Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm xoá đói giảm nghèo cho người dân tại xã đoàn kết huyện đà bắc tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp xoá đói giảm nghèo cho người dân xã Đoàn Kết, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình.

• Tác giả: Lý Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: Ths. Cù Ngọc Bắc
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm xóa đói giảm nghèo cho người dân tại xã Đoàn Kết, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học của khóa luận
• 1.4. Bố cục của khóa luận
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số quan niệm về nghèo
• 2.2. Nguyên nhân của đói nghèo
• 2.3. Hộ nghèo và phương pháp xác định chuẩn nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia
• 2.3.1. Giai đoạn 2006 - 2010
• 2.3.2. Giai đoạn 2011 - 2015
• 2.4. Chuẩn mực xác định nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia qua các giai đoạn
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.1.2. Địa hình, địa mạo
• 4.1.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 4.1.1.4. Các nguồn tài nguyên
• 4.1.2. Đặc điểm về kinh tế- xã hội
• 4.1.2.1. Tình hình kinh tế
• 4.1.2.2. Tình hình dân số và lao động
• 4.1.2.3. Thực trạng cơ sở hạ tầng
• 4.1.3. Đánh giá chung về đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.4. Thách thức
• 4.2. Phân tích thực trạng và nguyên nhân dẫn đến nghèo của các hộ nông dân trên địa bàn nghiên cứu
• 4.2.1. Thực trạng nghèo của xã trong giai đoạn 2011 - 2013
• 4.2.2. Tình hình chung của nhóm hộ điều tra
• 4.2.3. Tình hình nhân khẩu và lao động của nhóm hộ điều tra
• 4.2.4. Đặc điểm về về sử dụng đất của nhóm hộ điều tra
• 4.2.5. Tư liệu sản xuất và tài sản của nhóm hộ điều tra
• 4.2.6. Nguyên nhân dẫn đến nghèo của nhóm hộ điều tra
• 4.2.6.1. Nguyên nhân chủ quan
• 4.3. Các chương trình và chính sách giảm nghèo đang được thực hiện tại địa phương
• 4.3.1. Chương trình 135 giai đoạn 2
• 4.3.2. Chương trình hỗ trợ vay vốn tín dụng
• 4.3.3. Chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân thuộc hộ nghèo ở vùng khó khăn
• 4.3.4. Chương trình hỗ trợ đất sản xuất, nhà ở và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn
• 4.3.5. Chương trình chính sách hỗ trợ nghèo về nhà ở
• 4.3.6. Chính sách hỗ trợ về học tập
• 4.3.7. Chính sách về y tế
• 4.4. Kết quả đạt được và những hạn chế trong công tác xóa đói giảm nghèo ở địa phương
• 4.4.1. Kết quả đạt được
• 4.4.2. Những tồn tại trong công tác xóa đói giảm nghèo
• 4.4.3. Những vấn đề cần giải quyết
• 4.5. Giải pháp nhằm XĐGN tại xã
• 4.5.1. Giải pháp chung
• 4.5.2. Giải pháp cụ thể
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với chính quyền xã
• 5.3. Đối với hộ nghèo đói
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu thực trạng

Nghiên cứu thực trạng tại xã Đoàn Kết, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình tập trung vào việc đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương. Xã Đoàn Kết là một khu vực nông thôn với đa số người dân là dân tộc thiểu số, phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm đến 80,17%, phản ánh những thách thức lớn trong việc cải thiện đời sống và phát triển kinh tế. Các yếu tố như địa hình phức tạp, khí hậu khắc nghiệt, và thiếu cơ sở hạ tầng đã góp phần làm gia tăng tình trạng nghèo đói. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các hộ nghèo thường thiếu vốn, đông con, và thiếu kiến thức làm ăn, dẫn đến khó khăn trong việc thoát nghèo.

1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Xã Đoàn Kết có địa hình đồi núi, khí hậu khắc nghiệt với mùa mưa kéo dài và mùa khô hạn. Điều này ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, nguồn thu nhập chính của người dân. Cơ sở hạ tầng yếu kém, đặc biệt là hệ thống giao thông và thủy lợi, làm hạn chế khả năng phát triển kinh tế. Dân số chủ yếu là người dân tộc thiểu số, với trình độ học vấn thấp và thiếu kỹ năng làm ăn, dẫn đến tình trạng nghèo đói kéo dài.

1.2. Thực trạng nghèo đói

Tỷ lệ hộ nghèo tại xã Đoàn Kết chiếm 80,17%, trong đó nhiều hộ gia đình có thu nhập dưới mức chuẩn nghèo quốc gia. Nguyên nhân chính bao gồm thiếu vốn sản xuất, đông con, và thiếu kiến thức làm ăn. Ngoài ra, các yếu tố như thiên tai, bệnh tật, và tệ nạn xã hội cũng góp phần làm gia tăng tình trạng nghèo đói. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các chính sách hỗ trợ hiện tại chưa đủ hiệu quả để giúp người dân thoát nghèo bền vững.

II. Giải pháp xóa đói giảm nghèo

Giải pháp xóa đói giảm nghèo tại xã Đoàn Kết tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao trình độ dân trí, và hỗ trợ vốn sản xuất cho người dân. Các chương trình hỗ trợ như vay vốn tín dụng, đào tạo nghề, và phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương được đề xuất. Ngoài ra, việc tăng cường các chính sách xã hội như hỗ trợ y tế, giáo dục, và nhà ở cũng được coi là yếu tố quan trọng giúp người dân thoát nghèo bền vững. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, và người dân để thực hiện hiệu quả các giải pháp này.

2.1. Hỗ trợ vốn và đào tạo nghề

Một trong những giải pháp chính là hỗ trợ vốn sản xuất cho các hộ nghèo thông qua các chương trình vay vốn tín dụng ưu đãi. Đồng thời, việc đào tạo nghề và nâng cao kiến thức làm ăn cho người dân cũng được coi là yếu tố then chốt giúp họ thoát nghèo. Các mô hình kinh tế như trồng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc, và phát triển du lịch cộng đồng được đề xuất để tăng thu nhập cho người dân.

2.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng và chính sách xã hội

Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao thông và thủy lợi, sẽ giúp cải thiện điều kiện sản xuất và sinh hoạt của người dân. Ngoài ra, các chính sách xã hội như hỗ trợ y tế, giáo dục, và nhà ở cũng cần được tăng cường để giảm bớt gánh nặng cho các hộ nghèo. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội sẽ đảm bảo hiệu quả của các giải pháp này.

III. Phát triển bền vững tại xã Đoàn Kết

Phát triển bền vững tại xã Đoàn Kết đòi hỏi sự kết hợp giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Các giải pháp như phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ rừng, và khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng được đề xuất để tạo ra nguồn thu nhập ổn định và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả.

3.1. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững thông qua việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và bảo vệ đất đai là một trong những giải pháp quan trọng. Các mô hình như trồng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc theo hướng hữu cơ, và sử dụng nguồn nước hiệu quả sẽ giúp tăng năng suất và bảo vệ môi trường.

3.2. Khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng

Xã Đoàn Kết có tiềm năng lớn về du lịch cộng đồng nhờ vào cảnh quan thiên nhiên và văn hóa đặc sắc của người dân tộc thiểu số. Việc phát triển các dịch vụ du lịch như homestay, tham quan làng nghề, và trải nghiệm văn hóa sẽ tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân và góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu. Phần II: Tổng quan tài liệu. Phần III: Đối tương, nội dung và Phương pháp nghiên cứu. Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Phần V: Kết luận và kiến nghị. n 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số quan niệm về nghèo Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tương ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định. Thước đo các tiêu chuẩn này và các nguyên nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi tùy theo địa phương và theo thời gian.

Tổ chức y tế thế giới định nghĩa nghèo theo thu nhập. Theo đó một người là nghèo khi thu nhập hàng năm ít hơn một nửa mức thu nhập bình quân trên đầu người hàng năm (Per Capita Incomme, PCI) của quốc gia.[2] Tại hội nghị về chống nghèo đói do uỷ ban kinh tế xã hội Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 9 năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao và cho rằng: "Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận". Theo khái niệm này không có chuẩn nghèo chung cho mọi quốc gia, chuẩn nghèo cao hay thấp phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng quốc gia và nó thay đổi theo thời gian và không gian. Chuẩn nghèo là thước đo để phân biệt ai nghèo, ai không nghèo từ đó có chính sách biện pháp trợ giúp phù hợp và đúng đối tượng.

Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo như sau: "Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đô la (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại".[3] * Nghèo tuyệt đối Để có một cái nhìn tổng quan về các vấn đề của các nước đang phát triển, Robert McNamara, khi là giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đưa ra khái niệm nghèo tuyệt đối. Ông định nghĩa khái niệm nghèo tuyệt đối như sau: “Nghèo ở mức độ tuyệt đối là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng của giới trí thức chúng ta". Ngân hàng Thế giới xem thu nhập 1 đô la Mỹ/ngày theo sức mua tương đương của n 5 địa phương so với (đô la thế giới) để thỏa mãn nhu cầu sống như là chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối.

Trong những bước sau đó các trị ranh giới nghèo tuyệt đối (chuẩn) cho từng địa phương hay từng vùng được xác định, từ 2 đô la cho Khu vực Mỹ La tinh và Carribean đến 4 đô la cho những nước Đông Âu cho đến 14,40 đô la cho những nước công nghiệp (Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc 1997). [2] * Nghèo tương đối Trong những xã hội được gọi là thịnh vượng, nghèo được định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân. Nghèo tương đối có thể được xem như là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó. Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc.

Người ta gọi là nghèo tương đối chủ quan khi những người trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ thuộc vào sự xác định khách quan. Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất (tương đối), việc thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan trọng hơn. Việc nghèo đi về văn hóa - xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã hội do thiếu hụt tài chính một phần được các nhà xã hội học xem như là một thách thức xã hội nghiêm trọng. Nguyên nhân của đói nghèo Ở Việt nam nguyên nhân chính gây ra đói nghèo có thể phân theo 3 nhóm: - Nhóm nguyên nhân điều kiện tự nhiên: khí hậu khắc nghiệt, thiên tai, bão lụt, hạn hán, sâu bệnh, đất đai cằn cỗi, địa hình phức tạp, giao thông khó khăn đã và đang kìm hãm sản xuất, gây ra tình trạng đói nghèo cho cả một vùng, khu vực.

- Nhóm nguyên nhân chủ quan của người nghèo: thiếu kiến thức làm ăn, thiếu vốn, đông con, thiếu lao động, không có việc làm, mắc các tệ nạn xã hội, lười lao động, ốm đau, rủi ro. - Nhóm các nguyên nhân thuộc về cơ chế chính sách: Thiếu hoặc không đồng bộ về chính sách đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho các khu vực khó khăn, chính sách khuyến khích sản xuất, vốn tín dụng, hướng dẫn cách làm ăn, khuyến nông, lâm, ngư,chính sách trong giáo dục đào tạo, y tế, giải quyết đất đai, định canh định cư, kinh tế mới và nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Kết quả điều tra về xã hội học cho thấy - Thiếu vốn: 70-90% tổng số hộ được điều tra. - Đông con: 50-60% tổng số hộ được điều tra.

- Rủi ro, ốm đau: 10-15% tổng số hộ được điều tra. n 6 - Thiếu kinh nghiệm làm ăn: 40-50% tổng số hộ được điều tra. - Neo đơn, thiếu lao động: 6-15% tổng số hộ được điều tra. - Lười lao động, ăn chơi hoang phí: 5-6% tổng số hộ được điều tra.

- Mắc tệ nạn xã hội: 2-3% tổng số hộ được điều tra. Hộ nghèo và phương pháp xác định chuẩn nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia 2. Hộ nghèo * Giai đoạn 2006 - 2010 Theo quyết định ngày 08/07/2005 số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010. Ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010 như sau: - Khu vực nông thôn: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

- Khu vực thành thị: những hộ có mức thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo. [5] * Giai đoạn 2011 - 2015 Ngày 30/01/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg về việc ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015. Chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015 như sau: - Hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống. - Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống.

- Hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng. - Hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng. Chuẩn mực xác định nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia qua các giai đoạn Sẽ không có chuẩn nghèo nào chung cho tất cả các nước, vì nó phụ thuộc vào sự phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng, từng quốc gia. Phương pháp thông dụng để đánh giá mức độ đói nghèo là xác định mức thu nhập có thể đáp ứng nhu cầu tối thiểu cho cuộc sống của con người, sau đó xác định xem ở trong nước hay vùng có bao nhiêu người có mức thu nhập dưới mức đó.

Tuy n 7 nhiên, phương pháp lượng hoá nhu cầu tối thiểu ở mỗi nước để biểu hiện đường danh giới đói nghèo cũng khác nhau. Ở Việt Nam, Bộ Lao động thương binh và xã hội (LĐTB&XH) là cơ quan thường trực trong việc thực hiện XĐGN. Cơ quan này đã đưa ra mức xác định khác nhau về nghèo đói tuỳ theo từng thời kỳ phát triển của đất nước. Từ năm 1993 đến nay chuẩn nghèo đã được điều chỉnh qua 6 giai đoạn, cụ thể như sau: Bảng 2.1: Chuẩn nghèo đói được xác định qua các thời kỳ Hộ Hộ Hộ cận đói nghèo nghèo Giai đoạn Đơn vị tính (Dưới (Dưới (Dưới mức) mức) mức) 1.

Giai đoạn 1993 – 1994 Gạo Khu vực nông thôn Kg/người/tháng 8 15 Khu vực thành thị Kg/người/tháng 13 20 2. Giai đoạn 1995 – 1997 Gạo Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Kg/người/tháng 13 15 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Kg/người/tháng 13 20 Vùng thành thị Kg/người/tháng 13 25 3. Giai đoạn 1997 – 2000 Tiền Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Đồng/người/tháng 45 55 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Đồng/người/tháng 45 70 Vùng thành thị Đồng/người/tháng 45 90 4. Giai đoạn 2001 – 2005 Tiền Vùng nông thôn miền núi, hải đảo Đồng/người/tháng -80 Vùng nông thôn đồng bằng, trung du Đồng/người/tháng -10 Vùng thành thị Đồng/người/tháng -150 5.

Giai đoạn 2006 – 2010 Tiền Khu vực nông thôn Đồng/người/tháng -200 Khu vực thành thị Đồng/người/tháng -260 6. Giai đoạn 2010 – 2015 Tiền Khu vực nông thôn Đồng/người/tháng 400 520 Khu vực thành thị Đồng/người/tháng 500 650 (Nguồn: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) n 8 Với cách đánh giá chuẩn mực nghèo đói theo thu nhập như trên tuy đã có tiến bộ và định mức thu nhập được quy thành giá trị, dễ so sánh nhưng vẫn còn một số hạn chế là: không phản ánh được chi tiêu, tổng hợp mức sống của người nghèo (như tình trạng nhà cửa, tiện nghi sinh hoạt, y tế, giáo dục và mức hưởng thụ các dịch vụ cơ bản khác); không phản ánh được sự mất cân đối giữa chuẩn mực so với đời sống thực của người nghèo. Ở mỗi vùng, mỗi địa phương cũng có thể quy định chuẩn nghèo khác nhau tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của địa phương mình tại thời điểm nhất định. Ở xã Đoàn Kết nói riêng và tỉnh Hòa Bình nói chung đều lấy chuẩn nghèo theo quy định chung của Bộ LĐTB & XH đã quy định.

Quy trình tổng điều tra rà soát hộ nghèo Bước 1: Tổ chức lực lượng và xây dựng phương án điều tra xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo. Bước 2: Tập huấn nghiệp vụ điều tra xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo các cấp. Bước 3: Tuyên truyền: Thông tin trên các phương tiện truyền thông về mục tiêu, ý nghĩa của việc điều tra xác định hộ nghèo và trách nhiệm tham gia của các bên liên quan. Bước 4: Lập danh sách các hộ gia đình cấp thôn.

Bước 5: Phân loại hộ gia đình cấp thôn. Bước 6: Tổng hợp kết quả phân loại hộ gia đình các cấp xã/huyện/tỉnh. Bước 7: Thống nhất số lượng và tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo cấp huyện, xã của tỉnh.