khép kín còn chùa làng mang tính mở liên làng? Đình làng là trung tâm quyền lực hành chính và thờ phụng một Thành hoàng bảo hộ riêng biệt cho từng làng, mang tính cát cứ và tự trị ("ở đình nào chúc đình ấy"). Trái lại, chùa làng dung hợp tín ngưỡng dân gian, thờ các nhân vật chung như Từ Đạo Hạnh (gắn kết chùa Láng ở Hà Nội với chùa Thầy ở Hà Tây cũ), mở rộng mạng lưới liên kết cộng đồng và chữa bệnh cho cư dân nhiều vùng.

4. Địa danh học phản ánh quy luật lịch sử - văn hóa làng xã ra sao? Địa danh học là hóa thạch sống của lịch sử. Sự tồn tại của 82 làng mang âm "Xá" tại Thái Bình thể hiện sự quy tụ cư dân theo huyết thống dòng họ. Các chuyển dịch âm vị học từ tiếng Việt cổ sang chữ Hán như "BLâu" thành Phù Lưu hay "TLem" thành Từ Liêm chứng minh quá trình tương tác văn hóa và sự quản lý hành chính của nhà nước qua các thời kỳ lịch sử.

5. Làm thế nào để xử lý hài hòa mối quan hệ giữa "lệ làng" và "phép nước" hiện nay? "Lệ làng" đại diện cho tính tự quản, đạo lý cộng đồng, còn "phép nước" đại diện cho pháp luật thống nhất của quốc gia. Cần thể chế hóa các phong tục tiến bộ vào quy ước, hương ước làng xã mới, bảo đảm các quy tắc cộng đồng không xung đột với luật pháp quốc gia, đồng thời phát huy sức mạnh của dư luận xã hội và đạo lý dòng họ trong việc thực thi pháp luật.

Kết luận

• Đóng góp lý luận cốt lõi: Luận văn đã luận chứng sâu sắc tính tất yếu và sự ưu việt của việc ứng dụng nguyên tắc thống nhất lôgic - lịch sử vào nghiên cứu văn hóa, giải quyết triệt để sự phân mảnh giữa triết học phương pháp luận và văn hóa học thực nghiệm.
• Khái quát bức tranh lịch sử: Phục dựng toàn diện 3 bước chuyển mình lịch sử của làng xã Bắc Bộ, làm rõ quy luật vận động của cấu trúc văn hóa nông thôn Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại.
• Giải mã cấu trúc thiết chế: Làm sáng tỏ chức năng biện chứng giữa tính khép kín của Đình làng, tính mở của Chùa làng và vai trò hạt nhân bền vững của thiết chế gia đình, dòng họ.
• Đề xuất giải pháp khả thi: Hệ thống hóa 4 nhóm giải pháp thực tiễn gắn kết bảo tồn di sản văn hóa với chương trình xây dựng Nông thôn mới theo 19 tiêu chí quốc gia giai đoạn 2012 - 2020.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng việc áp dụng phương pháp luận lôgic - lịch sử sang nghiên cứu văn hóa làng xã vùng Trung Bộ và Nam Bộ trong các giai đoạn chuyển đổi số nông thôn hiện nay.

Để kế thừa và ứng dụng hiệu quả kết quả nghiên cứu của luận văn trong công tác bảo tồn di sản và quy hoạch nông thôn mới, các nhà khoa học, nhà quản lý và độc giả quan tâm hãy liên hệ hoặc khai thác toàn văn công trình nghiên cứu tại Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 1. Triết học văn hóa Mối quan hệ giữa triết học và văn hóa đã có ngay khi triết học mới hình thành. Nhưng chỉ đến thế kỷ XVIII, khi đã trở thành một khái niệm độc lập văn hóa mới trở thành một vấn đề nghiên cứu mới của triết học [15.

Người đầu tiên tiếp cận văn hóa như một chỉnh thể là I. Trước ông, các nhà triết học đã tiếp cận văn hóa bằng những con đường khác nhau, hoặc theo chủ nghĩa nhân đạo coi văn hóa là một biểu hiện của đạo đức, hoặc theo chủ nghĩa duy lý coi văn hóa là mặt đối lập với tự nhiên. Kant hiểu văn hóa như chính hoạt động của con người, các giá trị là kết quả của hoạt động này. Văn hóa được nghiên cứu trong tính chỉnh thể, năng động, trong tính thống nhất của lịch sử được thể hiện ở quá trình tiếp nối từ thế hệ này đến thế hệ khác, trong mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động có mục đích của con người với tự nhiên và xã hội.

Kant, lịch sử của loài người được thực hiện theo hai phương diện, phương diện tự nhiên và phương diện trí tuệ. Để hiểu xã hội, con người phải khám phá ra những quy luật phát triển của lịch sử được ẩn dấu dưới vẻ ngẫu nhiên của các sự kiện, đó là cái bản tính. Con người luôn đi tới những mục đích thầm kín của cái bản tính như theo một sự chỉ dẫn đường. Văn hóa thể hiện khả năng con người biết tự đặt ra mục đích cho mình.

Mục đích là sự tổng hợp của giác tính, lý tính trong sự đặc thù của tộc loại người như một bộ phận của tự nhiên. Văn hóa thể hiện vị trí của con người trong mối quan hệ với thế giới, là con đường đi đến cái bản tính. Khác hẳn với những người đi trước, Hegel coi sự vận động sáng tạo ra văn hóa là sự vận động đến cái tuyệt đối. Hegel xem tư duy như là quá trình vận động và phát triển của văn hóa nhân loại.

Khái niệm không chỉ là từ ngữ 12 (LUAN.Nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hay thuật ngữ mà là thể hiện phương thức, hình thức hoạt động của con người trong quá trình trao đổi với tự nhiên. Trong hoạt động hiện thực, con người đã đối tượng hóa hình thức của tư duy vào thế giới tự nhiên. Văn hóa là phương thức hoạt động của con người. Lịch sử phát triển của văn hóa nhân loại cũng chính là lịch sử tinh thần của nhân loại, lịch sử phát triển của tư duy loài người.

Tuy nhiên, Hegel coi hoạt động văn hóa như một hình thức hoạt động của ý niệm tuyệt đối, mang tính thứ nhất, là cái đầu tiên, không cần một tiền đề nào bên ngoài. Còn hoạt động thực tiễn, hoạt động sáng tạo ra văn hóa là cái thứ hai, là phương tiện để ý niệm tuyệt đối tự nhận thức lại mình, là sự tồn tại dưới dạng khác của ý niệm tuyệt đối, sự tha hóa của tư duy vô hạn. Bước sang thế kỷ XIX, XX, văn hóa trở thành vấn đề cấp bách của triết học hiện đại.Cátxirơ - nhà triết học người Đức, đại biểu của chủ nghĩa Kant mới, đại biểu cho cách tiếp cận biểu tượng về văn hóa. Văn hóa là sự đa dạng của các hình thức khác nhau như ngôn ngữ, thần thoại, tôn giáo, nghệ thuật và nhận thức lý luận.

Các hình thức văn hóa này tạo thành một chỉnh thể nhờ có sự thống nhất bên trong. Đến lượt mình, mỗi hình thức văn hóa lại là sự đa dạng của các nhân tố văn hóa và các nhân tố này cũng có sự thống nhất bên trong để làm cho mỗi hình thức cũng lại là một tiểu chỉnh thể. Nhiệm vụ của triết học văn hóa là chỉ ra mỗi một hình thức nêu trên là cái gì và ý nghĩa của chúng ra sao? Chúng hoàn thành chức năng như thế nào? Ngôn ngữ thần thoại, nghệ thuật, tôn giáo quan hệ với nhau bằng cách nào? Cái gì phân biệt chúng và cái gì liên kết chúng với nhau? Như vậy, theo ông, toàn bộ sự đa dạng của văn hóa chỉ là sự thể hiện vị trí tinh thần trong tự nhiên, nhưng đó không phải là tự nhiên tự nó mà là tự nhiên đã được nhân hóa. Biểu tượng là sự tổng hợp tính đa dạng cảm tính về mặt hình thức, là khả năng kiến tạo thế giới một cách sáng tạo.

Theo ông, toàn bộ quá trình nhận thức của con người 13 (LUAN.Nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] là nhận thức về biểu tượng. Biểu tượng là nhân tố chung cho mọi hình thức văn hóa và có khả năng tạo nên sự thống nhất trong chúng, đồng thời giữ gìn sự độc đáo của chúng.Schweitzer nhà triết học người Đức cho rằng triết học văn hóa nghiên cứu cái đặc thù của văn hóa theo hướng tiến bộ, gắn với đạo đức. Văn hóa là bất kỳ khả năng tiến bộ nào ở cả trong hoạt động vật chất lẫn hoạt động tinh thần của con người. Triết học hiện thời chỉ ở mức độ lý luận thuần túy, đề cập đến bộ máy lôgic hình thức, bởi thế sự sáng tạo triết học bị chuyển thành sự sáng tạo của các hình thức tư duy.

Nhưng nhờ có những luận triết học, chúng ta có thể mô tả các lớp bề ngoài của tồn tại riêng biệt (tự nhiên, xã hội, văn hóa) nhưng không thể thâm nhập sâu vào đặc thù của chúng. Nếu chỉ thuần túy lý luận thì không thể nghiên cứu được bản chất của văn hóa, mà kìm hãm sự sáng tạo văn hóa. Triết học muốn nghiên cứu văn hóa trong toàn bộ chỉnh thể của nó phải có sự kết hợp giữa đạo đức học và lý luận nhận thức, phải luận chứng cho sự thống nhất của hai loại tiến bộ vật chất và tiến bộ tinh thần, triết học phải suy ngẫm về con người thực, cuộc sống thực. Như vậy, vấn đề mối quan hệ giữa triết học và văn hóa đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, triết học văn hóa chỉ là sự biến dạng của triết học lịch sử, có ý kiến cho rằng triết học văn hóa khác biệt với triết học lịch sử và mới được hình thành vào đầu thế kỷ XIX; một số khác thì khẳng định rằng, văn hóa thực sự trở thành một khái niệm khoa học cùng với sự phát triển của của chủ nghĩa tư bản và chỉ trong triết học cổ điển Đức lần đầu tiên nó mới được xem xét và nghiên cứu như một chỉnh thể. Văn hóa là một hiện tượng xã hội độc đáo, đa dạng và phức hợp, vì thế trong việc tìm kiếm bản chất của văn hóa, tất yếu phải có lý luận về nó, triết học văn hóa ra đời đáp ứng yêu cầu đó.Nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Triết học Macxit tiếp cận văn hóa bằng việc vận dụng nhận thức duy vật lịch sử của C.Mác làm cơ sở phương pháp luận của mình, khẳng định văn hóa là một hiện tượng xã hội, để hiểu bản chất của nó thì không có con đường nào khác là nghiên cứu văn hóa trong chính sự chuyển động và phát triển của đời sống xã hội. Như vậy, trước đây, việc nghiên cứu văn hóa chủ yếu ở trạng thái tĩnh, xem đời sống xã hội nói chung và văn hóa nói riêng là có sẵn, lý giải đời sống xã hội chỉ dừng lại ở cấp độ hệ thống, theo lý luận hệ thống. Cách tiếp cận giá trị học quan tâm đến mối quan hệ giữa giữa bộ phận và hệ thống trên góc độ giá trị; tiếp cận hoạt động chú trọng cấu trúc và chức năng; tiếp cận nhân cách lại giải thích mối quan hệ tiền đề và kết quả của hệ thống; tiếp cận ký hiệu học chỉ lưu ý đến phương tiện truyền tin của hệ thống văn hóa.

Kết quả tất yếu của phương pháp đó là coi văn hóa chỉ đơn giản là chính trị, khoa học công nghệ, nghệ thuật, lối sống… Điều đó đã đẻ ra những con người méo mó, những con người thuần chính trị, thuần tôn giáo hay nghệ thuật, chỉ cần chính trị, đạo đức hay nghệ thuật là giải quyết xong mọi vấn đề của đời sống con người. Chỉ trong lý luận biện chứng về xã hội, chúng ta mới thấy rõ quá trình vận động của văn hóa, mới hiểu bản chất, vai trò của nó trong đời sống xã hội. Vì vậy, cần phải sử dụng các phương pháp của triết học để nghiên cứu văn hóa. Triết học văn hóa ra đời nhằm giải quyết những yêu cầu mang tính cấp thiết của văn hóa.

Sản phẩm của các nhà triết học là đáp ứng yêu cầu của thời đại, của văn hóa. Để đạt được một kết quả như vậy thì cần thiết phải thừa nhận tính đa dạng và các nền văn hoá khác nhau, và thừa nhận triết học tự nó là một sản phẩm của văn hoá mà có thể làm lan tỏa và phát triển văn hoá.Nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hơn nữa, còn có một lý do chính đáng để tin rằng triết học xuất hiện từ văn hoá; rằng, mối quan hệ giữa triết học và văn hoá không phải là sự vô tình và ngẫu nhiên. Triết học xuất hiện từ văn hóa. Văn hoá cho thấy cả ý nghĩa của những câu hỏi mà triết học đưa ra và tìm kiếm câu trả lời lẫn cả những phương pháp hoặc cách thức để chúng ta tìm kiếm câu trả lời.

Tuy nhiên, do khả năng có thể vượt lên tính đặc thù và tính cục bộ nên triết học có thể tìm cách để đáp ứng một số mục tiêu của tính hiện đại. Có thể kết luận triết học không chỉ xuất hiện từ văn hoá, mà còn có thể không bao giờ tách khỏi văn hoá. Nhưng trước khi có thể đánh giá luận điểm này một cách toàn thể, chúng ta cần xem xét vế đầu của nó - triết học xuất phát từ văn hoá có nghĩa là gì và đâu là cơ sở để khẳng định như vậy. Ở mức độ trần tục nhất, người ta có thể nói rằng triết học xuất hiện từ văn hoá theo nghĩa văn hoá là một phần, hoặc ảnh hưởng đến môi trường vật chất là nơi nảy sinh ra những vấn đề triết học.

Ví dụ, văn hoá tạo ra những cơ hội và đặc tính của thời gian nhàn rỗi và nói chung, nó chỉ có ở những nơi con người được giải phóng khỏi các nhu cầu thiết yếu nhằm duy trì cuộc sống, khi họ có thời gian rỗi để dành cho suy tư triết học.