bO GIAO DUc VA DAO TAO TI'G|ONG DAI hQc Y KHÓA - ĐẠI hỌc ThÁI IGUYVÊN LƠJƠING Th] ThU hA NIGHIEN cUU ThUc TTATIG SUV DIHh DGJỠIIG ThIẾU PT0TEII, NANG LG|ONG Ở TTẺ EM DŒIỚI 5 TUÔI TẠI bAI Xà cỦA hUYỆH Phó LŒỊƠNG TỈHh ThÁI IGUVÊH. LUẬN VĂN ThẠc SỸ ÿ hỌc DỰ PhòïG BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO © ; TRGJONG DAI HQC Y KHOA - DAI HOC THAI NGUYEN LG|ONG THI THU HA NGHEN CUU THUC TRANG SUY DINH DGJONG THIEU PROTEIN, NANG LG|QNG O TRE EM DGJỚI 5 TUỎI TẠI HAI Xà CỦA HUYEN PHU LGJONG TỈNH THÁI NGUYÊN. Chuyên ngành: Y học dự phòng Mã sô: 60.73 LUẬN VĂN THẠC SỸ Y HỌC DỰ PHÒNG Hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Sơn THÁI NGUYÊN - 2008 ĐẶT VÁI ĐÈ bojoc sang ngoJỡng cửa của thé ky 21, không chỉ riêng nojớc la mà nhiều nơjớc lrên thế giới vẫn đang phải liếp lục dojong đầu với thách thức của tinh lrạng nghè0 và suy dinh dojong (SDD). SDD 1a tinh trang co thé thiéu prdtein, năng lojong va cdc vi chất dinh dojỡng.
bệnh thơjờng gặp nhiều nhất ở lrẻ em dơjới 5 luổi, biểu hiện ở những mức độ khác nhau, không những gây ảnh hoJởng đến sự phát triển thể chất, lâm thần và vận động cua tré, ma còn ảnh hoJởng đến sức la0 động của xã hội sau này, lrơiờng hợp nặng có thê dẫn tới lửv0ng. The0 Tổ chức V lế Thế giới (Wh0) giớc lính có kh0ảng 500 triệu lrẻ em bị suy dinh dojỡng lrên l0àn cầu, tr0ng đó 150 lriệu lrẻ em 6 chau Á, chiếm 44% lông số lrẻ em dojdi 5 tuổi (trich dẫn lừ lài liệu [4]). Tại Việt Iam, the0 kết quả điều tra của Viện Dinh dojỡng (2007), ty lệ SDD của lrẻ em đơjới 5 luổi chung lr0ng 10àn quốc là 21,2%. IIghị quyết Đại hội Đảng l0àn quốc lần thứ IX và lần thứ X đã đề ra chỉ liêu giảm lý lệ suy dinh doiỡng xuống doøjới 20% vàO0 năm 2010 [15].
Tuy nhiên, ở nojớc la hiện nay ty lệ SDD, đặc siệt là SDD Hhấp còi là khá ca0 và có sự chênh lệch nhiều giữa các dia phojong, thiếu vi chat dinh dojỡng giảm chơia bền vững, nhiều vòng nghè0 còn xảy ra lình trạng đói ăn, thiếu thực phẩm rất sức xúc. Day cũng là một trở lực quan lrọng của phát tri én và hội nhập, nên rất cần phải đơỊa ra các giải pháp cụ thê phòng chống suy dinh doøjõỡng ch0 các vòng khó khăn, lập trung dịu liên ch0 những vùng có lỷ lệ SDD ca0 là rấi cần thiết. Phú Đô, Vên Lạc là hai xã vùng miền núi của huyện Phú LoJơng. Đời sống kinh lế của ngơjời dân ở đây còn gặp nhiều khó khăn, công lác thực hiện chojJơng trình suy dinh dojỡng của lrẻ em dojới Š luổi đã và dang dojoc thực hiện s0ng hiệu qua con choja ca0.
Thực trạng suy dinh dojỡng lrẻ em ở đây ra sa0? Vếu lố nà0 ảnh hơiởng đến tình trạng suy_dinh doiỡng đó? Đề lìm hiểu vấn đề này. chúng lôi liễn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn hành nghiên cứu đề lài này với mục liêu: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www. Xác định ly 1é suy dinh dojỡng thiếu pr0lein, nang lojong ở lrẻ em dojới 5 luổi lại 2 xã Phú Đô và Vên Lạc của huyện Phú LoJơng tỉnh Thái IIguyên. Xác định một số yếu 16 nguy cơ gây suy dinh dojỡng nhẹ cân ở lrẻ em.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn chojong 1 TONG QUAI 1. Khái niệm chung về dinh dơJỡng 1. Dinh dgéng Dinh dojỡng 18 timh trang co thé dojgc cung cap day du, can déi cdc thanh phần dinh dong, dam sả0 ch0 sự phát irién 10am ven, lăng lrolởng của cơ thé dé dam bsả0 chức năng sinh lý và tham gia lích cực vàO các h0ạt động xã hội [II]. Tinh teang dinh dqéng Tình trạng dinh dojỡng là lập hợp các đặc điểm về chức phận, cấu lrúc và h0á sinh, phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dojỡng của cơ thé, Tình trạng dinh dojỡng là kết quả lác động của một hay nhiều yếu lố nhơi: tinh lrạng an ninh thực phẩm hộ gia đình, thu nhập thấp, điều kiện vệ sinh môi trojong, cong tac cham soc tré em, gánh nặng công việc la0 động của bà mẹ.
Tình lrạng dinh dơiỡng lốt phản ánh sự cân bằng giữa thức ăn ăn và0 và lình trạng sức kh0ẻ. Khi cơ thể có lình trạng dinh dojỡng không lối (thiếu hOặc thừa dinh dojỡng) là thê hiện có vẫn đề sức kh0ẻ h0ặc dinh dojỡng hOặc cả hai. Suy dinh doiõng Suy dinh dojỡng là lình trạng cơ thể thiếu pr0lein, năng lojợng và các vi chat dinh dojỡng. bệnh hay gặp ở lrẻ em dojới 5 luổi, biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, nhơing í† nhiều đều có ảnh hoJởng đến sự phát triển thể chất, linh than va vận động của trẻ [32].
Tuỳ lhe0 sự Thiếu hụt các chat dinh doiỡng mà suy dinh dojỡng siêu hiện các thé, các hình thái khác nhau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn - Thiếu dinh doJỡng pr0lein, năng lojợng Thiếu pr0lein, nang lojong là lình lrạng chậm lớn, chậm phát lriển, d0 chế độ ăn không đảm sả0 nhu cầu pr0lein và năng lojong, lình lrạng kèm lhe0 là các bệnh nhiễm khuân [33]. Vé hinh thai: suy dimh dojong thé te0 dét (Marasmus) thojong gip hat. DO là hậu quả của một chế độ ăn thiếu cả năng lojợng và pr0lein hOặc dŨ cai sữa quá sớm h0Oặc d0 trẻ ăn sô sung không hợp lý. Suy dinh dojðng thê phù (Kwashi0rk0r) it gặp hơn thé le0 đét, thojong là d0 chế độ ăn quá nghè0 pr01! nhơing lạm đủ các chat gluxit.
TIIg0ài ra có thê phối hợp giữa Marasmus và Kwashi0rkOr khi lrẻ có biểu hiện gầy đé! nhơIng có phù. - Thiếu vi chất dinh dojỡng các bệnh †hiếu vi chất dinh doøiõỡng là một vấn đề quan trong của sức kh0ẻ cộng đồng lr0ng thập kỷ này, đựơc gọi là "nạn đói iềm ân" vì khác với nạn đói thông lhojờng. Thiếu vi chất dinh dojðng không gây nên cảm giác đói khát, nhojng hậu quả của nó vô còng lớn la0 đối với sức kh0ẻ. Vì vậy, phòng chống thiếu vi chất dinh dơtỡng còn mang mội ý nghĩa lớn cả về sản xuất, năng lực học hành, là một chiến lojợc vì sức kh0ẻ và phát triển [11].
các nghiên cứu gần đây về ảnh hojong của thiếu vi chất dinh doong dén suy dinh dojõng thể lhấp còi, đặc siệt đáng chú ý là ảnh hơtởng d0 thiếu kẽm, sắt, vitamin A va thiếu idt [30]. Thiếu vilamin A là một lr0ng những sệnh dinh dojỡng quan trọng nhất ở lrẻ em vì nó gây ra những lồn thojơng ở mắt mà hậu quả có thể dẫn lới mù, đồng thời thiếu vilamin A làm lăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm lròng và lử v0ng. Tầm quan lrọng của thiếu vilamin A và sệnh khô mắt đã đojợc chứng minh bằng các số liệu lr0ng các bệnh viện và các cuộc điều lra dịch lễ học lại cộng đồng. Từ năm 1985 đến năm 1995, Viện Dinh dojỡng phối hợp với Viện Mắt Trung gong liền hành điều tra lrên diện rộng vé thiéu vitamin A và sệnh khô mắt ch0 thấy: tỷ lệ mắc bệnh nói chung là 0,72%, lr0ng đó lý lệ mắc bệnh có thể h0ại lính có lốn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn thojong giac mac là 0,07% (trích dẫn từ [33]).
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn Thiếu máu dinh dong 1a lình lrạng bệnh lý xảy ra khi hàm lojong hem0gl0:in lr0ng máu xuống thấp hơn ngojỡng quy định d0 †hiếu một hay nhiều chất dinh dơiỡng cần thiết ch0 quá trình †ạ0 máu vì sất cứ lý d0 gì. Thiếu máu là một Ir0ng những vấn đề mang ý nghĩa sức kh0ẻ cộng đồng phổ biến nhất ở các nojớc dang phat triển. các đối lơlợng có Hguy cơ bị thiếu máu ca0 nhất là phụ nữ có thai và lrẻ em. Thiếu máu gây ảnh hojong 16i sự phát triển trí luệ, lăng lrơiởng, giảm khả năng h0ạ! động Thể lực và lăng nguy cơ mắc bệnh [57].
Ilăm 1995, cuộc diều tra 10an quéc cua Vién Dinh doj6ng voi su hỗ trợ của Tổ chức UIIICEF và lrung lâm giám sát bệnh h0a Kỳ đã ch0 lhấy lỷ lệ Thiếu máu ở lrẻ em từ 6 - 24 tháng là 60,5%, trẻ em lừ 2 - 5 tuổi là 29,8% [10] Thiếu iốt: là một vẫn đề lớn hiện nay của nhân lOại, là nạn đói "tiềm ân" có ý nghĩa l0àn cầu [15], [34]. chính vì vậy mà ở nhiều diễn đàn quốc 16, 1gơjời la đã đề ra mục liêu và kêu gọi các quốc gia lích cực hành động để 10ai trừ "nạn đói dấu mặt". The0 thống kê của Tổ chức V lế Thế giới, hiện nay có hơn 100 quốc gia có rối l0ạn thiếu iốl, khOang 1,5 lỷ ngojời sống lr0ng vòng thiếu hụt iối h0ặc có nguy cơ bị rồi 10an d0 thiếu hụt iốt. Tr0ng đó có hơn 100 lriệu ngơjời bị lrứng "đần độn" d0 thiếu iốt.
Việt Ham nằm lr0ng vùng có sự thiéu hut idt. Iăm 1994 và 1995 cuộc điều tra về thiếu hụt iốt trên l0àn quốc ch0 thay 94% dân số Việt Ilam sống lr0ng vùng Thiếu hụt iốt. Vòng đồng bằng sông cửu L0ng tỷ lệ mắc siếu cổ là 18%, vùng đồng ằng Sông hồng từ 10 - 30 % [18]. Tg0ài ra, ngày nay nggặời la đã siết cơ thê của lrẻ em và nggiời lớn ở nhiều nơớc lrên thế giới sị thiếu kẽm, đồng thời có thể đơiợc c0i là vấn đề sức kh0ẻ cộng đồng quan trong.
Thiếu kẽm có thể ảnh hoJởng đến thai nghén, cân nặng sơ sinh và làm ch0 cơ thể trẻ em kém phát triển, làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thé và làm lăng lÿ lệ mắc các bệnh nhiễm khuẩn. O Viét Tam tinh trang thiéu kém vẫn chơia đojợc nghiên cứu nhiều. bên cạnh đó lình trang thiéu vitamin b; gây bệnh lê phù cũng đơjơc_ ghị nhận rải rác_ ở mộ† số địa phojơng_ và0_ những năm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn đầu của thế kỷ 20. Tuy nhiên, bệnh xảy ra lrÚng những điều kiện nhất định (sau lũ lụt, lúa bi ngập Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn lâu lr0ng nojớc, dòng gạ0 xay sát quá kỹ, giai đ0ạn giáp hạÐ.
Thời gian gần đây bệnh í† đoøjợc ghi nhận, mặc dù ở một số dia phojong, bệnh viêm đa dây thần kinh không rõ nguyên nhân có một số triệu chứng lojơng lự thiếu vilamin bị đang đơjợc lìm hiểu [18]. có thể nói SDD a0 gồm nhiều lnh lrạng bệnh lý khác nhau, nhơnng tình trang suy dinh dơiỡõng thiếu pr0lein, năng lơiợng là thojờng gặp nhất. D0 đó, nghiên cứu của chúng lôi sẽ lập trung va0 tinh trang suy dinh dojong ở dạng này.