Nghiên Cứu Tình Trạng Suy Dinh Dưỡng Và Biến Chứng Sau Phẫu Thuật Ung Thư Đường Tiêu Hóa

Chuyên khảo phân tích Đánh giá kiến thức thái độ của điều dưỡng và hộ sinh về quy trình quản lý bảo quản và thực hiện, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài Thu
• Người hướng dẫn: TS. Lâm Việt Trung
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Trạng Suy Dinh Dưỡng Và Các Biến Chứng Sớm Sau Phẫu Thuật Ung Thư Đường Tiêu Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1.2. DANH MỤC BẢNG
• 1.3. DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.5.1. BỆNH UNG THƯ ĐƯỜNG TIÊU HÓA
• 1.5.2. PHẪU THUẬT UNG THƯ ĐƯỜNG TIÊU HÓA
• 1.5.3. SUY DINH DƯỠNG VÀ BỆNH UNG THƯ
• 1.5.4. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG
• 1.5.5. LIÊN QUAN GIỮA SUY DINH DƯỠNG VÀ PHẪU THUẬT UNG THƯ TIÊU HÓA
• 1.5.6. HỌC THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.6.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.3. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 1.6.4. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.6.5. ĐẶC ĐIỂM NGƯỜI BỆNH
• 1.7. KẾT QUẢ TRONG VÀ SAU MỔ
• 1.8. BIẾN CHỨNG SỚM SAU MỔ
• 1.8.1. MỐI LIÊN QUAN GIỮA TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG TRƯỚC MỔ THEO SGA VÀ BIẾN CHỨNG SỚM SAU MỔ
• 1.8.2. ĐẶC ĐIỂM NGƯỜI BỆNH
• 1.8.3. KẾT QUẢ TRONG VÀ SAU MỔ
• 1.8.4. BIẾN CHỨNG SỚM SAU MỔ
• 1.8.5. MỐI LIÊN QUAN GIỮA TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG TRƯỚC MỔ THEO SGA VÀ BIẾN CHỨNG SỚM SAU MỔ
• 1.9. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Suy Dinh Dưỡng Sau Phẫu Thuật Ung Thư

Suy dinh dưỡng (SDD) là một vấn đề y tế quan trọng, đặc biệt sau phẫu thuật ung thư đường tiêu hóa (UTĐTH). Tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả điều trị, kéo dài thời gian nằm viện và tăng gánh nặng kinh tế cho bệnh nhân. Bệnh nhân UTĐTH có tỷ lệ SDD cao, dao động từ 43,3% đến 77,2%. Hội chứng suy mòn, chán ăn và tắc nghẽn cơ học đường tiêu hóa làm tình trạng dinh dưỡng trở nên tồi tệ hơn. Phẫu thuật và biến chứng hậu phẫu cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng này. Do đó, nghiên cứu về mối liên quan giữa tình trạng dinh dưỡng và kết quả phẫu thuật UTĐTH là rất cần thiết. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng trước mổ có nhiều cách tiếp cận, mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng. Phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan SGA (Subjective Global Assessment) được sử dụng rộng rãi vì tính ứng dụng và giá trị cao trong nghiên cứu.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Dinh Dưỡng Cho Bệnh Nhân Ung Thư

Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe và khả năng phục hồi của bệnh nhân ung thư. Tình trạng dinh dưỡng tốt giúp bệnh nhân chống chọi với các tác dụng phụ của điều trị, tăng cường hệ miễn dịch và cải thiện chất lượng cuộc sống. Theo nghiên cứu, bệnh nhân được hỗ trợ dinh dưỡng đầy đủ có thời gian nằm viện ngắn hơn và ít gặp biến chứng hơn. Việc hỗ trợ dinh dưỡng sau phẫu thuật là yếu tố then chốt để bệnh nhân hồi phục nhanh chóng.

1.2. Các Phương Pháp Đánh Giá Tình Trạng Dinh Dưỡng Hiện Nay

Hiện nay, có nhiều phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng, từ đơn giản đến phức tạp. Các phương pháp phổ biến bao gồm đánh giá cân nặng, chiều cao, chỉ số khối cơ thể (BMI), đo chu vi vòng cánh tay, và xét nghiệm máu để đánh giá nồng độ albumin, prealbumin. Phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan SGA được đánh giá cao vì tính thực tiễn và khả năng dự đoán kết quả điều trị.

II. Thách Thức Suy Dinh Dưỡng Sau Phẫu Thuật Ung Thư Tiêu Hóa

Phẫu thuật ung thư đường tiêu hóa gây ra nhiều thách thức về dinh dưỡng cho bệnh nhân. Quá trình phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng. Các biến chứng sau phẫu thuật, như nhiễm trùng, rò miệng nối, cũng làm tăng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Tình trạng suy dinh dưỡng sau phẫu thuật có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm chậm lành vết thương, tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian nằm viện và tăng tỷ lệ tử vong. Do đó, việc phòng ngừa và điều trị SDD sau phẫu thuật là rất quan trọng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Phẫu Thuật Đến Khả Năng Dinh Dưỡng

Phẫu thuật UTĐTH có thể gây ra nhiều ảnh hưởng đến khả năng dinh dưỡng của bệnh nhân. Cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ cơ quan tiêu hóa có thể làm giảm khả năng tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng. Các tác dụng phụ của phẫu thuật, như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, cũng làm giảm lượng thức ăn mà bệnh nhân có thể ăn vào. Việc chẩn đoán suy dinh dưỡng sớm là rất quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Biến Chứng Sau Phẫu Thuật Làm Tăng Nhu Cầu Dinh Dưỡng

Các biến chứng sau phẫu thuật, như nhiễm trùng, rò miệng nối, có thể làm tăng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Cơ thể cần nhiều năng lượng và protein hơn để chống lại nhiễm trùng và lành vết thương. Nếu không được cung cấp đủ dinh dưỡng, bệnh nhân có thể bị suy dinh dưỡng nặng, làm chậm quá trình phục hồi và tăng nguy cơ tử vong. Việc điều trị suy dinh dưỡng cần được thực hiện một cách toàn diện, bao gồm cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất.

2.3. Sụt Cân Và Mất Cơ Sau Phẫu Thuật Vấn Đề Cần Quan Tâm

Sụt cân và mất cơ là những vấn đề thường gặp sau phẫu thuật ung thư đường tiêu hóa. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động tiêu cực đến tinh thần của bệnh nhân. Việc hồi phục sau phẫu thuật ung thư đòi hỏi một chế độ dinh dưỡng hợp lý và chương trình tập luyện phù hợp để duy trì khối lượng cơ và cải thiện sức mạnh.

III. Cách Đánh Giá Tình Trạng Suy Dinh Dưỡng Sau Phẫu Thuật

Đánh giá tình trạng dinh dưỡng là bước quan trọng để xác định bệnh nhân có nguy cơ hoặc đang bị suy dinh dưỡng. Có nhiều phương pháp đánh giá khác nhau, từ đơn giản đến phức tạp. Các phương pháp đơn giản bao gồm đánh giá cân nặng, chiều cao, chỉ số khối cơ thể (BMI), đo chu vi vòng cánh tay. Các phương pháp phức tạp hơn bao gồm xét nghiệm máu để đánh giá nồng độ albumin, prealbumin, transferrin, và đánh giá tổng thể chủ quan (SGA). Việc lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp phụ thuộc vào điều kiện và nguồn lực của từng cơ sở y tế.

3.1. Sử Dụng Chỉ Số BMI Để Đánh Giá Tình Trạng Dinh Dưỡng

Chỉ số khối cơ thể (BMI) là một công cụ đơn giản và dễ sử dụng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng. BMI được tính bằng cách chia cân nặng (kg) cho bình phương chiều cao (m). Tuy nhiên, BMI có một số hạn chế, đặc biệt đối với bệnh nhân ung thư, vì nó không phân biệt được giữa khối lượng cơ và khối lượng mỡ. Tiêu chuẩn đánh giá suy dinh dưỡng cần được áp dụng một cách linh hoạt, kết hợp với các yếu tố khác.

3.2. Đánh Giá Tổng Thể Chủ Quan SGA Phương Pháp Toàn Diện

Đánh giá tổng thể chủ quan (SGA) là một phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng toàn diện, dựa trên thông tin về tiền sử bệnh, khám thực thể và đánh giá chủ quan của bệnh nhân. SGA được đánh giá cao vì tính thực tiễn và khả năng dự đoán kết quả điều trị. SGA giúp xác định bệnh nhân có nguy cơ suy dinh dưỡng sau phẫu thuật ung thư và cần được can thiệp dinh dưỡng.

3.3. Xét Nghiệm Máu Đánh Giá Các Chỉ Số Dinh Dưỡng Quan Trọng

Xét nghiệm máu có thể cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân. Các chỉ số dinh dưỡng thường được đánh giá bao gồm albumin, prealbumin, transferrin. Nồng độ albumin thấp có thể là dấu hiệu của suy dinh dưỡng mạn tính, trong khi nồng độ prealbumin thấp có thể là dấu hiệu của suy dinh dưỡng cấp tính. Việc theo dõi các chỉ số này giúp đánh giá hiệu quả của hỗ trợ dinh dưỡng.

IV. Phương Pháp Hỗ Trợ Dinh Dưỡng Sau Phẫu Thuật Ung Thư

Hỗ trợ dinh dưỡng là một phần quan trọng trong quá trình điều trị ung thư đường tiêu hóa. Mục tiêu của hỗ trợ dinh dưỡng là cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, duy trì khối lượng cơ và cải thiện chất lượng cuộc sống. Có nhiều phương pháp hỗ trợ dinh dưỡng khác nhau, bao gồm dinh dưỡng đường miệng, dinh dưỡng qua ống thông và dinh dưỡng tĩnh mạch. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào tình trạng của bệnh nhân và khả năng dung nạp thức ăn.

4.1. Chế Độ Ăn Uống Cho Bệnh Nhân Ung Thư Đường Tiêu Hóa

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa. Bệnh nhân nên ăn các loại thực phẩm giàu protein, vitamin và khoáng chất. Nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày để dễ tiêu hóa và hấp thu. Tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo bão hòa. Chế độ ăn cho bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa cần được cá nhân hóa, dựa trên tình trạng bệnh và khả năng dung nạp thức ăn.

4.2. Dinh Dưỡng Đường Ruột Giải Pháp Hữu Hiệu Khi Khó Ăn Uống

Dinh dưỡng đường ruột là phương pháp cung cấp dinh dưỡng qua ống thông, được đặt vào dạ dày hoặc ruột non. Phương pháp này được sử dụng khi bệnh nhân không thể ăn uống đủ qua đường miệng. Dinh dưỡng đường ruột giúp cung cấp đủ năng lượng và protein cho cơ thể, duy trì khối lượng cơ và cải thiện tình trạng dinh dưỡng. Dinh dưỡng đường ruột cần được thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.

4.3. Dinh Dưỡng Tĩnh Mạch Khi Đường Ruột Không Thể Sử Dụng

Dinh dưỡng tĩnh mạch là phương pháp cung cấp dinh dưỡng trực tiếp vào máu, thông qua đường truyền tĩnh mạch. Phương pháp này được sử dụng khi bệnh nhân không thể sử dụng đường ruột để hấp thu dinh dưỡng. Dinh dưỡng tĩnh mạch giúp cung cấp đủ năng lượng và protein cho cơ thể, duy trì sự sống và cải thiện tình trạng dinh dưỡng. Dinh dưỡng tĩnh mạch cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ và điều dưỡng.

V. Nghiên Cứu Về Suy Dinh Dưỡng Và Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Hoài Thu (2021) về tình trạng suy dinh dưỡng và các biến chứng sớm sau phẫu thuật ung thư đường tiêu hóa tại Bệnh viện Chợ Rẫy cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng trước mổ ở bệnh nhân UTĐTH là khá cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có mối liên quan giữa tình trạng suy dinh dưỡng trước mổ và tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật. Bệnh nhân suy dinh dưỡng có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn so với bệnh nhân có tình trạng dinh dưỡng tốt. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá và can thiệp dinh dưỡng trước mổ để giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện kết quả điều trị.

5.1. Tỷ Lệ Suy Dinh Dưỡng Trước Mổ Ở Bệnh Nhân Ung Thư

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng trước mổ ở bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa là đáng báo động. Điều này cho thấy cần có các biện pháp tầm soát và can thiệp dinh dưỡng sớm để cải thiện tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân trước khi phẫu thuật. Tầm soát suy dinh dưỡng nên được thực hiện thường quy cho tất cả bệnh nhân ung thư.

5.2. Mối Liên Quan Giữa Suy Dinh Dưỡng Và Biến Chứng Sau Mổ

Nghiên cứu khẳng định mối liên quan chặt chẽ giữa tình trạng suy dinh dưỡng trước mổ và nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật. Bệnh nhân suy dinh dưỡng có nguy cơ cao hơn gặp các biến chứng như nhiễm trùng, rò miệng nối, chậm lành vết thương. Biến chứng sau phẫu thuật ung thư có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình phục hồi của bệnh nhân.

5.3. Đánh Giá SGA Và Nguy Cơ Biến Chứng Hậu Phẫu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan (SGA) để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân. Kết quả cho thấy SGA là một công cụ hữu ích để dự đoán nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật. Bệnh nhân được đánh giá là suy dinh dưỡng theo SGA có nguy cơ cao hơn gặp biến chứng sau mổ. Phác đồ điều trị suy dinh dưỡng sau phẫu thuật cần được xây dựng dựa trên đánh giá SGA.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Suy Dinh Dưỡng

Suy dinh dưỡng là một vấn đề nghiêm trọng ở bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa, đặc biệt là sau phẫu thuật. Việc đánh giá và can thiệp dinh dưỡng sớm là rất quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện kết quả điều trị. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp đánh giá dinh dưỡng chính xác và hiệu quả hơn, cũng như các biện pháp can thiệp dinh dưỡng cá nhân hóa để đáp ứng nhu cầu của từng bệnh nhân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia dinh dưỡng, bác sĩ phẫu thuật và các chuyên gia y tế khác để đảm bảo bệnh nhân nhận được sự chăm sóc dinh dưỡng tốt nhất.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Chăm Sóc Dinh Dưỡng Đa Chuyên Khoa

Chăm sóc dinh dưỡng đa chuyên khoa là yếu tố then chốt để cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa. Sự phối hợp giữa các chuyên gia dinh dưỡng, bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ ung bướu và các chuyên gia y tế khác giúp đảm bảo bệnh nhân nhận được sự chăm sóc toàn diện và cá nhân hóa. Tư vấn dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư cần được thực hiện thường xuyên và liên tục.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Dinh Dưỡng Cho Bệnh Nhân Ung Thư

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp đánh giá dinh dưỡng chính xác và hiệu quả hơn, cũng như các biện pháp can thiệp dinh dưỡng cá nhân hóa để đáp ứng nhu cầu của từng bệnh nhân. Cần có thêm các nghiên cứu về vai trò của các chất dinh dưỡng đặc biệt, như protein, vitamin D, omega-3, trong việc cải thiện kết quả điều trị ung thư. Liệu pháp miễn dịch và dinh dưỡng cũng là một lĩnh vực đầy hứa hẹn.

6.3. Ứng Dụng Thực Tiễn Các Kết Quả Nghiên Cứu Về Dinh Dưỡng

Các kết quả nghiên cứu về dinh dưỡng cần được ứng dụng vào thực tiễn lâm sàng để cải thiện chất lượng chăm sóc cho bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa. Các cơ sở y tế cần xây dựng các quy trình đánh giá và can thiệp dinh dưỡng chuẩn, cũng như đào tạo đội ngũ nhân viên y tế về kiến thức và kỹ năng dinh dưỡng. Thực phẩm bổ sung cho bệnh nhân ung thư cần được lựa chọn cẩn thận và sử dụng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư đường tiêu hóa (UTĐTH) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu, chiếm tỉ lệ mắc lần lượt 10,0% đối với ung thư đại trực tràng và 5,6% đối với ung thư dạ dày năm 2020. Tại Việt Nam, tỉ lệ mắc UTĐTH trước 75 tuổi chuẩn hóa là 19,5% ở nam và 14,5% ở nữ, với hơn 182.000 ca mới và gần 123.000 ca tử vong do ung thư trong năm 2020. Suy dinh dưỡng (SDD) là vấn đề phổ biến và nghiêm trọng ở người bệnh UTĐTH, với tỉ lệ dao động từ 43,3% đến 77,2%, ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả điều trị, tăng biến chứng hậu phẫu và kéo dài thời gian nằm viện.

Nghiên cứu nhằm đánh giá mối liên quan giữa tình trạng SDD trước phẫu thuật theo phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan (SGA) và các biến chứng sớm sau phẫu thuật UTĐTH tại khoa Ngoại tiêu hóa, bệnh viện Chợ Rẫy trong giai đoạn từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2021. Mục tiêu cụ thể gồm xác định tỉ lệ SDD trước mổ, tỉ lệ biến chứng sớm sau phẫu thuật và đánh giá mối liên quan giữa SDD và nguy cơ biến chứng cũng như mức độ nặng của biến chứng theo phân loại Clavien-Dindo và chỉ số đánh giá biến chứng tổng quát CCI.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đánh giá và can thiệp dinh dưỡng trước phẫu thuật, góp phần cải thiện kết quả điều trị, giảm biến chứng và chi phí y tế cho người bệnh UTĐTH.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình thích ứng của Sister Callista Roy (1976), trong đó con người được xem là hệ thống thích nghi liên tục với các kích thích môi trường. Mô hình nhấn mạnh vai trò của điều dưỡng trong việc quản lý các kích thích đầu mối và thúc đẩy sự thích nghi tích cực nhằm cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống người bệnh. Các khái niệm chính bao gồm:

• Con người: cá nhân hoặc nhóm tương tác với môi trường.
• Môi trường: các điều kiện ảnh hưởng đến sự phát triển và hành vi.
• Sức khỏe: khả năng thích nghi liên tục với các kích thích.
• Điều dưỡng: hỗ trợ thích nghi và chăm sóc toàn diện.

Mô hình này giúp điều dưỡng tập trung vào chăm sóc toàn diện, đặc biệt trong quản lý tình trạng dinh dưỡng và biến chứng hậu phẫu ở người bệnh UTĐTH.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu là một nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu, thực hiện tại khoa Ngoại tiêu hóa, bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2021. Cỡ mẫu tối thiểu là 196 người bệnh UTĐTH được chọn liên tiếp theo tiêu chuẩn chọn bệnh và loại trừ nghiêm ngặt. Tổng cộng có 198 trường hợp tham gia.

Nguồn dữ liệu bao gồm thông tin cá nhân, đánh giá tình trạng dinh dưỡng trước mổ bằng SGA, BMI, protein toàn phần, albumin huyết thanh, các chỉ số sinh hóa, phương pháp phẫu thuật, biến chứng sớm sau mổ và thời gian nằm viện. Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn, cân đo, hồ sơ bệnh án và theo dõi hậu phẫu.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 26.0 với các phương pháp thống kê mô tả, kiểm định t, Mann-Whitney U, Chi bình phương và phân tích tỉ số nguy cơ (Risk Ratio). Ý nghĩa thống kê được xác định khi p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỉ lệ suy dinh dưỡng trước mổ: Trong 198 người bệnh, 46,5% bị SDD theo SGA, trong đó 30,8% SDD nhẹ đến vừa và 15,7% SDD nặng. Tỉ lệ này tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, phản ánh mức độ phổ biến của SDD ở người bệnh UTĐTH.

2. Chỉ số dinh dưỡng và sinh hóa: Người bệnh nhóm SDD có BMI trung bình 20,1 ± 3,1 kg/m² thấp hơn đáng kể so với nhóm bình thường (22,3 ± 2,6 kg/m², p < 0,001). Protein toàn phần cũng thấp hơn (6,5 ± 0,7 g/dL so với 6,8 ± 0,6 g/dL, p = 0,004). Albumin huyết thanh không khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm (4,2 ± 0,5 g/dL vs 4,3 ± 0,4 g/dL, p = 0,104).

3. Kỹ thuật phẫu thuật: Tỉ lệ phẫu thuật nội soi cao hơn ở nhóm dinh dưỡng bình thường (89,6%) so với nhóm SDD (73,9%), sự khác biệt có ý nghĩa (p = 0,004). Thời gian mổ trung bình không khác biệt đáng kể giữa hai nhóm (khoảng 210 phút).

4. Biến chứng sớm sau mổ: Tỉ lệ biến chứng sớm và mức độ nặng của biến chứng cao hơn rõ rệt ở nhóm SDD so với nhóm bình thường, với tỉ lệ biến chứng nặng (độ ≥ III theo Clavien-Dindo) tăng đáng kể. Thời gian hồi phục lưu thông ruột và thời gian nằm viện cũng có xu hướng kéo dài hơn ở nhóm SDD, tuy không đạt ý nghĩa thống kê.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định mối liên quan chặt chẽ giữa tình trạng suy dinh dưỡng trước mổ và nguy cơ biến chứng sớm sau phẫu thuật UTĐTH. Người bệnh SDD có nguy cơ biến chứng nặng cao hơn, phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy SDD làm suy giảm miễn dịch, giảm khả năng lành vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Sự khác biệt về tỉ lệ phẫu thuật nội soi giữa hai nhóm có thể phản ánh tình trạng sức khỏe tổng thể và khả năng thích nghi của người bệnh SDD kém hơn, dẫn đến lựa chọn phẫu thuật mở nhiều hơn. Dữ liệu cũng cho thấy BMI và protein toàn phần là các chỉ số dinh dưỡng có giá trị phân biệt rõ ràng giữa nhóm SDD và nhóm bình thường, trong khi albumin huyết thanh ít nhạy hơn do bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác.

Biểu đồ phân bố tỉ lệ biến chứng theo phân loại Clavien-Dindo và chỉ số CCI sẽ minh họa rõ ràng sự gia tăng mức độ nặng của biến chứng ở nhóm SDD, giúp phẫu thuật viên và điều dưỡng nhận diện nguy cơ và can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tầm soát suy dinh dưỡng trước phẫu thuật: Áp dụng rộng rãi phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan SGA cho tất cả người bệnh UTĐTH trước mổ nhằm phát hiện sớm SDD. Thời gian thực hiện: ngay khi nhập viện. Chủ thể thực hiện: điều dưỡng và bác sĩ ngoại khoa.

2. Can thiệp dinh dưỡng tích cực cho nhóm SDD: Xây dựng kế hoạch hỗ trợ dinh dưỡng cá nhân hóa, bao gồm bổ sung dinh dưỡng qua đường miệng hoặc đường tĩnh mạch trước và sau phẫu thuật để cải thiện tình trạng dinh dưỡng. Mục tiêu giảm tỉ lệ biến chứng sớm và rút ngắn thời gian nằm viện. Thời gian: ít nhất 7-14 ngày trước mổ và tiếp tục sau mổ. Chủ thể: bác sĩ dinh dưỡng, điều dưỡng.

3. Ưu tiên kỹ thuật phẫu thuật ít xâm lấn: Khuyến khích sử dụng phẫu thuật nội soi hoặc hỗ trợ robot cho người bệnh có điều kiện, đặc biệt nhóm có nguy cơ SDD nhằm giảm tổn thương mô và biến chứng hậu phẫu. Chủ thể: phẫu thuật viên, bệnh viện.

4. Đào tạo nâng cao nhận thức nhân viên y tế: Tổ chức các khóa huấn luyện về đánh giá và quản lý suy dinh dưỡng, biến chứng hậu phẫu cho đội ngũ điều dưỡng và bác sĩ nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc. Thời gian: định kỳ hàng năm. Chủ thể: bệnh viện, cơ sở đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ ngoại khoa và phẫu thuật viên: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về ảnh hưởng của suy dinh dưỡng đến kết quả phẫu thuật UTĐTH, giúp cải thiện quyết định lâm sàng và lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật phù hợp.

2. Điều dưỡng chuyên khoa ngoại tiêu hóa: Tài liệu hướng dẫn đánh giá dinh dưỡng bằng SGA và quản lý chăm sóc toàn diện theo mô hình thích ứng Roy, nâng cao hiệu quả chăm sóc người bệnh trước và sau mổ.

3. Chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chương trình can thiệp dinh dưỡng cá nhân hóa cho người bệnh UTĐTH, góp phần giảm biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4. Nhà quản lý y tế và bệnh viện: Thông tin về tỉ lệ SDD và biến chứng hậu phẫu giúp hoạch định chính sách chăm sóc dinh dưỡng, đào tạo nhân lực và đầu tư trang thiết bị phù hợp nhằm nâng cao chất lượng điều trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đánh giá suy dinh dưỡng trước mổ lại quan trọng?
   Suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ biến chứng hậu phẫu, kéo dài thời gian nằm viện và tăng chi phí điều trị. Đánh giá giúp phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, cải thiện kết quả phẫu thuật.

2. Phương pháp SGA có ưu điểm gì so với các phương pháp khác?
   SGA dễ thực hiện, không cần thiết bị phức tạp, đánh giá toàn diện dựa trên triệu chứng và khám lâm sàng, có giá trị tiên lượng biến chứng tốt hơn BMI hay xét nghiệm đơn lẻ.

3. Biến chứng sớm sau mổ thường gặp ở người bệnh UTĐTH là gì?
   Bao gồm nhiễm trùng vết mổ, xì dò miệng nối, viêm phổi, tắc ruột do dính, xuất huyết và các biến chứng tiết niệu, hô hấp. Tỉ lệ biến chứng cao hơn ở nhóm suy dinh dưỡng.

4. Làm thế nào để cải thiện tình trạng dinh dưỡng trước phẫu thuật?
   Bổ sung dinh dưỡng qua đường miệng hoặc tĩnh mạch, điều chỉnh chế độ ăn, hỗ trợ tâm lý và theo dõi sát sao tình trạng dinh dưỡng để tăng cường sức khỏe trước mổ.

5. Phẫu thuật nội soi có lợi ích gì đối với người bệnh suy dinh dưỡng?
   Phẫu thuật nội soi ít xâm lấn, giảm đau, giảm tổn thương mô, giúp hồi phục nhanh hơn, giảm biến chứng và thời gian nằm viện, đặc biệt có lợi cho người bệnh có tình trạng dinh dưỡng kém.

Kết luận

• Tỉ lệ suy dinh dưỡng trước phẫu thuật UTĐTH tại bệnh viện Chợ Rẫy là khoảng 46,5%, trong đó 15,7% là suy dinh dưỡng nặng.
• Người bệnh suy dinh dưỡng có BMI và protein toàn phần thấp hơn đáng kể, đồng thời có tỉ lệ biến chứng sớm và mức độ nặng của biến chứng cao hơn nhóm dinh dưỡng bình thường.
• Phẫu thuật nội soi được áp dụng nhiều hơn ở nhóm dinh dưỡng bình thường, góp phần giảm biến chứng và thời gian nằm viện.
• Nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của đánh giá và can thiệp dinh dưỡng trước phẫu thuật nhằm cải thiện kết quả điều trị UTĐTH.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai rộng rãi đánh giá SGA, xây dựng chương trình can thiệp dinh dưỡng tích cực và đào tạo nhân viên y tế để nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.

Hành động ngay: Các cơ sở y tế và đội ngũ điều dưỡng, bác sĩ cần áp dụng đánh giá SGA thường quy và phối hợp can thiệp dinh dưỡng nhằm giảm thiểu biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh ung thư đường tiêu hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Suy dinh dưỡng (SDD) là một vấn đề luôn mang tính thời sự trong y khoa nói chung và ngoại khoa nói riêng. Nhiều bằng chứng đã cho thấy SDD gây tác động nghiêm trọng đến kết quả điều trị, kéo dài thời gian nằm viện, và làm tăng gánh nặng kinh tế cho người bệnh (NB). Đối với NB ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa (UTĐTH), ảnh hưởng của SDD lên kết quả điều trị càng nghiêm trọng vì nhiều nguyên nhân. Đầu tiên, NB UTĐTH thường có tỉ lệ SDD cao hơn các loại bệnh khác, với tỉ lệ dao động từ 43,3% đến 77,2% [72], [7], [35].

Hơn nữa, NB UTĐTH thường đi kèm với hội chứng suy mòn, chán ăn, đôi khi kèm theo tắc nghẽn cơ học đường tiêu hóa, do đó tình trạng dinh dưỡng (TTDD) càng tồi tệ hơn. Ngoài ra, yêu cầu phẫu thuật và biến chứng hậu phẫu cũng góp phần làm nặng hơn TTDD của NB. Do đó, nghiên cứu về mối liên quan giữa TTDD và kết quả phẫu thuật UTĐTH mang tính cấp thiết và thời sự. Hiện tại, việc đánh giá TTDD của NB trước mổ có rất nhiều cách tiếp cận và mỗi phương pháp có những ưu và nhược điểm riêng.

Một số phương pháp đòi hỏi trang thiết bị đắt tiền, kỹ thuật phức tạp do đó khó áp dụng trên thực tế. Ngược lại, một số phương pháp đánh giá TTDD dễ áp dụng trên lâm sàng (ví dụ đo cân nặng), nhưng giá trị tiên lượng lại rất hạn chế. Hiện nay, phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan SGA (Subjective Global Assessment) của Detsky và cs (đã được các tác giả Phạm Văn Năng, Lưu Ngân Tâm và cs phiên dịch) đã được triển khai rộng rãi vì vừa có tính ứng dụng vừa có giá trị cao trong nghiên cứu [27], [6], [7]. Tại Việt Nam, có rất nhiều báo cáo về tỉ lệ SDD của NB, theo Phạm Văn Năng (2006), Nguyễn Thùy An (2010) và Đặng Trần Khiêm (2013), tỉ lệ SDD của NB trước phẫu thuật vùng bụng trong khoảng 53 - 57% [6], [1], [3].

Gần đây, Nguyễn Hà Thanh Uyên và cs (2018) cho thấy có đến 56,4% NB bị. SDD trước mổ UTĐTH [13]. Ngoài ra, các nghiên cứu này cho thấy tỉ lệ biến chứng sau phẫu thuật bụng ở nhóm NB SDD cao hơn nhóm NB không SDD [3], [46]. Tuy vậy, đa phần các báo cáo này chú trọng vào mối tương quan của SDD và tỉ lệ biến chứng chung của phẫu thuật bụng, chưa tìm thấy nghiên cứu nào báo cáo mối quan hệ giữa TTDD theo phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan SGA và mức độ nặng của biến chứng hậu phẫu (theo Clavien-Dindo hay theo chỉ số đánh giá biến chứng tổng quát CCI) ở NB UTĐTH.

Nhằm giúp phẫu thuật viên và điều dưỡng chú trọng, chăm sóc và điều trị tốt hơn cho người bệnh, chúng tôi thực hiện nghiên cứu “Nghiên cứu tình trạng suy dinh dưỡng và các biến chứng sớm sau phẫu thuật ung thư đường tiêu hóa”. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Liệu có mối liên quan giữa tình trạng SDD trước mổ theo SGA và biến chứng sớm sau phẫu thuật UTĐTH hay không? MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu mối liên quan giữa tình trạng SDD trước mổ và biến chứng sớm sau phẫu thuật điều trị UTĐTH tại khoa Ngoại tiêu hóa bệnh viện Chợ Rẫy. Mục tiêu cụ thể 1. Xác định tỉ lệ SDD trước mổ ở người bệnh UTĐTH có chỉ định phẫu thuật triệt để theo phương pháp đánh giá tổng thể chủ quan SGA 2.

Xác định tỉ lệ biến chứng sớm sau phẫu thuật (tỉ lệ biến chứng chung, độ nặng của biến chứng theo phân loại Clavien-Dindo và CCI) ở nhóm người bệnh bình thường (SGA-A) và nhóm người bệnh SDD (SGA-B, C) 3. Đánh giá mối liên quan giữa tình trạng SDD theo SGA và nguy cơ xuất hiện biến chứng sớm sau phẫu thuật cũng như độ nặng của biến chứng theo phân loại Clavien-Dindo và CCI. Dịch tễ Ung thư đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới. Năm 2020, UTĐTH có mặt trong 5 loại ung thư phổ biến nhất trên thế giới, bao gồm ung thư đại trực tràng và ung thư dạ dày, chúng lần lượt đứng vị trí thứ ba và thứ năm trong tổng số các loại ung thư (tỉ lệ lần lượt là 10,0% và 5,6%) [66].

Ngoài ra, UTĐTH cũng có tỉ lệ tử vong cao hơn so với các loại ung thư khác. Cụ thể, tỉ lệ tử vong ung thư đại trực tràng đứng thứ 2 (9,4%), ung thư dạ dày đứng thứ 4 (7,7%) trong tất cả các loại ung thư [66]. Năm 2020 tại Việt Nam, tỉ lệ mắc ung thư trước 75 tuổi chuẩn hóa ở nam và nữ tương ứng là 19,5% và 14,5% [66]. Trong tổng số 182.563 ca ung thư mới phát hiện và 122.690 trường hợp tử vong do ung thư ở nước ta vào năm 2020, ung thư dạ dày đứng thứ 4 với tỉ lệ 9,8% và ung thư trực tràng đứng thứ 5 với tỉ lệ mắc bệnh là 5,1% [66].

Có thể thấy các UTĐTH luôn nằm trong nhóm các loại ung thư thường gặp nhất và xu hướng mắc bệnh có khuynh hướng gia tăng. Yếu tố nguy cơ Do ống tiêu hóa là nơi trực tiếp tiếp xúc với thức ăn và các sản phẩm của quá trình chuyển hóa, UTĐTH có mối quan hệ mật thiết với chế độ ăn. Tuy nhiên, cơ chế bệnh sinh của UTĐTH vẫn còn đang được nghiên cứu. Lý do chính do sự sinh ung ở đường tiêu hóa là một quá trình lâu dài gồm nhiều bước, do nhiều yếu tố bên ngoài môi trường cũng như vai trò nội tại liên quan đến các oncogen và các gen ức chế khối u tác động [80], [39].

Nhìn chung, đa số các nghiên cứu cho rằng chế độ ăn giàu chất xơ, và ít thịt đỏ, ít mỡ bão hòa giúp giảm nguy cơ so với nhóm dân số có chế độ ăn ngược lại [80], [39]. Ngoài ra, việc hút thuốc và lạm dụng rượu bia cũng được biết đến là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ UTĐTH [80], [39]. hóa, do vậy, cũng trong nghiên cứu, để tránh thông tin bị rối và nhiễu, chúng tôi chỉ đề cập đến giai đoạn chung, ví dụ như ung thư giai đoạn sớm (giai đoạn 0, I và II) hay giai đoạn tiến triển (giai đoạn III và IV) [31]. Điều trị UTĐTH Hiện nay, UTĐTH có rất nhiều phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, ức chế miễn dịch, liệu pháp trúng đích và điều trị đa mô thức.

Tuy vậy, trong đa số trường hợp khi ung thư còn khu trú, phẫu thuật vẫn luôn được cân nhắc như là phương pháp điều trị triệt để nhất [53]. Để đạt được hiệu quả điều trị, cần có sự phối hợp của các chuyên khoa như chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, ung bướu và ngoại khoa. Trong một số trường hợp, có thể hóa xạ trước mổ để giảm giai đoạn, tăng khả năng phẫu thuật triệt để, mang lại hiệu quả sống còn sau mổ cao nhất cho NB. PHẪU THUẬT UNG THƯ ĐƯỜNG TIÊU HÓA 1.

Nguyên tắc điều trị Nguyên tắc chung là cắt rộng rãi đoạn ống tiêu hóa mang u cùng với mạc treo tương ứng, mạch máu nuôi dưỡng, mạch bạch huyết, đảm bảo diện cắt an toàn [53]. Phẫu thuật đối với UTĐTH vì vậy cũng rất đa dạng: - Thực quản: cắt thực quản kèm nạo hạch - Dạ dày: cắt toàn bộ hay bán phần dạ dày kèm nạo hạch - Tá tràng: cắt tá tràng bảo tồn đầu tụy hay cắt khối tá tụy - Ruột non: cắt đoạn ruột non kèm nạo hạch - Đại tràng: cắt đại tràng phải, ngang, trái, chậu hông tùy theo vị trí u - Trực tràng: cắt trực tràng trên, thấp kèm nạo hạch, phẫu thuật Miles - Ống hậu môn: phẫu thuật Miles Ngoài ra, tùy theo kinh nghiệm phẫu thuật viên và điều kiện nơi phẫu thuật, phẫu thuật UTĐTH có thể tiến hành bằng mổ mở hay qua nội soi. (PTNS), hay có sự hỗ trợ Robot. Kết quả sớm sau mổ Kết quả sớm sau mổ UTĐTH chủ yếu đề cập đến 3 vấn đề chính [53]: - Thời gian hồi phục lưu thông ruột sau mổ: thể hiện qua lâm sàng có trung tiện, bụng mềm, xẹp, không có biểu hiện nôn ói, ứ đọng lưu thông đường tiêu hóa.

- Thời gian nằm viện: đánh giá qua thời gian nằm viện hậu phẫu, tính từ khi NB phẫu thuật đến khi xuất viện hoặc tử vong, tùy theo yếu tố nào xảy ra trước. Nhìn chung NB được phẫu thuật nội soi có thời gian nằm viện hậu phẫu ngắn hơn so với nhóm mổ mở. - Biến chứng sớm sau mổ: được chúng tôi đề cập chi tiết ở mục bên dưới Biến chứng sớm sau mổ Biến chứng sau mổ là một trong những tiêu chuẩn chính đánh giá tính khả thi và an toàn của phương pháp phẫu thuật. Được đánh giá từ ngày thứ nhất sau mổ đến khi xuất viện, gồm có những biến chứng liên quan trực tiếp đến phẫu thuật (nhiễm trùng vết mổ, xì dò miệng nối, xuất huyết miệng nối.) và các biến chứng khác (viêm phổi, nhiễm trùng tiểu, nhiễm trùng huyết,.

Nhiều tác giả cho rằng một số biến chứng (nhiễm trùng vết mổ, viêm phổi, xì dò miệng nối.) liên quan tình trạng dinh dưỡng trước mổ của người bệnh. Nhiễm trùng vết mổ (NTVM) NTVM là nhiễm trùng tại vị trí phẫu thuật. Những nhà nghiên cứu đã sử dụng định nghĩa này một cách rộng rãi nhằm đưa ra những cải tiến trong điều trị [76], [36]. - NTVM nông: xảy ra trong 30 ngày đầu hậu phẫu, chỉ liên quan đến.

nhiễm trùng da và mô dưới da tại vị trí vết mổ, và có một trong các dấu hiệu sau: (a) vết mổ có mủ, (b) cấy mủ vết mổ dương tính, (c) không can thiệp mở rộng vết mổ và NB có biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau tại vết mổ. - NTVM sâu: xảy ra trong 30 ngày hay 90 ngày đầu hậu phẫu, liên quan đến lớp mạc cơ, lớp cơ tại vị trí vết mổ, và có một trong các dấu hiệu sau: (a) dẫn lưu ra mủ từ dưới sâu của đường mổ, (b) cần mở rộng vết mổ để can thiệp và cấy mủ dương tính và NB có biểu hiện sốt, đề kháng khu trú tại vết mổ, (c) phát hiện áp xe qua thăm khám hay chẩn đoán hình ảnh - NTVM tạng: xảy ra trong 30 ngày hay 90 ngày đầu hậu phẫu, liên quan đến tạng dưới lớp cơ, và NB có một trong các dấu hiệu sau (a) dẫn lưu mủ từ ống dẫn lưu hậu phẫu, (b) cấy mủ dương tính từ dẫn lưu, (c) phát hiện áp xe qua thăm khám hay chẩn đoán hình ảnh, và có một trong các biểu hiện nhiễm trùng tạng liên quan.