Luận văn thạc sĩ về văn bản học Hoàng Việt thi tuyển của Tồn Am Bùi Huy Bích

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hán nôm nghiên cứu văn bản học hoàng việt thi tuyển của tồn am bùi huy bích, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Ngọ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Nghiên Cứu Văn Bản Học Hoàng Việt Thi Tuyển Của Tôn Am Bùi Huy Bích
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: BÙI HUY BÍCH VÀ HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 1.1. TIỂU SỬ VÀ SỰ NGHIỆP CỦA BÙI HUY BÍCH
• 1.2. SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC CỦA BÙI HUY BÍCH
• 1.3. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ XÃ HỘI VÀ VĂN HỌC THẾ KỶ XVIII—XIX
• 1.4. HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 1.4.1. NIÊN ĐẠI HOÀN THÀNH VĂN BẢN HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 1.4.2. XUẤT XỨ CỦA HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 1.4.3. CÁCH GHI TÊN TÁC GIẢ, TÁC PHẨM QUA CÁC TRUYỀN BẢN HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 1.4.4. CẤU TRÚC CỦA VĂN BẢN HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU CÁC TRUYỀN BẢN HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 2.1. TẬP HỢP MÔ TẢ CÁC TRUYỀN BẢN HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 2.1.1. TẬP HỢP CÁC TRUYỀN BẢN HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 2.1.2. MÔ TẢ CÁC TRUYỀN BẢN CỦA HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 2.2. PHÂN LOẠI CÁC TRUYỀN BẢN CHỮ HÁN CỦA HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 2.3. TỔNG HỢP TÌNH HÌNH TÁC GIẢ, TÁC PHẨM VÀ THỂ LOẠI THƠ TRONG HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀNG VIỆT THI TUYỂN TRONG HỆ THỐNG THI TUYỂN VIỆT NAM
• 3.1. HỆ THỐNG THI TUYỂN VIỆT NAM VÀ HOÀNG VIỆT THI TUYỂN
• 3.2. SO SÁNH TÁC PHẨM HOÀNG VIỆT THI TUYỂN CỦA BÙI HUY BÍCH VÀ TOÀN VIỆT THI LỤC CỦA LÊ QUÝ ĐÔN
• 3.3. HOÀNG VIỆT THI TUYỂN VÀ SỰ THỂ HIỆN QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP SƯU TẬP BIÊN ĐỊNH DI SẢN THƠ CA QUÁ KHỨ CỦA BÙI HUY BÍCH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Bùi Huy Bích và Hoàng Việt thi tuyển

Bùi Huy Bích, một trong những nhà thơ nổi bật của thế kỷ XVIII-XIX, đã để lại dấu ấn sâu sắc trong nền văn học Việt Nam. Ông không chỉ là một nhà thơ mà còn là một nhà văn hóa có tầm ảnh hưởng lớn. Tác phẩm Hoàng Việt thi tuyển của ông được xem là một trong những bộ thi tuyển quan trọng, phản ánh sự phát triển của thơ ca chữ Hán trong thời kỳ này. Tác phẩm này không chỉ là một tập hợp các bài thơ mà còn là một tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu văn học Việt Nam. Hoàng Việt thi tuyển được hoàn thành trong bối cảnh chính trị và xã hội đầy biến động, điều này đã ảnh hưởng đến nội dung và hình thức của tác phẩm. Tác phẩm không chỉ thể hiện tài năng của Bùi Huy Bích mà còn là một minh chứng cho sự giao thoa văn hóa giữa các thời kỳ lịch sử. Việc nghiên cứu tác phẩm này giúp hiểu rõ hơn về văn bản học và nghiên cứu văn bản trong bối cảnh văn học Việt Nam.

1.1. Tình hình chính trị xã hội và văn học thế kỷ XVIII XIX

Thế kỷ XVIII-XIX là thời kỳ có nhiều biến động trong lịch sử Việt Nam. Chính trị xã hội không ổn định đã tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc đến văn học. Trong bối cảnh đó, Hoàng Việt thi tuyển ra đời như một phản ứng của văn học trước những thay đổi này. Tác phẩm không chỉ ghi lại những cảm xúc, suy tư của tác giả mà còn phản ánh tâm tư của xã hội đương thời. Các bài thơ trong Hoàng Việt thi tuyển thể hiện sự nhạy bén của Bùi Huy Bích trước những vấn đề xã hội, từ đó tạo nên một bức tranh sinh động về đời sống văn hóa và tinh thần của người dân. Việc phân tích các bài thơ trong tác phẩm sẽ giúp làm rõ hơn mối liên hệ giữa văn học và lịch sử, đồng thời khẳng định giá trị của văn học Việt Nam trong bối cảnh lịch sử cụ thể.

II. Nghiên cứu các truyền bản Hoàng Việt thi tuyển

Nghiên cứu các truyền bản của Hoàng Việt thi tuyển là một phần quan trọng trong việc hiểu rõ giá trị của tác phẩm. Các truyền bản này không chỉ đa dạng về hình thức mà còn phong phú về nội dung. Việc phân loại và mô tả các truyền bản giúp xác định được những đặc điểm nổi bật của từng bản, từ đó có thể đánh giá được giá trị của tác phẩm văn học này. Các truyền bản của Hoàng Việt thi tuyển được lưu giữ tại nhiều thư viện khác nhau, mỗi bản mang một dấu ấn riêng, phản ánh sự phát triển của văn học qua các thời kỳ. Nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa mà còn tạo điều kiện cho việc khai thác và phát huy giá trị của di sản văn hóa trong tương lai.

2.1. Tập hợp và mô tả các truyền bản

Việc tập hợp và mô tả các truyền bản của Hoàng Việt thi tuyển là một nhiệm vụ cần thiết để bảo tồn và phát huy giá trị của tác phẩm. Mỗi truyền bản đều có những đặc điểm riêng, từ cách ghi tên tác giả đến cấu trúc nội dung. Nghiên cứu các truyền bản này không chỉ giúp làm rõ hơn về tác giả Bùi Huy Bích mà còn mở ra những hướng đi mới trong việc nghiên cứu văn bản học. Các truyền bản này cũng phản ánh sự phát triển của văn học Việt Nam qua các thời kỳ, từ đó khẳng định vị trí của Hoàng Việt thi tuyển trong hệ thống thi tuyển Việt Nam. Việc phân tích các truyền bản sẽ giúp xác định được bản nào là bản gốc, từ đó có thể đưa ra những đánh giá chính xác về giá trị của tác phẩm.

III. Giá trị của Hoàng Việt thi tuyển trong hệ thống thi tuyển Việt Nam

Tác phẩm Hoàng Việt thi tuyển không chỉ là một bộ sưu tập thơ mà còn là một tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu văn học Việt Nam. Giá trị của tác phẩm này nằm ở chỗ nó không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm của tác giả mà còn là một bức tranh tổng thể về văn hóa và xã hội Việt Nam trong thời kỳ đó. Hoàng Việt thi tuyển đã kế thừa và phát triển những thành tựu của các thi tuyển trước đó, đồng thời mở ra những hướng đi mới cho các thi tuyển sau này. Việc nghiên cứu giá trị của tác phẩm trong hệ thống thi tuyển Việt Nam sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò của Bùi Huy Bích trong việc phát triển văn học Việt Nam, đồng thời khẳng định vị trí của Hoàng Việt thi tuyển trong kho tàng văn học dân tộc.

3.1. So sánh với các thi tuyển khác

So sánh Hoàng Việt thi tuyển với các thi tuyển khác trong hệ thống văn học Việt Nam sẽ giúp làm rõ hơn về giá trị và vị trí của tác phẩm. Các thi tuyển như Toàn Việt thi lục hay Việt âm thi tập đều có những đặc điểm riêng, nhưng Hoàng Việt thi tuyển lại nổi bật với sự phong phú về nội dung và hình thức. Việc so sánh này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của văn học mà còn khẳng định được những đóng góp của Bùi Huy Bích trong việc xây dựng và phát triển văn học Việt Nam. Từ đó, có thể thấy được tầm quan trọng của Hoàng Việt thi tuyển trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoàng Việt thi tuyển (HVTT) là một bộ tuyển tập thơ chữ Hán tiêu biểu của Việt Nam thời trung đại, được biên soạn bởi danh nhân văn hóa Bùi Huy Bích (1744–1818), một học giả, quan chức và nhà thơ lỗi lạc của thế kỷ XVIII. Bộ thi tuyển này bao gồm khoảng 560 bài thơ của 167 tác giả trải dài từ thời Lý, Trần đến triều Lê, phản ánh sự phát triển phong phú của thơ ca chữ Hán Việt Nam qua nhiều thế kỷ. Nghiên cứu văn bản học về HVTT nhằm làm rõ tình hình các truyền bản chữ Hán còn lưu giữ, xác định văn bản chuẩn nhất, đồng thời đánh giá giá trị của tác phẩm trong hệ thống thi tuyển Việt Nam.

Luận văn tập trung khảo sát 14 truyền bản chữ Hán của HVTT hiện lưu trữ tại các thư viện lớn như Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện Quốc gia, Viện Sử học và Viện Văn học ở Hà Nội. Mục tiêu nghiên cứu là mô tả, phân loại, đối chiếu các truyền bản để xác định bản nhóm I là đầy đủ và chuẩn xác nhất, đồng thời làm sáng tỏ cấu trúc, xuất xứ, niên đại hoàn thành và giá trị văn bản của HVTT. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản văn hóa thơ ca chữ Hán, góp phần bổ sung tư liệu cho ngành Hán Nôm học và văn học cổ điển Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các truyền bản chữ Hán của HVTT được sưu tầm tại Hà Nội, với thời gian hoàn thành văn bản gốc vào năm 1788 và được khắc in năm 1825 tại nhà in Hy Văn Đường. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc công bố, khai thác và nghiên cứu sâu hơn về thi tuyển này, đồng thời làm rõ vai trò của Bùi Huy Bích trong sự nghiệp sưu tập và biên soạn thi tuyển Việt Nam thời trung đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu văn bản học, tập trung vào:

• Lý thuyết văn bản học: Phân tích các truyền bản, đối chiếu sự khác biệt về nội dung, hình thức, cấu trúc để xác định văn bản chuẩn và các biến thể trong quá trình truyền bá.
• Mô hình phân loại truyền bản: Phân nhóm các truyền bản dựa trên đặc điểm hình thức, số lượng bài thơ, cấu trúc mục lục và các dấu hiệu nhận diện khác nhằm xác định nhóm truyền bản đầy đủ nhất.
• Khái niệm về thi tuyển: Hiểu thi tuyển là tuyển tập thơ của nhiều tác giả qua các thời đại, được sưu tầm, biên soạn theo tiêu chí và mục đích nhất định, có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và truyền bá thơ ca chữ Hán.
• Khái niệm về giá trị văn bản: Đánh giá giá trị lịch sử, văn học, giáo dục của văn bản dựa trên tính toàn vẹn, độ tin cậy và ảnh hưởng của tác phẩm trong hệ thống thi tuyển Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 14 truyền bản chữ Hán của Hoàng Việt thi tuyển được lưu giữ tại các thư viện lớn ở Hà Nội như Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện Quốc gia, Viện Sử học, Viện Văn học, cùng các bản dịch chữ Quốc ngữ và tài liệu liên quan đến tác giả Bùi Huy Bích.
• Phương pháp thu thập: Sưu tập, thống kê, phân loại các truyền bản dựa trên đặc điểm hình thức, số lượng bài thơ, cấu trúc mục lục và nội dung.
• Phương pháp phân tích: Đối chiếu, so sánh các truyền bản để xác định mối quan hệ, sự khác biệt và đánh giá giá trị từng bản. Phân tích văn bản học kết hợp với nghiên cứu lịch sử văn học và các phương pháp liên ngành trong khoa học xã hội.
• Cỡ mẫu: 14 truyền bản chữ Hán của HVTT, trong đó nhóm truyền bản I được xác định là đầy đủ và chuẩn xác nhất.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào các truyền bản được hoàn thành năm 1788 và khắc in năm 1825, khảo sát toàn diện trong phạm vi các thư viện tại Hà Nội.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khoa học, khách quan, giúp làm rõ tình hình văn bản HVTT, từ đó cung cấp cơ sở cho việc công bố và khai thác di sản thi tuyển Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng và phân loại truyền bản: Luận văn đã tập hợp và mô tả 14 truyền bản chữ Hán của HVTT, trong đó có 11 bản lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và các thư viện khác. Các truyền bản này được phân thành ba nhóm chính dựa trên đặc điểm hình thức và nội dung, trong đó nhóm truyền bản I gồm các bản A. 30788-30789, VHv. 49/1-2, R.2857, R.968/R.969 được xác định là đầy đủ nhất với tổng cộng khoảng 560 bài thơ, 167 tác giả.

2. Cấu trúc văn bản HVTT: HVTT được chia thành 6 quyền, tương ứng với các thời kỳ lịch sử và triều đại khác nhau:

   • Quyền 1: 70 bài thơ của các vua Lý, Trần, Lê.
   • Quyền 2-4: 334 bài thơ của các tác giả thời Lý, Trần, Hồ và Lê sơ.
   • Quyền 5-6: 158 bài thơ của các tác giả triều Lê từ niên hiệu Cảnh Hưng trở về sau. Tổng cộng có 562 bài thơ trong bản chuẩn nhất.

3. Niên đại và xuất xứ: Văn bản HVTT được hoàn thành vào năm 1788, trong bối cảnh lịch sử đầy biến động của Việt Nam cuối thế kỷ XVIII. Bản in đầu tiên được thực hiện năm 1825 tại nhà in Hy Văn Đường, do Nguyễn Tập biên tập lời tựa. Các truyền bản hiện lưu giữ đều có đặc điểm hình thức tương đồng, như khổ giấy, kiểu chữ, dấu triện, thể hiện sự thống nhất trong quá trình truyền bá.

4. Giá trị văn bản và đóng góp của Bùi Huy Bích: HVTT không chỉ là tuyển tập thơ ca mà còn là nguồn tư liệu quý giá phản ánh sự phát triển văn học chữ Hán Việt Nam qua nhiều thế kỷ. Bùi Huy Bích đã kế thừa và phát huy truyền thống thi tuyển, đồng thời đóng góp quan trọng trong việc bảo tồn, sưu tầm và biên soạn thi tuyển, góp phần làm phong phú kho tàng văn học cổ điển Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Việc phân tích các truyền bản HVTT cho thấy sự đa dạng và phong phú trong quá trình truyền bá văn bản, đồng thời phản ánh những biến động lịch sử và văn hóa của Việt Nam cuối thế kỷ XVIII. Sự thống nhất về cấu trúc và nội dung giữa các truyền bản nhóm I cho thấy đây là nhóm truyền bản chuẩn xác nhất, có thể coi là văn bản cơ sở cho nghiên cứu và công bố.

So với các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào giới thiệu tác giả và tác phẩm, luận văn đã đi sâu vào khía cạnh văn bản học, làm rõ mối quan hệ giữa các truyền bản, đặc điểm hình thức và nội dung, từ đó xác định được bản chuẩn nhất. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo về thi tuyển Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các bảng thống kê số lượng tác giả, bài thơ theo từng quyền, biểu đồ phân bố thể loại thơ và sơ đồ mối quan hệ giữa các truyền bản, giúp minh họa rõ nét hơn về tình hình văn bản HVTT.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bảo tồn và số hóa truyền bản HVTT: Các thư viện và viện nghiên cứu cần phối hợp đẩy mạnh công tác bảo quản, số hóa toàn bộ các truyền bản chữ Hán của HVTT nhằm bảo vệ di sản văn hóa quý giá, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và phổ biến rộng rãi. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, chủ thể là Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Thư viện Quốc gia.

2. Công bố văn bản chuẩn HVTT: Dựa trên nhóm truyền bản I được xác định là chuẩn nhất, cần tổ chức biên soạn, chú giải và xuất bản bản chuẩn HVTT bằng chữ Hán và dịch sang chữ Quốc ngữ, kèm theo chú thích khoa học để phục vụ nghiên cứu và giáo dục. Thời gian thực hiện 1-2 năm, chủ thể là các nhà nghiên cứu Hán Nôm và nhà xuất bản chuyên ngành.

3. Phát triển nghiên cứu liên ngành về HVTT: Khuyến khích các đề tài nghiên cứu kết hợp văn bản học, lịch sử văn hóa, ngôn ngữ học và văn học để khai thác sâu hơn giá trị của HVTT, đồng thời mở rộng nghiên cứu về các thi tuyển khác trong hệ thống thi tuyển Việt Nam. Chủ thể là các trường đại học và viện nghiên cứu, thời gian liên tục.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học: Tạo diễn đàn trao đổi, chia sẻ kết quả nghiên cứu về HVTT và thi tuyển Việt Nam, nâng cao nhận thức về giá trị di sản văn hóa, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực Hán Nôm học. Chủ thể là Viện Khoa học xã hội và các tổ chức nghiên cứu, thời gian tổ chức định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu Hán Nôm và văn học cổ điển Việt Nam: Luận văn cung cấp tư liệu quý giá về văn bản học HVTT, giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cấu trúc, truyền bản và giá trị văn bản, từ đó phục vụ cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ và Văn học Việt Nam: Nội dung luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích trong giảng dạy và học tập về văn học trung đại, văn bản học và lịch sử văn hóa, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiên cứu.

3. Nhà xuất bản và biên tập viên sách chuyên ngành: Thông tin về các truyền bản và văn bản chuẩn HVTT hỗ trợ cho việc biên soạn, chú giải và xuất bản các ấn phẩm khoa học có chất lượng, góp phần bảo tồn và phổ biến di sản văn hóa.

4. Cơ quan quản lý văn hóa và di sản: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa thơ ca chữ Hán, đồng thời định hướng phát triển nghiên cứu và giáo dục trong lĩnh vực này.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoàng Việt thi tuyển là gì và do ai biên soạn?
   Hoàng Việt thi tuyển là tuyển tập thơ chữ Hán gồm khoảng 560 bài thơ của 167 tác giả từ thời Lý đến triều Lê, được biên soạn bởi danh nhân văn hóa Bùi Huy Bích vào năm 1788. Đây là một trong những bộ thi tuyển quan trọng nhất của Việt Nam thời trung đại.

2. Có bao nhiêu truyền bản chữ Hán của HVTT hiện còn lưu giữ?
   Hiện có 14 truyền bản chữ Hán của HVTT được lưu giữ tại các thư viện lớn ở Hà Nội như Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện Quốc gia, Viện Sử học và Viện Văn học. Trong đó nhóm truyền bản I gồm 6 bản được xác định là đầy đủ và chuẩn xác nhất.

3. Tại sao nghiên cứu văn bản học về HVTT lại quan trọng?
   Nghiên cứu văn bản học giúp xác định văn bản chuẩn, làm rõ mối quan hệ giữa các truyền bản, đánh giá giá trị lịch sử và văn học của tác phẩm, từ đó bảo tồn và phát huy di sản văn hóa thơ ca chữ Hán Việt Nam một cách khoa học và hiệu quả.

4. Bùi Huy Bích có những đóng góp gì trong lĩnh vực văn học?
   Bùi Huy Bích là nhà Nho đại danh, đã biên soạn nhiều tác phẩm văn học, lịch sử, triết học và giáo dục. Ông là người biên soạn HVTT và nhiều thi tuyển, văn tuyển khác, góp phần bảo tồn và phát triển văn học chữ Hán Việt Nam thời trung đại.

5. Làm thế nào để tiếp cận các truyền bản HVTT hiện nay?
   Các truyền bản HVTT được lưu giữ tại các thư viện lớn như Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện Quốc gia, Viện Sử học và Viện Văn học ở Hà Nội. Một số bản đã được số hóa và có thể tiếp cận qua các kênh nghiên cứu chuyên ngành hoặc qua các bản dịch chữ Quốc ngữ được xuất bản.

Kết luận

• Hoàng Việt thi tuyển là bộ tuyển tập thơ chữ Hán tiêu biểu, phản ánh sự phát triển văn học Việt Nam từ thời Lý đến triều Lê với khoảng 560 bài thơ của 167 tác giả.
• Luận văn đã khảo sát 14 truyền bản chữ Hán, xác định nhóm truyền bản I là đầy đủ và chuẩn xác nhất, làm cơ sở cho việc công bố và nghiên cứu tiếp theo.
• Văn bản HVTT được hoàn thành năm 1788 và khắc in năm 1825 tại nhà in Hy Văn Đường, có cấu trúc rõ ràng gồm 6 quyền tương ứng với các thời kỳ lịch sử.
• Bùi Huy Bích là nhà Nho lỗi lạc, có đóng góp quan trọng trong việc biên soạn và bảo tồn thi tuyển Việt Nam, góp phần làm phong phú kho tàng văn học cổ điển.
• Nghiên cứu văn bản học HVTT có ý nghĩa thiết thực trong bảo tồn di sản văn hóa, phát triển nghiên cứu khoa học và giáo dục về văn học trung đại Việt Nam.

Next steps: Tiếp tục số hóa và công bố bản chuẩn HVTT, mở rộng nghiên cứu liên ngành, tổ chức hội thảo khoa học để nâng cao nhận thức và hợp tác nghiên cứu.

Call to action: Các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và cơ quan quản lý văn hóa hãy quan tâm, khai thác và phát huy giá trị của Hoàng Việt thi tuyển để bảo tồn di sản văn hóa quý báu của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I của luận văn cũng viết về con người và sự nghiệp của Bùi Huy Bích, chương II, chương III - nghiên cứu tác phẩm Lữ trung tạp thuyét. - Thanh trì Bùi thị gia pha (GAYE X2#ñl)(VHv. 1343/1-3, Viện Nghiên cứu Hán Nôm) - Viết gia phả dòng họ Bùi ở làng Thịnh Liệt, huyện Thanh Trì, gồm hệ thống thứ thế, ngày sinh, ngày giỗ, khoa bảng, quan tước, thơ văn, bằng sắc, giấy tờ liên quan đến những người trong dòng họ.Phần đầu do Bùi Xương tự biên soạn, Bùi Huy Bích là người biên soạn phần kế tiếp. - Danh nhân văn hóa Bùi Huy Bích của Trung tâm UNESCO thông tin tư liệu lịch sử văn hóa Việt Nam [23].

Trong sách có các bài viết liên quan tới tác giả, tác phẩm của Bùi Huy Bích như sau: + Bùi Huy Bích với ý thức bảo vệ phát huy đi sản văn hóa dân tộc — Vũ Tuấn Sán. + Bùi Huy Bích, đại danh nho Việt Nam thé kỷ XVIII — Vũ Khiêu. + Nổi niém riêng của tác giả Tôn Am thi cảo — Phạm Tú Châu. + Bài Ton Am với hai thi phẩm Bích Câu — Nhat Pham.

+ Hoàng Việt văn tuyển — Phạm Tú Chau. + Hà Nội với tắm lòng Tôn Am — Nguyên Vinh Phúc + Đình nguyên Hoàng giáp Bùi Huy Bích, nhà giáo dục lớn — Lê Tiên Hùng + Những ngôn phẩm quý báu từ sách Gia huấn — Cung Khắc Lược. + Tâm tư và phẩm chất Bùi Huy Bich qua thơ ông — Trần Lê Văn. + Hai tam bia, một tam lòng Bui Huy Bích với văn hóa Thanh Trì — Trương Đình Khoái.

+ Nhân cách của tổ Bùi Huy Bích — Bùi Đức Tién - Bùi tướng công Ton Am tiên sinh hành trạng chép trong Phương Dinh văn loại của Phương Dinh Nguyễn Văn Siêu 16 Chúng tôi chỉ điểm qua vài nét chính về Bùi Huy Bích Nguồn gốc gia đình dòng họ: Dòng họ Bùi là một trong những dòng họ nỗi tiếng của Việt Nam có truyền thống vẻ vang, khoa hoạn , Lê Quý Đôn đã viết trong Kiến văn tiểu lục, chương Tung dam: “Con cháu sinh sôi nay nở, công nghiệp rạng rỡ vẻ vang. Từ thời Lê trung hưng, bày tôi thế kế, tộc thuộc lớn lao, nói đến nhà quý hiển nhất, chỉ có họ Bùi mà thôi ” (Kiến văn). Thủy tổ của dòng họ Bùi là cụ Chi Đức, tổ chín đời của Bùi Huy Bich, người thôn Hạ, xã Quảng Công (sau đổi thành Định Công), huyện Thanh Đàm (sau đổi thành Thanh Trì), thuộc phủ Thường Tín, xứ Sơn Nam. Cụ Chí Đức sinh ra cụ Trung Phác, từng được phong chức Tả thị lang, tước Cung Quận công, sau này cụ chuyền đến thôn Giáp Nhị (sau gọi là thôn Bùi Đông), xã Thịnh Liệt vào cuối thời Hỗ, đây là cụ thủy tổ nơi mới đến.

Cụ Trung Phác nhà tuy nghèo song không có ý mộ người ngoài. Cha làm nghề y, nghề nông, nghề kham dư, con theo nghiệp cấy cày, đọc sách mà vẫn có thé giúp người khác lúc nguy khốn. Cụ Trung Phác sinh ra cụ Bùi Xương Trạch, tức là cụ thủy t6 bay đời, một người nổi tiếng hiếu học về sau đỗ Dé tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân năm Mậu Tuất niên hiệu Hồng Đức thứ 9(1478), làm quan đến chức Thượng thư Bộ Binh, nắm cả sáu bộ kiêm Đô ngự sử Đài Ngự sử, kiêm Quốc tử giám Tế Tửu, coi việc kinh diên, sau được phong là Thái phó Quảng Quận công, cụ Bùi Xương Trach sinh được hai con trai, con trai thứ hai là Bùi Vịnh thông minh uyên bác, đỗ Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ tam danh (Bảng nhãn), khoa thi niên hiệu Đại Chính năm thứ 3(1532), từng giữ chức Tả thị Lang Bộ hộ, về sau được phong là Thái Bảo Mai quận công đây là cụ tổ đời thứ sáu. Con trai của cụ Bùi Vịnh là Bùi Binh Uyên, tinh tình trọng hậu, có tài văn chương chính trị, từng giữa chức phủ doãn phủ Thuận Thiên, rồi Tả thị lang Bộ Hình, Bộ Hộ được phong tước tiên quân công.

Cụ tổ đời thứ năm 17 sinh ra Bùi Công Cần, cụ Công Can từng giữ chức Vệ úy, tước Trà Lĩnh hau, Tiếp sau là đến cụ Bùi Xương Tự là ông nội của Bùi Huy Bích. Cụ thi hương đỗ tứ trường , rồi hai khoa Sĩ vọng, Hoành từ, từng trải nhiều chức quan, làm Hữu tam nghị Ty Thừa chánh sứ các xứ Thái Nguyên, được phong tặng Hàn lâm viện Thị độc, tước Phong Khánh bá. Cha của Bùi Huy Bích là Bùi Dụng Tân học vấn uyên thâm, theo học Cúc Lâm tiên sinh, không đỗ đạt chuyên tâm vào việc day học làm vui, lay hiéu la Truc Vién cu si. Thoi nién thiéu: “ Lịch dai danh hiển phổ” [13] — khen Bùi Huy Bich là người có khí phách, trong sách còn viết các mầu truyện nhỏ dự đoán về tương lai của Ông.

Bùi Huy Bích là con trai thứ trong gia đình có ba người con. Trên ông có chị gái và dưới có em trai. Thửa nhỏ hay ốm, bệnh tật. Năm lên 8 tuổi mẹ ông qua đời, gia đình rơi vào cảnh khó khăn.

Năm lên 9 tuổi, lúc này ông đã biết đọc sách, theo cha dạy học ở Thanh Miện, Hải Dương. Ngay từ thuở nhỏ ông đã bộc lộ một tư chất thông minh hiếm có. Học hành, đỗ đạt, chặng đường làm quan Năm Cảnh Hung 21, tức năm ông 17 tuổi, ông theo học Thân Trai tiên sinh (tức Nguyễn Bá Trữ, tiến sĩ khoa Giáp Tuất(1754), người Linh Đường cùng huyện), được Tiên sinh khen là người trẻ tuổi mà thông minh. Nam Cảnh Hưng 23, ông thi hương tứ trường đỗ đệ nhị giáp.

Sau đó, ông dự thi hội tam trường hai lần, nhưng không đỗ. Ông tiếp tục theo học Quế Đường Lê Quý Đôn được tiên sinh yêu mến và giúp đỡ rất nhiều. Năm Mậu Tý (1768), Trong triều xảy ra vụ án Hoàng Thái tử Lê Duy Vĩ, triều đình có nhiều biến động, Bùi Huy Bích sinh ra buồn chán không muốn tiếp tục thi. Năm Kỷ Sửu niên hiệu Cảnh Hưng 30, triều đình mở khoa thi Hội, ông cũng không có ý định dự thi, nhưng nghe theo lời cha khuyên bảo ông mới 18 nộp quyền dự thi, đỗ đệ ngũ.

Ngay sau đó, ông dự thi Đình, được ban Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Đình Nguyên Hoàng Giáp). Khoa thi năm đó triều đình lay đỗ 9 người, trong đó đỗ Đệ nhi giáp Tiến sĩ chỉ có mình ông, còn 8 người kia đều đỗ Đệ Tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân. Năm đó ông mới 26 tuổi, sau khi vinh quy bái tổ, cũng năm đó ông được bổ nhiệm làm Hiệu lý ở Hàn lâm viện, làm thị giảng. Từ đó ông bắt đầu bước chân vào chốn hoạn lộ dẫu có vẻ hanh thông nhưng cũng nhiều trăn trở.

Năm Cảnh Hưng 31, ông được thăng làm Hàn Lâm viện thị chế. Năm Cảnh Hưng 32, ông được cử làm Quyên giám thí cuộc thi Hương ở Sơn Tay[46]. Sau đó được thăng làm Thiêm sai Phủ liêu tri Hộ phiên kiêm Đông các hiệu thư. Thời bay giờ triều đình rối ren, quyền chính nằm trong tay chúa Trịnh.

Tháng 6 năm Cảnh Hưng thứ 38 (1777), chúa Trịnh được tin quân Tây Sơn của Nguyễn Văn Nhạc cướp bóc quấy rối ở phía Nam bèn lệnh cho Hoang Đình Bảo thay cho Hoàng Đình Thẻ làm tran thủ Nghệ An, cho Bùi Huy Bich làm đốc đồng. Năm Cảnh Hưng 41 (1780), ông được thăng chức hiệp tran Nghệ An. Ông ở Nghệ An đến năm Cảnh Hưng 42 (1781), ông ở Nghệ An tổng cộng 5 năm, mọi việc ông đều giải quyết sáng suốt và khoan hồng, khiến ai nay đều khen là thuận tiện. Năm Tân Sửu (1781), ông được gọi về triều ban chức Nhập thị bồi tụng, ông vào kinh làm tờ khải xin từ không nhận, nhưng triều đình không cho.

Năm Cảnh Hưng 43(1782), chúa Trịnh Tùng ban chức tước cho một số người, ông được làm Tham tụng, ban tước Kế liệt hầu, lúc bấy giờ quan lại triều đình chia nhiều phe cánh, Bùi Huy Bích đã nhiều lần có tờ khải can gián chúa Trịnh. Tháng 4 năm Cảnh Hưng 45 (1784) ông được bổ dụng quyền làm công việc tham tụng Khâm định. Tháng 12 cùng năm triều đình ban cho ông chức Nhập thị Hành tham tụng kiêm Tri kinh diễn Hành trạng, triều đình ngược 19 ngạo, văn quan võ tướng đều bó tay, trong khi ông thu xếp công việc của mình một cách thư thả. Năm Cảnh Hưng 46 (1785) ông cáo bệnh về quê, chúa Trịnh không muốn cho ông đi chuẩn y giữa ông lại kinh đô dưỡng bệnh.

Ông lui về nhàn dưỡng tại tư đệ phường Bich Câu, năm ấy ông mới ngoài 40 tuôi. Khi vua Cảnh Hưng mat, Hoang tự tôn kế vị, lay niên hiệu là Chiêu Thống. Vua tuyên chỉ triệu ông đến nhưng ông bệnh không đến được, Tháng 9 năm Chiêu Thống thư nhất (1787), ông đỡ bệnh, vào TẾ cung khóc vua và đi viếng mộ Doan Nam vương. Triều đình ban chức Bình chương sự, Kiêm nhập thị kinh diên.

Nhập thị tham tụng, ông liền viết hai bản tấu ra sức từ chối. Ban tau của ông được chuẩn y, nhưng đặc ban cho chức Chính nghị đại phu. Về ở ẩn tại quê nhà năm Nhâm Tuất (1802) Ông ở an tại quê nhà, đến mỗi kỳ sóc, vọng ông dẫn con cháu đến nhà thờ biểu thị việc giữ lễ nghi cứ như thé được hơn 10 năm dù tuổi già hay ốm đau vẫn không bỏ. Năm Giáp Tý niên hiệu Gia Long thứ 3 (1804), vua Chiêu Thống mắt ở Yên Kinh, ông đến nhà Diên Tự khóc than.

Tháng 5 năm Gia Long 17 (1818), ông nhuốm bệnh, và mat vào giờ Hợi ngày 25 tháng 5, tại quê nhà, thọ 75 tuổi. Nhận xét về con người và nhân cách của Bùi Huy Bích Bùi Huy Bích là một đại danh Nho của thé ky XVIII, ông được bồi dưỡng Nho giáo từ thuở lọt lòng và trung thành với Nho giáo đến hơi thở cuối cùng. Nho giáo đã đưa ông tới đỉnh cao nhất của danh vọng: Thi đỗ Hoàng giáp, làm quan đến Té £ướng. Những thăng trầm của cuộc đời ông gắn liền với vận mệnh Nho giáo, Ông đã công hiến cho xã hội những điều tốt đẹp nhất mà Nho giáo có thé công hiến và cũng chia sẻ với Nho giáo những hạn chế mà Nho giáo đã từng tạo nên nhiều bi kịch của học thuyết này.

Với tinh than 20 độc tôn Nho giáo, Bùi Huy Bích đã đánh giá thấp Phật giáo, Lão giáo. Ông ca ngợi Lê Quát, Trương Hán Siêu, Phạm Sư Mạnh - những học trò giỏi của Chu An đã làm sáng tỏ đạo thánh hiền của Không Tử, bài xích các thuyết dị đoan, các truyện kỳ quái, các điều mê tín trong Phật giáo và Đạo giáo. Ảnh hưởng của học thuyết Nho giáo nên ông rất đề cao đạo trung hiếu.