Nghiên Cứu Tính Thời Vụ Của Hoạt Động Du Lịch Biển Đồ Sơn Trong Khoá Luận Tốt Nghiệp

Khóa luận tốt nghiệp phân tích tính thời vụ trong hoạt động du lịch biển Đồ Sơn, đề xuất giải pháp phát triển bền vững ngành du lịch địa phương.

• Tác giả: Hoàng Thị Thuỳ Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Đức Thanh
• Trường học: Trường Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH THỜI VỤ DU LỊCH
• 1.1. Khái niệm
• 1.2. Đặc điểm của tính thời vụ du lịch
• 1.3. Các nhân tố gây lên tính thời vụ du lịch
• 1.3.1. Khí hậu
• 1.3.2. Thời gian rỗi
• 1.3.3. Phong tục tập quán
• 1.3.4. Các nhân tố khác
• 1.3.4.1. Hiện tượng quần chúng hoá trong du lịch
• 1.3.4.2. Điều kiện và tài nguyên du lịch
• 1.3.4.3. Sự sẵn sàng đón tiếp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÍNH THỜI VỤ CỦA HOẠT ĐỘNG DU LỊCH BIỂN ĐỒ SƠN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIẢM THIỂU TÁC ĐỘNG BẤT LỢI CỦA TÍNH THỜI VỤ ĐẾN HOẠT ĐỘNG DU LỊCH ĐỒ SƠN
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Lý do chọn đề tài

Nghiên cứu tính thời vụ trong hoạt động du lịch biển Đồ Sơn được chọn làm đề tài do sự phát triển mạnh mẽ của du lịch biển tại khu vực này. Đồ Sơn là một khu du lịch nổi tiếng với cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp, được thiên nhiên ưu đãi với bãi biển dài 22,5km, núi non hùng vĩ và hệ thống cây xanh đa dạng. Tuy nhiên, hoạt động du lịch tại đây mang tính thời vụ rõ rệt, tập trung chủ yếu vào mùa hè, gây ra nhiều tác động bất lợi như quá tải cơ sở hạ tầng, giảm hiệu quả kinh tế vào mùa thấp điểm. Đề tài này nhằm phân tích và đề xuất giải pháp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực của tính thời vụ, thúc đẩy sự phát triển bền vững của du lịch Đồ Sơn.

1.1. Bối cảnh du lịch Đồ Sơn

Đồ Sơn không chỉ là điểm đến du lịch biển hấp dẫn mà còn là vùng đất giàu truyền thống văn hóa với nhiều lễ hội và truyền thuyết. Từ thời Pháp thuộc, khu vực này đã được nghiên cứu và phát triển phục vụ mục đích nghỉ dưỡng. Sự kết hợp giữa núi non và biển cả tạo nên phong cảnh "non nước hữu tình", thu hút du khách. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch không đồng đều theo mùa đã gây ra nhiều thách thức, đặc biệt là sự quá tải vào mùa cao điểm và sự đình trệ vào mùa thấp điểm.

1.2. Vấn đề thời vụ trong du lịch

Tính thời vụ trong du lịch Đồ Sơn thể hiện rõ qua sự chênh lệch lớn về lượng khách giữa mùa cao điểm và mùa thấp điểm. Vào mùa hè, lượng khách đổ về Đồ Sơn vượt quá sức chứa, gây áp lực lên cơ sở hạ tầng và tài nguyên du lịch. Ngược lại, vào mùa thấp điểm, các cơ sở kinh doanh du lịch thường đóng cửa, dẫn đến lãng phí tài nguyên và giảm hiệu quả kinh tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm cân bằng hoạt động du lịch trong năm.

II. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu chính của khoá luận tốt nghiệp là hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tính thời vụ đến hoạt động du lịch tại Đồ Sơn. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu tập trung vào các nhiệm vụ cụ thể như tổng quan lý luận về tính thời vụ, khảo sát thực tế, xác định các nhân tố gây ra tính thời vụ và đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động bất lợi. Nghiên cứu cũng nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để phát triển du lịch Đồ Sơn một cách bền vững.

2.1. Tổng quan lý luận

Nghiên cứu bắt đầu bằng việc tổng quan lý luận về tính thời vụ trong du lịch, bao gồm các khái niệm, đặc điểm và nhân tố ảnh hưởng. Theo TS Trần Văn Thông, thời vụ du lịch là sự biến động lặp đi lặp lại hàng năm của cung và cầu dịch vụ du lịch dưới tác động của các nhân tố xác định. Điều này giúp hiểu rõ hơn về bản chất và cơ chế hình thành tính thời vụ tại Đồ Sơn.

2.2. Khảo sát thực tế

Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực tế để xác định thời vụ du lịch tại Đồ Sơn, thu thập và phân tích dữ liệu về hoạt động kinh doanh du lịch. Kết quả khảo sát cho thấy sự chênh lệch lớn về lượng khách giữa mùa cao điểm và mùa thấp điểm, đồng thời chỉ ra các nhân tố chính gây ra tính thời vụ như khí hậu, thời gian rỗi và phong tục tập quán.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tính thời vụ và ảnh hưởng của nó đến hoạt động kinh doanh du lịch tại bãi biển Đồ Sơn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2006 đến nay, nhằm đưa ra các giải pháp giảm thiểu tác động bất lợi của tính thời vụ. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp như tổng hợp lý luận, thu thập dữ liệu thứ cấp, điều tra thực địa và phỏng vấn để đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

3.1. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng các phương pháp khoa học như tổng hợp lý luận, thu thập dữ liệu thứ cấp, điều tra thực địa và phỏng vấn. Phương pháp tổng hợp lý luận giúp xây dựng cơ sở lý thuyết về tính thời vụ, trong khi điều tra thực địa và phỏng vấn cung cấp dữ liệu thực tế để phân tích và đánh giá. Các phương pháp này đảm bảo tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu.

3.2. Phạm vi không gian và thời gian

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực bãi biển Đồ Sơn, với thời gian từ năm 2006 đến nay. Đây là giai đoạn du lịch Đồ Sơn phát triển mạnh mẽ, đồng thời cũng bộc lộ rõ các vấn đề liên quan đến tính thời vụ. Nghiên cứu nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình du lịch tại đây và đề xuất các giải pháp phù hợp.

IV. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính thời vụ

Tính thời vụ trong du lịch Đồ Sơn chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố, bao gồm khí hậu, thời gian rỗi, phong tục tập quán và điều kiện tài nguyên du lịch. Khí hậu là nhân tố quan trọng nhất, quyết định thời điểm thích hợp cho các hoạt động du lịch biển. Thời gian rỗi và phong tục tập quán cũng góp phần làm tăng sự tập trung nhu cầu vào mùa cao điểm. Nghiên cứu phân tích các nhân tố này để hiểu rõ cơ chế hình thành tính thời vụ và đề xuất các giải pháp phù hợp.

4.1. Khí hậu

Khí hậu là nhân tố chính ảnh hưởng đến tính thời vụ trong du lịch biển. Tại Đồ Sơn, thời tiết thuận lợi vào mùa hè thu hút lượng lớn du khách đến tắm biển và nghỉ dưỡng. Ngược lại, thời tiết lạnh và mưa vào mùa đông khiến lượng khách giảm mạnh. Nghiên cứu chỉ ra rằng khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến cầu du lịch mà còn tác động đến cung cấp dịch vụ du lịch.

4.2. Thời gian rỗi và phong tục

Thời gian rỗi và phong tục tập quán cũng là những nhân tố quan trọng. Thời gian nghỉ phép và kỳ nghỉ hè của học sinh thường trùng với mùa cao điểm du lịch, làm tăng sự tập trung nhu cầu. Ngoài ra, các lễ hội truyền thống vào mùa xuân cũng thu hút lượng lớn du khách. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phân bố hợp lý thời gian nghỉ và quảng bá du lịch vào mùa thấp điểm để giảm bớt tính thời vụ.

V. Giải pháp giảm thiểu tác động bất lợi

Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động bất lợi của tính thời vụ đến hoạt động du lịch tại Đồ Sơn. Các giải pháp bao gồm phát triển đa dạng loại hình du lịch, quảng bá du lịch vào mùa thấp điểm, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ. Những giải pháp này nhằm cân bằng hoạt động du lịch trong năm, tăng cường hiệu quả kinh tế và bảo vệ tài nguyên du lịch.

5.1. Phát triển đa dạng loại hình du lịch

Một trong những giải pháp chính là phát triển đa dạng loại hình du lịch tại Đồ Sơn. Ngoài du lịch biển, khu vực này có thể phát triển du lịch văn hóa, du lịch nghỉ dưỡng và du lịch thể thao. Điều này giúp thu hút du khách quanh năm, giảm bớt sự phụ thuộc vào mùa cao điểm. Nghiên cứu cũng đề xuất tổ chức các sự kiện và lễ hội vào mùa thấp điểm để kích thích nhu cầu du lịch.

5.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Cải thiện cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Nghiên cứu đề xuất đầu tư vào hệ thống giao thông, cơ sở lưu trú và các dịch vụ hỗ trợ để đáp ứng nhu cầu của du khách. Đồng thời, việc nâng cao chất lượng dịch vụ và đào tạo nhân lực cũng góp phần tạo ấn tượng tốt với du khách, khuyến khích họ quay lại vào mùa thấp điểm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quận Đồ Sơn (thành phố Hải Phòng) là trung tâm du lịch nghỉ mát biển hình thành từ hàng trăm năm, từng được người Pháp khảo sát địa lý, khí hậu và thổ nhưỡng để khai thác nghỉ dưỡng. Nằm cách trung tâm thành phố Hải Phòng 22 km về phía Đông Nam, bán đảo Đồ Sơn sở hữu 22,5 km bờ biển cát mịn, hệ sinh thái đồi núi, rừng cây và quần thể di tích, lễ hội văn hóa đặc sắc. Du lịch biển được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, tạo động lực phát triển cho địa phương.

Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh du lịch tại bãi biển Đồ Sơn mang tính chất thời vụ nghiêm trọng. Lượng khách du lịch chỉ tập trung đông đúc vào các tháng hè (từ tháng 5 đến tháng 8), dẫn đến tình trạng quá tải hạ tầng, công suất sử dụng buồng phòng đạt 100%, giá cả dịch vụ tăng cao và môi trường bị áp lực lớn. Ngược lại, vào các tháng còn lại trong năm, bãi biển vắng vẻ, các cơ sở lưu trú và nhà hàng hầu hết đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng, gây lãng phí cơ sở vật chất kỹ thuật và bất ổn việc làm cho người lao động.

Đề tài "Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học cụ thể sau:

1. Tổng quan cơ sở lý luận về tính thời vụ trong hoạt động du lịch.
2. Khảo sát thực tế, xác định thời vụ du lịch tại Đồ Sơn; thu thập và phân tích các dữ liệu hoạt động kinh doanh du lịch cùng mức độ ảnh hưởng bất lợi của tính thời vụ đến địa phương.
3. Xác định các nhân tố chính gây nên tính thời vụ du lịch tại Đồ Sơn.
4. Nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực của tính thời vụ trong hoạt động kinh doanh du lịch biển tại bãi biển Đồ Sơn.

• Đối tượng nghiên cứu: Tính thời vụ du lịch và các ảnh hưởng bất lợi của tính thời vụ đến hoạt động kinh doanh du lịch tại bãi biển Đồ Sơn.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Chủ yếu trong địa bàn quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng.
  • Thời gian: Tập trung phân tích số liệu và hiện trạng hoạt động du lịch từ năm 2006 đến năm 2011.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng khung lý thuyết chuyên ngành du lịch học và kinh tế du lịch để làm rõ bản chất của hiện tượng thời vụ:

• Khái niệm và đặc điểm thời vụ: Tiếp cận định nghĩa của TS. Trần Văn Thông (thời vụ du lịch là sự biến động lặp đi lặp lại hàng năm của cung và cầu dịch vụ, hàng hóa du lịch dưới tác động của các nhân tố xác định) và TS. Trần Đức Thanh (hiện tượng hoạt động du lịch lặp lại đều đặn vào một số thời điểm trong năm). Tác giả phân tích tính chu kỳ của các giai đoạn: đầu mùa, chính vụ, cuối vụ và ngoài mùa (mùa chết).
• Hệ thống nhân tố tác động: Khung phân tích gồm 6 nhóm nhân tố: Khí hậu; Thời gian rỗi (chế độ nghỉ phép năm, kỳ nghỉ hè của học sinh, nhóm người hưu trí); Phong tục tập quán (tập trung lễ hội mùa xuân); Hiện tượng quần chúng hóa trong du lịch; Điều kiện và tài nguyên du lịch; Sự sẵn sàng đón tiếp (cơ sở vật chất, khả năng cung ứng dịch vụ).
• Khung phân tích tác động: Đánh giá đa chiều các ảnh hưởng tiêu cực và tích cực đến khai thác tài nguyên - môi trường, hiệu quả kinh doanh, hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực và sự hài lòng của du khách.

Để giải quyết các nhiệm vụ đề ra, tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận và tổng hợp tài liệu: Hệ thống hóa các khái niệm, quy luật và mô hình lý thuyết về thời vụ du lịch.
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu báo cáo kinh tế - xã hội, thống kê du lịch từ Phòng Du lịch - Văn hóa và Thông tin quận Đồ Sơn, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hải Phòng giai đoạn 2006–2010.
• Phương pháp điều tra thực địa: Trực tiếp khảo sát hiện trạng tài nguyên bãi tắm, cơ sở lưu trú, hệ thống hạ tầng kỹ thuật (giao thông, điện lực, cấp thoát nước) trên địa bàn bán đảo Đồ Sơn.
• Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi (phỏng vấn):
  • Khảo sát thực tế cường độ lao động đối với nhân viên phục vụ tại các cơ sở kinh doanh du lịch ($n = 50$ phiếu).
  • Khảo sát mức độ hài lòng và đánh giá của khách du lịch tại bãi biển Đồ Sơn ($n = 100$ phiếu).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về tính thời vụ du lịch

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận nền tảng về tính thời vụ trong ngành du lịch:

• Quy luật phổ biến và đặc trưng: Thời vụ du lịch diễn ra ở mọi vùng du lịch nhưng có sự khác biệt về độ dài và cường độ tùy theo loại hình sản phẩm (du lịch nghỉ biển, chữa bệnh, lễ hội) và trình độ phát triển của điểm đến. Các điểm du lịch biển có chu kỳ thời vụ ngắn và độ lệch cung - cầu giữa chính vụ và trái vụ rất lớn.
• Cơ chế tác động của các nhân tố: Phân tích chi tiết vai trò quyết định của điều kiện thời tiết - khí hậu (nhiệt độ nước biển, ánh sáng, gió bão), cơ cấu thời gian rỗi của xã hội (kỳ nghỉ của các gia đình có con nhỏ, chính sách nghỉ phép), tâm lý đám đông trong du lịch đại chúng và năng lực tổ chức dịch vụ tại điểm đến.
• Hệ quả của tính thời vụ: Làm rõ tính hai mặt của thời vụ. Mặt tiêu cực gồm: sự quá tải hạ tầng, gia tăng rác thải và suy thoái môi trường mùa cao điểm; lãng phí vốn đầu tư, hiệu quả khấu hao tài sản cố định thấp mùa thấp điểm; bấp bênh việc làm, giảm chất lượng phục vụ và xuất hiện tâm lý kinh doanh chộp giật, ép giá. Mặt tích cực gồm: tạo việc làm thời vụ, tăng đột biến nguồn thu ngân sách địa phương và tạo khoảng thời gian vắng khách để tự nhiên phục hồi hoặc tiến hành duy tu cơ sở vật chất.

---

Chương 2: Thực trạng tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng tự nhiên, tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng và đánh giá chi tiết sự biến động cung - cầu tại quận Đồ Sơn:

1. Tổng quan tài nguyên và hạ tầng du lịch

• Địa lý và tự nhiên: Quận Đồ Sơn có diện tích 4.237,29 ha, gồm 7 phường (Vạn Sơn, Ngọc Hải, Bàng La, Ngọc Xuyên, Vạn Hương, Minh Đức, Hợp Đức). Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt: mùa gió nồm (tháng 5–10) ấm áp nhiều mưa, mùa gió bấc (tháng 11–4) khô lạnh; bão tập trung từ tháng 6 đến tháng 9. Bờ biển dài 22,5 km gồm 3 khu bãi tắm và bãi tắm 295 (xóm Lặng). Hàng năm, các cửa sông lân cận (sông Cấm, sông Văn Úc, sông Bạch Đằng) đổ ra khoảng 17,3 triệu tấn bùn cát tạo đặc trưng nước biển đỏ phù sa.
• Tài nguyên nhân văn: Hệ thống di tích lịch sử và lễ hội phong phú gồm tháp Tường Long (xây dựng năm 1058 thời Lý Thánh Tông), đình Ngọc - suối Rồng (trùng tu năm 1924, thờ thần Điểm Tước), Bến Nghiêng và Bến tàu Không số K15 (xếp hạng di tích quốc gia năm 2008), đảo Hòn Dáu (hải đăng xây dựng năm 1884 cao 67m, đền Nam Hải Thần Vương), biệt thự Bảo Đại (xây dựng năm 1928 trên đồi Vung), sòng bạc Casino (hoạt động từ năm 1995), lễ hội chọi trâu truyền thống (mùng 8/6 và 9/8 âm lịch), hội đua thuyền rồng (mùng 4 tháng Giêng và 1/5), hội đền Bà Đế.
• Hạ tầng kỹ thuật: Trục đường Phạm Văn Đồng (đường 353) dài 20 km, rộng 43 m; tuyến tàu biển Đồ Sơn - Cát Bà khảo sát từ tháng 4/2011; trạm biến thế điện 110KV công suất 1800–3200KVA; nhà máy nước cấp từ trạm bơm sông He cách 10 km; hệ thống xử lý nước thải tại Vạn Bún và sông Họng.

2. Thực trạng kinh doanh dịch vụ và biến động doanh thu

Địa bàn Đồ Sơn có hơn 175 cơ sở lưu trú, nhà hàng, điều dưỡng với khoảng 3.000 phòng và 4.800 giường (khả năng đáp ứng lý thuyết khoảng 288.000 lượt khách/tháng). Tuy nhiên, tỷ lệ cơ sở lưu trú đạt chuẩn xếp hạng chỉ chiếm 33,9%.

Bảng: Thống kê một số khách sạn tiêu biểu tại Đồ Sơn

Tên khách sạn	Địa điểm	Số lượng phòng	Xếp hạng tiêu chuẩn
Hoa Thành Đạt	Khu 1	22	1 sao
Hóa Chất	Khu 1	45	2 sao
Lâm Nghiệp	Khu 1	74	2 sao
Công đoàn Đồ Sơn	Khu 1	100	3 sao
Hải Âu	Khu 2	50	2 sao
Hoa Phượng	Khu 2	44	2 sao
Vạn Thông	Khu 2	70	2 sao
Xây Dựng	Khu 2	120	2 sao
Đồ Sơn (Resort)	Khu 3	100	4 sao

Bảng: Công suất sử dụng buồng phòng trung bình theo các tháng trong năm

Tháng	T1	T2	T3	T4	T5	T6	T7	T8	T9	T10	T11	T12
Số phòng sử dụng	390	400	550	850	1.900	3.200	3.150	2.600	1.200	650	390	390

Công suất sử dụng phòng bình quân cả năm chỉ đạt 40% - 50%. Trong mùa chính vụ (30/4 đến 2/9), công suất đạt 90% - 95% và vượt 100% vào các dịp cuối tuần hoặc ngày hội (đỉnh điểm ngày 8-10/2 âm lịch, 30/4, 1/5, 2/9, 9/8 âm lịch lượng khách đạt khoảng 18.000 người/ngày). Ngoài mùa vụ, công suất buồng phòng giảm sút xuống mức 20% - 25%.

Bảng: Doanh thu hoạt động du lịch quận Đồ Sơn giai đoạn 2006–2010

Chỉ tiêu	2006	2007	2008	2009	2010
Doanh thu (tỷ đồng)	140	225	262	300	350
Tăng trưởng so với năm trước	-	+60,7%	+16,4%	+14,5%	+16,7%

Bảng: Cơ cấu doanh thu du lịch theo từng tháng năm 2009 và 2010

Tháng	Doanh thu 2009 (tỷ đồng)	Tỷ lệ 2009 (%)	Doanh thu 2010 (tỷ đồng)	Tỷ lệ 2010 (%)
Tháng 1	1,260	0,42	1,470	0,42
Tháng 2	2,310	0,77	2,940	0,84
Tháng 3	18,170	6,06	21,810	6,23
Tháng 4	16,937	5,65	19,104	5,46
Tháng 5	39,424	13,14	43,664	12,47
Tháng 6	77,680	25,89	90,364	25,82
Tháng 7	73,887	24,63	87,000	24,86
Tháng 8	45,557	15,19	53,209	15,20
Tháng 9	20,150	6,71	24,559	7,02
Tháng 10	2,520	0,84	2,940	0,84
Tháng 11	1,050	0,35	1,470	0,42
Tháng 12	1,050	0,35	1,470	0,42
Tổng cộng	300,000	100,00	350,000	100,00

Doanh thu du lịch tập trung chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm (chiếm 70% - 80% tổng thu cả năm). Riêng hai tháng cao điểm (tháng 6 và tháng 7) chiếm tới 50,5% doanh thu năm 2009 (gần 152 tỷ đồng) và chiếm gần 60% doanh thu năm 2010 (trên 177 tỷ đồng).

3. Phân tích các tác động tiêu cực của tính thời vụ tại Đồ Sơn

• Về môi trường và tài nguyên: Lượng rác thải sinh hoạt từ tháng 5 đến tháng 9 đạt 40 $\text{m}^3$/ngày, cao điểm lên tới 80–100 $\text{m}^3$/ngày (rác từ khách sạn, nhà hàng chiếm 75%). Trong 5 ngày diễn ra Liên hoan du lịch, lượng rác thu gom lên tới hơn 800 tấn. Trái vụ, rác thải chỉ còn khoảng 10 $\text{m}^3$/ngày. Năng lực thu gom, xử lý rác công cộng mới đạt khoảng 60%.
• Về nguồn nhân lực: Toàn quận có khoảng 3.000 lao động du lịch (2.000 lao động thường xuyên, 1.000 lao động mùa vụ). Trình độ chuyên môn còn hạn chế (500 người có trình độ đại học/cao đẳng/trung cấp; 500 người có chứng chỉ sơ cấp/hành nghề). Khảo sát 50 nhân viên cho thấy độ lệch công việc rất lớn:

Bảng: Kết quả khảo sát số lượng khách phục vụ trung bình của nhân viên ($n = 50$)

Tiêu chí trong mùa vụ (khách/ngày)	Số phiếu	Tỷ lệ (%)	Tiêu chí ngoài mùa vụ (khách/ngày)	Số phiếu	Tỷ lệ (%)
0 – 10 khách	2	4,0	1 – 5 khách	42	84,0
10 – 40 khách	25	50,0	5 – 10 khách	8	16,0
40 – 80 khách	22	44,0	10 – 20 khách	0	0,0
80 – trên 100 khách	1	2,0	20 – 30 khách	0	0,0
Tổng cộng	50	100,0	Tổng cộng	50	100,0

• Về chất lượng dịch vụ và đánh giá của khách du lịch:

Bảng: Đánh giá mức độ hài lòng của du khách tại Đồ Sơn ($n = 100$)

Mức độ hài lòng	Số phiếu	Tỷ lệ (%)
Hài lòng	9	9,0
Tương đối hài lòng	35	35,0
Bình thường	48	48,0
Thất vọng	8	8,0
Tổng cộng	100	100,0

Tỷ lệ hài lòng và tương đối hài lòng của du khách chỉ đạt 44%, trong khi 48% đánh giá mức bình thường và 8% thất vọng do giá cả tăng cao, hiện tượng chèo kéo, chờ đợi dịch vụ ăn uống và vệ sinh môi trường bãi tắm chưa đảm bảo.

• Về trật tự xã hội và xử lý vi phạm (số liệu năm 2010): Các lực lượng chức năng đã kiểm tra, xử lý 135 lượt cơ sở vi phạm an ninh trật tự (phạt 86.000 đồng), 756 trường hợp lái xe vi phạm (phạt 145.000 đồng), 56 trường hợp vi phạm trật tự công cộng (phạt 5.000 đồng), 16 trường hợp không niêm yết giá/hàng giả (phạt 16.000 đồng), thu lệ phí 29 hộ kinh doanh vỉa hè (thu 5.000 đồng) và xử lý 3 đối tượng ăn xin.
• Về hạ tầng cung cấp điện, nước: Mùa cao điểm nhu cầu tăng vọt gây thiếu điện diện rộng trên lưới điện du lịch 6KV; nhà máy nước sông He chỉ cấp được khoảng 60% nhu cầu nước sạch, khiến các cơ sở kinh doanh và người dân phải khai thác nước giếng khơi và nước suối.

---

Chương 3: Một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động bất lợi của tính thời vụ đến hoạt động du lịch Đồ Sơn

Theo bố cục và nhiệm vụ nghiên cứu đã xác định, Chương 3 tập trung đề xuất hệ thống các nhóm giải pháp nhằm giải quyết mâu thuẫn cung - cầu và giảm thiểu tính thời vụ tại Đồ Sơn:

• Đa dạng hóa sản phẩm du lịch, khai thác các giá trị văn hóa - lịch sử (tháp Tường Long, Bến K15, đền Nghè, đền Bà Đế) và du lịch sinh thái đảo Dáu nhằm thu hút du khách ngoài mùa tắm biển hè.
• Phát triển các sản phẩm bổ trợ và dịch vụ giải trí như khai thác tuyến tàu cao tốc Đồ Sơn - Cát Bà, bể bơi tạo sóng nước biển tại Khu 3, dịch vụ thể thao biển và các tuyến du lịch chuyên đề gắn với di tích Kiến Thụy - Đồ Sơn.
• Tăng cường công tác quản lý nhà nước về giá cả, an ninh trật tự, chấn chỉnh hiện tượng chèo kéo, kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm và vệ sinh môi trường bãi tắm.
• Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng phục vụ và ý thức nghề nghiệp cho đội ngũ lao động du lịch, kết hợp chính sách sử dụng lao động linh hoạt giữa mùa vụ và trái vụ.
• Nâng cấp đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống cấp nước sạch từ sông He và trạm biến áp điện nhằm đảm bảo cung ứng trong mùa cao điểm.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa chi tiết mức độ tập trung thời vụ của du lịch biển Đồ Sơn qua các chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2006–2010:

• Doanh thu du lịch Đồ Sơn tăng đều từ 140 tỷ đồng (năm 2006) lên 350 tỷ đồng (năm 2010), bình quân mỗi năm tăng 52,5 tỷ đồng. Tuy nhiên, doanh thu tập trung từ 70% đến 80% vào 4 tháng mùa hè (tháng 5–8), cao điểm nhất là tháng 6 và tháng 7 (chiếm 50,5% năm 2009 và gần 60% năm 2010).
• Khảo sát thực tế phản ánh rõ nét sự chênh lệch hoạt động: công suất buồng phòng mùa chính vụ đạt 90% - 95% (vượt 100% vào ngày lễ, cuối tuần), trong khi ngoài mùa vụ chỉ đạt 20% - 25%. Cường độ lao động chênh lệch lớn giữa mùa chính vụ (94% nhân viên phục vụ từ 10–80 khách/ngày) và ngoài mùa vụ (84% nhân viên chỉ phục vụ từ 1–5 khách/ngày).
• Xác định tỷ lệ đánh giá của du khách đối với điểm đến: chỉ 44% khách du lịch đạt mức hài lòng hoặc tương đối hài lòng, 56% còn lại đánh giá bình thường hoặc thất vọng.
• Chỉ rõ các nút thắt hạ tầng: công suất cấp nước sạch sông He mùa cao điểm chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu, tỷ lệ thu gom xử lý rác thải công cộng mới đạt 60%.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc hệ thống hóa toàn diện các dữ liệu thống kê chuyên ngành kết hợp khảo sát thực địa để phản ánh nghịch lý đầu tư và cung - cầu du lịch biển tại Đồ Sơn, từ đó làm căn cứ thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp kéo dài mùa vụ du lịch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Quy mô mẫu khảo sát thực địa còn ở mức giới hạn ($n = 50$ phiếu nhân viên và $n = 100$ phiếu khách du lịch), chưa phân tầng sâu theo từng phân khúc thị trường khách quốc tế hoặc khách lưu trú dài ngày.
  • Số liệu thống kê và đánh giá thực trạng giới hạn trong phạm vi quản lý hành chính của quận Đồ Sơn giai đoạn 2006–2010.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu liên kết vùng du lịch Đồ Sơn với quần thể Cát Bà, Vịnh Hạ Long và các vùng phụ cận để phân bổ luồng khách.
  • Đánh giá sâu hơn về hiệu quả kinh tế của các sản phẩm du lịch bổ trợ (du lịch MICE, du lịch lễ hội, vui chơi giải trí cao cấp) trong việc giải quyết tình trạng đóng băng hoạt động ngoài mùa hè.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên ngành Du lịch, Địa lý Du lịch, Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành: Tham khảo phương pháp tiếp cận nghiên cứu tính thời vụ du lịch biển, phương pháp thiết kế bảng hỏi và tổng hợp dữ liệu doanh thu, công suất buồng phòng theo tháng.
• Cán bộ quản lý điểm đến và doanh nghiệp du lịch tại địa phương: Cung cấp bức tranh thực tế về công suất sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật, định mức tiêu thụ điện nước, phát sinh rác thải và mức độ hài lòng của du khách tại quận Đồ Sơn để phục vụ quy hoạch và xây dựng kế hoạch kinh doanh theo mùa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thời vụ du lịch chính tại biển Đồ Sơn diễn ra vào khoảng thời gian nào trong năm?
Thời vụ du lịch chính tại Đồ Sơn kéo dài từ ngày 30/4 đến ngày 2/9 hàng năm, trong đó tập trung cao điểm nhất vào các tháng 6, 7 và 8.

2. Tỷ trọng doanh thu du lịch vào các tháng cao điểm tại Đồ Sơn chiếm bao nhiêu % trong tổng doanh thu cả năm?
Doanh thu du lịch từ tháng 5 đến tháng 8 chiếm từ 70% đến 80% tổng doanh thu cả năm của quận. Riêng hai tháng 6 và 7, doanh thu đạt 50,5% (năm 2009) và gần 60% (năm 2010).

3. Khảo sát thực tế cho thấy mức độ hài lòng của du khách đối với du lịch Đồ Sơn như thế nào?
Kết quả khảo sát 100 khách du lịch ghi nhận: 9% hài lòng, 35% tương đối hài lòng (tổng nhóm hài lòng là 44%), 48% đánh giá bình thường và 8% cảm thấy thất vọng.

4. Lượng rác thải sinh hoạt tại Đồ Sơn trong mùa du lịch cao điểm biến động như thế nào so với mùa thấp điểm?
Trong mùa du lịch (tháng 5–9), lượng rác thải trung bình đạt 40 $\text{m}^3$/ngày, những ngày cao điểm lên tới 80–100 $\text{m}^3$/ngày. Trong khi đó, vào các tháng còn lại, lượng rác thải trung bình chỉ khoảng 10 $\text{m}^3$/ngày đêm.

5. Cơ sở lưu trú tại Đồ Sơn có quy mô ra sao và tỷ lệ đạt chuẩn xếp hạng là bao nhiêu?
Toàn quận có hơn 175 cơ sở lưu trú, nhà hàng, khu điều dưỡng với khoảng 3.000 phòng và 4.800 giường. Tuy nhiên, tỷ lệ cơ sở lưu trú được xếp hạng và đạt tiêu chuẩn tối thiểu chỉ chiếm 33,9%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Thị Thuỳ Trang đã làm rõ bức tranh toàn diện về tính thời vụ của du lịch biển Đồ Sơn thông qua chuỗi dữ liệu thực nghiệm và thống kê giai đoạn 2006–2010. Kết quả nghiên cứu chứng minh sự mất cân đối sâu sắc giữa mùa vụ chính hè và mùa thấp điểm về doanh thu, công suất phòng, cường độ lao động cũng như sức ép lên môi trường và hạ tầng cấp thoát nước. Đây là công trình tổng hợp có giá trị tư liệu thực tiễn, đóng góp cơ sở khoa học để chính quyền địa phương và các đơn vị kinh doanh triển khai các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực của tính thời vụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về tính thời vụ du lịch Chương 2: Thực trạng tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn. Chương 3: Một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động bất lợi của tính thời vụ đến hoạt động du lịch Đồ Sơn. Sinh viên: Hoàng Thị Thuỳ Trang - Lớp: VHL 301 3 Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH THỜI VỤ DU LỊCH. Khái niệm Theo TS Trần Văn Thông: “Thời vụ du lịch được hiểu là những biến động lặp đi, lặp lại hàng năm của cung và cầu các dịch vụ và hàng hoá du lịch dưới tác động của một số nhân tố xác định”.TS Trần Đức Thanh: Tại một điểm du lịch cụ thể, có thể quan sát thấy cường độ của hoạt động du lịch không đồng đều theo thời gian.

Có những lúc hầu như không có khách, ngược lại, có những giai đoạn nhất định dòng du khách đổ về quá sức chịu tải của khu vực. Hiện tượng có hoạt động du lịch lặp lại khá đều đặn vào một số thời điểm trong năm gọi là mùa hay thời vụ du lịch. [8,121] Trong thực tế, thời vụ du lịch của một trung tâm hoặc một đất nước nào đó là tập hợp hàng loạt các biến động theo mùa của cung và cầu cũng như sự tác động tương hỗ giữa chúng trong tiêu dùng du lịch. Đặc điểm của tính thời vụ du lịch - Thời vụ du lịch là một quy luật có tính phổ biến.

Nó tồn tại ở tất cả các nước và các vùng có hoạt động du lịch. - Một nước hoặc một vùng du lịch có thể có một hoặc nhiều thời vụ du lịch, tuỳ thuộc vào các thể loại du lịch phát triển ở đó. Ví dụ: Các vùng biển như Đồ Sơn, Cửa Lò, Sầm Sơn loại hình du lịch chủ yếu là nghỉ biển thì thời vụ du lịch chính sẽ vào mùa hè. Nếu ở một khu du lịch biển lại có nhiều nguồn nước khoáng có giá trị ở đó sẽ phát triển du lịch nghỉ biển vào mùa hè và du lịch nghỉ dưỡng chữa bệnh vào mùa đông.

- Cường độ của thời vụ du lịch không bằng nhau vào các tháng khác nhau. Giai đoạn mà ở đó quan sát thấy hoạt động du lịch có cường độ lớn nhất được gọi là thời vụ chính hay chính vụ. Trong thời gian này số lượng du khách khá ổn định. Thời kì có cường độ nhỏ hơn ngày trước mùa chính là đầu mùa và ngày sau mùa chính gọi là cuối mùa.

Trong thời kỳ đầu mùa số lượng du khách ngày hôm sau Sinh viên: Hoàng Thị Thuỳ Trang - Lớp: VHL 301 4 Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn thường tăng hơn ngày hôm trước, còn trong thời kỳ cuối vụ có hiện tượng ngược lại, số du khách ngày sau giảm hơn so với du khách ngày trước đó. Thời gian còn lại trong năm được gọi là ngoài mùa. Ở một số nước người ta gọi nó là mùa chết. Nếu nhìn vào đồ thị mùa du lịch thì giai đoạn trước mùa là giai đoạn có sự biến thiên tỉ lệ thuận giữa thời điểm và khách du lịch.

Đây là thời kỳ phát triển của sản phẩm du lịch. Vào giai đoạn hai, khi thời gian thay đổi, số lượng du khách hầu như vẫn giữ nguyên. Khi theo thời gian, số lượng du khách giảm dần, tức là giữa thời gian và số lượng du khách có quan hệ tỉ lệ nghịch, người ta kết luận đó là thời kỳ cuối vụ của loại sản phẩm du lịch đó. Ví dụ: Tại bãi biển Đồ Sơn từ tháng 6 đến tháng 8 là thời gian tắm biển đẹp nhất, nhiều người đi tắm nhất.

Vào thời gian này số khách đông nhất, cường độ thời vụ là lớn nhất. Vào cuối tháng 4, tháng 5, tháng 9, tháng 10 nước biển tương đối ấm có thể tắm được nhưng số lượng khách ít hơn, cường độ thời vụ nhỏ hơn. Các tháng còn lại được gọi là mùa chết. - Ở các nước và vùng du lịch phát triển, thông thường thời vụ du lịch kéo dài hơn và chênh lệch cường độ của mùa du lịch chính so với thời kỳ trước và sau vụ thể hiện yếu hơn.

Ngược lại, các nước và vùng du lịch mới phát triển, mùa du lịch thường ngắn hơn và chênh lệch cường độ của mùa du lịch chính so với thời gian trước và sau mùa chính thể hiện rõ nét hơn. Ví dụ: Ở Đồ Sơn có thời vụ du lịch ngắn hơn và chênh lệch cường độ của mùa du lịch chính so với thời gian trước và sau mùa chính thể hiện rõ nét hơn so với Vũng Tàu. - Độ dài của thời gian và cường độ của thời vụ du lịch không bằng nhau đối với các loại hình du lịch khác nhau. Ví dụ: Du lịch chữa bệnh có mùa dài hơn và cường độ vào mùa chính yếu hơn, còn du lịch nghỉ biển, du lịch lễ hội thường có thời vụ ngắn hơn và cường độ mạnh hơn.

Các nhân tố gây lên tính thời vụ du lịch Thời vụ du lịch hình thành do nhiều nguyên nhân rất đa dạng với cơ chế tác động phức tạp: có nguyên nhân tự nhiên, nguyên nhân kinh tế xã hội, tổ chức kỹ Sinh viên: Hoàng Thị Thuỳ Trang - Lớp: VHL 301 5 Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn thuật, nguyên nhân mang tính cá nhân. Một số nguyên nhân tác động chủ yếu lên cầu du lịch, số khác tác động chủ yếu vào cung có những nguyên nhân tác động lên cả cung và cầu du lịch. Có thể phân các yếu tố hình thành lên tính thời vụ du lịch như sau: 1. Khí hậu Khí hậu là nhân tố có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành tính thời vụ trong du lịch.

Nhân tố khí hậu tác động lên cả cung và cầu du lịch. Ảnh hưởng của nhân tố khí hậu thể hiện rất mạnh mẽ ở các loại hình du lịch như du lịch nghỉ biển, du lịch nghỉ núi và ở mức độ nhất định trong du lịch chữa bệnh. Đối với du lịch nghỉ biển, các thành phần của khí hậu như cường độ ánh sáng, độ ẩm, cường độ và hướng gió, nhiệt độ và một số điều tự nhiên khác như độ sâu của bờ biển, kích thước của bãi tắm. quyết định mức độ tiện nghi phù hợp với việc tắm, phơi nắng của du khách.

Tiêu chuẩn tiện nghi phù hợp đối với du khách nghỉ biển ở các nước cũng khác nhau. Đối với khách du lịch Bắc Âu, nhiệt độ nước biển từ 15-160C là phù hợp để tắm. Trong khi đó đối với khách du lịch Châu Âu khác, nhiệt độ nước biển phải từ 20-250C mới là phù hợp. Điều đó chứng tỏ rằng giới hạn của tính thời vụ do thời tiết gây ra có thể mở rộng hoặc thu hẹp lại tuỳ thuộc vào đòi hỏi của khách du lịch và tiêu chuẩn của nó khi sử dụng tài nguyên du lịch.

Đối với một số loại hình du lịch khác như lịch chữa bệnh, du lịch văn hoá và du lịch công vụ, ảnh hưởng của điều kiện khí hậu không khắt khe như đối với du lịch nghỉ biển. Ví dụ như chất lượng của tài nguyên du lịch nhân văn (di tích, viện bảo tàng) cũng không thay đổi trong suốt năm. Mặc dù vậy, đối với các loại hình du lịch cũng có biểu hiện cường độ khách tập trung chủ yếu vào một số thời gian trong năm, chủ yếu là vào mùa khô. Vì vào mùa khô thời tiết thuận lợi hơn cho các cuộc hành trình du lịch.

Như vậy nhân tố khí hậu có ý nghĩa lớn đối với thời vụ du lịch. Đối với du lịch nghỉ biển và nghỉ núi, khí hậu quyết định những điều kiện thích hợp của thời vụ cho các cuộc hành trình du lịch. Đối với các loại hình du lịch khác, nó đóng vai trò Sinh viên: Hoàng Thị Thuỳ Trang - Lớp: VHL 301 6 Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn như một tác nhân phụ điều chỉnh các cuộc hành trình du lịch và việc sử dụng các tài nguyên du lịch theo thời gian 1. Thời gian rỗi.

Thời gian rỗi cũng là nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố không đồng đều của nhu cầu du lịch. Con người chỉ có thể đi du lịch vào thời gian rỗi. Tác động của thời gian rỗi lên tính thời vụ trong du lịch phải xét trên hai khía cạnh. Khía cạnh thứ nhất là thời gian nghỉ phép trong năm có thể tác động lên thời vụ du lịch do độ dài của thời hạn phép và thời gian sử dụng phép.

Nếu thời gian phép năm ngắn thì con người chỉ có thể đi du lịch một lần trong năm, khi đó họ có xu hướng chọn thời gian chính vụ để đi nghỉ với mong muốn tận hưởng những ngày nghỉ phép quý giá. Do vậy sự tập trung các nhu cầu có khả năng thanh toán sẽ cao vào thời vụ du lịch. Nhưng ngày nay có xu hướng chung là số ngày nghỉ phép năm của nhân dân lao động tăng lên. Nếu số ngày nghỉ phép dài, cho phép con người đi du lịch hơn một lần trong năm thì tỉ trọng tương đối của nhu cầu sẽ giảm trong tổng số nhu cầu cả năm.

Như vậy sự gia tăng thời gian rỗi góp phần giảm cường độ của thời vụ và tăng cường độ tập trung nhu cầu vào ngoài thời vụ du lịch truyền thống. Việc phân bố thời gian sử dụng phép năm của nhân dân lao động cũng ảnh hưởng đến tính thời vụ trong du lịch. Ví dụ ở một số nước đã có quy định chính thức thời gian sử dụng phép cho nhân viên trong một thời gian nhất định trong năm. Điều đó cũng góp phần tập trung nhu cầu vào một thời gian nhất định, tạo nên thời vụ du lịch.

Tuy nhiên ảnh hưởng đó không nhiều vì ít nước quy định thời điểm bắt buộc phải sử dụng thời gian nghỉ phép. Sự tập trung lớn nhu cầu vào thời vụ chính còn do việc sử dụng phép theo tập đoàn. Một số xí nghiệp ở Pháp hay Thuỵ Sĩ ngừng hoạt động chính vào một số giai đoạn trong năm và bắt nhân viên phải nghỉ phép vào thời gian đó. Ngoài ra một số tầng lớp dân cư như giáo viên chỉ có thể đi du lịch vào kỳ nghỉ của các trường học (thường là mùa hè) và nông dân chỉ đi nghỉ vào những tháng không bận rộn mùa màng.

Đó cũng chính là nhân tố làm tăng sự tập trung nhu cầu vào mùa chính. Sinh viên: Hoàng Thị Thuỳ Trang - Lớp: VHL 301 7 Nghiên cứu tính thời vụ của hoạt động du lịch biển Đồ Sơn Khía cạnh thứ hai của thời gian rỗi là thời gian nghỉ của trường học.