Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng soát xét tín dụng khoản mục cho vay khách hàng ngân hàng thương mại cổ phần công thương việt nam do công ty tnhh ernst young việt nam thực hiện

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu tốt nghiệp ngân hàng soát xét tín dụng khoản mục cho vay khách hàng ngân hàng thương mại cổ phần, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Nguyễn Viết Trung
• Người hướng dẫn: Nguyễn Bích Ngân
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Soát Xét Tín Dụng Khoản Mục Cho Vay Khách Hàng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam Do Công Ty TNHH Ernst & Young Việt Nam Thực Hiện
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC CHO VAY KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Kiểm toán nghiệp vụ tín dụng
• 1.2. Nội dung nghiệp vụ tín dụng
• 1.3. Đặc điểm nghiệp vụ tín dụng
• 1.4. Phân loại tín dụng Ngân hàng
• 1.5. Kiểm toán khoản mục cho vay khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.6. Quy trình kiểm toán nghiệp vụ tín dụng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN VÀ DOANH NGHIỆP TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM DO CÔNG TY TNHH ERNST & YOUNG VIỆT NAM THỰC HIỆN
• 2.1. Khái quát về công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triền
• 2.3. Cơ cấu tổ chức và các dịch vụ chính của công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam
• 2.4. Khái quát về Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 2.5. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.6. Cơ cấu tổ chức, bộ máy công ty
• 2.7. Đặc điểm hoạt động kinh doanh
• 2.8. Tình hình hoạt động tín dụng của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam năm 2018
• 2.9. Thực trạng soát xét khoản vay khách hàng cá nhân và tổ chức kinh tế trong kiểm toán BCTC Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam do Công ty TNHH Ernst & Young thực hiện
• 2.10. Quy trình kiểm toán soát xét khoản vay khách hàng cá nhân trong kiểm toán BCTC Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam do Công ty TNHH Ernst & Young thực hiện
• 2.11. Những vấn đề thực tế sau khi thực hiện quy trình soát xét tín dụng
• 2.12. Nhận xét công tác soát xét tín dụng trong Kiểm toán BCTC Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam tại Công ty TNHH Ernst & Young Việt nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM TOÁN NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CHO CÔNG TY TNHH ERNST & YOUNG VIỆT NAM
• 3.1. Nhừng thời cơ và thách thức trong kiểm toán Ngân hàng thương mại của công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Thách thức
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện công tác soát xét tín dụng trong kiểm toán BCTC Ngân hàng thương mại cho công ty TNHH Ernst & Young
• 3.4. Đánh giá khoản vay dựa trên nhiều nguồn thông tin khác nhau ngoài Báo cáo thẩm định tín dụng
• 3.5. Sắp xếp thống nhất giấy tờ làm việc
• 3.6. Áp dụng thủ tục thay thế khi cần thiết
• 3.7. Một số giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý thuyết về kiểm toán khoản mục cho vay khách hàng

Nghiên cứu về tín dụng trong lĩnh vực ngân hàng thương mại là rất quan trọng. Cho vay là một trong những nghiệp vụ chủ yếu của ngân hàng, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho khách hàng. Theo quy định, VietinBank thực hiện các khoản cho vay với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Ernst & Young đã thực hiện kiểm toán quy trình này để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc kiểm toán không chỉ giúp đánh giá tình hình tài chính mà còn phát hiện các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động cho vay. Đặc biệt, việc phân tích quy trình cho vay và đánh giá khách hàng là rất cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ. Các ngân hàng cần chú trọng đến việc quản lý rủi ro tín dụng để bảo vệ lợi ích của mình và của khách hàng.

1.1. Nội dung nghiệp vụ tín dụng

Nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại bao gồm nhiều hình thức như cho vay, bảo lãnh và chiết khấu. Tín dụng ngân hàng không chỉ là việc cho vay mà còn là mối quan hệ giữa ngân hàng và khách hàng. Theo quy định, ngân hàng có trách nhiệm đảm bảo rằng các khoản cho vay được sử dụng đúng mục đích và có khả năng hoàn trả. Việc này không chỉ giúp ngân hàng thu hồi vốn mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề lớn mà ngân hàng phải đối mặt. Do đó, việc kiểm toán các khoản cho vay là rất cần thiết để phát hiện và giảm thiểu các rủi ro này.

1.2. Đặc điểm nghiệp vụ tín dụng

Các khoản cho vay tại ngân hàng thương mại có những đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, chúng là tài sản chính của ngân hàng, nhưng lại không thể niêm yết trên thị trường. Điều này tạo ra những thách thức trong việc quản lý và đánh giá giá trị của các khoản vay. Thứ hai, tín dụng ngân hàng có tính chất phức tạp hơn so với các hình thức vay mượn thông thường. Ngân hàng không chỉ là bên cho vay mà còn là bên đi vay từ những người gửi tiền. Điều này tạo ra rủi ro thanh khoản, đặc biệt khi khách hàng không thể trả nợ đúng hạn. Cuối cùng, hoạt động tín dụng ảnh hưởng lớn đến kết quả kinh doanh của ngân hàng, vì doanh thu từ cho vay là nguồn thu chính của họ.

1.3. Phân loại tín dụng ngân hàng

Phân loại tín dụng ngân hàng có thể dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau như thời hạn, hình thức và đối tượng vay. Theo thời hạn, tín dụng được chia thành ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Mỗi loại có những đặc điểm và mục đích sử dụng khác nhau. Đối với ngân hàng, việc phân loại này giúp họ quản lý rủi ro và tối ưu hóa quy trình cho vay. Ngoài ra, việc phân loại theo đối tượng khách hàng cũng rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến mức độ rủi ro và khả năng thu hồi nợ. Ngân hàng cần có chiến lược cho vay phù hợp với từng nhóm khách hàng để đảm bảo hiệu quả kinh doanh.

II. Thực trạng kiểm toán nghiệp vụ tín dụng tại VietinBank

Thực trạng kiểm toán nghiệp vụ tín dụng tại VietinBank cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Ernst & Young đã thực hiện kiểm toán quy trình cho vay và phát hiện ra một số điểm yếu trong việc quản lý rủi ro. Việc đánh giá khách hàng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Điều này dẫn đến việc một số khoản vay có nguy cơ trở thành nợ xấu. Kiểm toán viên cần phải có những phương pháp đánh giá khách hàng chặt chẽ hơn, từ đó đưa ra những khuyến nghị hợp lý để cải thiện quy trình cho vay. Việc này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ cho khách hàng.

2.1. Khái quát về công ty TNHH Ernst Young Việt Nam

Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam là một trong những công ty kiểm toán hàng đầu tại Việt Nam. Công ty cung cấp nhiều dịch vụ, bao gồm kiểm toán, tư vấn và thuế. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, Ernst & Young đã thực hiện nhiều dự án kiểm toán cho các ngân hàng thương mại lớn, trong đó có VietinBank. Công ty đã áp dụng các phương pháp kiểm toán hiện đại để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong báo cáo tài chính. Sự hợp tác giữa Ernst & Young và VietinBank không chỉ giúp ngân hàng nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2.2. Tình hình hoạt động tín dụng của VietinBank

Tình hình hoạt động tín dụng của VietinBank trong năm 2018 cho thấy sự tăng trưởng ổn định. Ngân hàng đã thực hiện nhiều khoản cho vay cho cả cá nhân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, ngân hàng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề nợ xấu. Việc kiểm toán các khoản cho vay là rất cần thiết để phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro. Ernst & Young đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy trình cho vay và đánh giá khách hàng là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng của ngân hàng.

2.3. Quy trình kiểm toán soát xét khoản vay khách hàng

Quy trình kiểm toán soát xét khoản vay khách hàng tại VietinBank được thực hiện theo các bước chặt chẽ. Đầu tiên, kiểm toán viên sẽ thu thập thông tin về khách hàng và các khoản vay. Sau đó, họ sẽ đánh giá khả năng hoàn trả của khách hàng dựa trên các tài liệu và số liệu thực tế. Cuối cùng, kiểm toán viên sẽ đưa ra những khuyến nghị để cải thiện quy trình cho vay. Việc này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ cho khách hàng. Sự hợp tác giữa ngân hàng và công ty kiểm toán là rất cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động tín dụng.

III. Giải pháp hoàn thiện công tác kiểm toán nghiệp vụ tín dụng

Để hoàn thiện công tác kiểm toán nghiệp vụ tín dụng, VietinBank cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần cải thiện quy trình đánh giá khách hàng. Việc này bao gồm việc thu thập thông tin đầy đủ và chính xác về khách hàng, từ đó đưa ra những quyết định cho vay hợp lý. Thứ hai, ngân hàng cần áp dụng các công nghệ hiện đại trong việc quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng. Công nghệ có thể giúp ngân hàng theo dõi tình hình tài chính của khách hàng một cách hiệu quả hơn. Cuối cùng, việc đào tạo nhân viên về quy trình kiểm toán và quản lý rủi ro cũng rất quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ.

3.1. Thách thức trong kiểm toán ngân hàng thương mại

Trong quá trình kiểm toán ngân hàng thương mại, Ernst & Young đã gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc thu thập thông tin chính xác từ khách hàng. Nhiều khách hàng không cung cấp đầy đủ tài liệu cần thiết, dẫn đến việc đánh giá không chính xác. Ngoài ra, việc thay đổi quy định pháp luật cũng tạo ra khó khăn trong việc thực hiện kiểm toán. Để vượt qua những thách thức này, ngân hàng cần có sự hợp tác chặt chẽ với công ty kiểm toán và cải thiện quy trình thu thập thông tin.

3.2. Giải pháp hoàn thiện công tác soát xét tín dụng

Để hoàn thiện công tác soát xét tín dụng, ngân hàng cần áp dụng một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả. Hệ thống này sẽ giúp ngân hàng theo dõi và đánh giá tình hình tài chính của khách hàng một cách chính xác. Thứ hai, ngân hàng cần cải thiện quy trình cho vay, từ việc đánh giá khách hàng đến việc theo dõi tình hình trả nợ. Cuối cùng, việc đào tạo nhân viên về quy trình kiểm toán và quản lý rủi ro cũng rất quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ.

3.3. Đánh giá khoản vay dựa trên nhiều nguồn thông tin

Đánh giá khoản vay cần dựa trên nhiều nguồn thông tin khác nhau. Ngân hàng không chỉ nên dựa vào báo cáo tài chính mà còn cần xem xét các yếu tố khác như lịch sử tín dụng, khả năng sinh lời và tình hình kinh doanh của khách hàng. Việc này sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn toàn diện hơn về khả năng hoàn trả của khách hàng. Ernst & Young đã khuyến nghị ngân hàng nên áp dụng các phương pháp đánh giá hiện đại để nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Hoạt động tín dụng là nghiệp vụ kinh doanh cốt lõi, đóng góp từ 70% đến 85% tổng thu nhập của các Ngân hàng Thương mại (NHTM) tại Việt Nam. Theo số liệu tài chính năm 2018, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) sở hữu quy mô tổng tài sản đạt 1.164.000 tỷ đồng (tăng 6,3% so với năm 2017) với tổng dư nợ cho vay nền kinh tế đạt 864.000 tỷ đồng (tăng 9,0% so với năm 2017). Với quy mô tín dụng chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng tài sản, chất lượng danh mục cho vay đóng vai trò quyết định đối với sự lành mạnh tài chính và khả năng thanh khoản của toàn hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, rủi ro tín dụng và tình trạng nợ xấu tiềm ẩn luôn là thách thức lớn đối với công tác quản trị rủi ro và minh bạch hóa thông tin tài chính. Sự sai lệch trong phân loại nhóm nợ, thẩm định sai giá trị tài sản bảo đảm (TSBĐ), hoặc chậm trễ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng có thể làm sai lệch nghiêm trọng kết quả kinh doanh và vốn chủ sở hữu trên Báo cáo tài chính (BCTC). Trong bối cảnh đó, quy trình soát xét tín dụng độc lập do Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam (EY) thực hiện mang lại sự bảo đảm khách quan, phát hiện các sai sót trọng yếu và bảo vệ lợi ích của cổ đông, cơ quan quản lý và các bên liên quan.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               QUY MÔ TÍN DỤNG VÀ RỦI RO KHOẢN MỤC CHO VAY NĂM 2018                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Tổng tài sản VietinBank: 1.164.000 tỷ VND (+6,3%)                               |
|  Tổng dư nợ cho vay:       864.000 tỷ VND (+9,0%)                                |
|  Trọng số rủi ro:          Khoản mục trọng yếu nhất trên Bảng cân đối kế toán     |
|  Chuẩn mực kiểm soát:      Thông tư 02/2013/TT-NHNN, Thông tư 09/2014/TT-NHNN,    |
|                            Thông tư 39/2016/TT-NHNN & Chuẩn mực Kiểm toán VSA    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Problem Statement

Quy trình cấp tín dụng và quản lý khoản vay tại ngân hàng thương mại quy mô lớn với 157 chi nhánh và hàng triệu hợp đồng tín dụng thường đối mặt với các điểm nghẽn kỹ thuật:

1. Sai lệch phân loại nợ: Hiện tượng phân loại nợ thiếu khách quan tại cấp chi nhánh nhằm đạt chỉ tiêu KPI tăng trưởng, dẫn đến nợ nhóm 2 đến nhóm 5 bị ghi nhận sai thành nợ nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn).
2. Không đồng bộ dữ liệu CIC: Chậm cập nhật trạng thái nợ của khách hàng tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC), vi phạm Khoản 1 Điều 9 Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
3. Định giá và khấu trừ TSBĐ không chính xác: TSBĐ không được định giá lại định kỳ, áp sai tỷ lệ khấu trừ quy định, dẫn đến tính toán thiếu số tiền trích lập dự phòng rủi ro cụ thể ($R$).
4. Hạn chế trong kiểm soát chứng từ giải ngân: Việc giải ngân không gắn chặt với mục đích sử dụng vốn thực tế hoặc thiếu đăng ký giao dịch bảo đảm hợp lệ.

Mục tiêu dự án

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISQC 1) / chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA 300, VSA 315, VSA 330, VSA 500, VSA 505) áp dụng cho khoản mục cho vay khách hàng.
2. Phân tích và đánh giá toàn diện thực trạng quy trình soát xét tín dụng tại VietinBank do Ernst & Young Việt Nam thực hiện cho năm tài chính 2018.
3. Nhận diện các lỗ hổng kiểm soát nội bộ và sai lệch kỹ thuật trong phân loại nợ, định giá TSBĐ và tính toán dự phòng rủi ro.
4. Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và thủ tục thay thế nhằm tối ưu hóa quy trình kiểm toán độc lập cho các tổ chức tài chính quy mô lớn.

Phương pháp tiếp cận và phạm vi

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro (Risk-Based Audit Approach) theo phương pháp luận kiểm toán toàn cầu của EY (EY GAM), kết hợp kiểm tra hệ thống kiểm soát nội bộ (Test of Controls - ToC) và kiểm tra cơ bản chi tiết (Substantive Tests of Details - ToD).
• Phạm vi nghiên cứu: Toàn bộ danh mục dư nợ cho vay khách hàng cá nhân và doanh nghiệp tại VietinBank trong năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2018.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tiêu chí so sánh	Phương pháp Kiểm toán Truyền thống	Phương pháp Soát xét Rủi ro Tín dụng (EY GAM)
Phạm vi kiểm tra	Kiểm tra mẫu ngẫu nhiên dựa trên chứng từ đơn lẻ	Chọn mẫu có định hướng dựa trên phân tầng rủi ro tín dụng và ngưỡng trọng yếu (Materiality Benchmark)
Phân loại nợ	Dựa chủ yếu vào lịch sử quá hạn ghi nhận trên sổ phụ	Kết hợp lịch sử quá hạn, chấm điểm tín dụng nội bộ (CRS) và đối soát 100% dữ liệu CIC toàn hệ thống
Đánh giá TSBĐ	Chấp nhận giá trị định giá ban đầu của ngân hàng	Áp dụng ma trận khấu trừ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN và kiểm tra độc lập hồ sơ đăng ký giao dịch bảo đảm
Đánh giá KSNB	Kiểm tra hình thức quy trình phê duyệt	Kiểm tra thực chất phân quyền phê duyệt, kiểm tra tuân thủ sau giải ngân và độc lập giữa các phòng ban

                              MA TRẬN ƯU TIÊN YÊU CẦU KIỂM TOÁN (MoSCoW)
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| MUST HAVE (Bắt buộc)                                                                              |
| - Gửi thư xác nhận số dư nợ vay và số dư tiền gửi đảm bảo (VSA 505)                              |
| - Đối chiếu chéo 100% danh mục mẫu với báo cáo nợ xấu từ hệ thống CIC                            |
| - Tính toán lại chi phí trích lập dự phòng cụ thể (Specific Provision) và chung (General)        |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| SHOULD HAVE (Nên có)                                                                              |
| - Thẩm định độc lập giá trị thị trường của TSBĐ bất động sản có giá trị lớn (> 50 tỷ VND)        |
| - Kiểm tra nhật ký hệ thống (System Logs) của Hệ thống Xếp hạng Tín dụng Nội bộ (CRS)            |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| COULD HAVE (Có thể có)                                                                            |
| - Phân tích dữ liệu lớn (Big Data Analytics) tự động phát hiện nhóm khách hàng liên quan         |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| WON'T HAVE (Chưa thực hiện đợt này)                                                               |
| - Khảo sát hiện trường 100% các công trình xây dựng đang dở dang của khách hàng vay              |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế hệ thống quy trình kiểm toán

Quy trình soát xét tín dụng được chuẩn hóa thành pipeline 3 giai đoạn khép kín:

Khung chuẩn mực và cơ sở pháp lý áp dụng (Technology & Standards Stack)

• Chuẩn mực Kiểm toán: VSA 300 (Lập kế hoạch kiểm toán), VSA 315 (Xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu), VSA 500 (Bằng chứng kiểm toán), VSA 505 (Thông tin xác nhận từ bên ngoài), ISQC 1 / VSQC 1 (Kiểm soát chất lượng kiểm toán).
• Văn bản pháp luật ngân hàng:
  • Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 (Quy định về cấp tín dụng và giới hạn cấp tín dụng).
  • Thông tư 02/2013/TT-NHNN & Thông tư 09/2014/TT-NHNN (Quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro).
  • Thông tư 39/2016/TT-NHNN (Quy định về hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng).
• Hệ thống phần mềm ứng dụng: CoreBanking VietinBank, Hệ thống Xếp hạng Tín dụng Nội bộ (Credit Rating System - CRS), Hệ thống quản lý kiểm toán EY Canvas/GAM Engine.

---

Implementation và kết quả

Development Process & Kỹ thuật Soát xét Chi tiết

Quá trình soát xét tín dụng tập trung vào 4 thuật toán/quy trình nghiệp vụ chính:

1. Mô hình Phân loại nợ định lượng và định tính (Thông tư 02/2013/TT-NHNN)

Kiểm toán viên kiểm tra tính tuân thủ của thuật toán phân loại 5 nhóm nợ:

• Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn): Nợ trong hạn có khả năng thu hồi đầy đủ; hoặc quá hạn dưới 10 ngày.
• Nhóm 2 (Nợ cần chú ý): Quá hạn từ 10 ngày đến 90 ngày; hoặc nợ điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu.
• Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): Quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày; nợ gia hạn nợ lần đầu; hoặc nợ được miễn giảm lãi do mất khả năng chi trả.
• Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): Quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày; hoặc nợ cơ cấu lần 2.
• Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): Quá hạn trên 360 ngày; nợ cơ cấu lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên; nợ cơ cấu lần 3 trở lên.

2. Thuật toán Tính Dự phòng Rủi ro Cụ thể ($R$)

Công thức xác định số tiền dự phòng cụ thể phải trích lập cho khoản nợ thứ $i$:

$$R_i = \max\left(0, A_i - C_i\right) \times r$$

Trong đó:

• $A_i$: Giá trị dư nợ gốc của khoản vay thứ $i$.
• $C_i$: Giá trị tài sản bảo đảm đã được khấu trừ hợp lệ ($C_i = \text{Giá trị định giá TSBĐ} \times \text{Tỷ lệ khấu trừ tối đa}$).
• $r$: Tỷ lệ trích lập dự phòng theo từng nhóm nợ ($r_1 = 0%$, $r_2 = 5%$, $r_3 = 20%$, $r_4 = 50%$, $r_5 = 100%$).

                      BẢNG TỶ LỆ KHẤU TRỪ TSBĐ THEO THÔNG TƯ 02/2013/TT-NHNN
+----------------------------------------------------------------------+--------------------+
| Loại Tài Sản Bảo Đảm                                                 | Tỷ Lệ Khấu Trừ Tối Đa |
+----------------------------------------------------------------------+--------------------+
| Tiền gửi VND của khách hàng                                          | 100%               |
| Vàng miếng, tiền gửi ngoại tệ                                        | 95%                |
| Trái phiếu Chính phủ, kỳ phiếu, tín phiếu TCTD kỳ hạn < 1 năm        | 95%                |
| Trái phiếu Chính phủ, chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn 1 - 5 năm            | 85%                |
| Chứng khoán niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán                   | 65% - 70%          |
| Bất động sản (Quyền sử dụng đất, nhà ở)                              | 50%                |
| Vàng không niêm yết, phương tiện vận tải và TSBĐ khác                | 30%                |
+----------------------------------------------------------------------+--------------------+

3. Cấu trúc Logic Kiểm tra Đối soát Dữ liệu Tín dụng

Dưới đây là mã giả thuật toán kiểm toán (Audit Logic Algorithm) mô phỏng quy trình kiểm tra phân loại nợ và phát hiện nợ xấu tiềm ẩn:

def audit_loan_classification(loan_record, cic_data, collateral_data):
    """
    Soát xét phân loại nợ và tính toán lại dự phòng rủi ro tín dụng.
    """
    days_overdue = loan_record['days_overdue']
    restructure_count = loan_record['restructure_count']
    bank_group = loan_record['current_group']
    
    # 1. Xác định nhóm nợ kỹ thuật theo ngày quá hạn và số lần cơ cấu
    if days_overdue <= 10 and restructure_count == 0:
        calculated_group = 1
    elif 10 < days_overdue <= 90 or (restructure_count == 1 and days_overdue == 0):
        calculated_group = 2
    elif 90 < days_overdue <= 180 or (restructure_count == 1 and days_overdue <= 30):
        calculated_group = 3
    elif 180 < days_overdue <= 360 or (restructure_count == 2):
        calculated_group = 4
    else:
        calculated_group = 5

    # 2. Quy tắc ghi đè theo dữ liệu CIC (Khoản 1 Điều 9 Thông tư 02)
    cic_group = cic_data.get(loan_record['customer_id'], {}).get('highest_group', 1)
    final_group = max(calculated_group, cic_group)
    
    # 3. Tính toán khấu trừ TSBĐ và Dự phòng rủi ro cụ thể
    provision_rates = {1: 0.00, 2: 0.05, 3: 0.20, 4: 0.50, 5: 1.00}
    haircut_rate = collateral_data['haircut_rate']  # Ví dụ BĐS = 0.50
    eligible_collateral = collateral_data['appraised_value'] * haircut_rate
    
    exposure_at_default = loan_record['principal_balance']
    net_exposure = max(0, exposure_at_default - eligible_collateral)
    required_provision = net_exposure * provision_rates[final_group]
    
    # 4. Phát hiện chênh lệch kiểm toán
    audit_adjustment = required_provision - loan_record['recorded_provision']
    
    return {
        'loan_id': loan_record['id'],
        'bank_group': bank_group,
        'final_audited_group': final_group,
        'is_misclassified': (final_group != bank_group),
        'audit_adjustment_amount': audit_adjustment
    }

Testing và Validation

Trong kỳ kiểm toán BCTC 2018 của VietinBank, kiểm toán viên EY áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng:

1. Kiểm tra Thư xác nhận số dư: Gửi thư xác nhận cho 100% khách hàng thuộc Top 50 dư nợ lớn nhất và mẫu ngẫu nhiên đại diện tại 157 chi nhánh. Tỷ lệ phản hồi đạt 91,4%, các khoản chưa phản hồi được áp dụng thủ tục thay thế (kiểm tra chứng từ giải ngân, sao kê trả nợ sau ngày khóa sổ).
2. Kiểm tra Tính toán Dự phòng: Thực hiện chạy lại mô hình (Re-performance) trên 100% danh mục dữ liệu trích lập dự phòng của VietinBank.
3. Phát hiện kiểm toán: Phát hiện một số trường hợp khách hàng cơ cấu lại nợ nhưng chưa chuyển nhóm nợ kịp thời theo quy định, hoặc TSBĐ là bất động sản chưa có đầy đủ chứng nhận giao dịch bảo đảm hợp lệ.

                    KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TỪ QUY TRÌNH SOÁT XÉT TÍN DỤNG
+------------------------------------+-----------------------+-----------------------+
| Chỉ số Kiểm toán                   | Trước Soát xét (Sổ kế toán) | Sau Kiểm toán (EY GAM) |
+------------------------------------+-----------------------+-----------------------+
| Tính tuân thủ phân loại nhóm nợ    | 94,2% tuân thủ        | Điều chỉnh 5,8% sai lệch |
| Đồng bộ nhóm nợ với CIC            | Phát hiện trễ hạn     | Khớp 100% trạng thái CIC|
| Tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể    | Thiếu hụt cục bộ      | Bổ sung đầy đủ chi phí |
| Tính hợp lệ hồ sơ pháp lý TSBĐ     | Tồn đọng hồ sơ cũ     | Phân loại lại tài sản |
+------------------------------------+-----------------------+-----------------------+

---

Đổi mới và đóng góp

Cải tiến kỹ thuật kiểm toán

1. Quy trình đối soát chéo đa tầng (Multi-tier Cross-check): Kết hợp đồng thời 3 nguồn dữ liệu độc lập: Hồ sơ thẩm định tín dụng nội bộ, Sao kê biến động tài khoản CoreBanking thực tế, và Báo cáo tổng hợp nhóm nợ từ CIC.
2. Chuẩn hóa thủ tục thay thế khi thư xác nhận không phản hồi: Thay vì chỉ dựa vào bản sao kê ngân hàng, kiểm toán viên áp dụng thủ tục kiểm tra hợp đồng thương mại gốc, hóa đơn GTGT đầu vào của dự án vay vốn và chứng từ thanh toán ủy nhiệm chi thực tế.
3. Ma trận hóa rủi ro tài sản bảo đảm: Phân loại TSBĐ theo mức độ thanh khoản thực tế và tính hợp lệ của đăng ký giao dịch bảo đảm, loại bỏ các tài sản không có giá trị phát mại ra khỏi giá trị khấu trừ $C_i$.

                 SO SÁNH CÁC PHƯƠNG PHÁP KIỂM TOÁN TÍN DỤNG HIỆN HÀNH
+-----------------------------+-----------------------+-----------------------+-----------------------+
| Tiêu chí                    | Kiểm toán Nội bộ NH   | Kiểm toán Nhà nước    | Kiểm toán Độc lập EY  |
+-----------------------------+-----------------------+-----------------------+-----------------------+
| Mục tiêu chính              | Tuân thủ quy chế nội bộ| Tuân thủ ngân sách & luật| Tính trung thực & hợp lý |
| Tiếp cận rủi ro             | Rủi ro vận hành       | Rủi ro thất thoát vốn | Rủi ro sai sót trọng yếu |
| Phương pháp đối soát CIC    | Thủ công / Định kỳ    | Chọn mẫu sau thanh tra| Tự động hóa toàn diện |
| Đánh giá suy giảm giá trị   | Theo bảng nợ quá hạn  | Theo kiến nghị pháp lý| Theo mô hình dự phòng |
+-----------------------------+-----------------------+-----------------------+-----------------------+

Đóng góp thực tiễn cho ngành Ngân hàng

• Đưa ra bức tranh trung thực về tỷ lệ nợ xấu và khả năng tạo tiền thực tế của VietinBank năm 2018, giúp Ban điều hành tái cơ cấu danh mục cho vay từ ngành rủi ro (khai khoáng, xây dựng lớn) sang ngành có dòng tiền nhanh (bán lẻ, thương mại dịch vụ).
• Cung cấp cơ sở định lượng để VietinBank hoàn thiện Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (CRS) đáp ứng lộ trình áp dụng chuẩn mực Basel II / IFRS 9.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản Triển khai Kiểm toán Thực tế

Kịch bản 1: Soát xét Khoản vay Khách hàng Doanh nghiệp Lớn

• Khách hàng: Doanh nghiệp xây dựng hạ tầng, dư nợ 450 tỷ đồng.
• Thực trạng: Khoản vay chưa quá hạn trên 10 ngày nhưng dự án đang bị chậm tiến độ 14 tháng, dòng tiền doanh thu sụt giảm 60%.
• Thủ tục kiểm toán: Kiểm toán viên đánh giá các chỉ tiêu định tính (SWOT, tiến độ giải ngân thực tế so với biên bản nghiệm thu), yêu cầu phân loại khoản vay từ Nhóm 1 sang Nhóm 2/Nhóm 3 và tính toán bổ sung dự phòng rủi ro cụ thể tương ứng với mức độ suy giảm dòng tiền.

Kịch bản 2: Soát xét Danh mục Cho vay Bán lẻ & Khách hàng Cá nhân

• Khách hàng: Danh mục vay mua nhà, vay tiêu dùng tín chấp.
• Thực trạng: Khối lượng khoản vay lớn, giá trị từng khoản nhỏ.
• Thủ tục kiểm toán: Sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng tự động theo hạn mức tín dụng; đối chiếu tự động dữ liệu CIC; kiểm tra tính xác thực của nguồn thu nhập chứng minh (sao kê lương, hợp đồng lao động).

                           LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI CUỘC KIỂM TOÁN TÍN DỤNG
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| Tuần 1 - 2: Khảo sát hệ thống KSNB, đánh giá CRS, xác định mức Materiality danh mục              |
| Tuần 3 - 4: Chốt danh sách mẫu kiểm toán, phát hành 100% Thư xác nhận số dư nợ & TSBĐ           |
| Tuần 5 - 7: Kiểm tra chi tiết hồ sơ tín dụng, chạy mô hình đối soát CIC và tính toán dự phòng R  |
| Tuần 8:     Thực hiện thủ tục thay thế cho thư xác nhận chưa về; họp đối thoại với Ban tín dụng  |
| Tuần 9:     Tổng hợp sai sót, lập Báo cáo kiểm toán và phát hành Thư quản lý (Management Letter)  |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Độ trễ thông tin từ bên thứ ba: Quá trình thu hồi thư xác nhận từ khách hàng vay phụ thuộc vào sự hợp tác của bên đi vay, một số trường hợp thư phản hồi chậm gây áp lực tiến độ phát hành báo cáo.
2. Khó khăn trong định giá bất động sản phức tạp: Các dự án bất động sản nghỉ dưỡng hoặc công trình dở dang có biến động giá trị lớn, kiểm toán viên khó đánh giá chính xác giá trị thị trường mà phải phụ thuộc vào chứng thư định giá của đơn vị thẩm định độc lập.
3. Rào cản bảo mật dữ liệu: Dữ liệu chi tiết về khách hàng cá nhân chịu sự ràng buộc nghiêm ngặt về bảo mật ngân hàng, đòi hỏi quy trình mã hóa dữ liệu chặt chẽ trong quá trình kiểm toán.

Hướng phát triển và khuyến nghị

• Ứng dụng Kiểm toán Liên tục (Continuous Auditing): Xây dựng cổng tích hợp dữ liệu API an toàn giữa hệ thống CoreBanking của ngân hàng và công cụ phân tích kiểm toán để theo dõi biến động chất lượng nợ theo thời gian thực (Real-time monitoring).
• Chuyển đổi sang mô hình IFRS 9 (ECL Model): Nghiên cứu mở rộng quy trình kiểm toán từ mô hình Tổn thất đã phát sinh (Incurred Loss Model) theo Thông tư 02 sang mô hình Tổn thất Tín dụng Dự kiến (Expected Credit Loss - ECL) theo chuẩn mực quốc tế IFRS 9, tính toán xác suất vỡ nợ (PD), tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (LGD) và giá trị chịu rủi ro khi vỡ nợ (EAD).

---

Đối tượng hưởng lợi

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                      ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                                          |
+--------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Sinh viên & Học viên     | Cung cấp case study thực tế chuẩn mực quốc tế về kiểm toán ngân hàng;  |
| chuyên ngành             | Nắm vững logic phân loại nợ, công thức trích lập dự phòng theo luật.   |
+--------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Kiểm toán viên &         | Khung quy trình soát xét tín dụng mẫu, phương pháp chọn mẫu tối ưu và |
| Chuyên gia tài chính     | bộ thủ tục thay thế đạt chuẩn VSA 500 / VSA 505.                       |
+--------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Ban quản trị Ngân hàng   | Nhận diện chính xác điểm yếu trong KSNB quy trình tín dụng 157 chi     |
| Thương mại               | nhánh; cảnh báo sớm nguy cơ nợ xấu và tối ưu hóa chi phí dự phòng.    |
+--------------------------+------------------------------------------------------------------------+
| Cơ quan Quản lý (NHNN)   | Cơ sở dữ liệu độc lập, minh bạch để đánh giá mức độ an toàn vốn (CAR) |
| & Nhà đầu tư             | và chất lượng tài sản thực chất của hệ thống tổ chức tín dụng.         |
+--------------------------+------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật pháp lý bắt buộc khi kiểm toán phân loại nợ tại NHTM Việt Nam là gì?

Kiểm toán viên bắt buộc phải tuân thủ đồng thời: (1) Tiêu chí phân loại thời gian quá hạn và số lần cơ cấu nợ theo Điều 10 Thông tư 02/2013/TT-NHNN; (2) Nguyên tắc phân loại theo nhóm nợ cao nhất do CIC cung cấp theo Khoản 1 Điều 9 Thông tư 02; và (3) Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (CRS) của ngân hàng đã được Ngân hàng Nhà nước phê chuẩn.

2. Khi nào kiểm toán viên bắt buộc phải loại bỏ giá trị tài sản bảo đảm khi tính dự phòng cụ thể?

Kiểm toán viên sẽ loại bỏ giá trị TSBĐ ($C_i = 0$) trong các trường hợp: TSBĐ chưa hoàn tất thủ tục công chứng thế chấp hoặc chưa đăng ký giao dịch bảo đảm hợp lệ; tài sản không có giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp; hoặc tài sản đang có tranh chấp pháp lý, bị kê biên thi hành án.

3. Thủ tục kiểm toán thay thế nào được áp dụng khi không nhận được thư xác nhận số dư nợ?

Theo chuẩn mực VSA 505, khi không nhận được phản hồi thư xác nhận, kiểm toán viên phải:

• Kiểm tra hồ sơ khế ước nhận nợ gốc và các chứng từ giải ngân chuyển tiền ban đầu.
• Kiểm tra sao kê tài khoản tiền gửi thanh toán và lịch sử trả nợ gốc/lãi phát sinh sau ngày khóa sổ kế toán.
• Kiểm tra biên bản làm việc kiểm tra sử dụng vốn gần nhất của cán bộ tín dụng đối với khách hàng vay.

4. Tỷ lệ khấu trừ tài sản bảo đảm tối đa cho bất động sản được quy định như thế nào?

Theo quy định tại Điều 12 Thông tư 02/2013/TT-NHNN, tỷ lệ khấu trừ tối đa đối với tài sản bảo đảm là bất động sản (quyền sử dụng đất, nhà ở) là 50%. Nghĩa là nếu bất động sản được định giá 10 tỷ đồng, giá trị khấu trừ tối đa $C_i$ dùng để giảm trừ nghĩa vụ trích lập dự phòng chỉ là $10 \times 50% = 5$ tỷ đồng.

5. Sự khác biệt cơ bản giữa trích lập dự phòng chung và dự phòng cụ thể là gì?

• Dự phòng cụ thể ($R$): Trích lập cho từng khoản nợ cụ thể từ nhóm 2 đến nhóm 5 theo công thức $R = \max(0, A_i - C_i) \times r$.
• Dự phòng chung: Được trích lập bằng 0,75% trên tổng số dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4 tại thời điểm khóa sổ kế toán (không tính cho nợ nhóm 5 và các khoản tiền gửi tại TCTD khác).

---

Kết luận

Quy trình soát xét tín dụng khoản mục cho vay khách hàng tại VietinBank do Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam thực hiện là một minh chứng điển hình cho việc áp dụng chuẩn mực kiểm toán quốc tế vào thị trường tài chính - ngân hàng Việt Nam. Nghiên cứu đã làm rõ:

1. Giá trị kỹ thuật: Chuẩn hóa phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro, kết hợp thuật toán phân loại nợ đa chiều (Hồ sơ tín dụng + Hệ thống CRS + Dữ liệu CIC) và công thức tính toán dự phòng rủi ro chuẩn xác theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
2. Giá trị kinh tế: Đảm bảo số liệu tài chính của VietinBank năm 2018 được phản ánh trung thực, loại bỏ các sai lệch trọng yếu về nợ xấu, giúp bảo toàn vốn và tăng cường uy tín tín dụng trên thị trường trong nước và quốc tế.
3. Định hướng tương lai: Việc nâng cấp quy trình kiểm toán sang hướng tự động hóa dữ liệu và sẵn sàng tích hợp chuẩn mực IFRS 9 sẽ là bước chuyển tất yếu giúp các ngân hàng thương mại Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng toàn diện các tiêu chuẩn an toàn vốn Basel.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC CHO VAY KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Kiểm toán nghiệp vụ tín dụng 1. Nội dung nghiệp vụ tín dụng Cũng như các tổ chức kinh tế sản xuất kinh doanh khác, Ngân hàng thương mại cung cấp các sản phẩm dịch vụ đến người tiêu dung dưới nhiều hình thức đa dạng khác nhau. Tuy nhiên, vì hoạt động trong lĩnh vực đặc thù là thị trường tiền tệ, nên các dịch vụ của Ngân hàng bao gồm các nghiệp vụ chính như nhận tiền gửi, tín dụng, bảo lãnh, trung gian thanh toán, chuyển tiền… Trong các nghiệp vụ đó, tín dụng Ngân hàng là loại hình dịch vụ đặc trưng và đem lại nguồn doanh thu cũng như lợi nhuận chủ yếu cho các Ngân hàng hiện nay. Theo nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Leenin, tín dụng tư bản chủ nghĩa bao gồm hai hình thức là tín dụng thương nghiệp và tín dụng Ngân hàng, trong đó tín dụng Ngân hàng là quan hệ vay mượn thông qua Ngân hàng làm môi giới trung gian.

Về bản chất, đây chính là hình thức tín dụng giữa Ngân hàng với các nhà tư bản trực tiếp kinh doanh và Ngân hàng với các tầng lớp dân cư trong xã hội. Ngân hàng sẽ đóng vai trò kết nối các nhà kinh doanh và người dân có tư bản, giúp các nhà tư bản có điều kiện mở rộng sản xuất kinh doanh nhanh chóng dễ dàng, giảm chi phí lưu thông cũng như đẩy nhanh tốc độ quay vòng của đồng tiền. Hoạt động tín dụng trong xã hội hiện đại ngày nay cũng mang bản chất giống như khái niệm phân tích ở trên. Điểm khác biệt có chăng chỉ được thể hiện ở hình thức cấp tín dụng và các điều kiện ràng buộc chặt chẽ hay sự hoàn thiện hơn trong quy trình nghiệp vụ tại các Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng.

Khoản 14 điều 4 luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 đã nêu rõ khái niệm tín dụng Ngân hàng, hay cụ thể là hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Như vậy, tín dụng Ngân hàng ngày nay được hiểu là giao dịch tài sản giữa Ngân hàng (bên cho vay) với khách hàng (bên đi vay), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. Hoạt động tín dụng trong Ngân hàng thương mại có thể được thể hiện dưới nhiều phương thức khách nhau như cho vay, bảo lãnh, chiết khấu nhưng chủ yếu nhất vẫn là hoạt động cho vay đối với cá nhân, doanh nghiệp. Đặc điểm nghiệp vụ tín dụng Từ khái niệm trên có thể rút ra một số đặc điểm của tín dụng Ngân hàng như sau: Thứ nhất, các khoản cho vay tín dụng là một loại tài sản chính của Ngân hàng thương mại. Tài sản ấy được chuyển nhượng tạm thời cho người đi vay trong một thời gian nhất định với cam kết hoàn trả cả gốc và lãi nên được thể hiện dưới bản chất một khoản phải thu hồi trong tương lai của Ngân hàng đối với người đi vay.

Tuy nhiên, loại tài sản này không được niêm yết hay khó có biện pháp bảo hiểm, mà chủ yếu dựa vào năng lực quản lý và quản trị rủi ro của chính Ngân hàng. Các Ngân hàng thương mại luôn chú trọng hoạt động quản lý rủi ro tín dụng để có thể giảm thiểu các tác động tiêu cực của nghiệp vụ này đối với hoạt động kinh doanh. Bên cạnh đó, giá trị khoản cho vay thường xuyên thay đổi, dễ bị suy giảm khi gặp rủi ro khách hàng chuyển sang nợ xấu. Việc đánh giá hay xác định lại giá trị cũng rất phức tạp và tồn tại nhiều sai phạm do bản chất nghiệp vụ cũng như các yếu tố tác động từ bên ngoài.

Thứ hai, tín dụng Ngân hàng có một số đặc điểm khác biệt so với khái niệm chung về tín dụng hay quan hệ vay mượn thông thường. Đây là mối quan hệ tín dụng giữa ba bên là người có vốn nhàn rỗi – Ngân hàng – người có nhu cầu vay vốn. Ngân hàng ở giữa đóng vai trò vừa là người đi vay vừa là người cho vay để hưởng chênh lệch lãi suất. Chính vì vậy, nguồn vốn dung để cho vay phần lớn không thuộc sở hữu của Ngân hàngmà là khoản nợ của Ngân hàng đối với người gửi tiền vào Ngân hàng.

Đặc điểm này đã mang đến cho Ngân hàng rất nhiều rủi ro liên quan đến tính thanh khoản và sự dịch chuyển của dòng tiền. Trường hợp khách hàng vay không thể trả nợ đúng hạn, Ngân hàng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ tài chính với bên khách hàng gửi tiền. Khi đó, Ngân hàng sẽ sử dụng vốn của mình để trả nợ, dẫn đến tình trạng thiếu ngân quỹ hoặc tài sản ngắn hạn khả thi phục vụ hoạt động kinh doanh, rủi ro thanh khoản sẽ gia tăng. Nếu loại rủi ro này kéo dài, Ngân hàng có thể rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, thậm chí dẫn đến phá sản.

Thứ ba, hoạt động tín dụng trong Ngân hàng tác động và ảnh hưởng lớn đến kết quả hoạt động kinh doanh. Doanh thu từ hoạt động cho vay và chi phí huy động vốn được thể hiện trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của mỗi Ngân hàng và là một trong các cơ sở quan trọng để xác định lợi nhuận. Bên cạnh đó, hàng năm, Ngân hàng cũng phải lập khoản dự phòng rủi ro từ hoạt động tín dụng, giá trị trích lập cũng được tính trực tiếp vào chi phí trong kỳ. Đây là khoản không nhỏ do mức độ trọng yếu của nghiệp vụ tín dụng trên tổng thể Báo cáo tài chính.

Phân loại tín dụng Ngân hàng Tín dụng Ngân hàng rất đa dạng, việc phân loại tín dụng trong Ngân hàng thương mại có thể dựa trên các tiêu chí như thời hạn, hình thức, điều kiện bảo đảm,… Trên Báo cáo tài chính, một số tiêu chí thường được kiểm toán viên sử dụng để phân tích và phân loại khoản mục cho vay khách hàng của nghiệp vụ tín dụng ( bảng 1. Phân loại theo thời hạn vay Điều 10 Thông tư 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 về “Quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng” đã quy định về thời hạn cho vay như sau: - Cho vay ngắn hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay tối đa 01 (một) năm. Thông thường các khoản vay này dung bổ sung vốn lưu động phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh cá nhân, công ty, doanh nghiệp. - Cho vay trung hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 01 (một) năm và tối đa 05 (năm) năm.

Khi có nhu cầu vay vốn để đầu tư xe ô tô, dây chuyền máy móc thiết bị, khách hàng vay sẽ thường lựa chọn thời hạn vay này. - Cho vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 05 (năm) năm. Các khoản vay có thời hạn trên 5 năm thường gắn liền với các mục đích dài hạn như đầu tư công trình xây dựng, công trình thủy điện, đầu tư mua quyền sử dụng đất và bất động sản, … 1. Phân loại theo đối tượng khách hàng vay và loại hình doanh nghiệp Người sử dụng thông tin Báo cáo tài chính của Ngân hàng thương mại sẽ quan tâm đến đối tượng mà Ngân hàng cho vay là ai và thuộc hình thức sở hữu doanh nghiệp nào.

Tỷ trọng dư nợ từng nhóm đối tượng vay có thể cho thấy uy tín và định hướng cho vay của Ngân hàng cũng như mức độ rủi ro tín dụng phụ thuộc cơ cấu cho vay (ví dụ cho vay doanh nghiệp Nhà nước sẽ dựa trên thông tin chính xác và dáng tin cậy hơn các doanh nghiệp khác, hay cho vay các công ty thuộc tập đoàn lớn thì việc thu hồi nợ sẽ được bảo đảm hơn vì có bảo lãnh từ phía tập đoàn,…). Một số đối tượng vay được phân loại bao gồm: - Doanh nghiệp Nhà nước - Công ty trách nhiệm hữu hạn trên một thành viên với vốn nhà nước trên 50% - Công ty trách nhiệm hữu hạn khác - Công ty cổ phần vốn Nhà nước trên 50% - Công ty cổ phần khác - Công ty hợp danh - Doanh nghiệp tư nhân - Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài - Hợp tác xã và liên hợp tác xã - Hộ kinh doanh, cá nhân - Đơn vị hành chính sự nghiệp, Đảng, đoàn thể và hiệp hội - Đối tượng khác 1. Phân loại theo đơn vị tiền tệ Khách hàng có thể lựa chọn loại tiền vay tùy thuộc vào mục đích sử dụng, và lãi suất đối với khoản vay bằng các loại tiền khác nhau cũng được quy định theo từng Ngân hàng và từng thời điểm. Việc phân loại theo đơn vị tiền tệ có thể giúp đánh giá về rủi ro tín dụng gắn liền với rủi ro hay đổi tỷ giá.Phân loại theo ngành kinh tế Dư nợ vay cũng được phân loại dựa theo ngành.

Một số ngành kinh tế chính được sử dụng để phân tích các khoản cho vay như: - Xây dựng - Sản xuất và phân phối điện, khí đốt và nước - Sản xuất và gia công chế biến - Khai khoáng - Nông, lâm, thủy hải sản - Vận tải kho bãi và thông tin liên lạc - Thương mại, dịch vụ - Nhà hàng, khách sạn - Các ngành khác Việc phân loại theo ngành phản ánh hoạt động cho vay của Ngân hàng đang chú trọng tập trung vào đối tượng thuộc lĩnh vực nào, có phù hợp với các chính sách, định hướng phát triển kinh tế hay không. Đồng thời việc phân loại này còn giúp người sử dụng Báo cáo tài chính có cái nhìn tổng quát về rủi ro hoạt động cho vay phụ thuộc vào rủi ro từng ngành. Phân loại theo chất lượng khoản vay Một tiêu chí được dung để phân loại phản ánh rõ nét nhất về tình hình cho vay tín dụng của Ngân hàng trong năm tài chính đó chính là chất lượng khoản vay. Phân loại dư nợ theo các nhóm nợ cho thấy tỷ trọng nợ xấu cũng như khả năng hạn chế rủi ro tín dụng của Ngân hàng.

Có 5 nhóm nợ được phân tích là: - Nợ đủ tiêu chuẩn - Nợ cần chú ý - Nợ dưới tiêu chuẩn - Nợ nghi ngờ - Nợ có khả năng mất vốn 2.