Thực Trạng và Hướng Hoàn Thiện Pháp Luật Hợp Đồng Kinh Tế

Chuyên khảo luật học phân tích Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở pháp luật hợp đồng kinh tế thực trạng và hướng hoàn thiện, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Viết Tý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Viết Tý - Phó Khoa PLKT, Trưởng Bộ Môn Luật Kinh Tế
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Hợp Đồng Kinh Tế - Thực Trạng Và Hướng Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: Đề Tài Khoa Học Cấp Trường
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN I: BAO CÁO PHÚC TRÌNH CỦA BAN CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI
• 1.1. CÁC BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ CỦA TẬP THỂ TÁC GIẢ
• 2. PHẦN II: CÁC TÀI LIỆU ĐÃ SỬ DỤNG NGHIÊN CỨU
• 3. PHẦN III: BÁO CÁO PHÚC TRÌNH VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA BAN CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI
• 3.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 3.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.5. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.6. NHỮNG ĐÓNG GÓP VỀ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 3.7. CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• 3.8. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.9. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng pháp luật hợp đồng kinh tế hiện nay

Pháp luật hợp đồng kinh tế tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ khi Pháp lệnh hợp đồng kinh tế được ban hành vào năm 1989, hệ thống pháp luật này đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ kinh tế. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy nhiều quy định đã trở nên lạc hậu và không còn phù hợp với nền kinh tế thị trường. Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.

1.1. Đặc điểm của pháp luật hợp đồng kinh tế tại Việt Nam

Pháp luật hợp đồng kinh tế có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính chất bắt buộc và sự điều chỉnh chặt chẽ từ Nhà nước. Điều này đã tạo ra những rào cản cho các doanh nghiệp trong việc tự do ký kết hợp đồng. Các quy định hiện hành cần được xem xét lại để đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

1.2. Vai trò của pháp luật hợp đồng kinh tế trong nền kinh tế thị trường

Pháp luật hợp đồng kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng. Nó tạo ra khung pháp lý cho các giao dịch thương mại, giúp tăng cường sự tin tưởng và ổn định trong các quan hệ kinh doanh. Tuy nhiên, sự thiếu hụt trong các quy định hiện hành đã dẫn đến nhiều tranh chấp và khó khăn trong thực thi.

II. Những thách thức trong việc áp dụng pháp luật hợp đồng kinh tế

Việc áp dụng pháp luật hợp đồng kinh tế hiện nay gặp nhiều thách thức. Các quy định chưa rõ ràng, thiếu tính đồng bộ và không phù hợp với thực tiễn kinh doanh đã gây khó khăn cho các doanh nghiệp. Hơn nữa, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường đòi hỏi pháp luật phải được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tế.

2.1. Vấn đề về tính hợp pháp và hiệu lực của hợp đồng

Nhiều hợp đồng kinh tế hiện nay gặp khó khăn trong việc xác định tính hợp pháp và hiệu lực. Các quy định về hình thức và nội dung hợp đồng cần được làm rõ để tránh tình trạng hợp đồng vô hiệu do vi phạm quy định pháp luật.

2.2. Khó khăn trong việc xử lý vi phạm hợp đồng

Việc xử lý vi phạm hợp đồng kinh tế còn nhiều bất cập. Các quy định hiện hành chưa đủ mạnh để răn đe và bảo vệ quyền lợi của các bên. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để đảm bảo việc thực thi hợp đồng được thực hiện nghiêm túc.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế

Để hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao tính hiệu quả và khả thi của các quy định. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

3.1. Cải cách quy định về hình thức hợp đồng

Cần xem xét lại các quy định về hình thức hợp đồng để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp. Việc cho phép hợp đồng được ký kết bằng hình thức điện tử sẽ giúp tăng cường tính linh hoạt và hiệu quả trong giao dịch.

3.2. Tăng cường công tác đào tạo và tuyên truyền pháp luật

Cần tăng cường công tác đào tạo và tuyên truyền về pháp luật hợp đồng kinh tế cho các doanh nghiệp và cá nhân. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hợp đồng kinh tế

Nghiên cứu về pháp luật hợp đồng kinh tế đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những thay đổi trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Việc áp dụng các giải pháp hoàn thiện sẽ giúp nâng cao hiệu quả của pháp luật trong việc điều chỉnh các quan hệ kinh tế.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định hiện hành. Việc cải cách pháp luật sẽ giúp giảm thiểu các rào cản và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

4.2. Ứng dụng các giải pháp hoàn thiện vào thực tiễn

Việc áp dụng các giải pháp hoàn thiện vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao tính hiệu quả của pháp luật hợp đồng kinh tế. Các doanh nghiệp sẽ có cơ hội phát triển bền vững hơn khi có một khung pháp lý rõ ràng và phù hợp.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho pháp luật hợp đồng kinh tế

Kết luận, việc hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có những định hướng rõ ràng để phát triển hệ thống pháp luật này, nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Tương lai của pháp luật hợp đồng kinh tế sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách của hệ thống pháp luật.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật hợp đồng kinh tế

Cần xác định rõ các mục tiêu và định hướng phát triển pháp luật hợp đồng kinh tế trong thời gian tới. Việc này sẽ giúp tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp và cá nhân trong hoạt động kinh doanh.

5.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu và cải cách pháp luật

Nghiên cứu và cải cách pháp luật hợp đồng kinh tế là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả và khả thi của các quy định. Điều này sẽ giúp nâng cao sự tin tưởng của các bên trong các giao dịch kinh tế và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: PHÁP LUẬT HỢP ĐỒNG KINH TẾ – THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN

Thông tin đề tài:

• Tên đề tài: Pháp luật hợp đồng kinh tế – Thực trạng và hướng hoàn thiện
• Mã số: KH 99-06
• Cơ quan chủ trì: Khoa Pháp luật Kinh tế – Bộ môn Luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội
• Ban chủ nhiệm: TS. Nguyễn Viết Tý (Chủ nhiệm), ThS. Nguyễn Thị Dung (Thư ký) cùng tập thể tác giả (TS. Bùi Ngọc Cường, TS. Phan Chí Hiếu, ThS. Đồng Ngọc Ba, ThS. Nguyễn Thị Khê, ThS. Nguyễn Thị Vân Anh,...)

---

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài khoa học cấp trường mã số KH 99-06 tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Bản chất pháp lý của hợp đồng kinh tế trong mối tương quan với hợp đồng dân sự và hợp đồng thương mại là gì, và đâu là mô hình lập pháp tối ưu để điều chỉnh các quan hệ hợp đồng kinh doanh trong nền kinh tế thị trường tại Việt Nam?

Về phương pháp, công trình vận dụng phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích quy phạm pháp luật thực định kết hợp phương pháp luật học so sánh đối chiếu với các hệ thống pháp luật lớn trên thế giới (Common Law, Civil Law, các nền kinh tế chuyển đổi như Liên bang Nga, Trung Quốc) và thực tiễn giải quyết tranh chấp kinh tế.

Kết quả nghiên cứu đã chỉ rõ sự lạc hậu, khiếm khuyết của Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989 trước sự vận động của nền kinh tế nhiều thành phần; làm sáng tỏ bản chất của hợp đồng kinh tế thực chất là một dạng đặc thù của hợp đồng dân sự (mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung). Đề tài vạch ra các bất cập lớn về điều kiện chủ thể, hình thức bắt buộc bằng văn bản, các quy định cứng nhắc về vô hiệu toàn bộ và sự thiếu hụt quy chế giao dịch hiện đại.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình là đặt nền móng lý luận vững chắc cho định hướng lập pháp: Ngắn hạn mở rộng phạm vi điều chỉnh thành Pháp lệnh Hợp đồng kinh doanh; dài hạn xóa bỏ sự phân tách khiên cưỡng, tiến tới thống nhất điều chỉnh mọi quan hệ hợp đồng trong Bộ luật Dân sự sửa đổi.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

1. Thực trạng nhận thức và lỗ hổng lập pháp

Giai đoạn khởi đầu công cuộc Đổi mới (sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986), việc ban hành Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế ngày 25/09/1989 là bước đột phá lịch sử, lần đầu tiên thừa nhận nguyên tắc tự do hợp đồng, thay thế cơ chế "hợp đồng kế hoạch" mang tính mệnh lệnh thời chiến. Tuy nhiên, đạo luật này được thiết kế chủ yếu cho các doanh nghiệp nhà nước và hợp tác xã trong bối cảnh thị trường chưa định hình.

Khi Luật Doanh nghiệp tư nhân, Luật Công ty (1990) và đặc biệt là Luật Doanh nghiệp (1999) ra đời, hàng loạt chủ thể kinh doanh mới xuất hiện nhưng bị loại bỏ khỏi phạm vi điều chỉnh của Pháp lệnh do rào cản "phải là pháp nhân". Cùng lúc đó, sự ra đời của Bộ luật Dân sự năm 1995 (với định nghĩa hợp đồng dân sự không còn giới hạn ở mục đích tiêu dùng) và Luật Thương mại năm 1997 đã tạo ra tình trạng "tam mã" điều chỉnh hợp đồng.

2. Tính cấp bách và khoảng trống nghiên cứu

Trước thời điểm đề tài thực hiện, Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế đã tồn tại hơn 10 năm mà không được sửa đổi, gây ra vô số xung đột quy phạm và lúng túng cho cơ quan xét xử. Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận cục bộ ở từng khía cạnh (như ký kết, trách nhiệm vi phạm) mà chưa giải quyết căn bản gốc rễ lý luận: Có nên tiếp tục duy trì sự tồn tại độc lập của khái niệm "hợp đồng kinh tế" hay không?

Việc giải quyết khoảng trống này có ý nghĩa sống còn đối với quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, giảm thiểu rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư và thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

---

Phương pháp tiếp cận và cơ sở khoa học

Đề tài được xây dựng trên một thiết kế nghiên cứu khoa học pháp lý chuẩn mực, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận kinh điển và phương pháp nghiên cứu thực chứng:

1. Phương pháp luận nền tảng

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Đặt chế định hợp đồng trong sự vận động khách quan của các quan hệ sản xuất và quy luật kinh tế thị trường, lý giải vì sao mô hình hợp đồng kế hoạch thời kỳ bao cấp buộc phải nhường chỗ cho tự do khế ước.
• Phương pháp lý luận Nhà nước và Pháp luật: Đánh giá chức năng của pháp luật kinh tế như một công cụ điều tiết vĩ mô, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và an toàn pháp lý cho các chủ thể giao kết.

2. Thu thập dữ liệu và kỹ thuật phân tích

• Phân tích quy phạm pháp luật (Normative Analysis): Rà soát chuyên sâu 5 chương, 45 điều của Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế 1989, các nghị định hướng dẫn (Nghị định 17-HĐBT, 18-HĐBT) và đối chiếu trực tiếp với hơn 200 điều khoản về hợp đồng trong Bộ luật Dân sự 1995 cùng các chế định hợp đồng chuyên ngành trong Luật Thương mại 1997, Bộ luật Hàng hải 1990, Luật Hàng không dân dụng 1992.
• Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law):
  • Hệ thống Thông luật (Common Law): Tiếp cận mô hình thống nhất luật hợp đồng của Anh, Mỹ (Bộ luật Thương mại thống nhất - UCC).
  • Hệ thống Dân luật (Civil Law): Nghiên cứu cơ chế phân định hành vi thương mại và hành vi dân sự tại Pháp, Đức, Nhật Bản.
  • Các nước chuyển đổi: Phân tích kinh nghiệm cải cách mang tính bước ngoặt của Liên bang Nga (BLDS 1994 bãi bỏ khái niệm hợp đồng kinh tế) và Trung Quốc (ban hành Luật Hợp đồng thống nhất 1999 thay thế 3 đạo luật hợp đồng trước đó).
• Tổng kết thực tiễn tư pháp: Khảo sát các vướng mắc từ thực tế xét xử tranh chấp kinh tế tại Tòa án nhân dân và hoạt động của các Trung tâm Trọng tài thương mại phi chính phủ sau khi giải thể hệ thống Trọng tài kinh tế Nhà nước.

---

Những phát hiện nghiên cứu chính

Qua 9 chuyên đề chuyên sâu, công trình nghiên cứu đã chỉ ra 5 phát hiện mang tính bản lề:

1. Hợp đồng kinh tế thực chất là một dạng đặc thù của hợp đồng dân sự

Nghiên cứu khẳng định sự chia tách tuyệt đối giữa HĐKT và HĐDS trong quá khứ chỉ là sản phẩm của nền kinh tế kế hoạch hóa. Theo Bộ luật Dân sự 1995 (Điều 394), bản chất của mọi hợp đồng đều là sự thỏa thuận tự nguyện, bình đẳng nhằm xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự.

Mối quan hệ giữa HĐDS và HĐKT là mối quan hệ giữa Cái chung và Cái riêng:

• Hợp đồng kinh tế là HĐDS được xác lập trong lĩnh vực kinh doanh nhằm mục đích sinh lợi.
• Bộ luật Dân sự là Luật chung, Pháp lệnh HĐKT là Luật riêng. Những gì luật riêng không quy định thì đương nhiên áp dụng luật chung.

2. Rào cản bất hợp lý về chủ thể và hình thức giao kết

• Bắt buộc chủ thể là pháp nhân: Pháp lệnh 1989 quy định bắt buộc ít nhất một bên phải là pháp nhân đã gạt bỏ quyền ký kết HĐKT của hàng vạn doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh, hộ kinh doanh cá thể – những chủ thể kinh tế được Luật Doanh nghiệp 1999 công nhận hoàn toàn hợp pháp.
• Bắt buộc hình thức văn bản truyền thống: Việc tuyệt đối hóa hình thức văn bản ký trực tiếp là cứng nhắc, phủ nhận các phương thức giao dịch hiện đại như telex, fax, chứng từ điện tử, cản trở tốc độ luân chuyển hàng hóa.

3. Khiếm khuyết lớn trong kỹ thuật lập pháp về hợp đồng vô hiệu

Quy định tại Điều 8 Pháp lệnh 1989 dẫn đến việc tuyên vô hiệu toàn bộ một cách cơ học trong các trường hợp: người ký vượt quá thẩm quyền, một bên không đăng ký kinh doanh, hoặc hợp đồng có một điều khoản vi phạm điều cấm. Điều này trái với nguyên tắc bảo vệ bên ngay tình, phủ nhận giá trị của phần hợp đồng hợp pháp (vô hiệu từng phần) và gây thiệt hại nặng nề cho các bên.

4. Bất cập trong chế định trách nhiệm và thực hiện hợp đồng

• Pháp lệnh thiếu vắng các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng phổ biến như đặt cọc, ký quỹ (chỉ có cầm cố, thế chấp, bảo lãnh).
• Điều 40 Pháp lệnh 1989 quy định căn cứ miễn giảm trách nhiệm vật chất do sự kiện bất khả kháng còn mơ hồ, thiếu điều kiện xác định mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi vi phạm và sự kiện bất khả kháng, dẫn đến áp dụng tùy tiện trong thực tế.

5. Khủng hoảng thẩm quyền xử lý hợp đồng vô hiệu

Sau khi Trọng tài kinh tế Nhà nước chấm dứt hoạt động, việc phân định thẩm quyền giữa Tòa án nhân dân và Trọng tài thương mại gặp khoảng trống lớn, đặc biệt khi pháp luật chưa minh định rõ ai có quyền yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu ngoài các bên tranh chấp.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng

1. Đóng góp về mặt lý luận học thuật

• Đặt dấu chấm hết cho sự tranh cãi kéo dài nhiều năm về bản chất của "hợp đồng kinh tế", khẳng định tính thống nhất của chế định hợp đồng trong khoa học luật dân sự hiện đại.
• Cung cấp khung phân tích so sánh sâu sắc về kinh nghiệm chuyển đổi lập pháp của các nước xã hội chủ nghĩa sang kinh tế thị trường, làm giàu thêm kho tàng lý luận dạy và học luật tại Việt Nam.

2. Đóng góp về mặt lập pháp và chính sách

• Đề xuất mô hình lập pháp 2 giai đoạn:
  • Giai đoạn chuyển tiếp: Sửa đổi Pháp lệnh HĐKT thành Pháp lệnh Hợp đồng kinh doanh, mở rộng chủ thể tới mọi thực thể kinh doanh hợp pháp, công nhận hình thức fax/telex, tinh gọn điều khoản chủ yếu (chỉ gồm đối tượng và giá cả).
  • Giai đoạn hoàn thiện lâu dài: Xóa bỏ hoàn toàn Pháp lệnh HĐKT, pháp điển hóa và tích hợp toàn diện các quy định về hợp đồng kinh doanh/thương mại vào Bộ luật Dân sự sửa đổi, tạo nên một đạo luật nền tảng thống nhất điều chỉnh mọi quan hệ hợp đồng.
• Cung cấp những kiến giải kỹ thuật lập pháp chuẩn xác mà các ban soạn thảo luật thời kỳ đó chưa tính tới (chế định vô hiệu tương đối/tuyệt đối, cơ chế giao kết gián tiếp).

3. Đóng góp cho thực tiễn áp dụng pháp luật

• Giúp các cơ quan tài phán (Tòa án, Trọng tài) có căn cứ khoa học vững chắc để giải quyết xung đột pháp luật: luôn ưu tiên áp dụng luật chuyên ngành, khi luật chuyên ngành thiếu thì viện dẫn Bộ luật Dân sự.
• Cung cấp định hướng cho giới doanh nhân trong việc chuẩn hóa quy trình soạn thảo, ký kết và phòng ngừa tranh chấp hợp đồng.

---

Đối tượng thụ hưởng và quan tâm

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan Lập pháp và Ban soạn thảo Luật: Tài liệu tham chiếu học thuật quan trọng phục vụ trực tiếp cho các đợt sửa đổi Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và ban hành Luật Giao dịch điện tử.
• Thẩm phán, Trọng tài viên, Luật sư: Cẩm nang định hướng tư duy phân xử, xác định chính xác hiệu lực của hợp đồng, tính hợp pháp của đại diện ủy quyền và phân định đúng chế tài bồi thường thiệt hại.
• Giảng viên và Nghiên cứu sinh ngành Luật: Nguồn tư liệu chuyên khảo có độ tin cậy cao, cấu trúc mạch lạc phục vụ đào tạo cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế và Luật Dân sự.
• Cộng đồng Doanh nghiệp và Hiệp hội ngành nghề: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận diện rủi ro pháp lý về thẩm quyền ký kết, điều khoản hợp đồng vô hiệu, từ đó nâng cao tính an toàn trong giao thương.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Phát hiện cốt lõi là làm sáng tỏ bản chất của hợp đồng kinh tế thực chất là một dạng đặc thù của hợp đồng dân sự (mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung). Từ đó, đề tài chứng minh sự cần thiết phải xóa bỏ sự chia cắt giả tạo giữa hai loại hợp đồng này, hướng tới thống nhất điều chỉnh bằng Bộ luật Dân sự.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Đề tài kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp luận triết học duy vật biện chứng với phương pháp luật học so sánh quốc tế sâu rộng. Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở các nước phát triển (Anh, Mỹ, Pháp, Đức) mà tập trung mổ xẻ kinh nghiệm của các nước chuyển đổi thể chế tương đồng như Liên bang Nga (BLDS 1994) và Trung Quốc (Luật Hợp đồng 1999).

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng tổng quát hóa (generalize) không?

Trả lời: Hoàn toàn có. Các luận điểm khoa học của đề tài có giá trị phổ quát cho toàn bộ tiến trình xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, pháp điển hóa luật tư và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

4. Những bước đi tiếp theo được nhóm tác giả đề xuất là gì?

Trả lời: Nhóm nghiên cứu đề xuất hai bước: Trước mắt mở rộng phạm vi điều chỉnh của Pháp lệnh HĐKT để giải phóng mọi chủ thể kinh doanh; về lâu dài, tập trung sửa đổi toàn diện Bộ luật Dân sự để tích hợp toàn bộ quy chế hợp đồng kinh doanh, bãi bỏ hoàn toàn các văn bản pháp lệnh riêng rẽ.

5. Doanh nghiệp được hưởng lợi gì từ kết quả nghiên cứu này?

Trả lời: Nghiên cứu giúp doanh nghiệp hiểu rõ cơ sở pháp lý để tự do lựa chọn hình thức giao kết (bao gồm cả dữ liệu điện tử), tránh các bẫy pháp lý về người đại diện ký kết, bảo vệ các giao dịch không bị tuyên vô hiệu một cách bất công và nắm vững căn cứ miễn trừ trách nhiệm khi gặp rủi ro bất khả kháng.

---

Kết luận

Đề tài khoa học mã số KH 99-06 do Khoa Pháp luật Kinh tế – Trường Đại học Luật Hà Nội thực hiện là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc và có giá trị học thuật xuất sắc. Bằng tư duy khoa học biện chứng và tầm nhìn lập pháp sắc sảo, nhóm tác giả đã giải quyết triệt để những bế tắc lý luận tồn tại suốt hơn một thập kỷ xung quanh Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989.

Công trình không chỉ vạch rõ thực trạng bất cập của hệ thống pháp luật thực định mà còn phác thảo thành công lộ trình pháp điển hóa hiện đại, nhất thể hóa pháp luật hợp đồng theo chuẩn mực quốc tế. Những luận điểm và giải pháp do đề tài đề xuất chính là tiền đề lý luận quan trọng định hình nên diện mạo của Bộ luật Dân sự và hệ thống pháp luật kinh doanh của Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ HỘI x===(O0==—> ĐỀ TÀI KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG MÃ SỐ : KH 99 -06 PHÁP LUẬT HỢP DONG KINH TẾ -. THỰC TRANG VÀ HƯỚNG HOÀN THIEN 2ưk+w+«+x«+w`*«* Đơn vị thực hiện: Bộ môn Luật kinh tế Khoa pháp luật kinh tế TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI; PHÒNG ĐỌC 9 1J | PAPY/ Lã | | HA NỘI. THANG 12 - 2002 BAN CHỦ NHIÊM ĐỀ TÀI Kok He KOK CHỦ NHIEM ĐỀ TÀI: TS. Nguyễn Viết Tý - Phó khoa PLKT, Trưởng bộ môn Luật kinh tế THU KÝ ĐỀ TÀI ThS.

Nguyễn Thị Dung: Phó trưởng bộ môn Luật kinh tế NHỮNG NGƯỜI THAM GIÁ ĐỀ TÀI. Bùi Ngọc Cường Chủ nhiệm khoa PLKT TS. Nguyễn Viết Tý Phó CN khoa, Trưởng Bộ môn LKT bWn2hRm ThS. Nguyễn Thị Dung Phó trưởng Bộ môn Luật Kinh tế TS.

Phan Chí Hiếu Trường Đào tạo TP & các CD Tư pháp ThS. Nguyễn Thị Khế GVC bộ môn Luật Kinh tế 6. Nguyễn Thị Van Anh GV bộ môn Luuật Kinh tế 7. ThS Déng Ngoc Ba GV bộ môn Luật Kinh tế Hoàng Minh Chiến GV bộ môn Luat Kinh tế Lê Dinh Vinh GV bộ môn Luat Kinh té MỤC LỤC PHẦN I : BAO CÁO PHÚC TRÌNH CUA BAN CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI Trang 4 PHAN If: CÁC BAO CÁO CHUYÊN ĐỀ CỦA TẬP THỂ TÁC GIA Trang 28 Tên đề tài | Người thực hiện TI Mối quan hệ giữa hợp đồng kinh tế và TS.

Phan Chi Hiéu 29 hợp đồng dân sự Thực trạng pháp luậtvềShop đồng kinh tế TS. Nguyễn Viết Tý 48 Những quan điểm sửa đổi, bổ sung và Thể. !Nguyễn Thị Khê | 6l hoàn thiện Pháp lệnh hợp đồng kinh tế Cần xác định. TÕ p ham vi á Pp dun bà của Hoàng Minh Chiến | 7l pháp luật hợp đồng kinh tế A.

Sửa đổi, bổ. sung và hoàn thiện các quy ThS. Nguyễn Thị Van | 82 định về giao kết hợp đồng kinh tế Anh | ‘Hoan thiện chế địnhhợp. đồng kinh tế vô Ths tĐồng Ngọc Ba | 96 hiệu | Vấn dé hoàn thiện các quy định về thực GV Lê Đình Vịnh | 107 hiện hợp đồng kinh tế | pera Ree TNET > ay ° Lede Vấn déhoàn thiện chế độ trách nhiêm _Th§ Nguyễn Thị _, 124 hợp đồng kinh tế Dung | | Định hướng hoàn thiện pháp luật hợp TS Bui Ngọc Cường | 138 đồng kinh tế PHANIIL: CÁC TÀI LIEU ĐÃ SỬ DỰNG NGHIÊN CUU Trang T50 PHAN I BAO CAO PHUC TRINH VE KET QUA NGHIEN CUU CUA BAN CHU NHIEM DE TAI KKK KK KK = ĐẶT VẤN DE I.

Tính cấp thiết của đề tài Ngày 25/9/1989, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế được Hội đồng Nhà nước (nay là UBTV Quốc hội ) nước Cộng hoà XHCN Việt nam thông qua. Trong quá trình thể chế hoá đường lối đổi mới, đặc biệt là đổi mới về quản lý kinh tế được Dai hội Dang toàn quốc lần thứ VI (1986) dé ra. Pháp lệnh hợp đồng kinh tế ra đời đã đóng góp vai trò quan trọng trong việc từng bước qui định và mở rộng quyền tự do kinh đoanh, tự do hợp đồng, giải phóng mọi năng lực sản xuất. và thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển.

Với qui định về nguyên tắc tự nguyện kí kết hợp đồng, chủ động tìm kiếm khách hàng và thoả thuận với khách hàng về nội dung giao kết. quyền tự do hợp đồng của các chủ thể kinh doanh lần đầu tiên được luật pháp qui định. Ki luật hợp đồng gắn liền với những chỉ tiêu kế hoạch pháp lệnh của Nhà nước là sự phù hợp với nền kinh tế thời chiến, nay trở thành yếu tế kìm hãm các quan hệ kinh doanh, dich vụ và do đó cần thiết có sự thay d6i.Trong hệ thống pháp luật Việt nam, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế là một trong những văn bản đầu tiên tạo ra điện mạo mới cho các quan hệ kinh tế. Tuy nhiên, được ban hành khi các quan hệ kinh tế trong nền kinh te thị trường còn chưa định hình và phát triển, với 5 chương 45 điều, Pháp lệnh hợp đồng kính tế qui định những vấn dé mang tính khái quát và chịu ảnh hưởng nhất định của các quan hệ kinh tế trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung.

Cac qui định bat buộc một bên chủ thể của hợp đồng kinh tế phải là pháp nhân. hình thức của hợp đồng, trong mọi trường hợp phải bằng văn bản. đã trở nên phi lí khi gạt bỏ -rất nhiều quan hệ kính doanh khỏi phạm vi, đối tượng áp dụng Pháp lệnh hợp đồng kinh tế (quan hệ hop dong giữa các doanh nghiệp tr nhân, công ti hợp danh, hộ kính doanh cá thé.) Pay Tà sự khiếm khuyet tất yếu bởi bối cảnh kinh tế khi Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế ra đời (1989) mang những đặc thù nhất định. Chủ thể tham gia vào các quan hệ kinh doanh 6 chủ yếu là các doanh nghiệp quốc doanh, doanh nghiệp tập thể.

va khong nhiều các xí nghiệp tư doanh, hộ kinh doanh cá thể. Khi Luật doanh nghiệp tư nhân, Luat Công ti được ban hành (1990) và sau này được thay thé bằng Luật Doanh nghiệp (1999), nhiều hình thức pháp lý của hoạt động đầu tư thuộc các thành phần kinh tế được qui định đa dang, tạo cơ hội tham pia vào các quan hệ kinh doanh của nhiều loại hình doanh nghiệp mà trước đó Pháp lệnh hợp đồng kinh tế đã không thể tiên liệu hết. Về kĩ thuật lap pháp, Pháp lệnh bộc lộ nhiều nhược điểm và gây khó khăn trong việc áp dụng. Định nghĩa hợp đồng kinh tế dài dòng.

mang tính liệt kê nhưng lại không rõ phạm vi chủ thể (điều 1); Điều 9 không phân biệt rõ ràng khái niệm đại diện hợp pháp và đại điện theo uy quyền: điều 8 xác định hợp đồng kinh tế vô hiệu toàn bộ khi có nội dung vi phạm điều cấm của pháp luật, khi một trong các bên không có đăng ký kinh doanh. khi người ký kết hợp đồng không đúng thẩm quyền là chưa đảm bảo tính chính xác. bởi các trường hợp đó có thể chỉ mang lại hậu quả hợp đồng vô hiệu một phần. Trong mốt quan hệ với các văn bản pháp luật khác, nhiều van dé mang tính lý luận và thực tiễn liên quan đến Pháp lệnh hợp đồng kinh tế cần thiết phải được tháo gỡ.

Ở thời điểm ra đời, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế được ban hành cùng thời với Pháp lệnh hợp đồng dan sự. Với sự tách biệt mục dich kinh doanh và tiêu dùng, hai pháp lệnh được áp dụng khá độc lập để điều chỉnh hai nhóm quan hệ được thiết lập giữa hai nhóm chủ thể khác nhau và có mục dich khác nhau. Cùng với su hình thành và phát triển của nhiều quan hệ kinh tế, nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng được ban hành như Bộ luật dân sự ngày 28/10/1995, Luật thương mại ngày 10/5/1997. Với chủ trương coi Bộ luật Dan sự là văn bản điều chỉnh mọi quan hệ tài san.

quan niệm về hợp đồng dân sự không còn bị hạn chế bởi mục dích tiêu dùng như qui định trước đây trong Pháp lệnh hợp đồng dân sự (xem điều 394 Bo luật dan su). Sự thay đổi này làm nảy sinh một vấn dé cần được giải quyết cả vẻ lý luận và thực tiễn, đó là: lam rõ mối quan hệ giữa hợp đồng kinh tê và hợp đồng dan sự; có thể áp dụng Bộ luật Dân sự cho các quan hệ hợp đồng kính tê hay không? Bên cạnh đó, Luật Thương mại (1997) ra đời. Với đối tượng và phạm vì áp dung là thương nhân và hành vi thương mại, Luật Thương mại qui định về các hợp đồng do thương nhín thiết lập khi thực hiện các hành vi thương mai. Về bản chất, đây là những hợp đồng trong thương mại - một loại hợp dong trong kinh đoanh mà một bộ phận lớn trong số đó được coi là hợp đồng kinh tế.

có thể chịu sự điều chỉnh của Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế. Trong khi Pháp lệnh hợp đồng kinh tế tồn tại nhiều qui định lạc hậu, Luật Thương mai có nhiều qui định phù hợp hơn nhưng lại có phạm vi dp dụng hẹp và nhiều qui định chưa thật hoàn chỉnh, nhiều quan điểm hoàn thiện pháp luật hợp đồng trong kinh doanh đã tính đến giải pháp thống nhất hai văn bản pháp luật này trên cơ sở có kế thừa và phát triển. Lựa chọn phương hướng nào để hoàn thiên pháp luật hợp đồng trong kinh doanh và có giải quyết mối quan hệ với luật Thương mại trong quá trình hoàn thiện hay không - đang còn là van dé tiếp tục được nghiên cứu. Mặc đù vậy, việc tiếp tục tồn tại đồng thời cả hai văn bản: Pháp lệnh hợp đồng kinh tế và Luật Thương mại là một điều bat cập trong pháp luật Việt nam nói chung và pháp luật hợp đồng nói riêng.

Những vướng mắc trên đây đã nói lên tính cấp thiết của việc nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật hợp đồng kinh tế trong giai đoạn hiện nay. Việc triển khai dé tài khoa học “ Pháp luật hợp đồng kinh tế - Thực trạng va hướng hoàn thiện “ (mã số KH 99-06 ) là sự tham gia vào quá trình ngiên cứu và hoàn thiện đó.Tình hình nghiên cứu Bắt đầu những năm 1990, cùng với sự thay đổi cơ cấu kinh tê. sự phát triển của các quan hệ đầu tư, kinh doanh, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế nhanh chóng trở nên kém phù hợp và không có khả năng điều chỉnh mot quan hệ hợp đồng trong kinh doanh. Việc nghiên cứu pháp luật về hợp đồng kinh tế, xác định cơ chế điều chỉnh phù hợp đối với các quan hệ hợp đồng trong kinh doanh đã thu hút sự quan tâm của Nhà nước và các nhà nghiên cứu luật học.

Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế (1989) từ lâu được Nhà nước đặt trong trong tinh trạng sẽ sửa đổi, bổ sung nhưng đến nay (2003) vẫn chưa tìm ra giải pháp phù hợp. Từ nhiều góc độ khác nhau. đã có không ít công trình nghiên cứu vấn đề đổi mới pháp luật hợp đồng kinh tế trong nền kinh tế thị trường. Đó là các công trình nghiên cứu, bài viết của PGS TS Lê Hồng Hạnh.

TS Dương Đăng Huệ, TS Hoàng Thế Liên.: các Luận án Thạc sĩ luật học: “Xây dựng pháp luật về hợp đồng kinh tế trong điều kiện có Bộ luật dân sự và Luật Thương mại" của tác giả Trinh Thị Sam; “Kí kết và thực hiện hợp đồng kinh tế trong nên kinh tế thị trường” của tác giả Nguyễn Thị Khế; sách chuyên khảo “Ap dụng trách nhiệm hợp đồng trong kinh doanh” NXB Chính trị quốc pia 2001 cua Thac si Nguyén Thi Dung. Tuy nhiên, cho đến nay, trong bối cảnh đã hình thành nhiều lĩnh vực pháp luật đa đạng.