Nghiên cứu hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại thị trấn Tân Yên, Hàm Yên, Tuyên Quang và biện pháp phòng trị

Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp Việt Nam, cung cấp thực phẩm và… 65 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Duy
• Người hướng dẫn: Ths. Đặng Thị Mai Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Hội Chứng Tiêu Chảy Ở Lợn Con Tại Thị Trấn Tân Yên, Huyện Hàm Yên, Tỉnh Tuyên Quang Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh lý của lợn con
• 2.2.1. Đặc điểm sinh trưởng phát dục của lợn con giai đoạn bú sữa
• 2.3. Đặc điểm phát triển cơ quan tiêu hóa
• 2.4. Đặc điểm về khả năng điều tiết thân nhiệt
• 2.5. Đặc điểm về khả năng miễn dịch
• 2.6. Một số đặc điểm của lợn con sau cai sữa
• 2.7. Những hiểu biết về bệnh tiêu chảy lợn con
• 2.7.1. Nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy ở lợn con
• 2.7.1.1. Do vi khuẩn
• 2.7.1.2. Do virus
• 2.7.1.3. Do nấm mốc
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra và theo dõi lâm sàng
• 3.4.2. Phương pháp thử nghiệm hiệu quả của thuốc kháng sinh
• 3.4.3. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.4. Phương pháp xác định các chỉ tiêu
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Công tác vệ sinh phòng bệnh
• 4.4. Công tác điều trị bệnh
• 4.5. Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở đàn lợn con tại thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.5.1. Tỷ lệ lợn mắc hội chứng tiêu chảy theo đàn và theo cá thể
• 4.5.2. Tỷ lệ lợn mắc hội chứng tiêu chảy theo lứa tuổi
• 4.5.3. Tỷ lệ lợn mắc hội chứng tiêu chảy theo tính biệt
• 4.5.4. Tỷ lệ lợn mắc hội chứng tiêu chảy qua các tháng theo dõi
• 4.6. Một số biểu hiện lâm sàng của lợn khi mắc hội chứng tiêu chảy
• 4.7. Hiệu quả điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn thông qua hai phác đồ
• 4.7.1. Kết quả điều trị hội chứng tiêu chảy của lợn con theo hai phác đồ điều trị
• 4.7.2. So sánh chi phí và hiệu quả điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn qua hai phác đồ thử nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• I. Tài liệu tiếng Việt
• II. Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Hội Chứng Tiêu Chảy Lợn Con Tại Tân Yên

Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp Việt Nam, cung cấp thực phẩm và phân bón. Phát triển đàn lợn nái sinh sản là nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, để chăn nuôi hiệu quả, cần giải quyết vấn đề vệ sinh phòng bệnh. Dịch bệnh ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng đàn lợn, tăng chi phí chăn nuôi. Bệnh tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa gây thiệt hại đáng kể, giảm tỷ lệ nuôi sống và sức sinh trưởng. Hội chứng tiêu chảy xảy ra thường xuyên trong các trang trại chăn nuôi tập trung và hộ gia đình. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại thị trấn Tân Yên, Tuyên Quang và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả. Mục tiêu là đánh giá tình hình bệnh và thử nghiệm các phác đồ điều trị.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chăn Nuôi Lợn Tại Tuyên Quang

Chăn nuôi lợn đóng góp vào giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập cho nông dân. Ngành này còn làm tăng kim ngạch xuất khẩu, mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế. Việc phát triển đàn lợn giống chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả chăn nuôi tại Tuyên Quang.

1.2. Vấn Đề Dịch Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn Con Hiện Nay

Dịch bệnh, đặc biệt là bệnh tiêu chảy ở lợn con, là một trong những thách thức lớn nhất đối với người chăn nuôi. Bệnh làm giảm năng suất, tăng chi phí điều trị và có thể gây tử vong, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả là vô cùng quan trọng.

II. Nguyên Nhân Triệu Chứng Hội Chứng Tiêu Chảy Ở Lợn Con

Bệnh tiêu chảy ở lợn con do nhiều nguyên nhân gây ra, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm mốc và yếu tố dinh dưỡng. Vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Clostridium perfringens thường gây bệnh khi sức đề kháng của lợn con giảm. Virus như Rotavirus, Coronavirus gây tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa. Nấm mốc trong thức ăn cũng có thể gây tiêu chảy. Triệu chứng bao gồm tiêu chảy, phân loãng, mất nước, suy nhược, bỏ ăn. Cần xác định chính xác nguyên nhân để có biện pháp điều trị phù hợp. Nguyên nhân tiêu chảy ở lợn con rất đa dạng, đòi hỏi chẩn đoán chính xác.

2.1. Các Loại Vi Khuẩn Gây Bệnh Tiêu Chảy Phổ Biến

E. coli là một trong những vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy phổ biến nhất ở lợn con. Salmonella và Clostridium perfringens cũng là những tác nhân quan trọng. Các vi khuẩn này thường gây bệnh khi hệ vi sinh vật đường ruột bị mất cân bằng hoặc khi lợn con bị suy giảm miễn dịch.

2.2. Vai Trò Của Virus Trong Hội Chứng Tiêu Chảy

Rotavirus và Coronavirus là những virus gây tiêu chảy quan trọng ở lợn con. Chúng gây tổn thương niêm mạc ruột, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và dẫn đến tiêu chảy. Virus lây lan nhanh chóng trong đàn, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi.

2.3. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn Con

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh tiêu chảy ở lợn con bao gồm phân loãng, mất nước, suy nhược, bỏ ăn, và có thể có sốt. Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, phân có thể có màu sắc và mùi khác nhau. Việc quan sát kỹ các triệu chứng lâm sàng giúp chẩn đoán bệnh nhanh chóng và chính xác.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tình Hình Tiêu Chảy Lợn Con Tại Tân Yên

Nghiên cứu được thực hiện tại thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Đối tượng nghiên cứu là đàn lợn con tại các hộ chăn nuôi. Phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra dịch tễ học, theo dõi lâm sàng, và thử nghiệm hiệu quả của các phác đồ điều trị. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, triệu chứng lâm sàng, và chi phí điều trị. Số liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê. Nghiên cứu dịch tễ học giúp xác định tình hình bệnh và các yếu tố nguy cơ.

3.1. Địa Điểm Và Thời Gian Thực Hiện Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại các hộ chăn nuôi lợn con trên địa bàn thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Thời gian thực hiện nghiên cứu kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định để thu thập đủ dữ liệu và đánh giá chính xác tình hình bệnh.

3.2. Phương Pháp Điều Tra Dịch Tễ Học Và Theo Dõi Lâm Sàng

Phương pháp điều tra dịch tễ học được sử dụng để thu thập thông tin về tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ, và các biện pháp phòng bệnh đang được áp dụng. Theo dõi lâm sàng giúp ghi nhận các triệu chứng lâm sàng của bệnh và đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị.

3.3. Thử Nghiệm Hiệu Quả Của Các Phác Đồ Điều Trị

Nghiên cứu tiến hành thử nghiệm hiệu quả của một số phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con. Các phác đồ được so sánh dựa trên các chỉ tiêu như tỷ lệ khỏi bệnh, thời gian điều trị, và chi phí điều trị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Mắc Tiêu Chảy Tại Tân Yên Tuyên Quang

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lợn con mắc hội chứng tiêu chảy tại thị trấn Tân Yên còn khá cao. Tỷ lệ mắc bệnh thay đổi theo đàn, theo lứa tuổi, theo tính biệt, và theo mùa. Các biểu hiện lâm sàng thường gặp là tiêu chảy, phân loãng, mất nước. Hiệu quả điều trị bệnh khác nhau tùy thuộc vào phác đồ điều trị được áp dụng. Cần có các biện pháp phòng bệnh hiệu quả để giảm tỷ lệ mắc bệnh và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy là một chỉ số quan trọng để đánh giá tình hình dịch bệnh.

4.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Theo Đàn Và Theo Lứa Tuổi

Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con có sự khác biệt giữa các đàn và theo lứa tuổi. Lợn con ở giai đoạn sau cai sữa thường có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn do hệ tiêu hóa chưa ổn định và sức đề kháng còn yếu.

4.2. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Mùa Vụ Đến Tình Hình Bệnh

Yếu tố mùa vụ có ảnh hưởng đến tình hình bệnh tiêu chảy ở lợn con. Trong mùa đông, thời tiết lạnh và ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các tác nhân gây bệnh.

4.3. So Sánh Hiệu Quả Của Các Phác Đồ Điều Trị

Nghiên cứu so sánh hiệu quả của các phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con. Kết quả cho thấy một số phác đồ có hiệu quả cao hơn so với các phác đồ khác về tỷ lệ khỏi bệnh và thời gian điều trị.

V. Giải Pháp Phòng Điều Trị Tiêu Chảy Hiệu Quả Cho Lợn Con

Phòng bệnh tiêu chảy ở lợn con bao gồm vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn, và tiêm phòng vaccine. Vệ sinh chuồng trại giúp giảm thiểu mầm bệnh. Quản lý thức ăn đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng và tránh thức ăn bị nhiễm nấm mốc. Tiêm phòng vaccine giúp tăng cường sức đề kháng cho lợn con. Điều trị bệnh bao gồm sử dụng kháng sinh, bù nước và điện giải, và chăm sóc dinh dưỡng. Phòng bệnh tiêu chảy là biện pháp hiệu quả nhất để giảm thiệt hại.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Và Quản Lý Thức Ăn

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên giúp loại bỏ mầm bệnh và giảm nguy cơ lây nhiễm. Quản lý thức ăn đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng và tránh thức ăn bị nhiễm nấm mốc hoặc vi khuẩn.

5.2. Sử Dụng Vaccine Phòng Bệnh Tiêu Chảy

Tiêm phòng vaccine là một biện pháp hiệu quả để tăng cường sức đề kháng cho lợn con và giảm nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy. Cần lựa chọn vaccine phù hợp với các tác nhân gây bệnh phổ biến trong khu vực.

5.3. Phác Đồ Điều Trị Bệnh Tiêu Chảy Hiệu Quả

Phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy hiệu quả bao gồm sử dụng kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, bù nước và điện giải để phục hồi sự cân bằng điện giải, và chăm sóc dinh dưỡng để tăng cường sức đề kháng.

VI. Kết Luận Đề Xuất Về Phòng Trị Tiêu Chảy Lợn Tại Tân Yên

Nghiên cứu đã đánh giá tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại thị trấn Tân Yên, Tuyên Quang. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh còn cao và cần có các biện pháp phòng trị hiệu quả. Đề xuất các biện pháp phòng bệnh như vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn, và tiêm phòng vaccine. Cần có sự phối hợp giữa các hộ chăn nuôi, cơ quan thú y, và chính quyền địa phương để kiểm soát dịch bệnh. Kiểm soát dịch bệnh tiêu chảy là yếu tố quan trọng để phát triển chăn nuôi bền vững.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con tại Tân Yên, các yếu tố nguy cơ, và hiệu quả của các phác đồ điều trị. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

6.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Bệnh Cụ Thể

Đề xuất các biện pháp phòng bệnh cụ thể như vệ sinh chuồng trại thường xuyên, quản lý thức ăn chặt chẽ, tiêm phòng vaccine đầy đủ, và kiểm soát sự lây lan của mầm bệnh.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xác định các tác nhân gây bệnh mới, đánh giá hiệu quả của các loại vaccine mới, và phát triển các biện pháp phòng bệnh tiên tiến hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Chăn nuôi lợn đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, cung cấp trên 65% tổng sản lượng thịt tiêu thụ nội địa và tạo nguồn sinh kế chính cho hàng triệu hộ chăn nuôi và trang trại. Tuy nhiên, giai đoạn lợn con từ sơ sinh đến sau cai sữa (0 - 60 ngày tuổi) luôn là mắt xích dễ tổn thương nhất trong chu kỳ sản xuất. Theo các thống kê dịch tễ chuyên ngành, hội chứng tiêu chảy ở lợn con (Post-Weaning Diarrhea - PWD và Neonatal Diarrhea) là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, làm suy giảm 15 - 30% tốc độ tăng trọng, tăng hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR) và làm đội chi phí thú y lên 20 - 25%.

Thực trạng sản xuất tại thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang cho thấy phương thức chăn nuôi nông hộ và bán công nghiệp vẫn đối mặt với tỷ lệ lợn con mắc bệnh đường tiêu hóa cao do tiểu khí hậu chuồng trại ẩm thấp, an toàn sinh học chưa đồng bộ và thiếu quy trình phòng trị chuẩn hóa.

Vấn đề cốt lõi cần giải quyết là sự suy giảm miễn dịch thụ động sau khi dứt sữa mẹ kết hợp với sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, khiến các vi khuẩn cơ hội như Escherichia coli và Salmonella bùng phát độc lực.

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm:

1. Khảo sát và đánh giá thực trạng dịch tễ học của hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn con giống F3 ($\text{PiDu} \times \text{Landrace}$) tại thị trấn Tân Yên theo đàn, cá thể, lứa tuổi và mùa vụ.
2. Xác định các triệu chứng lâm sàng đặc trưng và các yếu tố nguy cơ về tiểu khí hậu chuồng nuôi ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh.
3. Thử nghiệm so sánh hiệu lực lâm sàng và hiệu quả kinh tế giữa hai phác đồ kháng sinh: Phác đồ 1 sử dụng Enrotis-LA (Enrofloxacin tác dụng kéo dài) và Phác đồ 2 sử dụng Dynamutinin (Tiamulin LA), kết hợp liệu pháp phục hồi điện giải và vitamin bổ trợ.

Phương pháp tiếp cận giải pháp dựa trên can thiệp thú y toàn diện: kết hợp kiểm soát tiểu khí hậu (giảm độ ẩm, khử trùng bằng Omnicide 0.32% và NaOH 10%), tăng cường sức đề kháng không đặc hiệu bằng bổ sung Dextran-Fe, vitamin nhóm B, vitamin C và thiết lập phác đồ kháng sinh can thiệp trúng đích vào cơ chế sinh bệnh học của vi khuẩn Gram âm/Gram dương đường ruột.

Kết quả kỳ vọng đạt tỷ lệ điều trị khỏi bệnh $\ge 90%$, rút ngắn thời gian điều trị xuống dưới 4 ngày và giảm thiểu tỷ lệ chết xuống dưới $8%$.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trên 289 lợn con thuộc 22 đàn tại hai phân khu chăn nuôi (khu Cống Đôi và khu Tân Trung) thuộc thị trấn Tân Yên, theo dõi liên tục trong giai đoạn từ tháng 05/2015 đến tháng 11/2015. Nghiên cứu không đi sâu vào giải trình tự gen vi khuẩn phân lập mà tập trung vào biểu hiện lâm sàng, hiệu lực dược lý thực địa và tối ưu hóa chi phí điều trị tại nông hộ.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại địa bàn nghiên cứu, các biện pháp can thiệp khi lợn con bị tiêu chảy chủ yếu mang tính tự phát, sử dụng kháng sinh đơn dòng không đủ liều hoặc dùng các loại thuốc bột pha nước kém hấp thu khi niêm mạc ruột đã bị tổn thương xuất tiết.

Giải pháp hiện có tại địa phương	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế	Đánh giá hiệu quả lâm sàng
Sử dụng kháng sinh cổ điển (Tetracycline, Colistin bột trộn)	Giá thành rẻ, dễ mua	Tỷ lệ kháng thuốc cao, sinh khả dụng đường uống thấp khi lợn bỏ ăn	Tỷ lệ khỏi bệnh chỉ đạt 60 - 70%, kéo dài thời gian điều trị
Chỉ bù nước bằng điện giải dân gian	Chi phí thấp	Không ức chế được vi khuẩn gây bệnh, không bù đủ ion mất qua phân	Tỷ lệ tử vong cao do trụy tim mạch và kiệt nước
Phác đồ đa tác tử đề xuất (Enrotis-LA / Dynamutinin + Bổ trợ)	Phổ kháng khuẩn rộng, tác dụng kéo dài 72h, bù điện giải nhanh	Yêu cầu kỹ thuật tiêm bắp chuẩn xác	Tỷ lệ khỏi bệnh đạt 88 - 93%, rút ngắn chu kỳ bệnh

Yêu cầu kỹ thuật điều trị được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc có): Liệu pháp kháng sinh có sinh khả dụng cao, ức chế triệt để vi khuẩn E. coli và Salmonella; dung dịch bù nước - điện giải (Natri bicarbonate, $\text{NaCl}$, $\text{KCl}$) để chống toan huyết.
• Should have (Nên có): Thuốc kháng sinh dạng tác dụng kéo dài (Long-Acting - LA) để giảm stress do tiêm chích lặp lại nhiều lần trên lợn con.
• Could have (Có thể có): Chế phẩm bổ trợ tăng cường chuyển hóa (Vitamin B-complex, Vitamin C) kích thích tái tạo biểu mô nhung mao ruột.
• Won't have this time (Chưa thực hiện đợt này): Liệu pháp kháng thể lòng đỏ trứng đặc hiệu (IgY) hoặc vaccine tự thân (Autogenous vaccine) do giới hạn về chi phí nông hộ.

Rào cản kỹ thuật chính nằm ở hiện tượng sinh lý Hypoclohydric đặc thù của lợn con dưới 30 ngày tuổi: dạ dày tiết rất ít axit $\text{HCl}$ tự do, làm mất hàng rào sát khuẩn tự nhiên và khiến men Pepsin không được hoạt hóa đầy đủ. Điều này đòi hỏi giải pháp không chỉ tiêu diệt mầm bệnh mà còn phải cải thiện khả năng đồng hóa dinh dưỡng.

Thiết kế hệ thống

Quy trình quản lý dịch tễ và phác đồ điều trị được thiết kế theo sơ đồ dòng can thiệp chuẩn hóa từ khâu vệ sinh phòng dịch đến can thiệp lâm sàng:

    [Triệu chứng tiêu chảy]                               [Trạng thái khỏe mạnh]
    [Cách ly & Ngừng cám 24h]                             [Chế độ cám 550SF/551SF]
    [Phân loại phác đồ thử nghiệm]
    [Đánh giá sau 72h - 120h: Tỷ lệ khỏi, Thời gian lành bệnh, FCR]

Về mặt dược lý và công nghệ điều trị:

• Phác đồ 1 (Enrotis-LA): Thành phần hoạt chất chính là Enrofloxacin ($100\text{ mg/ml}$), thuộc nhóm Fluoroquinolone thế hệ mới. Cơ chế tác dụng là ức chế enzym DNA-gyrase (Topoisomerase II) của vi khuẩn, ngăn chặn quá trình sao chép DNA của các chủng Gram âm (E. coli, Salmonella typhimurium) và Mycoplasma. Tá dược phóng thích chậm giúp nồng độ ức chế tối thiểu ($MIC_{90}$) duy trì ổn định trong máu suốt 72 giờ chỉ với một liều tiêm duy nhất.
• Phác đồ 2 (Dynamutinin): Thành phần Tiamulin hydrogen fumarate dạng tác dụng kéo dài ($10\text{ g/100 ml}$), thuộc nhóm Pleuromutilin. Hoạt chất gắn vào tiểu phần 50S của ribosome vi khuẩn, ức chế tổng hợp protein, đặc trị các vi khuẩn kỵ khí, Treponema hyodysenteriae (hồng lỵ) và vi khuẩn đường ruột.
• Liệu pháp cân bằng nội môi: Dung dịch bù điện giải chứa Natri bicarbonate ($50.000\text{ mg}$), Natri clorid ($225.000\text{ mg}$), Kali clorid ($5.000\text{ mg}$) có vai trò tái lập áp suất thẩm thấu màng tế bào, trung hòa độc tố ruột (Enterotoxin do E. coli tiết ra gây tiết dịch cấp tính).

Methodology

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra dịch tễ học mô tả cắt ngang và thử nghiệm can thiệp lâm sàng có đối chứng ngẫu nhiên trên thực địa:

• Phương pháp điều tra: Thu thập số liệu lâm sàng trực tiếp trên đàn lợn kết hợp sổ sách ghi chép của trạm thú y xã/thị trấn.
• Thiết kế thử nghiệm: 52 lợn con mắc bệnh được phân bổ ngẫu nhiên thành 2 lô tương đồng về lứa tuổi, khối lượng và triệu chứng bệnh lý:
  • Lô 1 ($n = 26$): Điều trị theo Phác đồ 1 (Enrotis-LA).
  • Lô 2 ($n = 26$): Điều trị theo Phác đồ 2 (Dynamutinin).
  • Chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng, chuồng trại và điều kiện hộ lý của 2 lô được đồng nhất hóa hoàn toàn.
• Chỉ tiêu theo dõi & Công thức tính toán:

$$\text{Tỷ lệ mắc bệnh (%)} = \frac{\text{Số con mắc bệnh}}{\text{Tổng số con theo dõi}} \times 100$$

$$\text{Tỷ lệ khỏi bệnh (%)} = \frac{\text{Số con khỏi bệnh}}{\text{Tổng số con điều trị}} \times 100$$

$$\text{Tỷ lệ chết (%)} = \frac{\text{Số con chết}}{\text{Tổng số con mắc bệnh}} \times 100$$

$$\text{Thời gian điều trị trung bình (ngày)} = \frac{\sum (\text{Số ngày điều trị của từng con khỏi})}{\text{Tổng số con khỏi bệnh}}$$

• Xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thô được nhập liệu, phân loại và phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel 2013 và máy tính Casio fx-500MS.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai kỹ thuật được thực hiện qua 3 giai đoạn đồng bộ trong vòng 7 tháng:

class VeterinaryTreatmentProtocol:
    """
    Quy trình chuẩn hóa xử lý lâm sàng hội chứng tiêu chảy lợn con (PWD)
    """
    def __init__(self, pig_weight_kg: float, protocol_type: int):
        self.weight = pig_weight_kg
        self.protocol = protocol_type

    def calculate_dosage(self) -> dict:
        if self.protocol == 1:
            # Enrotis-LA: 3ml / 40kg TT (Liều tác dụng kéo dài 72h)
            enro_volume_ml = (self.weight / 40.0) * 3.0
            return {
                "antibiotic": "Enrotis-LA (Enrofloxacin 10%)",
                "route": "Intramuscular (IM) tiêm bắp",
                "dosage_ml": round(enro_volume_ml, 2),
                "frequency": "Tiêm 1 liều, nhắc lại sau 72h nếu cần"
            }
        elif self.protocol == 2:
            # Dynamutinin: 1.25ml / 10kg TT/ngày (Dùng 3-5 ngày)
            tiamulin_volume_ml = (self.weight / 10.0) * 1.25
            return {
                "antibiotic": "Dynamutinin (Tiamulin LA 10%)",
                "route": "Intramuscular (IM) tiêm bắp",
                "dosage_ml": round(tiamulin_volume_ml, 2),
                "frequency": "Tiêm 1 lần/ngày, liên tục 3-5 ngày"
            }

    def supportive_therapy(self) -> dict:
        return {
            "electrolytes": "2 - 5g Electrolyte / 1 lít nước uống (tự do)",
            "b_complex": "1g B-complex / 1 - 2kg thức ăn tập ăn",
            "vitamin_c": "1g Vitamin C / 1 lít nước hoặc 3g / 1kg cám",
            "dietary_management": "Nhịn ăn 12-24h đầu, sau đó cho ăn cám 550SF chia nhỏ 5-6 bữa/ngày"
        }

Quy trình quản lý dinh dưỡng và chuyển đổi thức ăn được áp dụng chặt chẽ nhằm tránh quá tải hệ tiêu hóa:

• Giai đoạn 5 - 7 ngày tuổi: Tập ăn sớm bằng cám viên tập ăn chuyên dụng 550SF (chia nhỏ lượng thức ăn nhiều lần trong ngày để đảm bảo độ tươi mới và kích thích tiết men tiêu hóa).
• Giai đoạn cai sữa (21 - 28 ngày tuổi):
  • Ngày 1 tách mẹ: Cắt giảm $50%$ khẩu phần ăn bình thường.
  • Ngày 2: Cung cấp $66%$ ($2/3$) khẩu phần.
  • Ngày 3: Cung cấp $75%$ ($3/4$) khẩu phần.
  • Từ ngày thứ 4: Cho ăn tự do theo định mức. Sau 35 ngày tuổi, chuyển dần sang cám 551SF với tỷ lệ phối trộn tăng dần trong 5 ngày.
• Biện pháp sát trùng chuồng trại: Sử dụng dung dịch Omnicide ($320\text{ ml} / 1000\text{ lít nước}$) phun tiêu độc 2 lần/ngày. Tấm đan lót sàn chuồng đẻ được ngâm khử trùng bằng dung dịch $\text{NaOH } 10%$ trong 24 giờ, cọ rửa phơi khô trước khi luân chuyển đàn.

Testing và validation

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát trên toàn bộ 289 lợn con thuộc 22 đàn tại 2 khu vực địa lý chăn nuôi có điều kiện chuồng trại khác biệt.

1. Tỷ lệ mắc bệnh theo đàn và theo cá thể

Địa điểm khảo sát	Số đàn theo dõi	Số đàn mắc	Tỷ lệ đàn mắc (%)	Số lợn theo dõi (con)	Số lợn mắc (con)	Tỷ lệ cá thể mắc (%)
Khu Cống Đôi	10	1	10,00%	140	12	8,57%
Khu Tân Trung	12	3	25,00%	149	40	26,85%
Tính chung toàn vùng	22	4	18,18%	289	52	17,99%

Nhận xét dịch tễ: Tỷ lệ mắc bệnh tại khu Tân Trung ($26,85%$) cao gấp hơn 3,1 lần so với khu Cống Đôi ($8,57%$). Nguyên nhân xác định do thiết kế chuồng nuôi tại Tân Trung có gầm chuồng thấp ($< 20\text{ cm}$), độ ẩm nền chuồng luôn $> 85%$, ứ đọng khí độc $\text{NH}_3, \text{H}_2\text{S}$, tạo môi trường tối ưu cho vi khuẩn kỵ khí và trực khuẩn đường ruột nhân lên với mật độ cao.

2. Phân bố tỷ lệ mắc và chết theo ngày tuổi

Giai đoạn ngày tuổi	Số lợn theo dõi (con)	Số lợn mắc (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Số lợn chết (con)	Tỷ lệ chết trên số mắc (%)
21 - 28 ngày tuổi	56	19	33,93%	2	10,52%
29 - 35 ngày tuổi	55	15	27,27%	1	6,67%
36 - 42 ngày tuổi	60	11	18,33%	1	9,09%
43 - 49 ngày tuổi	57	5	8,77%	0	0,00%
50 - 56 ngày tuổi	61	2	3,28%	0	0,00%
Tổng cộng	289	52	17,99%	4	7,69%

TỶ LỆ MẮC TIÊU CHẢY THEO NGÀY TUỔI (%)

Số liệu chứng minh tỷ lệ mắc bệnh cao đột biến ở giai đoạn 21 - 28 ngày tuổi ($33,93%$) - thời điểm vừa dứt sữa mẹ, lợn con bị suy giảm đột ngột nồng độ kháng thể $\gamma\text{-globulin}$ huyết thanh và chịu stress cơ học do phân tách đàn. Tỷ lệ này giảm dần đều theo tuổi khi hệ vi nhung mao và enzym tiêu hóa (Pepsin, Trypsin, Amylase) hoàn thiện ở mốc sau 45 ngày tuổi.

Kết quả đạt được

Kết quả điều trị thử nghiệm trên 52 cá thể bệnh theo 2 phác đồ:

Chỉ tiêu theo dõi	Phác đồ 1 (Enrotis-LA)	Phác đồ 2 (Dynamutinin)	Tổng hợp chung
Số lợn điều trị (con)	26	26	52
Số lợn khỏi bệnh (con)	25	23	48
Tỷ lệ khỏi bệnh (%)	96,15%	88,46%	92,31%
Số lợn chết / không khỏi (con)	1 (3,85%)	3 (11,54%)	4 (7,69%)
Thời gian điều trị trung bình (ngày)	$3,24 \pm 0,42$	$4,12 \pm 0,55$	$3,68 \pm 0,48$
Số lần tiêm can thiệp	1 - 2 mũi	3 - 5 mũi	-

Tổng quan công tác điều trị mở rộng các bệnh truyền nhiễm khác trong cùng giai đoạn thực nghiệm đạt kết quả vượt trội:

• Hội chứng tiêu chảy lợn con: Khỏi 30/32 con ($93,75%$).
• Bệnh suyễn lợn (Mycoplasma hyopneumoniae): Khỏi 49/55 con ($89,10%$).
• Bệnh viêm khớp (Mycoplasma hyorhinis): Khỏi 21/24 con ($87,50%$).
• Bệnh lợn con phân trắng do E. coli: Khỏi 18/20 con ($90,00%$).
• Bệnh ghẻ (Sarcoptes scabiei): Khỏi 18/22 con ($81,20%$).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Ứng dụng công nghệ kháng sinh tác dụng kéo dài (Long-Acting Formulation): Việc triển khai Enrotis-LA với thời gian bán thải kéo dài giúp giảm tần suất tiêm từ 1 lần/ngày (liên tục 4 - 5 ngày) xuống còn 1 - 2 mũi tiêm trong toàn bộ liệu trình. Đổi mới này giúp giảm $60%$ stress cơ học và stress tâm lý trên lợn con cai sữa, bảo tồn năng lượng cho quá trình hồi phục biểu mô ruột.
2. Khắc phục hội chứng Hypoclohydric bằng phác đồ dinh dưỡng phối hợp: Đề tài đã chuẩn hóa kỹ thuật tập ăn sớm từ ngày thứ 5 - 7 bằng cám 550SF kết hợp bổ sung Dextran-Fe ($100\text{ mg}$ lúc 3 ngày tuổi và $200\text{ mg}$ lúc 10 ngày tuổi). Kỹ thuật này kích thích niêm mạc dạ dày sản sinh axit $\text{HCl}$ tự do sớm hơn 7 - 10 ngày so với tập quán chăn nuôi truyền thống, tạo hàng rào sinh học ức chế tự nhiên các chủng vi khuẩn E. coli bám dính lông nhung ($K88, K99$).
3. Hiệu quả kinh tế và rút ngắn thời gian điều trị: Phác đồ 1 cho hiệu lực cao hơn Phác đồ 2 ($96,15%$ so với $88,46%$), đồng thời rút ngắn thời gian hồi phục từ $4,12$ ngày xuống $3,24$ ngày (giảm $21,36%$ thời gian điều trị), giúp hạ giá thành thuốc thú y trên mỗi đầu lợn khỏi bệnh từ $18.500\text{ VNĐ}$ xuống còn $13.200\text{ VNĐ}$ (tiết kiệm $28,65%$).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Quy trình kỹ thuật của đề tài có khả năng chuyển giao trực tiếp cho hệ thống nông hộ, gia trại và trang trại quy mô vừa (50 - 500 nái sinh sản):

Yêu cầu triển khai chuồng trại và quản lý

• Quy chuẩn kết cấu: Nền chuồng phải cao ráo, sàn đan bê tông hoặc nhựa cách mặt đất tối thiểu $40 - 70\text{ cm}$. Độ dốc thoát nước $\ge 2,5%$. Duy trì nhiệt độ chuồng úm $28 - 32^\circ\text{C}$ trong tuần đầu sau cai sữa và độ ẩm không khí trong khoảng $65 - 75%$.
• Lịch tiêm phòng bắt buộc: Tiêm phòng Vaccine Dịch tả lợn (lần 1 lúc 5 tuần tuổi, lần 2 lúc 9 tuần tuổi); Vaccine Lở mồm long móng (lần 1 lúc 7 tuần tuổi, lần 2 lúc 11 tuần tuổi).

LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI QUY TRÌNH PHÒNG TRỊ TIÊU CHẢY TRÊN TRANG TRẠI

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

Tính toán trên quy mô trang trại 100 nái sinh sản (sản lượng trung bình 2.000 lợn con/năm):

• Chi phí đầu tư cải tạo vệ sinh & thuốc dự phòng: Khoảng $12.000.000\text{ VNĐ/năm}$.
• Thiệt hại tránh được: Giảm tỷ lệ mắc bệnh từ $27%$ xuống $8%$, giảm tỷ lệ chết từ $7,69%$ xuống $< 2%$, bảo toàn được khoảng 80 - 100 lợn giống thương phẩm (tương đương giá trị kinh tế $80.000.000 - 120.000.000\text{ VNĐ}$).
• Hệ số hoàn vốn đầu tư (ROI): Ước tính đạt $\ge 560%$ ngay trong năm đầu tiên áp dụng.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Đề tài chưa thực hiện kỹ thuật kháng sinh đồ (Antibiogram) in vitro và xét nghiệm PCR định lượng độc lực kháng nguyên bám dính (F4/K88, F18) hay độc tố ruột (LT, STa, STb) do điều kiện trang thiết bị dã chiến tại trạm thú y cơ sở.
• Thời gian theo dõi giới hạn trong 7 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11), chưa bao quát hết biến động thời tiết cực đoan của mùa rét đậm trong vụ Đông - Xuân (tháng 12 đến tháng 2 năm sau).

Hướng phát triển

• Tiếp tục nghiên cứu kết hợp chế phẩm sinh học Probiotic thế hệ mới (chứa Bacillus subtilis, Lactobacillus acidophilus) và Axit hữu cơ (Formic acid, Butyric acid) trộn trong thức ăn nhằm thay thế hoàn toàn kháng sinh phòng ngừa, hướng tới chăn nuôi an toàn sinh học không kháng sinh.
• Ứng dụng công nghệ cảm biến IoT (Internet of Things) để giám sát tự động nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ khí $\text{NH}_3$ trong chuồng nuôi lợn con theo thời gian thực.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên và học viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp bộ dữ liệu thực địa chuẩn xác, phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học mô tả và mô hình đánh giá phác đồ lâm sàng có đối chứng.
• Bác sĩ thú y và cán bộ khuyến nông cơ sở: Sở hữu quy trình chẩn đoán phân biệt rõ ràng giữa tiêu chảy do E. coli, Salmonella, Mycoplasma và phác đồ điều trị liều lượng chuẩn xác theo thể trọng.
• Chủ trang trại và nông hộ chăn nuôi: Giảm thiểu tỷ lệ hao hụt đầu con, hạ chi phí tiền thuốc điều trị trên $28%$, kiểm soát triệt để hội chứng suy dinh dưỡng còi cọc sau cai sữa.
• Cộng đồng nghiên cứu khoa học thú y: Đóng góp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực nghiệm tại khu vực trung du miền núi phía Bắc (Tuyên Quang), làm tiền đề cho các nghiên cứu dịch tễ phân tử tiếp theo.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết về chuồng trại để ngăn ngừa hội chứng tiêu chảy lợn con là gì?

Yếu tố quan trọng nhất là kiểm soát độ ẩm chuồng nuôi trong ngưỡng $65 - 75%$ và loại bỏ gió lùa. Nền chuồng phải có sàn đan cao hơn mặt đất tối thiểu $40\text{ cm}$, không để lợn con tiếp xúc trực tiếp với nền xi măng ẩm ướt và phân lưu cữu. Phun sát trùng định kỳ bằng Omnicide hoặc xút $\text{NaOH } 10%$ sau mỗi lứa nuôi.

2. Tại sao Enrotis-LA lại cho hiệu quả điều trị vượt trội hơn Dynamutinin trong nghiên cứu này?

Enrotis-LA chứa Enrofloxacin có phổ kháng khuẩn cực mạnh trên vi khuẩn Gram âm hiếu khí và tùy ý (E. coli, Salmonella) - vốn là 2 căn nguyên chính chiếm $> 80%$ các ca tiêu chảy phân trắng, phân vàng ở lợn con 21 - 35 ngày tuổi. Trong khi đó, Dynamutinin (Tiamulin) tập trung ưu thế trên vi khuẩn kỵ khí và Mycoplasma, do đó hiệu lực đơn trị liệu trên E. coli kém hơn một bậc ($96,15%$ so với $88,46%$).

3. Có nên cho lợn con ăn nhiều ngay sau khi cai sữa để bù năng lượng không?

Hoàn toàn không. Việc cho ăn no ngay sau khi dứt sữa là nguyên nhân trực tiếp gây tiêu chảy cơ học và bùng phát E. coli. Do enzyme tiêu hóa chưa hoàn thiện, thức ăn không tiêu hóa hết sẽ lên men thối rữa trong ruột non, sinh độc tố làm tăng áp suất thẩm thấu gây tiêu chảy dữ dội. Bắt buộc phải áp dụng quy trình giảm ăn giật cấp ($50% \rightarrow 66% \rightarrow 75%$) trong 3 ngày đầu cai sữa.

4. Vai trò của việc tiêm bổ sung Sắt (Dextran-Fe) trong việc phòng ngừa tiêu chảy là gì?

Lợn con sơ sinh chỉ có lượng sắt dự trữ khoảng $50\text{ mg}$, trong khi nhu cầu sinh trưởng cần $7 - 10\text{ mg/ngày}$ mà sữa mẹ chỉ cung cấp khoảng $1\text{ mg/ngày}$. Thiếu sắt dẫn đến thiếu máu dinh dưỡng, giảm lượng Hemoglobin, suy giảm nghiêm trọng hệ miễn dịch và gây rối loạn tiêu hóa. Bổ sung $100\text{ mg}$ sắt lúc 3 ngày tuổi và $200\text{ mg}$ lúc 10 ngày tuổi giúp tăng sức đề kháng và giảm $> 40%$ nguy cơ mắc bệnh đường ruột.

5. Chi phí đầu tư cho phác đồ Enrotis-LA có cao hơn các loại thuốc kháng sinh thông thường không?

Tính theo giá thành một lọ thuốc thì Enrotis-LA có thể cao hơn kháng sinh bột thông thường. Tuy nhiên, tính trên tổng chi phí cho một ca điều trị khỏi bệnh thì Enrotis-LA tiết kiệm hơn $28,65%$ chi phí nhờ chỉ cần tiêm 1 - 2 mũi (giảm công tiêm), tỷ lệ khỏi bệnh đạt $96,15%$ (không tốn chi phí đổi thuốc) và rút ngắn thời gian điều trị xuống còn 3,24 ngày.

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu, làm sáng tỏ các đặc tính dịch tễ học lâm sàng của hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn con F3 ($\text{PiDu} \times \text{Landrace}$) tại thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Tỷ lệ mắc bệnh trung bình trên toàn đàn là $17,99%$ và tập trung cao nhất ở giai đoạn 21 - 28 ngày tuổi ($33,93%$), chịu ảnh hưởng trực tiếp từ điều kiện tiểu khí hậu chuồng nuôi và quy trình chăm sóc cai sữa.

Thử nghiệm lâm sàng khẳng định Phác đồ 1 (Enrotis-LA phối hợp dung dịch bù nước - điện giải, B-complex và Vitamin C) là giải pháp tối ưu nhất với tỷ lệ điều trị khỏi bệnh đạt $96,15%$, thời gian lành bệnh trung bình $3,24$ ngày và chi phí thú y tối ưu. Việc áp dụng đồng bộ quy trình phòng bệnh "3 nên, 3 chống" (Nên cho bú sữa đầu, nên chăm sóc nái trước sinh, nên tập ăn sớm; Chống ẩm, chống bẩn, chống lạnh) là chìa khóa then chốt để nâng cao tỷ lệ nuôi sống và tối đa hóa lợi nhuận trong ngành chăn nuôi lợn hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gầ n đây chăn nuôi lơ ̣n giữ mô ̣t vi ̣trí quan tro ̣ng trong ngành nông nghiệp của Việt N am. Con lơ ̣n đươ ̣c xế p hàng đầ u trong số các vâ ̣t nuôi, cung cấ p phầ n lớn thực phẩ m cho người tiêu dùng và phân bón cho sản xuất nông ng hiê ̣p. Nói đến ngành chăn nuôi, phải kể đến chăn nuôi lợn bởi tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực của nó đối với đời sống kinh tế xã hội của nhân dân. Chăn nuôi lợn đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập và là cơ hội làm giàu cho nông dân.

Ngày nay chăn nuôi lợn có tầm quan trọng đặc biệt , làm tăng kim ngạch xuất khẩu đây cũng là nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế quốc dân. Để cung cấ p lơ ̣n giố ng cho nhu cầ u chăn nuôi của trang tra ̣i và nông hô ̣ thì việc phát triển đàn lợn nái sinh sản là nhu cầu cầ n thiế t. Tuy nhiên, để chăn nuôi lợn có hiệu quả, cần phải giải quyết nhiều vấn đề, đặc biệt vấn đề vệ sinh phòng bệnh cần được đặc biệt quan tâm. Bởi dịch bệnh xảy ra là nguyên nhân chủ yếu làm ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng đàn lợn, nó làm tăng chi phí chăn nuôi và giá thành sản phẩm.

Trong chăn nuôi lợn, bệnh tiêu chảy ở lợn con giai đoạn sau cai sữa thường xuyên xảy ra gây thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi, làm giảm tỷ lệ nuôi sống và sức sinh trưởng của lợn con giai đoạn này. Bệnh được đề cập đến trong cụm từ “hội chứng tiêu chảy” một hội chứng xảy ra thường xuyên trong các trang trại chăn nuôi tập trung quy mô công nghiệp và trong các hộ gia đình chăn nuôi lợn ở nước ta. Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn sản xuất, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại thị trấn Tân Yên - huyện Hàm Yên - tỉnh Tuyên Quang và biện pháp phòng trị”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được tình hình lợn con mắc hội chứng tiêu chảy tại thị trấn Tân Yên - huyện Hàm Yên - tỉnh Tuyên Quang.

- Thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh và so sánh hiệu quả của các phác đồ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài Các kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở góp phần phục vụ cho các nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy ở lợn con và là những tư liệu khoa học quan trọng phục vụ cho công tác phòng và trị bệnh tại thị trấn Tân Yên - huyện Hàm Yên trong những năm tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, giúp cho các hộ chăn nuôi của thị trấn Tân Yên - huyện Hàm Yên có cơ sở thực tiễn để phòng và điều trị bệnh này giúp nâng cao chất lượng lợn con, góp phần làm tăng hiệu quả trong chăn nuôi lợn.

3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh lý của lợn con 2. Đặc điểm sinh trưởng phát dục của lợn con giai đoạn bú sữa * Khả năng sinh trƣởng và phát dục của lợn con Sinh trưởng là một quá trình tích lũy các chất thông qua trao đổi các chất, sự tăng lên về khối lượng, về kích thước các chiều của các bộ phận cũng như toàn bộ cơ thể con vật trên cơ sở tính di truyền có từ đời trước.

Khi nghiên cứu đời sống của vật nuôi, người ta thấy cùng với sự sinh trưởng, các cơ quan bộ phận cơ thể ngày càng hoàn thiện chức năng của mình song chịu sự quy định của tính di truyền và tác động của điều kiện môi trường. Quá trình tăng thêm, hoàn thiện thêm về chức năng và có tính chất như thế người ta gọi là quá trình phát dục. Sinh trưởng và phát dục là hai mặt của một quá trình đó là quá trình phát triển cơ thể. Qua nghiên cứu thí nghiệm và thực tế sản xuất người ta thấy rằng lợn con trong giai đoạn này có tốc độ sinh trưởng phát dục rất nhanh.

Trần Văn Phùng và cs (2004) [16] cho biết: so với khối lượng sơ sinh thì khối lượng lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 2 lần lúc sơ sinh, lúc 21 ngày tuổi gấp 4 lần, lúc 30 ngày tuổi gấp 5 - 6 lần, lúc 40 ngày gấp 7 - 8 lần, lúc 50 ngày tuổi gấp 10 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 12 - 14 lần. * Lợn con phát triển nhanh nhƣng không đều qua các giai đoạn Lợn con bú sữa có tốc độ sinh trưởng phát dục nhanh nhưng không đều qua các giai đoạn. Tốc độ nhanh nhất là 21 ngày đầu, sau 21 ngày tốc độ giảm xuống. Có sự giảm này do nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do lượng sữa của lợn mẹ bắt đầu giảm và hàm lượng hemoglobin trong máu lợn con bị 4 giảm thường kéo dài 2 tuần, đây được gọi là giai đoạn khủng hoảng của lợn con.

Chúng ta có thể hạn chế giai đoạn này bằng cách cho lợn tập ăn sớm và bổ sung Dextran - Fe cho lợn con vào 3 - 7 ngày tuổi. Lợn con có tốc độ sinh trưởng phát dục nhanh nên khả năng tích luỹ chất dinh dưỡng rất mạnh, lợn con ở 21 ngày tuổi mỗi ngày có thể tích luỹ được 9 - 14g protein/ kg khối lượng cơ thể. Trong khi đó, lợn lớn chỉ tích luỹ được 0,3 - 0,4g protein/ kg khối lượng cơ thể. Qua đó, ta thấy cường độ trao đổi chất ở lợn con và lợn trưởng thành chênh lệch khá lớn.

Mặt khác ta biết lợn con trong thời kỳ này chỉ tích luỹ nạc là chính. Vì vậy, tiêu tốn thức ăn ít hơn so với lợn trưởng thành. Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [16], thì các thành phần trong cơ thể lợn thay đổi rất nhiều, hàm lượng nước trong cơ thể giảm dần theo tuổi, đặc biệt lợn càng lớn thì giảm càng nhiều. Hàm lượng lipit tăng nhanh theo tuổi từ khi mới đẻ đến 3 tuần tuổi.

Hàm lượng protein cũng tăng nhanh theo tuổi nhưng với hàm lượng không nhất định. Hàm lượng khoáng có biến đổi liên quan đến quá trình tạo xương. Từ lúc mới đẻ đến 3 tuần tuổi có hàm lượng khoáng giảm đáng kể và ở giai đoạn 21 - 56 ngày tuổi giảm không đáng kể. Đặc điểm phát triển cơ quan tiêu hóa Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [16], thì cơ quan tiêu hóa của lợn con giai đoạn theo mẹ phát triển nhanh về cấu tạo và hoàn thiện dần về chức năng tiêu hóa.

- Lúc 10 ngày tuổi dung tích dạ dày của lợn con tăng gấp 3 lần lúc sơ sinh, đến lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 8 lần, lúc 30 ngày tuổi tăng gấp 14 lần (dung tích lúc sơ sinh khoảng 0,03 lít). Dung tích ruột non của lợn con tăng gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 6 lần, và lúc 30 ngày tuổi tăng 5 gấp 10 lần. Dung tích ruột già của lợn tăng gấp 1,5 lần lúc sơ sinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 2,5 lần. - Trong quá trình phát triển, chức năng tiêu hóa của lợn con mới sinh chưa có hoạt lực cao, trong giai đoạn theo mẹ chức năng tiêu hóa mới được hoàn thiện dần.

Nếu không cho lợn con tập ăn sớm thì trong khoảng 25 ngày đầu sau khi đẻ ra men Pepsin trong dạ dày lợn con chưa có khả năng tiêu hóa Protein của thức ăn. Đồng thời trước 3 tuần tuổi thì các loại men: Amylaza, Maltaza và Saccaraza có hoạt tính thấp, sau 3 tuần tuổi thì các loại men này mới có hoạt tính mạnh, chính vì vậy mà lợn con không có khả năng tiêu hóa protein và bột đường của thức ăn trong các tuần đầu. Dưới 3 tuần có một số men tiêu hóa có hoạt tính mạnh như men Trypsin, Lactoza, Lipaza, và Chimotripsin các men này giúp cho lợn con tiêu hóa tốt các chất dinh dưỡng có trong sữa mẹ. Giai đoạn đầu lợn con rất dễ bị mắc bệnh do chức năng tiêu hóa chưa hoàn thiện.

Theo Từ Quang Hiển, Phan Đình Thắm, Ngôn Thị Hoán (2001) [5]: Lợn con dưới 30 ngày tuổi trong dịch vị không có HCl tự do, vì lúc này lượng HCl tiết ra ít và nó nhanh chóng liên kết với niêm mạc dịch, hiện tượng này gọi là Hypoclohydric là một đặc điểm tiêu hóa quan trọng trong tiêu hóa ở dạ dày lợn con. Thiếu HCl tự do nên dịch vi không có khả năng sát trùng vi sinh vật xâm nhập vào dạ dày lợn con, sau đó phát triển và gây ra các bệnh về đường tiêu hóa ở lợn con như: Bệnh tiêu chảy, phân trắng lợn con… - Khi cho ăn các loại thức ăn khác nhau, thức ăn hạt kích thích tiết dịch vị mạnh hơn, dịch vị thu được khi cho ăn thức ăn hạt chứa HCl nhiều hơn và sức tiêu hóa nhanh hơn dịch vị khi cho ăn sữa. Đây là cơ sở bổ sung thức ăn sớm cho lợn con, đồng thời tiến hành cai sữa sớm cho lợn con, làm tăng số lứa trên năm của lợn mẹ, nâng cao hiệu quả kinh tế. Đặc điểm về khả năng điều tiết thân nhiệt Cơ năng điều tiết nhiệt của lợn con chưa hoàn chỉnh nên thân nhiệt chưa ổn định, nghĩa là sự sinh nhiệt và thải nhiệt chưa cân bằng.

Khả năng điều tiết nhiệt của lợn con còn kém do nhiều nguyên nhân. - Lông thưa, do lớp mỡ dưới da còn mỏng, lượng mỡ glycozen dự trữ trong cơ thể còn thấp, mặt khác diện tích bề mặt cơ thể lợn so với khối lượng chênh lệch tương đối cao nên lợn con dễ mất nhiệt và khả năng cung cấp nhiệt cho lợn con chống rét còn thấp nên lợn con dễ mắc bệnh khi thời tiết thay đổi. Vì vậy, phải tạo mọi điều kiện thích hợp trong quá trình sinh sản để lợn con không bị thay đổi nhiệt độ đột ngột lúc mới sinh. - Hệ thần kinh điều khiển cân bằng nhiệt chưa hoàn chỉnh nên năng lực phản ứng kém, dễ bị ảnh hưởng khi khí hậu bên ngoài thay đổi đột ngột.

Trần Văn Phùng và cs (2004) [16] cho biết: mức độ hạ thân nhiệt nhiều hay ít, nhanh hay chậm chủ yếu phụ thuộc vào nhiệt độ chuồ ng nuôi và tuổi của lợn con. Nhiệt độ chuồng nuôi càng thấp thân nhiệt lợn con hạ xuống càng nhanh, tuổi của lợn con càng ít thân nhiệt hạ xuống càng nhiều. Độ ẩm cũng là một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng điều hòa thân nhiệt lợn con.