Chương 1 MOT SO VAN DE CHUNG VÀ QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUẬT VE ĐỊNH TOI DANH VA QUYÉT ĐỊNH HÌNH PHAT DOI VỚI CÁC TOI PHAM XÂM HAI TINH DỤC NGƯỜI DƯỚI 16 TUOI 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và cơ sở pháp lý của định tội danh đối với các tội phạm xâm hai tình dục người dưới 16 tuổi 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa cua việc định tột danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi 1. Khái niệm định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi Theo quy định tại Điều 1 Luật Trẻ em năm 2016 thì: “7zé em là người dưới 16 tuổi”.
Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác trẻ em dé bảo đảm thực hiện tốt nhất các quyền của trẻ em, tạo cơ hội cho trẻ em được phát triển toàn diện, bình đăng về thé chất, trí tuệ và tinh than, dé trẻ em trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước; đồng thời bảo vệ trẻ em khỏi những hành vi xâm hai về tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm đặc biệt là các hành vi xâm hại về tình dục đang được xã hội quan tâm trong giai đoạn hiện nay. Dé phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi xâm phạm nêu trên, BLHS năm 2015 đã quy định về các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi. Dựa trên các quy định đó mà Toà án xác định tội phạm tương ứng với hành vi mà người phạm tội thực hiện đối với người dưới 16 tuổi, từ đó quyết định hình phạt tương xứng với hành vi phạm tội. Do đó, có thé thay việc định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi là hoạt động có ý nghĩa quan trọng, là tiền đề cho việc thực hiện các hoạt động khác của áp dụng pháp luật hình sự.
Dé làm rõ khái niệm định tội danh đối với các tội phạm xâm hai tình dục người dưới 16 tuôi, trước hêt cân nghiên cứu khái niệm định tội danh. Dinh tội danh là hoạt động thực tiễn mà chủ thé tiến hành là các cơ quan có thâm quyền tiến hành tổ tụng, trong đó có Tòa án thực hiện trong hoạt động áp dụng pháp luật hình sự. Hiện nay, khái niệm định tội danh trong khoa học luật hình sự có nhiều quan điểm và cách hiểu khác nhau. Lê Cảm: Định tội danh là quá trình nhận thức lý luận có tính logic, là dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiễn hành trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự dé xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do luật hình sự quy định, nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thê hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật [7, tr.TS Võ Khánh Vinh thì: Dinh tội danh là một hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nhằm đi tới chân lý khách quan trên cơ sở xác định đúng đắn, đầy đủ các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội được thực hiện, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định cấu thành tội phạm tương ứng và mối liên hệ tương đồng giữa các dấu hiệu của câu thành tội phạm với các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội bằng các phương pháp và thông qua các giai đoạn nhất định [66, tr.
TS Dương Tuyết Miên định nghĩa: Dinh tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiễn hành tố tụng (Cơ quan điêu tra, Viện kiêm sát, Tòa án) và một sô cơ quan 10 khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội hay không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của Bộ luật Hình sự hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện [30, tr. Mỗi tác giả đều có những cách định nghĩa khác nhau về định tội danh, tuy nhiên trong các định nghĩa nêu trên đều có điểm chung thống nhất về định tội danh là hoạt động nhận thức có tính tư duy, logic chặt chẽ của những người tiễn hành tố tụng, được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự. Trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ đó, chủ thé định tội danh xác định sự phù hợp giữa các tình tiết thuộc về hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện trên thực tế với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm của một tội phạm cụ thể được quy định trong BLHS nhằm tìm ra tội danh cho hành vi đó. Dé định tội danh, chủ thé thực hiện phải căn cứ vào cau thành tội phạm cơ bản được quy định cụ thể trong Điều luật của BLHS.
Tuy có quan điểm thống nhất, nhưng các khái niệm trên đều chưa khái quát về các nội dung tiễn hành của hoạt động định tội danh cũng như cụ thé hoá ban chat của hoạt động này. Do đó, có thé đưa ra khái niệm định tội danh như sau: Dinh tội danh là hoạt động của thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự do các cơ quan có thẩm quyên tiền hành to tụng tiễn hành trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được, xác định sự phù hop giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm tương ứng do Bộ luật Hình sự quy định từ đó xác định chủ thể thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã phạm tội gì, theo điều luật nào cua Bộ luật Hình sự. Như vậy, trên cơ sở các quy định của BLHS cũng như văn bản giải thích luật tương ứng về tội phạm cụ thể cũng như nhóm tội cụ thể, chủ thé 11 định tội danh sẽ xem xét, đánh giá một hành vi đã thực hiện trên thực tẾ có thoả mãn các dấu hiệu của tội phạm nào được quy định trong BLHS rồi trên cơ sở đó mới xác định vấn đề trách nhiệm hình sự tương ứng của người phạm tội. Do đó, về bản chất, định tội danh chính là quá trình xác định hành vi đã thực hiện trên thực tế có tội không và nếu có tội thì là tội gì, theo điều luật nào của BLHS.
Về các tội xâm hại tình dục người dưới l6 tuổi, đây là một nhóm tội phạm được quy định cụ thể, bao gồm: Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi tại Điều 142 BLHS, Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi tại Điều 144 BLHS, Tội giao cầu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuôi đến dưới 16 tuôi tại Điều 145 BLHS, Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi tại Điều 146 BLHS, Tội sử dụng người dưới 16 tuôi vào mục đích khiêu dâm tại Điều 147 BLHS. Như vậy, có thể hiểu các tội phạm xâm hai tình dục người dưới 16 tuổi là các hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong BLHS; xâm hại đến quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự và sự phát triển bình thường về thê chat và tinh than của người dưới 16 tudi; bao gồm các tội Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142 BLHS), Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tudi (Điều 144 BLHS), Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (Điều 145 BLHS), Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi (Điều 146 BLHS), Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm (Điều 147 BLHS). Từ phân tích trên, có thé đưa ra khái niệm định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới l6 tuổi như sau: Định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi là hoạt động thực tiễn của các CƠ quan CÓ thẩm quyền tiễn hành to tụng; được tiễn hành trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được dé xác định sự phù hợp giữa hành vì xâm hại 12 tình dục người dưới 16 tuổi đã xảy ra với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm của các tội xâm hại đến danh du, nhân phẩm và sự phát triển bình thường về thé chất và tâm sinh lý của người dưới 16 tuổi được quy định trong BLHS; làm tiền dé cho việc giải quyết các vấn dé liên quan đến trách nhiệm hình sự của chủ thể thực hiện hành vi phạm tdi. Đặc điểm của định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình duc người dưới 16 tuổi Từ khái niệm định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người đưới 16 tuổi, có thé nhận thấy hoạt động này có các đặc điểm sau đây: Thứ nhất, chủ thé định tội danh đối với các tội phạm xâm hai tình dục người dưới 16 tuổi có thể là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án cũng như một số cơ quan có thâm quyền khác theo quy định của bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS).
Trong giai đoạn điều tra, truy tố, việc thực hiện định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi được thực hiện bởi Viện kiêm sát nhân dân, Cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Đến giai đoạn xét xử, hoạt động này lại được chuyên giao cho chủ thé khác đó là TAND. Đặc biệt, đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tudi thi người tiễn hành định tội danh phải là người có kiến thức chuyên môn, được đào tạo và am hiểu tâm sinh lý của người dưới 16 tuổi, cũng như người nhà của nạn nhân để có cái nhìn khách quan, toàn diện về vụ án, từ đó nâng cao hiệu quả của hoạt động định tội danh đối với hành vi phạm tội. Thứ hai, định tội danh đối với các tội phạm xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi là việc định tội danh đối với một nhóm tội phạm được quy định trong BLHS năm 2015.