Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bệnh cầu trùng đường tiêu hóa ở thỏ tại thành phố hải phòng tỉnh hải dương và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu bệnh cầu trùng đường tiêu hóa ở thỏ tại thành phố hải phòng tỉnh hải dương và biện pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Đức Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ký sinh trùng và vi sinh vật học thú y
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh cầu trùng đường tiêu hóa ở thỏ tại thành phố Hải Phòng, tỉnh Hải Dương và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CẦU TRÙNG GIỐNG EIMERIA KÝ SINH Ở THỎ
• 1.2. BỆNH CẦU TRÙNG Ở THỎ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.2. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH CẦU TRÙNG THỎ TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG VÀ TỈNH HẢI DƯƠNG
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ, LÂM SÀNG CỦA BỆNH CẦU TRÙNG THỎ
• 3.3. BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH CẦU TRÙNG THỎ
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU DỊCH
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH
• TÀI LIỆU TIẾNG PHÁP
• TÀI LIỆU TIẾNG ĐỨC
• TÀI LIỆU INTERNET

Tóm tắt

I. Nghiên cứu bệnh cầu trùng đường tiêu hóa ở thỏ

Bệnh cầu trùng là một trong những bệnh phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng trong chăn nuôi thỏ. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các loài Eimeria ký sinh trên thỏ tại Hải Phòng và Hải Dương. Các loài cầu trùng được phát hiện bao gồm Eimeria stiedae, Eimeria perforans, và Eimeria magna, với tỷ lệ nhiễm cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bệnh cầu trùng đường tiêu hóa gây ra các triệu chứng như giảm ăn, suy nhược, và rối loạn tiêu hóa, dẫn đến thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng ở thỏ theo lứa tuổi, mùa vụ, và điều kiện vệ sinh. Kết quả cho thấy thỏ non có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với thỏ trưởng thành. Mùa mưa và điều kiện vệ sinh kém làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Hải Phòng và Hải Dương là hai khu vực có tỷ lệ nhiễm cao do điều kiện khí hậu và quản lý chăn nuôi chưa tối ưu.

1.2. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh cầu trùng bao gồm tiêu chảy, gầy yếu, và lông xơ xác. Bệnh tích đại thể cho thấy sưng gan và tổn thương niêm mạc ruột. Nghiên cứu cũng xác định sự thay đổi các chỉ số huyết học ở thỏ nhiễm bệnh, bao gồm giảm số lượng hồng cầu và tăng bạch cầu ái toan.

II. Biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả để kiểm soát bệnh cầu trùng ở thỏ. Các biện pháp bao gồm cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, sử dụng thuốc trị cầu trùng, và áp dụng quy trình phòng bệnh tổng hợp. Kết quả thử nghiệm cho thấy các phác đồ điều trị bằng thuốc như Toltrazuril và Sulfadimethoxine có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm bệnh.

2.1. Thử nghiệm thuốc trị cầu trùng

Các loại thuốc như Toltrazuril và Sulfadimethoxine được thử nghiệm trên thỏ nhiễm cầu trùng. Kết quả cho thấy các thuốc này giúp giảm đáng kể số lượng Oocyst trong phân và cải thiện tình trạng sức khỏe của thỏ. Độ an toàn của các thuốc cũng được đánh giá cao, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng.

2.2. Quy trình phòng bệnh tổng hợp

Quy trình phòng bệnh tổng hợp bao gồm vệ sinh chuồng trại định kỳ, kiểm soát thức ăn và nước uống, và tiêm phòng định kỳ. Nghiên cứu khuyến cáo áp dụng quy trình này tại các trang trại chăn nuôi thỏ ở Hải Phòng và Hải Dương để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh cầu trùng.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc phòng và trị bệnh cầu trùng ở thỏ. Các kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi trong thực tiễn chăn nuôi, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất chăn nuôi thỏ. Đặc biệt, quy trình phòng bệnh tổng hợp được đề xuất có thể áp dụng tại các trang trại chăn nuôi thỏ ở Hải Phòng và Hải Dương, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi thỏ.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin mới về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, và lâm sàng của bệnh cầu trùng ở thỏ. Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu hệ thống về bệnh này tại Hải Phòng và Hải Dương, mở ra hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực ký sinh trùng học thú y.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Các biện pháp phòng trị được đề xuất trong nghiên cứu có thể áp dụng ngay vào thực tiễn chăn nuôi, giúp giảm tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi thỏ. Quy trình phòng bệnh tổng hợp cũng góp phần cải thiện chất lượng sản phẩm thỏ, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chăn nuôi thỏ tại Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình trang trại và gia trại với việc đưa vào sản xuất các giống thỏ ngoại nhập cho năng suất cao như New Zealand, Panon, California. Thỏ là loài động vật mang lại nhiều giá trị kinh tế: thịt thỏ có giá trị dinh dưỡng cao với hàm lượng protein đạt 21,5%, tỷ lệ mỡ thấp dao động từ 6,5% đến 7,7%; lông và da thỏ là nguồn nguyên liệu cho công nghiệp may mặc và thủ công mỹ nghệ; đồng thời thỏ còn là đối tượng động vật thí nghiệm phổ biến. Tuy nhiên, sự phát triển của nghề nuôi thỏ gặp trở ngại lớn do tình hình dịch bệnh, trong đó bệnh cầu trùng đường tiêu hoá do các đơn bào thuộc giống Eimeria gây ra là một trong những bệnh lý phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng nhất.

Bệnh cầu trùng ở thỏ gây suy giảm khả năng hấp thu thức ăn từ 7% đến 8%, làm giảm khối lượng tăng trọng từ 40g đến 350g trong suốt chu kỳ nuôi vỗ béo, và khi phát tán thành dịch có thể dẫn đến tỷ lệ tử vong từ 70% đến 100%. Tại thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương, phong trào chăn nuôi thỏ phát triển nhanh nhưng chưa có các nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về đặc điểm dịch tễ học, bệnh lý học lâm sàng, cũng như chưa xây dựng được quy trình phòng trị bệnh đạt hiệu quả cao tại địa phương. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu thực tiễn mà luận án tiến sĩ nông nghiệp của nghiên cứu sinh Vũ Đức Hạnh hướng tới giải quyết.

Luận án xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh cầu trùng đường tiêu hoá ở thỏ tại một số quận, huyện thuộc thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương, làm rõ thành phần loài, tỷ lệ và cường độ nhiễm, cũng như sự lưu hành của noãn nang (Oocyst) ở môi trường ngoại cảnh.
2. Khảo sát đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh cầu trùng thông qua gây nhiễm thực nghiệm và theo dõi trên đàn thỏ thực địa.
3. Thử nghiệm hiệu lực của các loại thuốc trị cầu trùng, đánh giá thực trạng phòng bệnh và xây dựng quy trình phòng trị tổng hợp bệnh cầu trùng ở thỏ nhằm ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn thỏ nuôi thuộc các lứa tuổi, các giống thỏ địa phương và nhập ngoại; các loài cầu trùng thuộc giống Eimeria ký sinh ở đường tiêu hoá của thỏ; noãn nang cầu trùng tồn tại trong chất thải và môi trường chăn nuôi.
• Phạm vi không gian: Các cơ sở, hộ gia đình và trang trại chăn nuôi thỏ tại địa bàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương; các thí nghiệm chuyên sâu được thực hiện tại Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Công trình được hoàn thành và bảo vệ vào năm 2013.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Về phân loại học, giống Eimeria thuộc họ Eimeridae, bộ Coccidia, phân lớp Coccidiomorpha, lớp Sporozoa, ngành Protozoa (Kolapxki N., 1980). Trên thế giới, các nhà khoa học đã ghi nhận khoảng 25 loài Eimeria ký sinh ở thỏ. Các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu bao gồm: Toula và Ramadan (1998) xác định 5 loài cầu trùng gây bệnh cho thỏ nhà với tỷ lệ 90% thỏ nhiễm ghép 2-3 loài; Gré và cộng sự (2003) kiểm tra 254 thỏ hoang tại Pháp phát hiện 10 loài cầu trùng; Kasim và Al-Shawa (1987), Bashtar và cộng sự (2003), Shazly và cộng sự (2005) nghiên cứu thành phần loài và các giai đoạn phát triển nội sinh của Eimeria magna tại Ả-rập Xê-út; Pakandl (2008, 2009) mô tả chi tiết vị trí ký sinh chuyên biệt của các loài Eimeria ở các tầng niêm mạc ruột thỏ.

Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về cầu trùng thỏ đã được ghi nhận ở nhiều vùng sinh thái: Phạm Hùng (1978) xác định 2 loài cầu trùng ở các tỉnh phía Nam; Nguyễn Quang Sức (1994) định danh 9 loài cầu trùng ở thỏ New Zealand tại Trung tâm Dê và Thỏ Sơn Tây; Lương Văn Huấn và cộng sự (1997) xác định 6 loài tại Nha Trang với E. perforans chiếm 35,4% và E. magna chiếm 10%; Nguyễn Hữu Hưng và cộng sự (2008, 2009) ghi nhận 5 loài ký sinh trên thỏ tại Cần Thơ và Sóc Trăng với tỷ lệ nhiễm 65,16%; Hoàng Văn Dư và cộng sự (2010) phát hiện 8 loài cầu trùng trên đàn thỏ tại Bắc Giang với tỷ lệ nhiễm cao ở thỏ 2-3 tháng tuổi (77,60% - 83,89%).

Về mặt sinh học và cấu trúc, vỏ Oocyst cầu trùng gồm hai lớp: lớp ngoài chiếm 20% chứa protein quinonon và carbonhydrat, lớp trong chiếm 80% là glycoprotein dày 0,9 µm được bao bọc bởi màng phospholipid dày 0,1 µm giúp Oocyst chống lại các tác nhân hoá học (Ryley và cộng sự, 1976; Lawn và Rose, 1986). Vòng đời của Eimeria bao gồm giai đoạn sinh sản vô tính (Schizogony), giai đoạn sinh sản hữu tính (Gametogony) diễn ra bên trong cơ thể vật chủ, và giai đoạn sinh bào tử (Sporogony) diễn ra ở môi trường ngoài (Lê Văn Năm, 2006; Nguyễn Thị Kim Lan và cộng sự, 2012).

Về miễn dịch học, Tyzzer (1929) và Beier (1962) chứng minh tính đặc hiệu nghiêm ngặt của miễn dịch cầu trùng theo từng loài, đáp ứng miễn dịch là sự kết hợp giữa miễn dịch dịch thể (kháng thể IgA từ mảng Peyer, kháng thể Copro, Muco) và miễn dịch qua trung gian tế bào với vai trò của đại thực bào, tế bào lympho T và lympho B (Lillehoj, 1996; Yun và cộng sự, 2000; Dalloul và cộng sự, 2004).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là việc thiếu hụt các dữ liệu thực chứng có tính hệ thống về đặc điểm dịch tễ học, sự phân bố noãn nang ngoài môi trường, cơ chế bệnh học vi thể và phác đồ điều trị kết hợp quy trình vệ sinh phòng dịch tổng hợp cho đàn thỏ nuôi tại vùng duyên hải Bắc Bộ (Hải Phòng và Hải Dương).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên lý thuyết về tính chuyên biệt ký sinh của đơn bào giống Eimeria, chu trình sinh học nội sinh - ngoại sinh, và cơ chế tương tác miễn dịch - bệnh lý giữa ký sinh trùng và tế bào biểu mô đường tiêu hóa thỏ.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và định lượng được triển khai toàn diện:

• Phương pháp định danh loài: Phân loại hình thái Oocyst dựa trên hình dạng, cấu trúc lớp vỏ, màu sắc, sự hiện diện của lỗ noãn (Micropyle), thể cặn Oocyst, thể cặn Sporocyst, thời gian hình thành bào tử và kích thước chiều dài - chiều rộng đo bằng trắc vi thị kính ở độ phóng đại 400 lần.
• Phương pháp lấy mẫu và xét nghiệm phân:
  • Phương pháp soi tươi trực tiếp trên kính hiển vi.
  • Phương pháp phù nổi Fülleborn: Sử dụng dung dịch muối NaCl bão hoà có tỷ trọng $d = 1,18 - 1,20$ lớn hơn tỷ trọng của Oocyst ($d = 1,01 - 1,02$) để tách nổi Oocyst.
  • Phương pháp đếm Oocyst định lượng trên buồng đếm McMaster: Cân 4 gam phân hòa tan trong 56 ml dung dịch NaCl bão hòa, lọc qua lưới thép, đưa dịch nổi vào 2 buồng đếm McMaster, để yên 5 phút và đếm toàn bộ số Oocyst dưới kính hiển vi (vật kính $10 \times 10$). Số lượng Oocyst trong 1 gam phân được tính theo công thức: $$\text{Số Oocyst / 1 gam phân} = \text{Tổng số Oocyst ở 2 buồng đếm} \times 50$$
• Phương pháp kiểm tra Oocyst ở ngoại cảnh: Thu thập mẫu cặn nền chuồng, mẫu đáy lồng, thức ăn, máng ăn, nước uống, mẫu lau núm vú thỏ mẹ và mẫu đất xung quanh chuồng để đánh giá tỷ lệ và mức độ ô nhiễm mầm bệnh; theo dõi thời gian sinh bào tử và thời gian sống của Oocyst trong phân ở các điều kiện nhiệt độ, ẩm độ tự nhiên.
• Phương pháp gây nhiễm thực nghiệm: Gây nhiễm Oocyst cầu trùng cho thỏ thí nghiệm để theo dõi thời gian ủ bệnh, triệu chứng lâm sàng, thời gian bắt đầu bài xuất và động thái thải Oocyst qua phân.
• Phương pháp xét nghiệm huyết học: Xác định số lượng hồng cầu, hàm lượng hemoglobin, số lượng bạch cầu tổng số và công thức bạch cầu (bạch cầu trung tính, ái toan, ái kiềm, lympho, mono) ở thỏ bệnh và thỏ đối chứng.
• Phương pháp mổ khám và giải phẫu bệnh lý: Xác định bệnh tích đại thể tại các đoạn ống tiêu hoá (tá tràng, không tràng, hồi tràng, manh tràng, kết tràng, trực tràng, mấu ruột thừa) và gan mật; cố định mẫu bệnh phẩm làm tiêu bản mô bệnh học nhuộm Hematoxylin - Eosin (H.E) để phân tích các biến đổi vi thể.
• Phương pháp thử nghiệm thuốc và quy trình phòng trừ: Thử nghiệm một số loại hoá dược trị cầu trùng trên thỏ thí nghiệm và thỏ nuôi thực địa; điều tra thực trạng vệ sinh phòng bệnh; xây dựng và đánh giá hiệu quả của quy trình phòng trừ tổng hợp trước và sau 1 tháng, 2 tháng can thiệp.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thu thập được phân tích bằng các phần mềm và phương pháp thống kê sinh học trong chăn nuôi thú y.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa các cơ sở khoa học về phân loại học giống Eimeria, đặc điểm sinh học và hình thái của các loài cầu trùng phổ biến ở thỏ:

• Eimeria stiedae: Ký sinh trong biểu mô ống dẫn mật, Oocyst hình bầu dục hoặc elip, màu vàng nâu, kích thước $30 - 48 \times 16 - 25\ \mu\text{m}$ (trung bình $37,5 \times 24,5\ \mu\text{m}$), thời gian sinh bào tử 3 - 4 ngày.
• Eimeria perforans: Ký sinh ở ruột non, manh tràng, Oocyst hình elip/tròn, vỏ không màu, kích thước $13,3 - 30,6 \times 10,6 - 17,3\ \mu\text{m}$ (trung bình $20,3 - 24,5 \times 12,4 - 15,3\ \mu\text{m}$), thời gian sinh bào tử 24 - 48 giờ.
• Eimeria media: Ký sinh ở tá tràng và phần trên ruột non, kích thước $18,6 - 33,3 \times 13,3 - 21,3\ \mu\text{m}$, sinh bào tử 2 - 3 ngày.
• Eimeria magna: Ký sinh ở phần giữa và dưới ruột non, kích thước $26,6 - 41,3 \times 17,3 - 29,3\ \mu\text{m}$ (trung bình $32,9 - 37,2 \times 21,5 - 25,5\ \mu\text{m}$), sinh bào tử 3 - 5 ngày.
• Eimeria irresidua: Ký sinh ở ruột non, kích thước $25,3 - 47,8 \times 15,9 - 27,9\ \mu\text{m}$, sinh bào tử 3 - 4 ngày.
• Eimeria piriformis: Ký sinh ở ruột già, Oocyst hình quả lê/trứng, kích thước $26,0 - 32,5 \times 14,6 - 19,5\ \mu\text{m}$, sinh bào tử 2 - 3 ngày.
• Eimeria coecicola: Ký sinh ở phần dưới ruột non và manh tràng, kích thước $25,3 - 39,9 \times 14,6 - 21,3\ \mu\text{m}$.
• Eimeria intestinalis: Ký sinh ở nhung mao ruột non và ruột già, kích thước $21,3 - 35,9 \times 14,6 - 21,2\ \mu\text{m}$.
• Eimeria exigua: Ký sinh ở biểu bì ruột non, kích thước trung bình $28,0 \times 18,0\ \mu\text{m}$, thời gian sinh bào tử 70 - 90 giờ.
• Eimeria flavescens: Gây bệnh nặng ở ruột non, manh tràng, kết tràng, kích thước $25 - 37 \times 14 - 24\ \mu\text{m}$, sinh bào tử 38 giờ.

Chương 1 cũng tổng quan về sức đề kháng của Oocyst trước các yếu tố lý hoá (chết ở nhiệt độ 48°C sau 15 phút, chết ngay ở nước nóng 80°C; bị vô hiệu hóa bởi dung dịch amoniac 10% trong 12 giờ hoặc creolin 5%), cơ chế miễn dịch dịch thể và tế bào, các tổn thương giải phẫu bệnh lý do độc tố và sự phá hủy tế bào biểu mô gây ra.

Chương 2: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết địa điểm, thời gian, đối tượng và các phương pháp kỹ thuật được áp dụng trong toàn bộ đề tài. Nội dung nghiên cứu được chia làm 3 hợp phần chính:

1. Đặc điểm dịch tễ học bệnh cầu trùng ở thỏ tại Hải Phòng và Hải Dương: Tỷ lệ và cường độ nhiễm theo địa phương, lứa tuổi, mùa vụ, điều kiện vệ sinh thú y, quy mô chăn nuôi; mức độ ô nhiễm Oocyst trong chuồng trại, thức ăn, nước uống, vú thỏ mẹ, đất; sự phát triển và tồn tại của Oocyst ở ngoại cảnh.
2. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng: Động thái bài xuất Oocyst, triệu chứng lâm sàng, biến đổi huyết học (hồng cầu, bạch cầu, hemoglobin, công thức bạch cầu), bệnh tích đại thể và biến đổi vi thể ở các cơ quan tiêu hoá và gan mật trên thỏ gây nhiễm và thỏ mắc bệnh tự nhiên.
3. Biện pháp phòng trị: Thử nghiệm hiệu lực, độ an toàn của một số phác đồ thuốc trị cầu trùng; khảo sát thực trạng phòng bệnh và thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp trong sản xuất.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm và điều tra thực địa qua 30 bảng số liệu, 9 biểu đồ/đồ thị và 34 ảnh chụp tiêu bản, vi thể:

• Về dịch tễ học: Đã định danh được các loài Eimeria lưu hành trên đàn thỏ tại Hải Phòng và Hải Dương bao gồm E. stiedae, E. perforans, E. magna, E. piriformis, E. media, E. intestinalis, E. irresidua, E. exigua. Thỏ ở lứa tuổi 1-3 tháng tuổi có tỷ lệ và cường độ nhiễm cao nhất, sau đó giảm dần theo tuổi; bệnh phát triển mạnh vào mùa xuân và mùa hè (thời tiết nóng ẩm). Tình trạng vệ sinh thú y kém và quy mô chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ làm tăng tỷ lệ nhiễm cầu trùng rõ rệt.
• Về ô nhiễm ngoại cảnh: Oocyst cầu trùng hiện diện với tỷ lệ cao ở cặn nền chuồng, đáy lồng nuôi, máng ăn, nguồn nước uống và đặc biệt là trên da vùng núm vú của thỏ mẹ - đây là con đường truyền lây trực tiếp sang thỏ con theo mẹ.
• Về bệnh lý và lâm sàng: Thỏ nhiễm bệnh biểu hiện triệu chứng xù lông, gầy yếu, tiêu chảy phân lỏng dính hậu môn, chướng bụng. Xét nghiệm máu cho thấy số lượng hồng cầu và hàm lượng hemoglobin giảm rõ rệt (thiếu máu), số lượng bạch cầu tăng với sự gia tăng mạnh của tỷ lệ bạch cầu ái toan và tế bào lympho. Mổ khám đại thể ghi nhận tổn thương dày niêm mạc, xuất huyết ruột, nốt hoại tử trắng bã đậu trên gan và ống mật giãn nở. Tiêu bản vi thể ghi nhận biểu mô manh tràng bị thoái hóa, long tróc, mô đệm sung huyết mạnh, thâm nhiễm nhiều bạch cầu ái toan cùng sự xuất hiện dày đặc của các thể phân lập (Schizonte) và đại phối tử trong tế bào biểu mô và nhu mô gan.
• Về biện pháp phòng trị: Xác định được các loại thuốc điều trị có hiệu lực tẩy trừ Oocyst cao và an toàn cho thỏ. Thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp (kết hợp dùng thuốc phòng ngừa định kỳ với cải tiến đáy lồng, vệ sinh khử trùng chuồng nuôi, máng ăn, xử lý phân) giúp làm giảm mạnh tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng trên đàn thỏ sau 1 tháng và 2 tháng theo dõi tại các cơ sở chăn nuôi ở Hải Phòng và Hải Dương.

Bảng tổng hợp cấu trúc các nội dung nghiên cứu thực nghiệm trong Chương 3:

Nhóm nội dung nghiên cứu	Các bảng số liệu trong luận án	Nội dung theo dõi và đánh giá chính
Đặc điểm dịch tễ học và ô nhiễm ngoại cảnh	Bảng 3.1 đến Bảng 3.15	- Thành phần loài Eimeria tại Hải Phòng và Hải Dương. - Tỷ lệ và cường độ nhiễm theo địa phương, lứa tuổi, mùa vụ, vệ sinh thú y, quy mô. - Tỷ lệ ô nhiễm Oocyst ở nền chuồng, đáy lồng, thức ăn, máng ăn, nước uống, núm vú thỏ mẹ, đất. - Thời gian sinh bào tử và sức sống của Oocyst trong phân ngoài tự nhiên.
Đặc điểm bệnh lý, lâm sàng và huyết học	Bảng 3.16 đến Bảng 3.25	- Thời gian ủ bệnh, động thái thải Oocyst, triệu chứng lâm sàng ở thỏ gây nhiễm. - Biến đổi số lượng hồng cầu, hemoglobin, bạch cầu và công thức bạch cầu. - Bệnh tích đại thể và biến đổi vi thể ở hệ tiêu hóa và gan. - Tỷ lệ nhiễm và triệu chứng lâm sàng ở thỏ tiêu chảy trên thực địa.
Hiệu lực thuốc và quy trình phòng trừ	Bảng 3.26 đến Bảng 3.30	- Hiệu lực và độ an toàn của thuốc điều trị trên thỏ thí nghiệm và thực địa. - Thực trạng phòng bệnh cầu trùng tại Hải Phòng và Hải Dương. - Tỷ lệ và cường độ nhiễm trước, sau 1 tháng và sau 2 tháng can thiệp quy trình phòng trừ tổng hợp.

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới của luận án bao gồm:

1. Về mặt khoa học: Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống, toàn diện về thành phần loài, đặc điểm dịch tễ học, sự lưu hành của noãn nang cầu trùng ở môi trường ngoại cảnh, cùng các biến đổi bệnh lý đại thể, vi thể và chỉ số huyết học của bệnh cầu trùng ở thỏ tại thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương.
2. Về mặt thực tiễn: Luận án đã đánh giá chính xác hiệu lực của các loại thuốc trị cầu trùng trên thực địa, khảo sát thực trạng chăn nuôi và xây dựng thành công quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh cầu trùng ở thỏ, đem lại hiệu quả kiểm soát mầm bệnh rõ rệt khi ứng dụng vào sản xuất tại các gia trại, trang trại.

Kiến nghị đề xuất từ kết quả nghiên cứu:

• Áp dụng rộng rãi quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh cầu trùng ở thỏ tại các cơ sở chăn nuôi, chú trọng khâu vệ sinh đáy lồng, vệ sinh núm vú thỏ mẹ và máng ăn uống.
• Sử dụng thuốc điều trị định kỳ đúng phác đồ vào các giai đoạn thỏ có nguy cơ mẫn cảm cao (giai đoạn trước và sau cai sữa, thời điểm giao mùa xuân - hè).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Nghiên cứu tập trung vào các giống thỏ nuôi và các loài cầu trùng đường tiêu hóa tại địa bàn hai tỉnh/thành phố là Hải Phòng và Hải Dương; chưa tiến hành phân tích sâu ở cấp độ sinh học phân tử để giải trình tự gen các chủng Eimeria phân lập được.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục mở rộng theo dõi sự biến động dịch tễ học của các loài cầu trùng trên các giống thỏ mới nhập nội; nghiên cứu tính kháng thuốc của các chủng Eimeria tại thực địa và thử nghiệm phát triển các chế phẩm sinh học, vắc xin phòng bệnh cầu trùng chuyên biệt cho thỏ nuôi tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo có giá trị đối với:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành Chăn nuôi, Thú y, Ký sinh trùng học động vật tại các trường đại học và viện nghiên cứu nông lâm nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật tại các Trung tâm Khuyến nông, Chi cục Thú y các địa phương trong công tác chẩn đoán, giám sát dịch tễ và hướng dẫn kỹ thuật điều trị bệnh ký sinh trùng đường ruột trên thỏ.
• Người chăn nuôi và chủ trang trại nuôi thỏ trong việc áp dụng quy trình vệ sinh chuồng trại, thiết kế đáy lồng thoát phân và sử dụng hoá dược an toàn, hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã định danh được những loài cầu trùng nào ký sinh ở thỏ tại Hải Phòng và Hải Dương? Nghiên cứu đã định danh được các loài cầu trùng thuộc giống Eimeria bao gồm: Eimeria stiedae, Eimeria perforans, Eimeria magna, Eimeria piriformis, Eimeria media, Eimeria intestinalis, Eimeria irresidua, Eimeria exigua.

2. Công thức và phương pháp đếm số lượng Oocyst trong phân thỏ được thực hiện như thế nào? Tác giả sử dụng phương pháp buồng đếm McMaster: hòa 4 gam phân trong 56 ml dung dịch NaCl bão hòa ($d = 1,18 - 1,20$), lọc qua lưới thép và đưa vào buồng đếm. Số lượng Oocyst trong 1 gam phân được tính bằng tổng số Oocyst đếm được ở 2 buồng đếm nhân với hệ số 50.

3. Lứa tuổi và mùa vụ nào thỏ có tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng cao nhất? Thỏ ở giai đoạn từ 1 đến 3 tháng tuổi (đặc biệt là giai đoạn trước và sau cai sữa) có tỷ lệ và cường độ nhiễm cao nhất, sau đó giảm dần theo độ tuổi. Mùa vụ có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất là mùa xuân và mùa hè do điều kiện nhiệt độ, độ ẩm nóng ẩm thuận lợi cho Oocyst sinh bào tử.

4. Những biến đổi vi thể đặc trưng ở thỏ mắc bệnh cầu trùng là gì? Tiêu bản mô bệnh học ghi nhận lớp biểu mô phủ của manh tràng bị thoái hóa, long tróc; mô đệm manh tràng sung huyết mạnh và thâm nhiễm nhiều tế bào viêm (chủ yếu là bạch cầu ái toan); tế bào gan bị hoại tử; các thể phân lập (Schizonte) và đại phối tử xâm nhập phá vỡ tế bào biểu mô manh tràng và tập trung thành ổ trong nhu mô gan.

5. Noãn nang cầu trùng ở ngoại cảnh bị ô nhiễm nhiều nhất ở những vị trí nào? Kết quả khảo sát ghi nhận Oocyst ô nhiễm với tỷ lệ cao ở cặn nền chuồng, đáy lồng chuồng, máng ăn, nước uống, mẫu đất quanh chuồng và đặc biệt là trên vùng da núm vú của thỏ mẹ, tạo nguồn lây truyền trực tiếp cho thỏ sơ sinh.

Kết luận

Luận án tiến sĩ nông nghiệp của tác giả Vũ Đức Hạnh là công trình nghiên cứu chuyên sâu về bệnh cầu trùng đường tiêu hoá ở thỏ tại thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương. Tác giả đã xác định thành phần loài Eimeria, làm rõ đặc điểm dịch tễ học, động thái ô nhiễm noãn nang ở môi trường chăn nuôi, cùng các biến đổi bệnh lý lâm sàng và mô bệnh học vi thể. Kết quả thử nghiệm hiệu lực thuốc và xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp đã cung cấp cơ sở khoa học thực chứng quan trọng, góp phần kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế cho nghề chăn nuôi thỏ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU Cầu trùng là động vật đơn bào có hình tròn, hình trứng, hình bầu dục (phụ thuộc vào từng loài cầu trùng). Cầu trùng ký sinh chủ yếu ở tế bào biểu mô ruột của nhiều loài gia súc, gia cầm và cả ở người. Phân loại cầu trùng ở gia súc, gia cầm chủ yếu dựa vào đặc điểm về hình thái, kích thước, màu sắc, vị trí ký sinh, thời gian sinh bào tử. CẦU TRÙNG GIỐNG EIMERIA KÝ SINH Ở THỎ 1.

Thành phần loài cầu trùng ở thỏ Theo Kolapxki N. (1980) [55], vị trí của cầu trùng trong hệ thống động vật nguyên sinh như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Lớp phụ Coccidiomorpha Bộ Coccidia Họ Eimeridae Giống Eimeria Loài Eimeria stiedae (Lindemann, 1864) Eimeria perforans (Leuckart, 1879) Eimeria media (Kessel, 1929) Eimeria magna (Perard, 1925) Eimeria irresidua (Kessel và Jankiewicz, 1931) Eimeria coecicola (Cheissin, 1947) Eimeria intestinalis (Kheisin, 1948) Eimeria exigua (Yakimoff, 1934) Cho đến nay, các nhà khoa học trên thế giới đã phát hiện được 25 loài Eimeria ký sinh và gây bệnh cho thỏ. và cs (1998) [134], tỷ lệ các loài cầu trùng gây bệnh cho thỏ như sau: E. Có 90% thỏ bị nhiễm 2 hoặc 3 loài n 4 cầu trùng.

và cs (2003) [87] đã kiểm tra 254 thỏ hoang tại Pháp phát hiện thấy 10 loài cầu trùng ký sinh là: E. và cs (2006) [60] cho biết, có 10 loài cầu trùng ký sinh ở thỏ giống thịt là E. stiedae và tỷ lệ nhiễm chung là 81,82%. Theo Lê Văn Năm (2006) [38], có ít nhất 5 loài cầu trùng ký sinh và gây bệnh cho thỏ là: E.

(1998) [92] cho rằng, trong một thỏ hoang đồng thồi cũng nhiễm rất nhiều loài cầu trùng. Trong tổng số 20 con thỏ ở Riyadh, Ả-rập Xê-út được thu thập tại các thị trường thỏ, các nhà nghiên cứu đã giải phẫu và kiểm tra bằng phương pháp phù nổi thấy 100%, một số cơ quan nội tạng như tá tràng thỏ dương tính với cầu trùng (Long et al. Kasim và Al-Shawa (1987) [100] cho biết, đã xác định có 9 loài Eimeria nhiễm trên thỏ ở Ả-rập Xê-út. Eimeria là giống cầu trùng ký sinh phổ biến nhất ở thỏ và gây bệnh nặng nhất trong đường tiêu hoá thỏ (Coudert, 1989 [77]; Licois và Coudert, 1982 [139]; Ceré et al.

Nguyễn Hữu Hưng và cs (2008) [23] đã xác định có 5 loài cầu trùng ký sinh trên thỏ nuôi tại thành phố Cần Thơ và tỉnh Sóc Trăng, đó là: E. 14/15 loài Eimeria được biết đến là gây nhiễm chủ yếu ở ruột của thỏ (Li M. Eimeria ký sinh trong các phần riêng biệt của ruột như: manh tràng, kết tràng….và ở các độ sâu khác nhau của niêm mạc (Pakandl, 2008 [113]). Eimeria perforans được xác định ký sinh, phát triển và gây tổn thương nhẹ ở tá tràng của ruột thỏ (Pakandl, 2009 [114]).

Các giai đoạn nội sinh của Eimeria đã được nghiên cứu lần đầu tiên bởi Wiesenhixtter E. Đến nay, đã có 3 công trình nghiên cứu về xác định các loài Eimeria n 5 khác nhau ở thỏ và dịch tễ học của chúng tại Ả-rập Xê-út (Kasim và Al-Shawa, 1987 [100]; Toula và Ramadan, 1998 [134] và Bashtar et al., 2003 [65]); có 2 công trình nghiên cứu về các giai đoạn nội sinh của Eimeria magna nhiễm ở thỏ nuôi tại Ả-rập Xê-út (Shazly et al, 2005 [128] và Ghamdy et al. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài cầu trùng ở thỏ đã được nghiên cứu - Eimeria stiedae: các Oocyst hình bầu dục hay hình elip, màu vàng nâu, vỏ Oocyst trơn nhẵn, có lỗ noãn ở phần hẹp của Oocyst. Sau giai đoạn sinh sản bào tử trong Oocyst và trong bào tử có những thể cặn.

Kích thước Oocyst 30 - 48 x 16 - 25 µm, trung bình là 37,5 x 24,5 µm. Sinh bào tử kéo dài tối đa là 3 - 4 ngày.