Nghiên Cứu Ứng Dụng Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Tắc Ống Lệ Mũi

Luận án tiến sĩ phân tích nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật nội soi điều trị tắc ống lệ mũi, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Hà Huy Thiên Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Khánh Vân
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Nhãn khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Ứng Dụng Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Tắc Ống Lệ Mũi
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tắc Ống Lệ Mũi Tổng Quan Ảnh Hưởng Đến Thị Giác

Tắc ống lệ mũi (TOLM) là bệnh lý gây tắc nghẽn đoạn xa của hệ thống dẫn lưu nước mắt, chiếm tới 30% các trường hợp chảy nước mắt. Bệnh thường gặp ở người trung niên và lớn tuổi, ảnh hưởng đáng kể đến thị giác, chất lượng cuộc sống, thẩm mỹ và sinh hoạt của người bệnh. Ngoài ra, tắc lệ đạo còn làm tăng nguy cơ viêm nhiễm khi can thiệp phẫu thuật mắt, nhất là các phẫu thuật nội nhãn. Việc không điều trị TOLM có thể dẫn đến viêm túi lệ cấp tính, u nhày túi lệ, rò lệ đạo, áp-xe túi lệ và mi mắt, viêm tổ chức hốc mắt hoặc thậm chí huyết khối xoang hang. Do đó, giải quyết bệnh lý tắc ống lệ mũi là một yêu cầu điều trị cấp thiết để bảo vệ thị lực và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật nội soi đang được quan tâm để giảm thiểu các biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.

1.1. Nguyên Nhân Phổ Biến Gây Tắc Ống Lệ Mũi

Nguyên nhân gây tắc ống lệ mũi rất đa dạng, từ viêm nhiễm mãn tính, chấn thương vùng mặt, đến các khối u chèn ép. Một số trường hợp tắc ống lệ mũi xảy ra do bẩm sinh. Các bệnh lý viêm mũi xoang kéo dài cũng có thể gây ảnh hưởng đến hệ thống dẫn lưu nước mắt. Việc xác định chính xác nguyên nhân tắc ống lệ mũi là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Việc điều trị nội khoa ban đầu có thể giúp giảm viêm, nhưng thường không giải quyết triệt để tình trạng tắc nghẽn. Do đó, phẫu thuật nội soi thường được cân nhắc khi điều trị nội khoa không hiệu quả.

1.2. Triệu Chứng Điển Hình Của Bệnh Tắc Lệ Đạo

Triệu chứng chính của bệnh tắc lệ đạo là chảy nước mắt sống liên tục hoặc tái phát, đặc biệt khi trời lạnh hoặc có gió. Nước mắt có thể chảy tràn ra ngoài má, gây khó chịu và ảnh hưởng đến thị lực. Một số bệnh nhân còn gặp tình trạng viêm nhiễm tái phát ở vùng mắt, kèm theo sưng đỏ, đau nhức và chảy mủ. Bệnh nhân có thể bị giảm thị lực nếu tình trạng viêm nhiễm lan rộng. Đau nhức vùng góc trong mắt cũng là triệu chứng thường gặp. Chẩn đoán tắc ống lệ mũi cần dựa trên thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng như bơm rửa lệ đạo.

II. Phẫu Thuật Nội Soi Giải Pháp Điều Trị Tắc Ống Lệ Mũi

Phẫu thuật nội soi điều trị tắc ống lệ mũi (Endoscopic DCR) là một phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn, sử dụng ống nội soi để tiếp cận và mở thông đường dẫn lưu nước mắt bị tắc nghẽn. Kỹ thuật này giúp tạo ra một đường thông mới giữa túi lệ và hốc mũi, cho phép nước mắt thoát xuống mũi một cách tự nhiên. Ưu điểm của phẫu thuật nội soi là ít gây đau đớn, thời gian phục hồi nhanh hơn so với phẫu thuật mở thông lệ đạo đường ngoài. Hơn nữa, phẫu thuật này tránh được sẹo xấu trên mặt và ít ảnh hưởng đến chức năng bơm nước mắt.

2.1. Ưu Điểm Vượt Trội Của Phẫu Thuật Nội Soi Mũi Xoang

So với phẫu thuật mở thông lệ đạo đường ngoài, phẫu thuật nội soi mũi xoang có nhiều ưu điểm vượt trội. Phương pháp này không để lại sẹo trên mặt, giảm thiểu nguy cơ tổn thương các cấu trúc xung quanh mắt. Thời gian phẫu thuật và phục hồi thường ngắn hơn. Ngoài ra, nội soi mũi cho phép phẫu thuật viên quan sát rõ ràng các cấu trúc bên trong mũi, giúp phẫu tích chính xác hơn. Kỹ thuật này cũng ít ảnh hưởng đến chức năng bơm nước mắt tự nhiên của cơ thể.

2.2. Quy Trình Thực Hiện Phẫu Thuật Nội Soi Lệ Đạo

Quy trình phẫu thuật nội soi lệ đạo bao gồm các bước chính: gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân, đưa ống nội soi vào hốc mũi để quan sát và xác định vị trí tắc nghẽn, sử dụng các dụng cụ phẫu thuật chuyên dụng để loại bỏ các mô gây tắc nghẽn và tạo một đường thông mới giữa túi lệ và hốc mũi. Trong quá trình phẫu thuật, ống silicone stent có thể được đặt vào để giữ cho đường thông không bị hẹp lại trong quá trình phục hồi. Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần được chăm sóc và theo dõi chặt chẽ để đảm bảo không có biến chứng xảy ra.

III. Nghiên Cứu Ứng Dụng Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị TOLM

Nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật nội soi trong điều trị tắc ống lệ mũi đã được thực hiện tại Bệnh viện Mắt Trung ương từ năm 2015, với hơn 500 trường hợp đã được phẫu thuật. Tuy nhiên, đến nay chưa có nghiên cứu nào đánh giá toàn diện kết quả phẫu thuật và các yếu tố liên quan. Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi điều trị tắc ống lệ mũi tại Bệnh viện Mắt Trung ương và phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật. Nghiên cứu này sẽ cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng để cải thiện hiệu quả điều trị và chăm sóc bệnh nhân.

3.1. Đánh Giá Hiệu Quả Phẫu Thuật Nội Soi DCR

Để đánh giá hiệu quả phẫu thuật nội soi DCR, các tiêu chí đánh giá bao gồm: kết quả giải phẫu (đường thông giữa túi lệ và hốc mũi có thông suốt hay không), kết quả chức năng (tình trạng chảy nước mắt có cải thiện hay không), và các biến chứng sau phẫu thuật. Kết quả giải phẫu thường được đánh giá bằng nội soi mũi và bơm rửa lệ đạo. Kết quả chức năng được đánh giá dựa trên mức độ giảm chảy nước mắt và cải thiện các triệu chứng khác. Các biến chứng sau phẫu thuật cần được ghi nhận và xử trí kịp thời.

3.2. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Kết Quả Điều Trị

Nghiên cứu cần phân tích các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị tắc lệ đạo bằng phẫu thuật nội soi. Các yếu tố này có thể bao gồm: tuổi tác, giới tính, nguyên nhân gây tắc nghẽn, mức độ tắc nghẽn, bệnh lý mũi xoang kèm theo, và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Phân tích đa biến có thể được sử dụng để xác định các yếu tố tiên lượng độc lập cho kết quả phẫu thuật thành công. Kết quả phân tích sẽ giúp các bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.

IV. Biến Chứng Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật Nội Soi Ống Lệ Mũi

Mặc dù phẫu thuật nội soi ống lệ mũi là một thủ thuật an toàn, vẫn có một số biến chứng có thể xảy ra. Các biến chứng thường gặp bao gồm chảy máu mũi, nhiễm trùng, hẹp hoặc tắc lại đường thông mới. Việc chăm sóc sau phẫu thuật đúng cách là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ biến chứng và đảm bảo kết quả điều trị tốt nhất. Bệnh nhân cần tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn của bác sĩ về vệ sinh mũi, sử dụng thuốc và tái khám định kỳ.

4.1. Các Biến Chứng Tiềm Ẩn Của Phẫu Thuật Nội Soi DCR

Biến chứng phẫu thuật nội soi DCR có thể xảy ra trong hoặc sau phẫu thuật. Chảy máu mũi là biến chứng thường gặp nhất, thường được kiểm soát bằng cách chèn gạc mũi hoặc sử dụng thuốc cầm máu. Nhiễm trùng có thể xảy ra nếu không tuân thủ vệ sinh sau phẫu thuật. Hẹp hoặc tắc lại đường thông mới là biến chứng muộn, có thể cần phẫu thuật lại để khắc phục. Các biến chứng hiếm gặp khác bao gồm tổn thương các cấu trúc xung quanh mắt, rò dịch não tủy.

4.2. Hướng Dẫn Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật Tắc Lệ Đạo

Chăm sóc sau phẫu thuật tắc lệ đạo là rất quan trọng. Bệnh nhân cần rửa mũi bằng nước muối sinh lý thường xuyên để giữ cho mũi thông thoáng và ngăn ngừa nhiễm trùng. Sử dụng thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ theo chỉ định của bác sĩ. Tránh xì mũi mạnh trong vài tuần đầu sau phẫu thuật. Tái khám định kỳ theo lịch hẹn để bác sĩ theo dõi và đánh giá kết quả điều trị. Báo cho bác sĩ biết ngay nếu có bất kỳ triệu chứng bất thường nào như chảy máu nhiều, đau nhức dữ dội, hoặc sốt cao.

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phẫu Thuật DCR

Phẫu thuật nội soi mở thông lệ mũi là phương pháp hiệu quả để điều trị tắc ống lệ mũi, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Nghiên cứu thêm về các yếu tố tiên lượng thành công, kỹ thuật phẫu thuật cải tiến, và các phương pháp chăm sóc sau phẫu thuật sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả điều trị. Việc theo dõi dài hạn kết quả phẫu thuật cũng rất quan trọng để đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp này.

5.1. Tổng Kết Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị Tắc Lệ Đạo

Các nghiên cứu gần đây cho thấy phẫu thuật nội soi DCR có tỷ lệ thành công cao trong việc điều trị tắc ống lệ mũi. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như xác định các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật, so sánh hiệu quả của các kỹ thuật phẫu thuật khác nhau, và đánh giá vai trò của các phương pháp hỗ trợ như đặt stent silicone. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt nhất cho từng bệnh nhân.

5.2. Các Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Trong Tương Lai

Trong tương lai, các nghiên cứu có thể tập trung vào việc phát triển các kỹ thuật phẫu thuật dcr ít xâm lấn hơn, sử dụng các vật liệu sinh học để hỗ trợ tái tạo niêm mạc lệ đạo, và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để chẩn đoán và lập kế hoạch phẫu thuật. Nghiên cứu về các phương pháp phòng ngừa tắc ống lệ mũi cũng rất quan trọng. Việc hợp tác giữa các chuyên gia nhãn khoa, tai mũi họng và các nhà khoa học sẽ thúc đẩy sự phát triển của các phương pháp điều trị tắc lệ đạo tiên tiến.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tắc ống lệ mũi (TOLM), hay bệnh lý tắc nghẽn đoạn xa của hệ thống dẫn lưu nước mắt, là nguyên nhân của 30% số trường hợp1 chảy nước mắt, thường gặp ở người trung niên và lớn tuổi. Bệnh ảnh hưởng nhiều đến thị giác, chất lượng cuộc sống, thẩm mỹ và sinh hoạt của người bệnh, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm khi can thiệp phẫu thuật mắt, nhất là các phẫu thuật nội nhãn. TOLM không được điều trị có thể dẫn đến viêm túi lệ cấp tính, u nhày túi lệ, rò lệ đạo, áp-xe túi lệ và mi mắt, viêm tổ chức hốc mắt hoặc nặng hơn là huyết khối xoang hang. Do đó, giải quyết bệnh lý TOLM là yêu cầu điều trị cấp thiết.

Các phẫu thuật lệ đạo sớm nhất trong lịch sử y học hiện đại đã được thực hiện từ thế kỷ 18 với phẫu thuật cắt túi lệ của Woolhouse.2 Năm 1904, Toti giới thiệu phẫu thuật mở thông túi lệ - mũi (MTTLM) đường ngoài nhằm tạo một đường nối trực tiếp từ lệ đạo xuyên qua thành trong túi lệ và xương máng lệ sang khoang mũi với đường tiếp cận qua da và các tổ chức góc trong mắt như cơ vòng mi, dây chằng mi trong và bó mạch góc.2 Kỹ thuật này sau đó được Dupuy-Dutemps và Bourguet nghiên cứu thực hiện.2 Phẫu thuật đường ngoài đã trở nên phổ biến vào thế kỷ 20 và đạt được kết quả lệ đạo thông thoát khá tốt, tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như ảnh hưởng tới chức năng bơm nước mắt, nguy cơ chảy máu, thời gian hồi phục tương đối dài và nguy cơ tạo sẹo xấu vùng mặt. Đến cuối thế kỷ 20, sự ra đời của hệ thống nội soi tạo điều kiện cho phẫu thuật ít xâm lấn phát triển và phẫu thuật nội soi MTTLM qua mũi được McDonogh và Meiring giới thiệu năm 1989.3 Kỹ thuật này được nhiều phẫu thuật viên lệ đạo quan tâm vì đường tiếp cận trực tiếp qua mũi giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật và thời gian hồi phục của người bệnh, tránh sẹo ngoài da và hạn chế ảnh hưởng đến bơm nước mắt.mui TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 Phẫu thuật nội soi ngày càng được hoàn thiện với các phương tiện trợ giúp như khoan xương, các loại laser hỗ trợ, sóng cao tần, siêu âm và các thuốc chống chuyển hóa. Do đó, phương pháp này đã trở thành sự lựa chọn hàng đầu trong điều trị TOLM. Tại Việt Nam, phương pháp phẫu thuật này đã được một số tác giả báo cáo như Nguyễn Hữu Chức(2008),4 Ngô Thị Anh Tài(2005)5 và càng ngày càng được chấp nhận là phương pháp điều trị đầu tay, tương tự với xu hướng của thế giới.

Từ năm 2015, phẫu thuật nội soi MTTLM đã được áp dụng vào điều trị bệnh lý TOLM tại Bệnh viện Mắt Trung ương với hơn 500 trường hợp đã thực hiện. Tuy nhiên đến nay chưa có nghiên cứu nào đánh giá toàn diện kết quả phẫu thuật và các yếu tố liên quan. Do đó, chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật nội soi điều trị tắc ống lệ mũi” với các mục tiêu sau: 1. Đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi điều trị tắc ống lệ mũi tại Bệnh viện Mắt Trung ương.

Phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật.mui TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu lệ đạo và các mốc giải phẫu ứng dụng 1. Giải phẫu lệ đạo Nước mắt từ bề mặt nhãn cầu tới hồ lệ và thoát xuống mũi theo hệ thống lệ đạo gồm: hai điểm lệ, lệ quản trên và dưới, lệ quản chung, túi lệ và ống lệ mũi. Hệ thống lệ đạo bắt đầu ở điểm lệ trên và dưới, là các lỗ hình bầu dục hoặc tròn nằm ở đầu trong bờ mi với đường kính 0,3 mm.

Mỗi điểm lệ nằm trên đỉnh một nhú lệ. Nước mắt đi qua điểm lệ vào lệ quản. Lệ quản có phần đầu ngắn là đoạn đứng với đường kính 0,5 mm, cao 2 mm; sau đó là đoạn ngang dài vuông góc với đoạn đứng, có đường kính 0,5 - 1,0 mm và dài 8 - 10 mm. Lệ quản trên và dưới nhập vào nhau tạo lệ quản chung đi xuyên qua cân lệ trước khi vào túi lệ ở khoảng 5mm dưới giới hạn trên của túi lệ.6 Lỗ mở của lệ quản chung vào túi lệ là một mốc quan trọng trong phẫu thuật nội soi MTTLM để bảo đảm sự thông thoát của lệ đạo.

Van Rosenmüller nằm giữa lệ quản chung và túi lệ có tác dụng ngăn cản dòng dịch trào ngược từ túi lệ vào lệ quản. Tiếp theo lệ quản chung là túi lệ nằm trong máng lệ và được bao bọc bởi cân lệ. Túi lệ cao 10 mm, rộng 4 - 6 mm và được chia thành hai phần: phần đáy nằm phía trên, lên tới 3 - 5 mm trên dây chằng mi trong và phần thân nằm phía dưới. Khi tắc lệ đạo sau túi lệ, túi lệ có thể dãn to hơn.mui TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 Túi lệ Lệ quản trên Điểm lệ trên Điểm lệ dưới Lệ quản dưới Lệ quản chung Ống lệ mũi Hình 1.

Lược đồ hệ thống lệ đạo Nguồn: Gupta (2021)7 Ống lệ mũi là cấu trúc nối tiếp sau túi lệ, có đường kính 3 - 7 mm, đi xuống dưới, ra ngoài và hơi ra sau trong ống lệ mũi xương và tận hết ở ngách mũi dưới. Ống lệ mũi gồm 2 phần: phần trên nằm trong xương có độ dài 12 mm và phần dưới nằm trong niêm mạc dài 5 mm. Đầu trên của ống có hình bầu dục hơi dẹt với đường kính 6mm. Phần ống lệ mũi xương được tạo bởi xương hàm trên ở phía ngoài, xương lệ và xương cuốn mũi dưới ở phía trong.

Ống này có hình hơi dẹt, chiều ngang trung bình 4,6 mm và chiều trước sau dầy hơn một chút. Ống lệ mũi xương có đường kính không đều với một số chỗ hẹp có thể có vai trò bệnh sinh trong TOLM nguyên phát.8 Phần niêm mạc mở ra ở thành ngoài của ngách mũi dưới và được phủ bởi một nếp niêm mạc mũi được gọi là van Hasner. Đây là van một chiều có tác dụng ngăn cản khí và vi khuẩn từ mũi vào lệ đạo.mui TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Ống lệ mũi xương Ống lệ mũi niêm mạc Hình 1. Lược đồ ống lệ mũi xương và niêm mạc Nguồn: Gupta (2021)7 Phần dưới máng lệ và ống lệ mũi ở nữ hẹp hơn nam giới, có thể dẫn đến hiện tượng nữ giới chiếm ưu thế trong bệnh TOLM nguyên phát.

Mặt trong ống lệ mũi được lót bằng biểu mô trụ có lông, tương tự túi lệ. Các vi nhung mao trên bề mặt biểu mô này giúp hấp thu nước mắt. Đám rối tĩnh mạch hang kết nối với tổ chức mạch máu của cuốn mũi dưới tương đối giống ở túi lệ nhưng phát triển hơn nhiều, làm cho thành ống lệ mũi phía dưới dày lên và lòng ống có dạng phễu.9 Túi lệ, hồ lệ và vùng da xung quanh được chi phối bởi thần kinh mũi mi. Lệ đạo được cấp máu bởi động mạch mi trên và dưới, được phân nhánh từ động mạch mắt.

Phần trên lệ đạo còn được cấp máu bởi động mạch góc, động mạch mặt và động mạch dưới ròng rọc; phần dưới được cấp máu bởi nhánh mũi của động mạch bướm khẩu cái. Phần trên lệ đạo dẫn lưu máu vào tĩnh mạch góc và tĩnh mạch dưới hốc mắt, còn phần dưới dẫn lưu vào tĩnh mạch mũi.mui TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các mốc giải phẫu ứng dụng 1. Giải phẫu máng lệ Máng lệ có ranh giới là mào lệ trước nằm trên ngành trán xương hàm trên và mào lệ sau nằm trên xương lệ; nơi tiếp giáp hai xương là khớp lệ - hàm trên.

Nghiên cứu trên người Việt Nam cho thấy kích thước trung bình của máng lệ là 11,4 x 4,7 mm ở nam giới và 10,3 x 4,3 mm ở nữ giới. Máng lệ trái ở sọ người Nguồn: Shams và cộng sự (2015)10 Máng lệ nông và dày hơn về phía trên, nơi xương hàm trên chiếm ưu thế và tận hết ở khớp trán - hàm trên và trán - lệ. Nghiên cứu chụp cắt lớp vi tính ở người Châu Á của Woo và cộng sự11 năm 2011 báo cáo ngành trán xương hàm trên chiếm 79% ở phần trên, 69% ở phần giữa và 62,4% ở phần dưới máng lệ với độ dày trung bình lần lượt là 3,3; 2,6 và 2 mm. Chiều cao xương mũi có tương quan nghịch với độ dày máng lệ,11 do đó phẫu thuật nội soi (Luan.mui TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 MTTLM ở người châu Á có gốc mũi thấp thường khó hơn và cần tác dụng lực lớn hoặc sử dụng mũi khoan để mở xương ở phần trên máng lệ.

Các mốc giải phẫu Hốc mũi được chia thành hai khoang có hình tam giác được phân cách bởi vách mũi giữa, phía trước mở ra lỗ mũi trước, phía sau mở vào hầu mũi. Thành ngoài mũi có cấu trúc phức tạp bao gồm các gờ, các cuốn mũi và ngách mũi. Lược đồ các mốc giải phẫu trên thành ngoài mũi Nguồn: Shams và cộng sự (2015)10 Những mốc giải phẫu bề mặt chính được ứng dụng trong phẫu thuật nội soi MTTLM là cổ cuốn mũi giữa (axilla of the middle turbinate), đường hàm trên (maxillary line), mỏm móc (uncinate process) và xoang sàng trước trong đê mũi (agger nasi air cells). Các mốc này định hướng rất tốt về liên quan của các cấu trúc cơ bản mặc dù không phải luôn hằng định.mui TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Cổ cuốn mũi giữa Mỏm móc Cuốn mũi giữa Đường hàm trên Hình 1.

Hình ảnh nội soi của hốc mũi trái bình thường Nguồn: Cohen và Burkat (2019)13 a. Liên quan của cuốn mũi giữa với máng lệ Cổ cuốn mũi giữa là điểm trước nhất của nơi cuốn mũi bám vào ngành trán xương hàm trên ở thành ngoài mũi.14 Đây là một mốc giải phẫu bề mặt quan trọng và tương đối hằng định để ước lượng vị trí máng lệ nằm liền kề mốc này. Trong một nghiên cứu trên xác, Kim và cộng sự (2012)15 ghi nhận vị trí túi lệ so với cổ cuốn mũi giữa như sau: 64% nằm phía sau, 28% nằm trùng và chỉ 8% trường hợp nằm phía trước. Tương tự, khi nghiên cứu hình ảnh chụp cắt lớp vi tính, Fayet và cộng sự (2005)16 thấy khớp lệ - hàm trên luôn nằm sau và phần lớn túi lệ nằm trên so với cổ cuốn mũi giữa.

Một số tác giả cũng cho rằng túi lệ thường nằm tương ứng hoặc sau cổ cuốn mũi giữa và trong phẫu thuật nội soi có thể cần cắt phần trước cuốn mũi để tiếp cận toàn bộ túi lệ.mui TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.