Nghiên cứu tính sạch và xác định tính chất của catalase từ Bacillus subtilis PY79

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tinh sạch và xác định tính chất của catalase từ Bacillus subtilis PY79, góp phần vào lĩnh vực sinh học phân tử.

• Tác giả: Phạm Thu Hƣơng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Loan
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên cứu tinh sạch và xác định một số tính chất của catalase từ Bacillus subtilis PY79
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CATALASE
• 1.1.1. Giới thiệu và lịch sử phát hiện catalase
• 1.1.2. Cấu trúc và phân loại catalase
• 1.1.3. Cơ chế hoạt động phân tử của catalase
• 1.1.4. Vai trò và ứng dụng của catalase
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ VI KHUẨN Bacillus subtilis
• 1.2.1. Lịch sử phát hiện, đặc điểm và phân loại
• 1.2.2. Đặc điểm hình thái và sự phân bố
• 1.2.3. Đặc điểm sinh hóa và ảnh hưởng của các yếu tố đến sự tổng hợp catalase của B.
• 1.2.4. Tính an toàn và ứng dụng của B.
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. MÁY MÓC VÀ CÁC TRANG THIẾT BỊ
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Nuôi cấy, thu dịch chiết tổng số của vi khuẩn B.
• 2.2.2. Tinh sạch catalase từ dịch chiết vi khuẩn B. subtilis bằng kết tủa thuận nghịch và sắc kí trao đổi ion
• 2.2.3. Định lượng protein bằng đo quang phổ ở bước sóng A280 nm
• 2.2.4. Kiểm tra độ sạch của protein bằng điện di trên gel polyacrylamide có SDS (SDS-PAGE)
• 2.2.5. Xác định hoạt độ của catalase dựa trên khả năng phân giải H2O2 ở bước sóng A240 nm bằng quang phổ kế
• 2.2.6. Xác định ảnh hưởng của nhiệt độ, pH và một số ion đến hoạt tính của catalase
• 2.2.7. Xác định các hằng số động học của catalase
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. CÁC ĐIỀU KIỆN TỐI ƯU CHO NUÔI CẤY VI KHUẨN B. subtilis PY79 SINH CATALASE
• 3.1.1. Môi trường nuôi cấy thích hợp cho B.
• 3.1.2. Nồng độ H2O2 dùng để cảm ứng B. subtilis PY79 sinh catalase
• 3.1.3. Thời điểm cảm ứng B. subtilis PY79 bằng H2O2
• 3.1.4. Thời điểm thu sinh khối tế bào B.
• 3.2. TINH SẠCH CATALASE TỪ DỊCH CHIẾT VI KHUẨN B.
• 3.2.1. Sắc ký trao đổi anion Q-sepharose
• 3.2.2. Sắc ký trao đổi cation CM-Sepharose
• 3.3. MỘT SỐ TÍNH CHẤT CỦA CATALASE TINH SẠCH TỪ B.
• 3.3.1. Nhiệt độ tối thích và độ bền nhiệt độ của catalase
• 3.3.2. pH tối thích và độ bền pH của catalase
• 3.3.3. Thông số động học của catalase tinh sạch từ B.
• 3.3.4. Ảnh hưởng của một số chất lên hoạt độ của catalase tinh sạch từ B.
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tính sạch của catalase từ Bacillus subtilis PY79

Nghiên cứu về catalase từ Bacillus subtilis PY79 đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Enzyme này đóng vai trò quan trọng trong việc phân giải hydrogen peroxide (H2O2), một gốc oxy hoạt tính có thể gây hại cho tế bào. Việc hiểu rõ về tính sạch và đặc điểm của catalase không chỉ giúp nâng cao hiệu quả ứng dụng trong công nghệ sinh học mà còn mở ra hướng đi mới trong nghiên cứu các enzyme vi sinh vật. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định các tính chất của catalase từ B. subtilis PY79, từ đó phát triển các ứng dụng trong lĩnh vực y dược và công nghệ sinh học.

1.1. Giới thiệu về catalase và vai trò của nó trong sinh học

Catalase là một enzyme quan trọng trong việc phân giải H2O2 thành nước và oxy. Enzyme này có mặt trong hầu hết các sinh vật hiếu khí và giúp bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa. Nghiên cứu cho thấy catalase có khả năng làm giảm nồng độ H2O2, từ đó ngăn chặn các tổn thương tế bào và mô.

1.2. Tình hình nghiên cứu catalase từ Bacillus subtilis

Bacillus subtilis là một trong những vi khuẩn được nghiên cứu nhiều nhất về khả năng sinh ra catalase. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng B. subtilis có thể sản xuất catalase với hoạt tính cao, tuy nhiên, việc tinh sạch và xác định các tính chất của enzyme này vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin chi tiết hơn về catalase từ B. subtilis PY79.

II. Thách thức trong việc tinh sạch catalase từ Bacillus subtilis PY79

Việc tinh sạch catalase từ Bacillus subtilis PY79 gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự hiện diện của các protein khác trong dịch chiết, có thể làm giảm hiệu quả của quá trình tinh sạch. Ngoài ra, điều kiện môi trường nuôi cấy cũng ảnh hưởng đến hoạt tính của enzyme. Do đó, việc tối ưu hóa các điều kiện nuôi cấy và quy trình tinh sạch là rất cần thiết để đạt được enzyme có độ tinh sạch cao.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tinh sạch catalase

Nồng độ H2O2, pH và nhiệt độ là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh catalase của B. subtilis. Nghiên cứu cho thấy, việc điều chỉnh các yếu tố này có thể tối ưu hóa hoạt tính của enzyme, từ đó nâng cao hiệu quả tinh sạch.

2.2. Những khó khăn trong việc xác định hoạt tính của catalase

Xác định hoạt tính của catalase là một thách thức lớn. Các phương pháp hiện tại như đo quang phổ có thể bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của các protein khác. Do đó, cần phát triển các phương pháp chính xác hơn để đánh giá hoạt tính của enzyme.

III. Phương pháp tinh sạch catalase từ Bacillus subtilis PY79

Quá trình tinh sạch catalase từ Bacillus subtilis PY79 được thực hiện qua nhiều bước. Đầu tiên, vi khuẩn được nuôi cấy trong môi trường thích hợp để tối ưu hóa sản lượng enzyme. Sau đó, dịch chiết được thu thập và tinh sạch bằng các phương pháp như sắc ký trao đổi ion và kết tủa bằng amoni sulfate. Các bước này giúp loại bỏ các tạp chất và thu được enzyme có độ tinh sạch cao.

3.1. Quy trình nuôi cấy Bacillus subtilis PY79

Quy trình nuôi cấy B. subtilis PY79 được thực hiện trong môi trường lỏng với nồng độ H2O2 thích hợp để kích thích sự sinh tổng hợp catalase. Thời gian nuôi cấy cũng được điều chỉnh để đạt được sinh khối tối ưu.

3.2. Các phương pháp tinh sạch catalase

Các phương pháp như sắc ký trao đổi ion và kết tủa bằng amoni sulfate được sử dụng để tinh sạch catalase. Sắc ký trao đổi ion giúp loại bỏ các protein không mong muốn, trong khi kết tủa bằng amoni sulfate giúp cô đặc enzyme.

IV. Đặc điểm và hoạt tính của catalase tinh sạch từ Bacillus subtilis PY79

Catalase tinh sạch từ Bacillus subtilis PY79 có nhiều đặc điểm nổi bật. Enzyme này hoạt động hiệu quả trong khoảng pH từ 6 đến 8 và có khả năng phân giải H2O2 nhanh chóng. Các nghiên cứu cho thấy, catalase từ B. subtilis có thể phân giải hàng triệu phân tử H2O2 trong một giây, cho thấy tiềm năng ứng dụng lớn trong công nghệ sinh học.

4.1. Đặc điểm động học của catalase

Các thông số động học của catalase tinh sạch từ B. subtilis PY79 được xác định thông qua các thí nghiệm. Kết quả cho thấy enzyme có hằng số Michaelis-Menten thấp, cho thấy hoạt tính cao trong việc phân giải H2O2.

4.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ và pH đến hoạt tính của catalase

Nghiên cứu cho thấy, catalase từ B. subtilis hoạt động tốt nhất ở nhiệt độ từ 25 đến 30 độ C và pH từ 6 đến 8. Những điều kiện này cần được duy trì để đảm bảo hoạt tính của enzyme trong các ứng dụng thực tiễn.

V. Ứng dụng thực tiễn của catalase từ Bacillus subtilis PY79

Catalase từ Bacillus subtilis PY79 có nhiều ứng dụng trong công nghệ sinh học và y dược. Enzyme này có thể được sử dụng trong các quy trình sản xuất thực phẩm, điều trị bệnh và nghiên cứu về stress oxy hóa. Việc phát triển các chế phẩm enzyme từ B. subtilis không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn mở ra hướng đi mới trong nghiên cứu và ứng dụng enzyme.

5.1. Ứng dụng trong công nghệ thực phẩm

Catalase có thể được sử dụng trong sản xuất thực phẩm để loại bỏ H2O2, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc sử dụng enzyme này giúp cải thiện độ an toàn và chất lượng thực phẩm.

5.2. Tiềm năng trong điều trị bệnh

Nghiên cứu cho thấy, catalase có thể đóng vai trò quan trọng trong điều trị các bệnh liên quan đến stress oxy hóa. Việc bổ sung enzyme này có thể giúp cải thiện tình trạng sức khỏe và ngăn ngừa các bệnh lý.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về catalase từ Bacillus subtilis PY79

Nghiên cứu về catalase từ Bacillus subtilis PY79 đã chỉ ra nhiều tiềm năng ứng dụng trong công nghệ sinh học và y dược. Việc tinh sạch và xác định các tính chất của enzyme này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả ứng dụng mà còn mở ra hướng đi mới trong nghiên cứu enzyme. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành công nghiệp và sức khỏe con người.

6.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu enzyme

Nghiên cứu về catalase từ B. subtilis PY79 mở ra nhiều hướng đi mới trong việc phát triển các chế phẩm enzyme. Việc tối ưu hóa quy trình sản xuất và tinh sạch enzyme sẽ là những bước quan trọng trong tương lai.

6.2. Tương lai của ứng dụng catalase trong y dược

Catalase có tiềm năng lớn trong việc điều trị các bệnh liên quan đến stress oxy hóa. Nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới dựa trên enzyme này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Catalase (E.6) là enzyme có ở hầu hết các vi khuẩn hiếu khí và là một trong những thành phần trung tâm của các quá trình khử độc, ngăn chặn cực nhanh sự hình thành phản ứng hydroxyl bằng cách xúc tác sự phân giảihydrogen peroxide (H2O2) thành nước và oxy [43, 52]. Catalase điển hình hoạt động trong khoảng pH 5 - 10, tối ưu tại pH 6 - 8 và ổn định ở nhiệt độ 10 - 30oC [5]. Catalase đã được ứng dụng trong nhiều quy trình công nghệ sinh học khác nhau. Do có hoạt tính phân giải nhanh H2O2 nên catalase có khả năng ức chế sự phân giải của tế bào viêm, một loạt các khối u, apoptosis, tế bào thần kinh và lão hóa [12, 18, 33, 57, 58].

Enzyme cũng được chứng minh là tác nhân có thể hỗ trợ dẫn truyền thuốc nội bào [53] và sử dụng trong định lượng cholesterol [42]. Theo một số công bố gần đây, sự giảm của catalase có thể đóng vai trò trong quá trình bạc tóc sớm ở người. H2O2 tự nhiên được tạo ra bởi các hoạt động trao đổi của cơ thể và catalase có vai trò phân giải chúng rất nhanh. Do vậy, nếu hàm lượng catalase giảm đi, nó sẽ không thể phân giải hết H2O2, dẫn đến tóc bị tẩy trắng từ bên trong.

Nhận định này vẫn đang được làm sáng tỏ với hy vọng phát triển các phương pháp chữa bạc tóc dựa trên việc bổ sung catalase [20, 62]. Catalase từ các sinh vật khác nhau cũng đã được tinh sạch và nghiên cứu tính chất như: B. Hầu hết các nghiên cứu thường tinh sạch enzyme bằng cách sử dụng muối amoni sulfate kết tủa chọn lọc protein và các loại sắc ký như lọc gel [23, 30], trao đổi ion (DEAE Sephadex hoặc DEAE cellulose[23, 30], Q Sepharose FF [59]). subtilis được xem như là một chủng vi khuẩn có lợi cho con người và đã được sử dụng để sản xuất nhiều chế phẩm sinh học như: men vi sinh; men Natto – một thực phẩm chức năng rất bổ dưỡng cho sức khỏeở Nhật Bản [61].

subtilis còn được biết đến với khả năng sinh ra nhiều enzyme, trong đó có catalase với hoạt tính cao, an toàn khi thao tác [46]. Cho đến nay, ở Việt Nam chưa có nghiên cứu nào về tinh sạch và xác định 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các tính chất của catalase từ nguồn gốc tự nhiên. Các nghiên cứu chủ yếu là định tính và định lượng hoạt tính của catalase có trong mẫu dịch chiết [1]. Từ thực tế trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tinh sạch và xác định một số tính chất của catalase từ Bacilus subtilisPY79” với mục tiêu tạo được chế phẩm enzyme có độ tinh sạch, độ bền và hoạt tính tốt để phục vụ cho các nghiên cứu sau này.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ CATALASE 1. Giới thiệu và lịch sử phát hiện catalase Hydrogen peroxide (H2O2) là một trong những gốc oxy hoạt tính (ROS) phổ biến nhất trong khí quyển.

H2O2 xuất hiện do có trong môi trường, là sản phẩm phụ của chuỗi vận chuyển điện tử trong quá trình hô hấp hiếu khí, quang hợp hoặc sản phẩm của sự hoạt động enzyme (chủ yếu là oxidase) [63]. Trong tế bào, các gốc oxi hóa tự do tấn công hầu hết các hợp chất quan trọng như DNA, protein, màng lipid kép và thậm chí phá hủy cả tế bào. Do đó, các sinh vật đã tiến hóa để có một hệ thống enzyme phức tạp và hiệu quả bao gồm: catalase, peroxidase và superoxide dismutase nhằm loại bỏ nhanh chóng và hiệu quả các gốc ROS này [41, 50, 63].6) thuộc lớp oxidoreductase, có mặt trong hầu hết các sinh vật hiếu khí (bao gồm thực vật, động vật và vi sinh vật), có vai trò quan trọng chống lại các stress oxy hóa bằng cách xúc tác cho phản ứng phân giải H2O2 thành H2O và O2. Trong tế bào, catalase chủ yếu được sinh ra trong peroxisome của các sinh vật nhân thực và trong tế bào chất của sinh vật nhân sơ.

Đây là một trong những enzyme hoạt động nhanh nhất, một phân tử catalase có thể phân giải hàng triệu phân tử H2O2 trong mỗi giây [50, 55]. Catalase là một trong những enzyme có lịch sử phát hiện sớm và có nhiều nghiên cứu chi tiết về đặc điểm và tính chất của enzyme. Enzyme lần đầu tiên được phát hiện bởinhà bác học Thénarad(1818), được gọi tên lần đầu là catalase bởi nhà bác học Loew (1900) [29], được chứng minh trong trung tâm hoạt động có chứa sắt bởi Warburg (1923) và được xác định chức năng trong tế bào là tác nhân xúc tác phân giải H2O2 thành H2O và O2bởi Wieland và tập thể (1927) [65]. Năm 1937, hai nhà bác học Sumner và Dounce [56] lần đầu tiên đã kết tinh được catalase từ gan bò và xác định được khối lượng phân tử (KLPT) là 232 kDa; tiếp theo là những công bố về trình tự amino acid và cấu trúc không gian ba chiều của enzyme [35, 47, 65].

Cho đến nay, đặc điểm cấu trúc, cơ chế hoạt động và tính chất của enzyme đã được 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] làm sáng tỏ; hơn 300 công trình tinh sạch enzyme đã được công bố; catalase được xem là một trong những enzyme có nhiều đặc điểm hóa sinh hấp dẫn các nhà khoa học nghiên cứu và có tiềm năng ứng dụng vô cùng to lớn trong các ngành công nghiệp và lĩnh vực y dược [9, 24]. Cấu trúc và phân loại catalase Cấu trúc của catalase rất đa dạng và phụ thuộc vào nguồn phân lập, tuy nhiên nhìn chung có một số đặc điểm chung cơ bản. Một phân tử catalase hoạt động chức năng thường có cấu trúc dimer hoặc tetramer hoặc hexamer. Mỗi monomer là một chuỗi polypeptide có khoảng 500-700 amino acid và một nhóm heme có chứa nguyên tử Fe ở trung tâm, một số trường hợp Fe được thay bằng Mn hoặc NADPH với vai trò bảo vệ nhân heme khỏi sự oxi hóa [31].1: Cấutrúcnhânhemecủa catalase [69] Khác với cấu trúc nhân heme trong hồng cầu, nhóm heme trong catalase bao gồm một nguyên tử Fe ở trung tâm và được bao bọc phía ngoài bởi thành phần hữu cơ là nhóm protoporphyrin, cấu trúc được tạo ra bởi sự liên kết của các cầu metan hình thành nên một vòng tetrapyrrole.

Nguyên tử Fe sẽ tạo thành sáu liên kết phối trí với bốn nguyên tử N của vòng pyrol, một liên kết với phân tử H2O2 và một với amino acid tyrosine của protein [9]. Nhóm heme là vị trí xảy ra sự phân giải H2O2, nằm tách khỏi phần bề mặt và phía sâu trong phân tử catalase (Hình 1. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về phân loại, có hơn 300 catalase đã được biết đến, chúng được tinh sạch từ các chủng khác nhau, có thể có nhân heme hoặc không có nhân heme. Dựa trên sự khác nhau về kích thước của các phần dưới đơn vị cấu tạo nên enzyme và có hay không có nhân heme chúng được chia ra làm ba loại khác nhau.

Nhóm một là các catalase đơn chức năng (monofunctional catalase) có chứa nhân heme, được tìm thấy nhiều nhất ở trong tự nhiên. Nhóm thứ hai là catalase hai chức năng (Bifunctional catalase-peroxydase), có chứa nhân heme, ít phổ biến hơn, có mối liên quan chặt chẽ đến các peroxidase ở thực vật về cấu trúc và trình tự amino acid. Cuối cùng là nhóm manganese catalase, không chứa nhân heme, tìm thấy ở các vi khuẩn có khả năng chịu các điều kiện khắc nghiệt của môi trường như nhiệt độ, nồng độ muối cao…[39]. Nhóm catalase đơn chức (monofunctional catalase): Đây là nhóm phổ biến nhất, có mặt ở hầu hết các đại diện của động vật, thực vật và vi sinh vật với số lượng hơn 225 catalase trong số hơn 300 catalase được phát hiện đến nay; có chức năng chính là phân giải H2O2và chức năng phụ là peroxy hóa [9].

Catalase thường có hoạt tính khi ở dạng tetramer, nhưng một số dạng như dimer, hexamer hay thậm chí dạng hiếm gặp như heteromer cũng được tìm thấy (Pseudomonas aeruginosa) [31].KLPT của catalase dao động khoảng từ 200-340 kDa với một nhóm heme ở vùng trung tâm hoạt động. Dựa trên kích thước của mỗi monomer, catalase được chia ra loại có monomer kích thước nhỏ (55-69 kDa) và loại có kích thước lớn (75- 84 kDa) [31, 38, 56, 65]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2:Cấutrúc monomer của catalase hemeđơnchứcnăng [54] Bên cạnh đó, cũng có sự khác nhau ở loại nhân heme, nhân heme loại b hay tồn tại trong các catalase có monomer kích thước nhỏ (catalase từ gan bò) và nhân heme loại d hay tồn tại trong những catalase có monomer kích thước lớn (catalase của E.Cấu trúc bậc 4 của catalase có vùngbảo thủ bao gồm: đầu N-terminal với 70 amino acid đầu tiên, vùng gấp nếp β từ vị trí amino acid thứ 72-318, vùng domain kết nối hay còn gọi là vùng kết nốivà vùng xoắn α (vị trí 444-503). Một số catalase thuộc nhóm này cũng có vùng bảo thủ là đầu C-terminal dài khoảng 150 amino acid (Hình 1.

Theo nghiên cứu gần đây, catalase điển hình ở cả sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân thực đều có vùng β-barrel là vùng có tính bảo thủ cao nhất, vùng kết nối và α-helical vẫn có một số biến đổi [31, 54]. Nhóm hai chức năng (Bifunctional catalase- peroxydase) Nhóm catalase hai chức năng thường ít gặp, chỉ có chủ yếu ở các vi sinh vật hiếu khí, chưa được phát hiện ở những đại diện như thực vật và động vật. Catalase thuộc nhóm này có KLPT dao động trong khoảng 120-340 kDa. Nhóm enzyme này thể hiện cả hoạt tính catalase và hoạt tính peroxidase, thường rất nhạy cảm với nhiệt độ và pH phụ thuộc vào điều kiện phân lập.

Enzyme tồn tại chủ yếu ở dạng dimer có khoảng 750 amino acid trong mỗi monomer (Hình 1.3), ngoài ra dạng tetramer 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cũng được tìm thấy ở E. Mỗi monomer được chia ra 2 vùng chủ yếu là vùng N và C được sắp xếp dọc theo chiều dài của phân tử, nhân heme nằm ở vùng N- terminal. Một đặc điểm bảo thủ ở hầu hết các catalase thuộc nhóm 2 là sự có mặt của một covalent adduct- cấu trúc mà vị trí ortho của tyrosine sẽ liên kết với methionine ở một bên và bên đối diện sẽ liên kết với tryptophan [54].3:Cấutrúcđơnphâncủa catalase-peroxidases từSynechococcus elongates PCC7942 [73] Nhóm pseudocatalase (Manganese catalase) Nhóm non-hemecatalase còn gọi là pseudocatalase,là nhóm catalase đặc biệt, có 2 nguyên tử Mn ở vùng trung tâm hoạt động thay cho Fe, thường được tìm thấy ở vi khuẩn và vi khuẩn cổ. Những enzyme này có KLPT trong khoảng 170-210 kDa (Hình 1.

Catalase thuộc nhóm này là một homohexamer, mỗi tiểu đơn vị có khối lượng khoảng 30 kDa.