Điều tra tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua và ảnh hưởng của chế phẩm tại Lâm Đồng

Nghiên cứu tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua Lycopersicon esculentum và ảnh hưởng của chế phẩm đến dư lượng thuốc tại Lâm Đồng.

• Tác giả: Phạm Ngọc Trân
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thanh Tùng
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua và ảnh hưởng của chế phẩm tại Lâm Đồng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược về cây cà chua
• 1.2. Giới thiệu
• 1.3. Tình hình sâu bệnh hại trên cà chua
• 1.4. Tổng quan về thuốc bảo vệ thực vật (BVTV)
• 1.5. Dư lượng thuốc BVTV và mức dư lượng tối đa cho phép (MRL)
• 1.6. Thời gian cách ly (Pre-harvest interval)
• 1.7. Tính độc của thuốc bảo vệ thực vật
• 1.8. Tình hình tiêu thụ thuốc BVTV trong và ngoài nước
• 1.9. Một số nghiên cứu sử dụng thuốc BVTV phòng trừ sâu đục quả trên cà chua
• 1.10. Sơ lược các dung dịch, chế phẩm xử lý dư lượng dùng trong thí nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm thực hiện
• 2.3. Điều tra hiện trạng sử dụng thuốc BVTV phòng trừ sâu trên cà chua tại huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng
• 2.4. Điều tra tình hình thực tế việc sử dụng các dung dịch, chế phẩm trong sơ chế (rửa) cà chua ở các hộ gia đình tại phường Tăng Nhơn Phú A, TP.
• 2.5. Đánh giá ảnh hưởng của các dung dịch, chế phẩm (thuốc tím; muối ăn; nhũ tương ozonit; muối tinh khiết K2CO3 + nước ion điện giải; eco enzyme) đến dư lượng một số hoạt chất thuốc trừ sâu trên quả cà chua
• 2.6. Đánh giá ảnh hưởng của các dung dịch chế phẩm (thuốc tím; nhũ tương ozonit; nước muối) đến thời gian bảo quản quả cà chua sau thu hoạch
• 2.7. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm chung của nông hộ trồng cà chua. Các biện pháp phòng trừ sâu hại được áp dụng
• 3.2. Các hoạt chất thuốc BVTV được sử dụng. Liều lượng sử dụng các loại thuốc hóa học trừ sâu hại. Số lần sử dụng/vụ. Nhận thức về dư lượng thuốc BVTV
• 3.3. Điều tra hiện trạng sử dụng các chế phẩm trong sơ chế cà chua tại các hộ gia đình phường Tăng Nhơn Phú A, TP. Nhận thức về dư lượng thuốc trong nông sản
• 3.4. Hiệu lực khử dư lượng từ các dung dịch, chế phẩm (thuốc tím; nước muối; nhũ tương ozonit; muối tinh khiết K2CO3 + nước ion điện giải; eco enzyme)
• 3.5. Lựa chọn dung dịch, chế phẩm tiềm năng và nồng độ tối ưu
• 3.6. Ảnh hưởng của các chế phẩm tiềm năng đến thời gian bảo quản quả cà chua
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tình Hình Sử Dụng Thuốc Trừ Sâu Cà Chua

Cà chua là loại rau ăn quả quan trọng, có giá trị dinh dưỡng cao và được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, cà chua thường xuyên bị tấn công bởi nhiều loại sâu bệnh, dẫn đến việc nông dân phải sử dụng thuốc trừ sâu. Việc sử dụng thuốc trừ sâu không hợp lý có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua là vô cùng cần thiết. Theo Bùi Thị Lan Hương (2014), cà chua là cây trồng ngắn ngày, thu hoạch gối lứa, khó tuân thủ thời gian cách ly khi sử dụng phân bón và thuốc BVTV. Điều này dẫn đến nguy cơ để lại dư lượng thuốc BVTV trên quả rất cao, dẫn đến nguy cơ mất an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng. Các công tác kiểm tra đánh giá chất lượng rau ăn quả lưu thông trên thị trường, các chợ còn khá hạn chế, đã xảy ra một số trường hợp ngộ độc khi ăn rau quả bị ô nhiễm các yếu tố độc hại.

1.1. Vai trò kinh tế và dinh dưỡng của cà chua

Cà chua không chỉ là một loại rau ăn quả quan trọng trong bữa ăn hàng ngày mà còn mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân. Với hàm lượng vitamin C và A cao, đặc biệt là lycopene, cà chua được xem là một nguồn dinh dưỡng quan trọng cho sức khỏe. Theo thống kê, có khoảng 500 giống cà chua được trồng trên khắp thế giới cho nhiều mục đích khác nhau. Cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm chứa nhiều dinh dưỡng, giàu vitamin C và A, đặc biệt là giàu lycopene tốt cho sức khỏe.

1.2. Thách thức trong sản xuất cà chua Sâu bệnh hại

Trong quá trình sản xuất cà chua, sâu bệnh hại là một trong những thách thức lớn nhất. Các loại sâu bệnh như sâu đục quả, rệp, bệnh mốc sương có thể gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng cà chua. Điều này buộc nông dân phải sử dụng thuốc trừ sâu để bảo vệ cây trồng của mình. Theo Trần Đức Cảnh (2022), 35 % số người mắc bệnh ung thư là bởi thực phẩm bẩn, bên cạnh đó, thực phẩm bẩn còn là nguyên nhân gây ra ngộ độc thực phẩm, tiêu chảy, suy nhược cơ thể và những bệnh nguy hiểm nghiêm trọng như: đau dạ dày, viêm đại tràng, rồi loạn tiêu hóa.

II. Vấn Đề Sử Dụng Thuốc Trừ Sâu Trên Cà Chua Lâm Đồng

Việc lạm dụng thuốc trừ sâu trong sản xuất cà chua, đặc biệt là tại các vùng trồng cà chua lớn như Lâm Đồng, đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại. Nhiều nông dân sử dụng thuốc trừ sâu không theo hướng dẫn, phun với liều lượng cao hơn khuyến cáo và không tuân thủ thời gian cách ly. Điều này dẫn đến tình trạng dư lượng thuốc trừ sâu trong cà chua vượt quá mức cho phép, gây nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng. Mười tháng đầu năm 2020, cả nước xảy ra 81 vụ ngộ độc thực phẩm với 2,040 người bị ngộ độc, trong đó có 21 người tử vong bởi thực phẩm gây ngộ độc là rau, củ, quả (Tổng cục Thống kê, 2020).

2.1. Thực trạng sử dụng thuốc trừ sâu tại Lâm Đồng

Theo kết quả điều tra, nhiều nông dân trồng cà chua ở Lâm Đồng sử dụng thuốc trừ sâu một cách tùy tiện, không tuân thủ các quy trình an toàn. Tỷ lệ sử dụng thuốc trừ sâu hóa học vẫn còn rất cao, trong khi các biện pháp sinh học và chế phẩm sinh học trừ sâu cà chua chưa được áp dụng rộng rãi. Qua quá trình điều tra về tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua hiện nay tại xã Phú Hội, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng cho thấy tất cả các hộ được khảo sát đều sử dụng biện pháp hóa học để trừ sâu đục quả trên cà chua, chủ yếu sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc hóa học và phun với liều lượng cao hơn khuyến cáo (70 %).

2.2. Nguy cơ dư lượng thuốc trừ sâu và an toàn thực phẩm

Việc sử dụng thuốc trừ sâu không đúng cách dẫn đến nguy cơ dư lượng thuốc trừ sâu trong cà chua vượt quá mức cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn gây khó khăn cho việc xuất khẩu cà chua. Các công tác kiểm tra đánh giá chất lượng rau ăn quả lưu thông trên thị trường, các chợ còn khá hạn chế, đã xảy ra một số trường hợp ngộ độc khi ăn rau quả bị ô nhiễm các yếu tố độc hại.

2.3. Ảnh hưởng đến môi trường và hệ sinh thái nông nghiệp

Ngoài những tác động tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng và an toàn thực phẩm, việc lạm dụng thuốc trừ sâu còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đến môi trường và hệ sinh thái nông nghiệp. Thuốc trừ sâu có thể làm ô nhiễm nguồn nước, đất đai, tiêu diệt các loài côn trùng có lợi và gây ra tình trạng kháng thuốc ở sâu bệnh hại. Ảnh hưởng của thuốc trừ sâu đến môi trường Lâm Đồng là vấn đề cần được quan tâm.

III. Giải Pháp Chế Phẩm Sinh Học Giảm Dư Lượng Thuốc Sâu

Để giải quyết vấn đề dư lượng thuốc trừ sâu trong cà chua, việc sử dụng chế phẩm sinh học trừ sâu cà chua là một giải pháp hiệu quả và bền vững. Các chế phẩm sinh học có nguồn gốc tự nhiên, an toàn cho người sử dụng và môi trường, đồng thời có khả năng giảm dư lượng thuốc trừ sâu trên quả cà chua. Trên thị trường hiện nay, cũng có rất nhiều loại chế phẩm được mọi người sử dụng nhằm làm giảm dư lượng thuốc BVTV trên rau ăn quả, tuy nhiên vẫn chưa có một nghiên cứu nào được công bố chính thức về hiệu quả làm giảm dư lượng thuốc BVTV của các loại chế phẩm đó.

3.1. Tổng quan về chế phẩm sinh học trừ sâu

Chế phẩm sinh học trừ sâu là các sản phẩm có nguồn gốc từ vi sinh vật, thực vật hoặc động vật, có khả năng kiểm soát sâu bệnh hại mà không gây hại cho con người và môi trường. Các chế phẩm sinh học có nhiều ưu điểm so với thuốc trừ sâu hóa học, như tính an toàn cao, không gây kháng thuốc và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, hiệu quả của các chế phẩm sinh học có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện thời tiết, loại sâu bệnh và cách sử dụng.

3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của chế phẩm đến dư lượng thuốc

Nghiên cứu về ảnh hưởng của một số chế phẩm như thuốc tím, nước muối, nhũ tương ozonit đến dư lượng thuốc trừ sâu trên quả cà chua cho thấy, các chế phẩm này có khả năng giảm đáng kể dư lượng thuốc trừ sâu. Tuy nhiên, hiệu quả của các chế phẩm này có thể khác nhau tùy thuộc vào loại thuốc trừ sâu, nồng độ và thời gian xử lý. Đánh giá ảnh hưởng của các chế phẩm (thuốc tím; nước muối; nhũ tương ozonit; muối tinh khiết KạCO¿ + nước ion điện giải; eco enzyme) đến dư lượng một số hoạt chất thuốc trừ sâu trên quả cà chua cho thấy sử dụng thuốc tím (3 mg/1 nước 5 phút), nhũ tương ozonit (5 ml/ nước 5 phút), nước muối (20 g/l nước 5 phút) cho hiệu quả giảm dư lượng tất cả các hoạt chất được nghiên cứu là tốt nhất được áp dụng trên quả cà chua.

3.3. Các loại chế phẩm sinh học tiềm năng tại Lâm Đồng

Tại Lâm Đồng, có nhiều loại chế phẩm sinh học tiềm năng có thể được sử dụng để giảm dư lượng thuốc trừ sâu trên cà chua. Bao gồm các loại vi sinh vật đối kháng, các loại tinh dầu thực vật và các loại chế phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên. Việc nghiên cứu và phát triển các chế phẩm sinh học phù hợp với điều kiện địa phương là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả và tính bền vững của giải pháp.

IV. Hướng Dẫn Cách Sử Dụng Thuốc Trừ Sâu An Toàn Cho Cà Chua

Để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và môi trường, việc sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua cần tuân thủ các nguyên tắc và hướng dẫn sau: Sử dụng danh mục thuốc trừ sâu được phép sử dụng trên cà chua, tuân thủ liều lượng và thời gian cách ly theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM) để giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu, bao gồm việc sử dụng giống cà chua kháng bệnh, luân canh cây trồng và sử dụng chế phẩm sinh học.

4.1. Lựa chọn thuốc trừ sâu phù hợp và được phép sử dụng

Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc trừ sâu nào, cần tìm hiểu kỹ thông tin về sản phẩm, đảm bảo rằng sản phẩm đó được phép sử dụng trên cà chua và phù hợp với loại sâu bệnh hại mà cây đang mắc phải. Nên ưu tiên lựa chọn các loại thuốc trừ sâu sinh học hoặc các loại thuốc trừ sâu có độc tính thấp.

4.2. Tuân thủ liều lượng và thời gian cách ly

Việc sử dụng thuốc trừ sâu cần tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và thời gian cách ly theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Sử dụng quá liều có thể gây hại cho cây trồng và tăng nguy cơ dư lượng thuốc trừ sâu trong quả. Thời gian cách ly là khoảng thời gian cần thiết để thuốc trừ sâu phân hủy và giảm dư lượng xuống mức an toàn. Thực hiện điều tra người tiêu dùng tại phường Tăng Nhơn Phú A, Tp. Thủ Đức, Tp.

4.3. Biện pháp phòng trừ tổng hợp IPM

Áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM) là một cách hiệu quả để giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu. Các biện pháp IPM bao gồm việc sử dụng giống cà chua kháng bệnh, luân canh cây trồng, sử dụng chế phẩm sinh học, và theo dõi mật độ sâu bệnh hại để có biện pháp can thiệp kịp thời.

V. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Chế Phẩm Tới Thời Gian Bảo Quản Cà Chua

Nghiên cứu cho thấy rằng việc xử lý cà chua bằng một số chế phẩm không chỉ giúp giảm dư lượng thuốc trừ sâu mà còn có thể kéo dài thời gian bảo quản quả. Các chế phẩm như nhũ tương ozonit, nước muối có khả năng ức chế sự phát triển của vi sinh vật gây hại và làm chậm quá trình chín của quả. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả của các chế phẩm này có thể khác nhau tùy thuộc vào điều kiện bảo quản và loại cà chua. Đánh giá thời gian bảo quản của quả cà chua sau khi xử lý ba chế phẩm tiềm năng cho thấy bảo quản cà chua với nhũ tương ozonit (5 m1⁄1 nước 5 phút) cho thời gian bảo quản lâu nhất 20 ngày, tiếp theo là nước muối (20 g/l nước 5 phút) thời gian bảo quản đến khi quả hỏng hoàn toàn là 16 ngày và thuốc tím (3 mg/l nước 5 phút) thời gian bảo quản đến khi quả hỏng hoàn toàn là 10 ngày. Ở nghiệm thức đối chứng (không xử lý) quả cà chua hư hỏng nhanh chóng nhất, chỉ với 6 ngày bảo quản.

5.1. Đánh giá thời gian bảo quản sau xử lý chế phẩm

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc xử lý cà chua bằng một số chế phẩm có thể kéo dài thời gian bảo quản quả sau thu hoạch. Các chế phẩm này có thể giúp làm chậm quá trình chín, ức chế sự phát triển của vi sinh vật gây hại và giảm thiểu tình trạng thối rữa quả.

5.2. So sánh hiệu quả bảo quản giữa các chế phẩm

Hiệu quả bảo quản của các chế phẩm có thể khác nhau tùy thuộc vào loại chế phẩm, nồng độ, thời gian xử lý và điều kiện bảo quản. Việc so sánh hiệu quả bảo quản giữa các chế phẩm là cần thiết để lựa chọn ra chế phẩm phù hợp nhất cho từng loại cà chua và điều kiện cụ thể.

5.3. Điều kiện bảo quản tối ưu sau xử lý chế phẩm

Để đạt được hiệu quả bảo quản tốt nhất, cần chú ý đến các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm và thông gió trong quá trình bảo quản. Việc bảo quản cà chua trong điều kiện lạnh và thông thoáng sẽ giúp làm chậm quá trình chín và giảm thiểu sự phát triển của vi sinh vật gây hại.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Thuốc Trừ Sâu Cà Chua

Nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua và ảnh hưởng của chế phẩm sinh học là một lĩnh vực quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân, nhà quản lý và người tiêu dùng, góp phần nâng cao chất lượng và an toàn của cà chua. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các chế phẩm sinh học mới, đánh giá hiệu quả của chúng trong điều kiện thực tế và xây dựng các quy trình sử dụng thuốc trừ sâu an toàn và bền vững.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc trừ sâu không hợp lý trong sản xuất cà chua có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Tuy nhiên, việc sử dụng chế phẩm sinh học có thể giúp giảm dư lượng thuốc trừ sâu và kéo dài thời gian bảo quản quả.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các chế phẩm sinh học mới, đánh giá hiệu quả của chúng trong điều kiện thực tế và xây dựng các quy trình sử dụng thuốc trừ sâu an toàn và bền vững. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của nông dân và người tiêu dùng về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

6.3. Đề xuất và khuyến nghị

Để giải quyết vấn đề dư lượng thuốc trừ sâu trong cà chua, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm nông dân, nhà quản lý, nhà khoa học và người tiêu dùng. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông dân áp dụng các biện pháp sản xuất an toàn và bền vững, đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo chất lượng và an toàn của cà chua.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) là một trong những loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao, được trồng phổ biến tại nhiều vùng trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Theo FAO (2022), diện tích trồng cà chua toàn cầu đạt hơn 5 triệu ha với sản lượng khoảng 187 triệu tấn. Tại Việt Nam, Lâm Đồng là tỉnh có diện tích trồng cà chua lớn nhất, chiếm hơn 50% sản lượng cả nước với năng suất trung bình từ 65-70 tấn/ha. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, sâu bệnh hại gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng quả, buộc người nông dân phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) với liều lượng và tần suất cao. Điều này dẫn đến nguy cơ tồn dư thuốc BVTV trên quả cà chua, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và môi trường.

Nghiên cứu được thực hiện tại xã Phú Hội, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng từ tháng 01/2022 đến 06/2022 nhằm điều tra tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua và đánh giá ảnh hưởng của một số chế phẩm trong sơ chế đến dư lượng thuốc trên quả cà chua. Mục tiêu cụ thể là xác định các loại sâu hại và thuốc trừ sâu phổ biến, đồng thời đánh giá hiệu quả của các dung dịch chế phẩm ở các mức thời gian và nồng độ khác nhau trong việc giảm dư lượng thuốc BVTV trên quả cà chua. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao an toàn thực phẩm, giảm thiểu rủi ro sức khỏe và hướng tới sản xuất cà chua bền vững tại Lâm Đồng và các vùng trồng cà chua khác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và khái niệm chính sau:

• Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV): Là lượng thuốc còn tồn dư trên nông sản sau khi phun, được tính bằng mg/kg, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn thực phẩm và sức khỏe người tiêu dùng.
• Mức dư lượng tối đa cho phép (MRL): Giới hạn dư lượng thuốc BVTV được phép tồn tại trên nông sản theo quy định pháp luật nhằm đảm bảo an toàn.
• Thời gian cách ly (Pre-harvest interval - PHI): Khoảng thời gian tối thiểu từ lần phun thuốc cuối cùng đến khi thu hoạch để dư lượng thuốc giảm xuống dưới MRL.
• Phân giải thuốc BVTV: Quá trình phân hủy thuốc trong môi trường tự nhiên do ánh sáng, nhiệt độ và vi sinh vật, ảnh hưởng đến tồn dư thuốc trên nông sản.
• Hiệu quả của các chế phẩm sơ chế: Các dung dịch như thuốc tím, nước muối, nhũ tương ozonit, muối tinh khiết K₂CO₃ + nước ion điện giải, eco enzyme có khả năng giảm dư lượng thuốc BVTV trên quả cà chua.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu:

  • Điều tra thực địa tại xã Phú Hội, huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng với 30 hộ nông dân trồng cà chua.
  • Điều tra người tiêu dùng tại phường Tăng Nhơn Phú A, TP. Thủ Đức với 150 hộ.
  • Phân tích dư lượng thuốc BVTV tại Trung tâm Kiểm định và Khảo nghiệm Thuốc BVTV phía Nam bằng thiết bị sắc ký lỏng ghép khối LC-MS/MS.

• Phương pháp phân tích:

  • Phương pháp QuEChERS để trích ly thuốc trừ sâu trong mẫu cà chua.
  • Phân tích dư lượng thuốc theo TCVN 12848:2020.
  • Thí nghiệm xử lý mẫu cà chua bằng các dung dịch chế phẩm với các nồng độ và thời gian khác nhau, bố trí theo thiết kế hoàn toàn ngẫu nhiên, 3 lần lặp lại, mỗi lần gồm 6 quả.
  • Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel và SAS 9.26, sử dụng phân tích phương sai (ANOVA) và trắc nghiệm phân hạng để so sánh hiệu quả các nghiệm thức.

• Timeline nghiên cứu:

  • Tháng 01-06/2022: Thu thập mẫu, điều tra thực địa, xử lý mẫu và phân tích dư lượng thuốc.
  • Tháng 07-09/2022: Tổng hợp, phân tích dữ liệu và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình sử dụng thuốc trừ sâu trên cà chua:

   • 100% hộ điều tra sử dụng biện pháp hóa học để phòng trừ sâu đục quả.
   • 70% hộ sử dụng thuốc với liều lượng cao hơn khuyến cáo.
   • Các hoạt chất phổ biến gồm Permethrin (80%), Abamectin (76,7%), Thiamethoxam (56,7%).
   • Số lần phun thuốc trung bình 3 lần/vụ, có hộ phun trên 4 lần chiếm 10%.

2. Nhận thức về dư lượng thuốc BVTV:

   • 63,3% hộ nông dân biết đến nguy cơ tồn dư thuốc BVTV trên nông sản.
   • 56,7% thực hiện thời gian cách ly từ 3-5 ngày trước thu hoạch.

3. Sử dụng chế phẩm sơ chế:

   • 94,7% hộ gia đình rửa cà chua trước khi sử dụng.
   • 54,9% sử dụng nước muối để rửa, trong đó 80,8% dùng đúng liều lượng khuyến cáo.

4. Hiệu quả giảm dư lượng thuốc BVTV của các chế phẩm:

   • Thuốc tím (3 mg/l nước, 5 phút), nhũ tương ozonit (5 ml/l nước, 5 phút) và nước muối (20 g/l nước, 5 phút) giảm dư lượng các hoạt chất thuốc trừ sâu trên quả cà chua hiệu quả nhất, với tỷ lệ giảm từ 70% đến trên 90% tùy hoạt chất.
   • Thời gian bảo quản quả cà chua sau xử lý: nhũ tương ozonit kéo dài đến 20 ngày, nước muối 16 ngày, thuốc tím 10 ngày, trong khi đối chứng không xử lý chỉ bảo quản được 6 ngày.

Thảo luận kết quả

Việc sử dụng thuốc BVTV với liều lượng cao hơn khuyến cáo và phun nhiều lần đã làm tăng nguy cơ tồn dư thuốc trên quả cà chua, đồng thời gây ra các vấn đề về kháng thuốc và ô nhiễm môi trường. Kết quả điều tra cho thấy nhận thức của nông dân về dư lượng thuốc còn hạn chế, mặc dù phần lớn biết đến nguy cơ nhưng chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp an toàn như thời gian cách ly đúng quy định.

Việc sử dụng các chế phẩm sơ chế như thuốc tím, nhũ tương ozonit và nước muối đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc giảm dư lượng thuốc BVTV trên quả cà chua, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về khả năng oxy hóa và phân hủy thuốc BVTV của các dung dịch này. Thời gian bảo quản quả cà chua được kéo dài đáng kể sau xử lý, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ giảm dư lượng thuốc BVTV giữa các chế phẩm và đối chứng, cũng như bảng thống kê thời gian bảo quản quả cà chua sau xử lý. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy kết quả tương đồng, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các chế phẩm trong thực tiễn sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, tuyên truyền cho nông dân về sử dụng thuốc BVTV an toàn:

   • Mục tiêu giảm 50% số hộ sử dụng thuốc vượt liều khuyến cáo trong vòng 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến nông, chính quyền địa phương.

2. Khuyến khích áp dụng các biện pháp sinh học và canh tác tích hợp:

   • Giảm dần phụ thuộc vào thuốc hóa học, tăng cường biện pháp sinh học và cơ học.
   • Thời gian thực hiện: 3 năm, phối hợp với các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.

3. Khuyến cáo sử dụng các chế phẩm sơ chế hiệu quả như nhũ tương ozonit, nước muối và thuốc tím:

   • Hướng dẫn nông dân và người tiêu dùng áp dụng đúng nồng độ, thời gian xử lý để giảm dư lượng thuốc.
   • Chủ thể: Trung tâm kiểm định, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng.

4. Xây dựng hệ thống giám sát dư lượng thuốc BVTV trên nông sản:

   • Thiết lập các điểm kiểm tra định kỳ tại vùng trồng cà chua lớn như Lâm Đồng.
   • Mục tiêu đảm bảo 100% mẫu kiểm tra đạt tiêu chuẩn MRL trong 5 năm tới.

5. Khuyến khích phát triển và sử dụng giống cà chua kháng sâu bệnh:

   • Giảm nhu cầu sử dụng thuốc BVTV, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
   • Chủ thể: Viện nghiên cứu, các doanh nghiệp giống cây trồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng cà chua:

   • Hiểu rõ về các loại sâu hại phổ biến, thuốc BVTV được sử dụng và cách sử dụng an toàn.
   • Áp dụng các biện pháp sơ chế để giảm dư lượng thuốc, nâng cao chất lượng sản phẩm.

2. Chuyên gia và cán bộ khuyến nông:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân.
   • Phát triển các mô hình canh tác bền vững, giảm thiểu ô nhiễm thuốc BVTV.

3. Nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước:

   • Làm cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách quản lý thuốc BVTV, giám sát dư lượng thuốc trên nông sản.
   • Định hướng phát triển ngành nông nghiệp an toàn, bền vững.

4. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc BVTV, chế phẩm sơ chế:

   • Nắm bắt nhu cầu và hiệu quả của các chế phẩm trong thực tế để cải tiến sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường.
   • Hỗ trợ phát triển các sản phẩm thân thiện môi trường, an toàn cho người tiêu dùng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao dư lượng thuốc BVTV trên cà chua lại là vấn đề cần quan tâm?
   Dư lượng thuốc BVTV tồn dư trên quả cà chua có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe người tiêu dùng và ô nhiễm môi trường. Việc kiểm soát dư lượng giúp đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Các loại sâu hại chính trên cà chua là gì?
   Các sâu hại phổ biến gồm sâu xanh đục quả (Helicoverpa armigera), sâu khoang (Spodoptera litura), bọ phấn trắng (Bemisia tabaci) và ruồi vàng (Bactrocera sp), gây thiệt hại lớn đến năng suất và chất lượng quả.

3. Tại sao nông dân thường sử dụng thuốc BVTV với liều lượng cao hơn khuyến cáo?
   Nông dân thường tăng liều lượng để tăng hiệu quả phòng trừ sâu bệnh do thiếu kiến thức hoặc kinh nghiệm, tuy nhiên điều này làm tăng dư lượng thuốc và nguy cơ kháng thuốc.

4. Các chế phẩm sơ chế nào hiệu quả trong việc giảm dư lượng thuốc trên cà chua?
   Thuốc tím, nhũ tương ozonit và nước muối được chứng minh có khả năng giảm dư lượng thuốc BVTV từ 70% đến trên 90%, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản quả cà chua.

5. Làm thế nào để người tiêu dùng giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc với dư lượng thuốc BVTV khi sử dụng cà chua?
   Người tiêu dùng nên rửa cà chua kỹ bằng nước sạch hoặc các dung dịch an toàn như nước muối pha loãng, nhũ tương ozonit, hoặc thuốc tím theo hướng dẫn để loại bỏ phần lớn dư lượng thuốc trên bề mặt quả.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được các loại sâu hại và thuốc trừ sâu phổ biến trên cà chua tại xã Phú Hội, Lâm Đồng, với 100% hộ sử dụng thuốc BVTV và 70% sử dụng liều lượng vượt khuyến cáo.
• Nhận thức về dư lượng thuốc BVTV còn hạn chế, nhiều hộ chưa tuân thủ đúng thời gian cách ly, gây nguy cơ tồn dư thuốc trên quả cà chua.
• Các chế phẩm sơ chế như thuốc tím, nhũ tương ozonit và nước muối có hiệu quả cao trong giảm dư lượng thuốc BVTV và kéo dài thời gian bảo quản quả cà chua.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, giám sát và áp dụng kỹ thuật sơ chế nhằm nâng cao an toàn thực phẩm và phát triển sản xuất cà chua bền vững.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng quy mô và đa dạng hóa các chế phẩm xử lý dư lượng thuốc BVTV, đồng thời thúc đẩy phát triển giống cà chua kháng sâu bệnh.

Khuyến khích các cơ quan chức năng và nông dân áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1. Sơ lược về cây cà chua 1. Giới thiệu VỊ trí phân loại của cây cà chua: Ngành hạt kin Angiospermae Lớp Eudicots Bộ Solanales Họ Solanaceae Chi Lycopersicon Loài Lycopersicon esculentum Mill Cà chua có vi hơi chua và là một loại thực pham chứa nhiều dinh dưỡng, giàu vitamin C và A, đặc biệt là giàu lycopene tốt cho sức khỏe.500 giống cà chua trồng cho các mục đích khác nhau, là loại cây chịu ấm, chế độ nhiệt độ tối hảo cho cây 21 - 24 'C, nếu nhiệt độ ban đêm thấp hơn ban ngày 4 - 5 °C thì cây cho nhiều hoa. Cà chua phát triển tốt với 7 giờ chiếu sáng, thích hợp trên đất có pH = 5,5 - 7,0.

Cà chua có thé cho thu hoạch khoảng 75 - 80 ngày ké từ khi gieo trồng, thời gian thu hoạch kéo dài 30 - 60 ngày tùy vào loại giống và điều kiện chăm sóc (Trung tâm khuyến nông Lâm Đồng, 2022). Tình hình sản xuất cà chua Bảng 1. Những quốc gia sản xuất cà chua nhiều nhất thế giới Quốc gia Sản lượng (triệu tân) Trung Quốc 61,5 Án Độ 19,4 Hoa Kỳ 12,6 Thổ Nhĩ Kì 12,2 Ai Cap 6,6 Tông cộng 112,3 (Nguôn: FAO, 2018) Năm 2016 diện tích trồng cà chua trên thế giới là hơn 4,85 triệu ha với sản lượng đạt khoảng 177 triệu tấn. Đến năm 2020 diện tích trồng cà chua trên thế giới là hơn 5,05 triệu ha với sản lượng khoảng 187 triệu tan (FAO, 2022).

Các khu vực trồng nhiều cà chua tại Việt Nam: Miền Bắc, Miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, diện tích ngày càng được mở rộng. Cà chua có năng suất trung bình từ 30 - 40 tan/ha, diện tích cà chua trong những năm gan đây dao động trong khoảng 23 - 25 ngàn ha, ước chừng 40 % ở phía Nam với diện tích khoảng 9.000 ha, trong đó Lam Đồng có diện tích lớn nhất khoảng 7000 ha, nhưng sản lượng chiếm hơn 50 % của cả nước với năng suất đạt từ 65 - 70 tan/ha (đối với canh tác ngoài đồng). Điều này cho thấy, việc phát triển cây cà chua ở Lâm Đồng là phù hợp với nhiều điều kiện khí hậu và thé nhưỡng cũng như kinh nghiệm canh tác của người nông dân (Bộ Khoa học và công nghệ, 2020). Tổng quan về thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) Thuốc BVTV là những hợp chất hoá học (vô cơ, hữu cơ), những chế phẩm sinh học (chat khang sinh, vi khuẩn, nắm, siêu vi trùng, tuyến trùng), những chat có nguồn gốc thực vật, động vật, được sử dụng dé bảo vệ cây trồng và nông sản, chống lại sự phá hại của những sinh vật gây hại (côn trùng, nhện, tuyến trùng, chuột, chim, thú rừng, nam, vi khuẩn, rong rêu, cỏ dại) (Chi cục trồng trọt và BVTV Phú Thọ, 2022).

Dư lượng thuốc BVTV Dư lượng thuốc BVTV là bất kỳ chất hóa học nào được chỉ định trong thực phẩm, hàng hóa nông nghiệp hoặc thức ăn chăn nuôi xuất hiện do sử dụng thuốc BVTV (FAO, 2019). Là liều lượng hoạt chất và các sản phẩm trung gian sau khi phân hủy có độc tính còn lưu lại trong nông sản, môi trường. Dư lượng này được tính bằng miligam hoặc microgam trong 1 kg nông sản. Mức dư lượng tối đa cho phép (Maximum Residue Limit - MRL) Mức dư lượng tối đa cho phép là lượng tối đa một loại thuốc BVTV được chấp nhận cho phép tồn tại trong nông sản thực phẩm.

Mức dư lượng tối đa cho phép được biểu thị bằng miligam thuốc BVTV trong một kilogram nông sản hang hóa (mg/kg) (FAO, 2019). Ở nhiều quốc gia, nếu MRL chưa được thiết lập thì áp dụng mức giới hạn mặc định là 0,01 mg/kg (giới hạn định lượng - LOQ). MRL có thể quy định khác nhau ở mỗi nước, tùy theo đặc điểm sinh lý, sinh thái và đặc điểm dinh dưỡng của người dân nước đó (Nguyễn Mạnh Chinh và cộng sự, 2005; Nguyễn Trần Oánh và cộng sự, 2008). Thời gian cách ly (Pre-harvest interval — P.) Thời gian cách ly là khoảng thời gian ngắn nhất từ khi phun thuốc lên cây cho đến khi thuốc phân hủy đạt mức dư lượng tối đa cho phép (Phạm Văn Biên và cộng sự, 2005; Nguyễn Trần Oánh, 2008).

Trong thực tế, thời gian cách ly được tính bằng ngày và được quy định là từ lần phun thuốc cuối cùng lên cây trồng cho đến ngày thu hoạch mà tại thời điểm đó dư lượng thuốc trên cây chỉ bé hơn hoặc bằng dư lượng tối đa cho phép. Thời gian cách ly khác nhau với từng loại thuốc trên mỗi loại cây trồng và nông sản, tùy theo tốc độ phân giải của thuốc trên cây trồng và nông sản đó. Không đảm bảo thời gian cách ly có thể gây ngộ độc cho người sử dụng nông sản có phun thuốc BVTV. Sự phân giải của thuốc bảo vệ thực vật Trong tự nhiên, sau khi sử dụng, thuốc BVTV được phân hủy bởi ánh sáng, nhiệt độ, các chât có tính kiêm và các vi sinh vật có ích trong đât, trong nước.

Tôc độ phân giải tùy thuộc đặc điểm hóa tính từng loại thuốc và điều kiện môi trường (Nguyễn Trần Oánh và cộng sự, 2008). Tính độc của thuốc bảo vệ thực vật Những chất khi xâm nhập và cơ thể sinh vật (người, động thực vat, vi sinh vật) với liều lượng nhỏ đã có thể gây ra những rối loạn về cấu trúc hay chức năng, làm chậm sự sinh trưởng phát triển, dan đến những tốn thất cho cơ thé hoặc tử vong. Như vậy, các thuốc BVTV dùng để tiêu diệt các loài địch hại đều là những chất độc, kể cả đối với người và các động vật khác (Phạm Văn Biên và cộng sự, 2005; Nguyễn Trần Oánh và cộng sự, 2008). Tình hình tiêu thụ thuốc BVTV trong và ngoài nước 1.

Trên thế giới Trong 10 năm gần đây ở 6 nước châu Á trồng lúa, nông dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tăng 200 — 300 % mà năng suất không tăng. Hiện danh mục các hoạt chất BVTV trên thé giới đã là hàng ngàn loại, ở các nước thường từ 400 - 700 loại (Trung Quốc có 630 loại, Thái Lan có 600 loại). Tăng trưởng thuốc BVTV từ 2 — 3 %, Trung Quốc tiêu thụ hằng năm 1,5 - 1,7 triệu tan thuốc BVTV (Gifap, 2010). Các loại thuốc BVTV sử dụng ở Thái Lan chủ yếu thuộc nhóm 3, chỉ một số ít thuốc BVTV sinh học và thuốc BVTV có mức độc hại thấp là thuộc nhóm 2 và không có loại thuốc BVTV nao của Thai Lan thuộc nhóm 1.

Thái Lan đã không cấp chứng nhận đăng ký cho 96 loại thuốc BVTV và 96 loại thuốc này bị cắm trong sản xuất nông nghiệp của Thái Lan. Đây là con số khá cao so với các quốc gia khác trong khu vực (ở Việt Nam là 29, ở Lào là 55) (Schreinemachers, 2015). Trong nước Cả nước đã sử dụng 72,560 tan thuốc BVTV trong một năm, cả nước có trên 200 công ty sản xuất, kinh doanh thuốc BVTV, 93 nhà máy, cơ sở sản xuất thuốc và 28,750 cửa hàng, đại lý buôn bán thuốc BVTV, lượng thuốc Việt Nam sử dụng bằng 40 % mức sử dụng trung bình của 4 nước lớn dùng nhiều thuốc BVTV trên thế giới (Mỹ, Pháp, Nhật, Brazin) (Cục BVTV, 2010). Việt Nam chi tới 989 triệu USD dé nhập khẩu thuốc trừ sâu và nguyên liệu, tăng 36,4 % so với năm 2016.

Theo đó, nguồn nhập chủ yếu là từ Trung Quốc chiếm tới 52,6 % tông giá trị của mặt hàng này. Trung bình khoảng 5 năm trở lại đây, mỗi năm Việt Nam chi khoảng 500-700 triệu USD dé nhập khẩu nguyên liệu và thuốc trừ sâu từ Trung Quốc (Bộ NN-PTNT, 2017). Thuốc BVTV được bắt đầu sử dụng ở miền Bắc Việt Nam vào năm 1955. Nhanh chóng dập tắt các dịch sâu bệnh trên diện rộng như sâu đục thân lúa, rầy xanh truyền bệnh vàng lụi, ray nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá.

Nếu không có thuốc BVTV nhiều dich hại cây trồng có thé làm giảm 40 - 60 % năng suất trên diện rộng, cục bộ có thé mat trắng. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc BVTV ở nước ta tăng quá nhanh. Theo tính toán sơ bộ của ngành Nông nghiệp, mỗi năm nông dân ĐBSCL sử dụng hàng ngàn tan thuốc BVTV. Trung bình nông dân phun thuốc từ 5 - 8 lần/vụ, tương ứng với lượng bao bì, vỏ thuốc sử dụng khoảng 4 - 5 kg/ha.

Nhu vậy có thê thấy, VIỆC SỬ dụng thuốc bảo vệ thực vật ở nước ta trong vòng 10 năm lại đây, bên cạnh những thành tựu và ưu điểm cũng còn nhiều tồn tại do nguyên nhân khách quan và chủ quan (Cục BVTV, 2018). Con 5,19 % số hộ ding thuốc cấm, ngoài danh mục, 10,22 % không đúng thời gian cách ly, 51 % không thực hiện theo khuyến cáo của nhãn (Cục BVTV, 2010). Hiện nay có 1,563 sản pham thuốc trừ sâu trên thị trường Việt Nam được phép lưu hành thuộc 660 hoạt chất được áp dụng trong sản xuất nông nghiệp. Có 1,377 sản phẩm thuốc trừ bệnh thuộc 617 hoạt chất được phép sử dụng trên thị trường Việt Nam là một trong những nguyên nhân chính trong việc sử dụng tràn lan thuốc BVTV của người nông dân (Theo Thông tư số 19/2021/TT-BNNPTNT, 2021).

Hiện trạng nhiễm độc thuốc bảo vệ thực vật Có tới 1,563 sản phẩm thuốc trừ sâu trên thị trường Việt Nam được phép lưu hành (Thông tư số 19/2021/TT-BNNPTNT, 2021). Cùng với việc các nhà sản xuất và phân phối rất nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật với nhiều tên thương mại khác nhau, và nguồn du nhập các hóa chất nông nghiệp cũng rất đa dạng vì vậy việc quản lý mặt hàng này gặp rất nhiều khó khăn. Đặc biệt, trên thị trường còn trôi nổi nhiều loại thuốc không rõ nguồn gốc, được nông dân sử dụng bừa bãi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nông sản, sức khỏe con người cũng như môi trường đất và nước. Còn 5,19 % số hộ dùng thuốc cam, ngoài danh mục, 10,22 % không đúng thời gian cách ly, 51 % không thực hiện theo khuyến cáo của nhãn (Cục BVTV, 2010).

Nông dan di mua thuốc và tự pha chế theo kinh nghiệm của bản thân, nhiều khi không theo quy trình hướng dẫn ghi trên bao bì, sử dụng thuốc BVTV không đúng kỹ thuật như: phun thuốc quá gan ngày thu hoạch nên thuốc chưa phân hủy hết; phun lượng thuốc quá nhiều, quá nồng độ khuyến cáo; sử dụng thuốc có độ độc cao, chậm phân hủy: sử dụng các loại thuốc cam sử dụng trên rau ăn quả; không đảm bảo đúng thời gian cách ly đã dé lại dư lượng trong nông sản sau thu hoạch. Theo Lê Thị Bích Thắng (2005), có 35 % nông dân sử dụng mà không đọc nhãn thuốc, có tới 91 % nông dân tìm hiểu cách sử dụng thuốc trực tiếp từ người bán thuốc.