Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức về an toàn lao động, với tỷ lệ tai nạn lao động cao nhất trong các ngành nghề, chiếm khoảng 15% tổng số vụ tai nạn lao động năm 2018. Trong giai đoạn 2018-2020, mỗi năm có gần 2000 ca tai nạn xảy ra trong ngành xây dựng, và mặc dù năm 2021 giảm do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, năm 2022 lại có xu hướng tăng trở lại. Vấn đề an toàn xây dựng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng người lao động mà còn tác động trực tiếp đến hiệu quả và chất lượng dự án. Chủ đầu tư (CĐT) đóng vai trò then chốt trong việc quản lý và đảm bảo an toàn xây dựng, tuy nhiên vai trò và ảnh hưởng của CĐT trong lĩnh vực này tại Việt Nam chưa được nghiên cứu sâu rộng.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định các yếu tố tác động đến vai trò của CĐT trong an toàn xây dựng các dự án tại Việt Nam, đánh giá mức độ tác động của các yếu tố này, đồng thời xác định mức độ tương quan giữa vai trò và ảnh hưởng của CĐT trong an toàn xây dựng. Nghiên cứu tập trung khảo sát tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh lân cận như Bình Dương, Long An, trong khoảng thời gian từ năm 2023 đến cuối năm 2023. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu và mô hình phân tích giúp các CĐT nâng cao nhận thức và hiệu quả quản lý an toàn xây dựng, góp phần giảm thiểu tai nạn lao động và nâng cao chất lượng dự án.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình đo lường nguyên nhân (formative model) với hai biến phụ thuộc chính là vai trò và ảnh hưởng của CĐT trong an toàn xây dựng. Khung lý thuyết xác định 5 yếu tố tác động đến vai trò của CĐT gồm: (1) đặc điểm dự án, (2) lựa chọn nhà thầu an toàn, (3) xem xét phân tích dữ liệu an toàn, (4) thực hiện kiểm tra thường xuyên dự án/thiết bị, và (5) yêu cầu an toàn theo hợp đồng. Các khái niệm chính bao gồm an toàn xây dựng, vai trò của CĐT, ảnh hưởng của CĐT, và các yếu tố quản lý an toàn trong dự án xây dựng.

Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) được sử dụng để kiểm định các giả thuyết về mức độ tác động của các yếu tố đến vai trò của CĐT và mối tương quan giữa vai trò và ảnh hưởng của CĐT trong an toàn xây dựng. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích nhân tố khẳng định (CFA) được áp dụng để kiểm tra tính hợp lệ và độ tin cậy của các thang đo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là dữ liệu sơ cấp thu thập từ 306 câu trả lời hợp lệ qua bảng câu hỏi khảo sát các đối tượng có kinh nghiệm trong ngành xây dựng tại TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận. Bảng câu hỏi được thiết kế dựa trên khung lý thuyết, tham khảo ý kiến chuyên gia và khảo sát thử nghiệm với mẫu nhỏ trước khi khảo sát chính thức.

Phương pháp phân tích bao gồm kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) để rút gọn các biến quan sát, phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để đánh giá mô hình đo lường, và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp thử nghiệm Bootstrap được sử dụng để đánh giá độ tin cậy của các ước lượng trong mô hình SEM. Quá trình nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Xác định 5 yếu tố tác động đến vai trò của CĐT: Qua phân tích EFA và CFA, 5 yếu tố gồm đặc điểm dự án, lựa chọn nhà thầu an toàn, xem xét phân tích dữ liệu an toàn, thực hiện kiểm tra thường xuyên dự án/thiết bị, và yêu cầu an toàn theo hợp đồng được xác định là các nhân tố chính ảnh hưởng đến vai trò của CĐT trong an toàn xây dựng.

  2. Rút gọn còn 4 yếu tố trong mô hình SEM: Kết quả mô hình SEM cho thấy yếu tố "lựa chọn nhà thầu an toàn" không còn giữ lại, chỉ còn 4 yếu tố tác động chính với mức độ ảnh hưởng khác nhau. Ví dụ, yếu tố "đặc điểm dự án" có hệ số tác động cao nhất, thể hiện qua hệ số hồi quy chuẩn hóa khoảng 0.35.

  3. Mối tương quan giữa vai trò và ảnh hưởng của CĐT: Hệ số tương quan giữa vai trò và ảnh hưởng của CĐT trong an toàn xây dựng là 0.580, cho thấy vai trò của CĐT chiếm 58% ảnh hưởng trong việc đảm bảo an toàn xây dựng. Điều này khẳng định rằng việc nâng cao vai trò của CĐT sẽ góp phần tăng cường ảnh hưởng tích cực đến an toàn dự án.

  4. Độ tin cậy và phù hợp mô hình: Các chỉ số kiểm định mô hình CFA và SEM đều đạt mức chấp nhận được, với hệ số Cronbach’s Alpha của các thang đo đều trên 0.7, chỉ số CFI trên 0.9, RMSEA dưới 0.06, cho thấy mô hình đo lường và mô hình cấu trúc phù hợp với dữ liệu khảo sát.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm dự án là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến vai trò của CĐT trong an toàn xây dựng, điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước trước đây. Việc xem xét phân tích dữ liệu an toàn và thực hiện kiểm tra thường xuyên dự án/thiết bị cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý an toàn. Yêu cầu an toàn theo hợp đồng giúp đảm bảo các nhà thầu tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.

Việc loại bỏ yếu tố lựa chọn nhà thầu an toàn trong mô hình SEM có thể do sự đồng nhất trong lựa chọn nhà thầu tại các dự án khảo sát hoặc do yếu tố này được phản ánh gián tiếp qua các yếu tố khác. Mối tương quan 0.580 giữa vai trò và ảnh hưởng của CĐT cho thấy vai trò của CĐT là nhân tố quyết định trong việc tạo ra ảnh hưởng tích cực đến an toàn xây dựng, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tham gia chủ động và trách nhiệm của CĐT.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ tác động của từng yếu tố đến vai trò của CĐT, cùng bảng hệ số hồi quy chuẩn hóa trong mô hình SEM để minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại Úc và Hoa Kỳ, khẳng định tính phổ quát của các yếu tố tác động trong bối cảnh Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường quản lý đặc điểm dự án: Chủ đầu tư cần chú trọng đến việc phân tích kỹ lưỡng đặc điểm dự án từ giai đoạn lập kế hoạch, bao gồm đánh giá rủi ro và điều kiện thi công, nhằm giảm thiểu nguy cơ tai nạn. Thời gian thực hiện: ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Chủ thể thực hiện: CĐT phối hợp với tư vấn thiết kế và quản lý dự án.

  2. Thực hiện kiểm tra thường xuyên dự án và thiết bị: Thiết lập quy trình kiểm tra định kỳ và đột xuất các công tác thi công, thiết bị, máy móc nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn. Thời gian thực hiện: xuyên suốt quá trình thi công. Chủ thể thực hiện: CĐT và đội ngũ giám sát an toàn.

  3. Xem xét và phân tích dữ liệu an toàn: Thu thập, phân tích dữ liệu về tai nạn, sự cố và các chỉ số an toàn để đánh giá hiệu quả công tác an toàn và điều chỉnh các biện pháp phù hợp. Thời gian thực hiện: hàng tháng/quý. Chủ thể thực hiện: CĐT phối hợp với bộ phận an toàn và nhà thầu.

  4. Yêu cầu an toàn theo hợp đồng: CĐT cần xây dựng các điều khoản an toàn rõ ràng, chặt chẽ trong hợp đồng với nhà thầu, bao gồm các tiêu chuẩn, trách nhiệm và chế tài xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện: trước khi ký hợp đồng. Chủ thể thực hiện: CĐT và bộ phận pháp lý.

  5. Đẩy mạnh truyền thông và đào tạo về an toàn: Tăng cường các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức về an toàn cho tất cả các bên tham gia dự án, đặc biệt là đội ngũ quản lý và công nhân. Thời gian thực hiện: định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: CĐT phối hợp với nhà thầu và các tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Chủ đầu tư dự án xây dựng: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp CĐT nhận thức rõ vai trò và ảnh hưởng của mình trong quản lý an toàn, từ đó xây dựng chiến lược quản lý hiệu quả, giảm thiểu rủi ro tai nạn.

  2. Nhà thầu và tư vấn giám sát: Các bên này có thể hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn dự án, phối hợp chặt chẽ với CĐT để thực hiện các biện pháp an toàn phù hợp, nâng cao hiệu quả thi công.

  3. Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và an toàn lao động: Tài liệu nghiên cứu giúp hoàn thiện chính sách, quy định về an toàn xây dựng, đồng thời hỗ trợ công tác kiểm tra, giám sát các dự án xây dựng.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý xây dựng: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu định lượng, mô hình SEM trong lĩnh vực an toàn xây dựng, cũng như các yếu tố tác động đến vai trò của CĐT.

Câu hỏi thường gặp

  1. Vai trò của chủ đầu tư trong an toàn xây dựng là gì?
    Chủ đầu tư chịu trách nhiệm tài chính và quản lý dự án, đảm bảo các biện pháp an toàn được thực hiện từ giai đoạn lập kế hoạch đến thi công, bao gồm phê duyệt kế hoạch an toàn, giám sát thực hiện và xử lý sự cố.

  2. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến vai trò của chủ đầu tư là gì?
    Bao gồm đặc điểm dự án, lựa chọn nhà thầu an toàn, xem xét phân tích dữ liệu an toàn, thực hiện kiểm tra thường xuyên dự án/thiết bị, và yêu cầu an toàn theo hợp đồng.

  3. Mối quan hệ giữa vai trò và ảnh hưởng của chủ đầu tư trong an toàn xây dựng như thế nào?
    Nghiên cứu cho thấy vai trò của chủ đầu tư chiếm khoảng 58% ảnh hưởng đến an toàn xây dựng, nghĩa là khi vai trò được thực hiện tốt, ảnh hưởng tích cực đến an toàn dự án cũng tăng lên tương ứng.

  4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
    Luận văn sử dụng phương pháp định lượng với bảng câu hỏi khảo sát 306 người, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA), mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) và phương pháp thử nghiệm Bootstrap để kiểm định độ tin cậy.

  5. Làm thế nào để chủ đầu tư nâng cao vai trò trong an toàn xây dựng?
    Chủ đầu tư cần tăng cường quản lý đặc điểm dự án, thực hiện kiểm tra thường xuyên, phân tích dữ liệu an toàn, xây dựng yêu cầu an toàn rõ ràng trong hợp đồng và đẩy mạnh truyền thông, đào tạo về an toàn cho các bên liên quan.

Kết luận

  • Nghiên cứu xác định 5 yếu tố tác động đến vai trò của chủ đầu tư trong an toàn xây dựng, trong đó 4 yếu tố được giữ lại trong mô hình SEM gồm đặc điểm dự án, xem xét phân tích dữ liệu an toàn, kiểm tra thường xuyên dự án/thiết bị và yêu cầu an toàn theo hợp đồng.
  • Mối tương quan giữa vai trò và ảnh hưởng của chủ đầu tư trong an toàn xây dựng đạt hệ số 0.580, cho thấy vai trò của chủ đầu tư đóng góp 58% vào ảnh hưởng tích cực trong an toàn dự án.
  • Phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích định lượng với các kỹ thuật EFA, CFA, SEM và Bootstrap đảm bảo độ tin cậy và tính phù hợp của mô hình.
  • Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp chủ đầu tư nâng cao nhận thức và hiệu quả quản lý an toàn xây dựng, góp phần giảm thiểu tai nạn lao động và nâng cao chất lượng dự án.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu ra các vùng miền khác và phát triển các công cụ hỗ trợ quản lý an toàn xây dựng cho chủ đầu tư.

Hành động ngay: Chủ đầu tư và các bên liên quan nên áp dụng các giải pháp nghiên cứu đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý an toàn xây dựng, góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn, bền vững và nâng cao chất lượng dự án.