Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI ĐÁNH BẠC THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định tội đánh bạc trong luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm tội đánh bạc trong luật hình sự Việt Nam Tội phạm là hiện tượng tiêu cực trong xã hội, tội phạm "xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước và pháp luật, cũng như khi xã hội phân chia thành giai cấp đối kháng" [5, tr 287]. Vì vậy, để bảo vệ đặc quyền của của giai cấp thống trị, Nhà nước đã quy định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm và áp dụng trách nhiệm hình sự đối với những người nào thực hiện các hành vi đó.
Do đó, tội phạm mang bản chất là một hiện tượng có tính chất pháp lý. Với thuộc tính là hiện tượng mang tính xã hội - pháp lý, tội phạm luôn chứa đựng đặc tính chống lại Nhà nước, chống đối lại xã hội, làm ảnh hưởng tiêu cực tới lợi ích chung của cộng đồng, xâm phạm tới quyền, tự do, các lợi ích hợp pháp của con người, xâm phạm tới trật tự an toàn xã hội. Tội phạm có nguồn gốc xã hội, tồn tại và phát triển cùng với lịch sử tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Cho nên, tội phạm mang tính lịch sử.
Nhìn nhận và đánh giá về tội phạm, nhà luật học Larry J.Siegel đã đưa ra khái niệm tội phạm như sau: Tội phạm là một hành vi vi phạm các nguyên tắc xã hội được giải thích và quy định trong một đạo luật hình sự do những người nắm giữ quyền lực chính trị và xã hội tạo ra. Những cá nhân vi phạm các nguyên tắc này là đối tượng sẽ bị trừng phạt bởi các cơ quan có thẩm quyền. Nghiên cứu khái niệm tội phạm dưới góc độ khoa học luật hình sự cho thấy khái niệm tội phạm được các nhà luật học trong và ngoài nước nghiên cứu rất kỹ, nhiều quốc gia đã đưa vào Bộ luật hình sự định nghĩa lập pháp của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khái niệm này như: Trung Quốc, Liên Bang Nga, Thụy Điển, v. Khái niệm tội phạm là một trong những vấn đề quan trọng nhất của luật hình sự.
Chế định tội phạm là chế định trung tâm thể hiện rõ nét bản chất giai cấp, các đặc điểm chính trị, xã hội cũng như pháp lý của luật hình sự mỗi nước.Vì vậy, nghiên cứu khái niệm tội phạm luôn luôn là chủ đề nóng hổi trong khoa học pháp lý hình sự trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng [17, tr157-158]. Nghiên cứu Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009), nhà làm luật nước ta đã ghi nhận định nghĩa tội phạm tại Điều 8 như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [31, Điều 8]. Tuy nhiên, khái niệm tội phạm trong định nghĩa lập pháp được các nhà làm luật nước ta ghi nhận trong Bộ luật hình sự hiện hành mới bao gồm bốn dấu hiệu (đặc điểm) cơ bản, mà theo GS.TSKH Lê Văn Cảm, khái niệm này còn thiếu một dấu hiệu (đặc điểm) cơ bản là tội phạm do người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện. Đặc điểm này cùng với các đặc điểm (dấu hiệu) cơ bản của tội phạm đã được các nhà làm luật nước ta ghi nhận mới thể hiện được đầy đủ cả ba bình diện tương ứng với năm dấu hiệu (đặc điểm) cơ bản của tội phạm đó là:1) Bình diện khách quan (nội dung) - tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội (1); 2) Bình diện pháp lý (hình thức) - tội phạm là 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành vi trái pháp luật hình sự (2) và ; 3) Bình diện chủ quan - tội phạm là hành vi do người có năng lực trách nhiệm hình sự (3) và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự (4) thực hiện một cách có lỗi (5) [5, tr 289].
Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn chúng tôi hoàn toàn tán thành với quan điểm này. Về khái niệm tội phạm cụ thể - Tội đánh bạc là sự cụ thể hóa khái niệm tội phạm (chung), hiện nay trong khoa học luật hình sự nước ta còn nhiều quan điểm khác nhau, cụ thể: Có tác giả cho rằng: “Đánh bạc là tham gia trò chơi có được thua bằng tiền hoặc tài sản dưới bất kỳ hình thức nào”[26, tr176]. Quan điểm này chỉ mới nêu định nghĩa hành vi đánh bạc chứ chưa làm rõ khái niệm tội đánh bạc, hơn nữa hành vi phạm tội khác tội phạm vì khái niệm tội phạm đòi hỏi phải đầy đủ như khái niệm quy định tại Điều 8 Bộ luật hình sự hiện hành. Quan điểm khác lại cho rằng :“Đánh bạc được hiểu là nhiều người (ít nhất hai người trở lên) cùng tham gia thực hiện hành vi được thua bằng tiền hay hiện vật dưới bất kỳ hình thức nào [16, tr 295].
Quan điểm này nhìn nhận khái niệm tội đánh bạc ở góc độ chung chung, chưa nêu bật và đầy đủ được những dấu hiệu đặc trưng của tội phạm. Có quan điểm, quan niệm: Đánh bạc là được thua bằng tiền hay lợi ích khác trên cơ sở một kết quả không hiển nhiên hoặc một biến cố sẽ xảy ra trong tương lai. Thông thường, các kết quả hay biến cố nói trên sẽ biết được rõ ràng, trong thời gian ngắn. Ngoài ra, đánh bạc cũng được hiểu khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh văn hóa, lịch sử” [15].
Qua cách nhìn nhận như trên thì quan điểm, quan niệm này cũng chỉ dừng lại việc định nghĩa khái niệm hành vi đánh bạc dưới góc độ văn hóa – xã hội mà chưa nêu được cụ thể những dấu hiệu tương ứng và đầy đủ về tội đánh bạc. Gần đây, quan điểm khác lại cho rằng: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đánh bạc là (hành vi) tham gia vào trò chơi được tổ chức bất hợp pháp mà sự được (hoặc thua) kèm theo việc được (hoặc mất) lợi ích vật chất đáng kể (tiền, hiện vật hoặc các hình thức tài sản khác). Đánh bạc là hành vi nguy hiểm cho xã hội, không chỉ ảnh hưởng xấu đến gia đình và cá nhân người chơi mà còn có thể là nguyên nhân của tệ nạn xã hội và tội phạm khác [46, tr 227]. Chúng tôi cho rằng quan điểm này có ưu điểm là đã nêu bật được khách thể của tội phạm xâm phạm đến, nhưng vẫn chưa nêu cụ thể hành vi phạm tội và dấu hiệu chủ thể của tội phạm này.
Tóm lại, dưới góc độ khoa học luật hình sự, khái niệm tội đánh bạc cần thể hiện được đầy đủ cả ba bình diện tương ứng với năm đặc điểm (dấu hiệu) tương ứng cơ bản của tội phạm như đã nêu trên. Do đó khái niệm tội phạm này được định nghĩa như sau: Tội đánh bạc là hành vi tham gia trò chơi trái phép dưới bất kỳ hình thức nào được thua bằng tiền hay hiện vật từ hai triệu đồng trở lên, hoặc dưới hai triệu đồng nhưng đã bị kết án về tội này hoặc tội tổ chức đánh bạc và gá bạc, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp,xâm phạm đến trật tự, an toàn công cộng. Từ khái niệm trên, có thể chỉ ra các đặc điểm cơ bản của tội đánh bạc như sau: Một là, tội đánh bạc là hành vi tham gia các trò chơi được thua bằng tiền hay hiện vật từ hai triệu đồng trở lên dưới nhiều hình thức khác nhau một cách trái pháp luật, gây thiệt hại cho trật tự an toàn công cộng, hoặc dưới hai triệu đồng nhưng đã bị kết án về tội này hoặc tội tổ chức đánh bạc và gá bạc, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Hai là, tội đánh bạc do người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi với 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình thức lỗi cố ý trực tiếp. Người thực hiện tội đánh bạc trái phép không có mục đích chống chính quyền nhân dân. Ba là, tội đánh bạc nằm trong nhóm tội xâm phạm trật tự công cộng, do đó xâm phạm đến trật tự công cộng. Trật tự công cộng là một trong những tiêu chí để đánh giá sự ổn định, phát triển, văn minh, dân chủ của một quốc gia.
Để có trật tự công cộng - một trạng thái xã hội lành mạnh, có tổ chức, có kỷ luật và ổn định đòi hỏi Nhà nước, các cơ quan, tổ chức và mọi công dân trong xã hội đều phải có trách nhiệm xây dựng, thực hiện và bảo vệ các quy tắc của trật tự sinh hoạt chung trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Đi ngược lại điều này là xâm phạm đến trật tự công cộng và sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam nếu sự vi phạm đó có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm. Ý nghĩa của việc quy định tội đánh bạc trong luật hình sự Việt Nam Từ việc quy định tội đánh bạc trong luật hình sự Việt Nam có ý nghĩa quan trọng dưới các góc độ chính sau đây: Một là, dưới góc độ chính trị - pháp lý: Góp phần cụ thể hóa chính sách hình sự của Nhà nước ta đối với việc bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội; bảo đảm sự hoạt động bình thường và ổn định của xã hội. Bên cạnh đó còn thúc đẩy xây dựng xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
Việc quy định tội đánh bạc trong luật hình sự Việt Nam là cơ sở để đấu tranh kiên quyết, xử lý nghiêm minh, triệt để, đúng pháp luật các hành vi xâm phạm tới trật tự, an toàn công cộng ở các mức độ khác nhau và bảo đảm tính thống nhất của pháp chế xã hội chủ nghĩa, tính thượng tôn pháp luật của Nhà nước pháp quyền.