Thiết Lập Chất Đối Chiếu Hypophyllanthin, Niranthin và Xác Định Dược Động Học Cao Diệp Hạ Châu Đắng

Nghiên cứu chuyên sâu về thiết lập chất đối chiếu Hypophyllanthin, Niranthin từ Diệp hạ châu đắng. Phân tích dược động học của cao chuẩn hóa, tối ưu hóa hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Văn Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Vinh
• Trường học: Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kiểm nghiệm thuốc và độc chất
• Đề tài: Thiết Lập Chất Đối Chiếu Hypophyllanthin, Niranthin Và Xác Định Một Số Thông Số Dược Động Học Của Cao Chuẩn Hóa Điều Chế Từ Diệp Hạ Châu Đắng (Phyllanthus Amarus Schum., Euphorbiaceae)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. TỔNG QUAN DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG
• 2.1.1. Tên gọi, phân loại
• 2.1.2. Phân bố - sinh thái
• 2.1.3. Đặc điểm thực vật
• 2.1.4. Bộ phận dùng, gieo trồng, thu hái
• 2.2. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP, TINH CHẾ HỢP CHẤT LIGNAN TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG CÁC HỢP CHẤT LIGNAN TRONG DIỆP HẠ CHÂU
• 2.4. TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ SINH KHẢ DỤNG CỦA THUỐC
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP, TINH CHẾ VÀ XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC, ĐỘ TINH KHIẾT CỦA CÁC CHẤT PHÂN LẬP ĐƯỢC
• 4.2. XÁC ĐỊNH CHẤT LƯỢNG VÀ THIẾT LẬP CHẤT ĐỐI CHIẾU
• 4.3. ĐIỀU CHẾ VÀ TIÊU CHUẨN HÓA CAO DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG
• 4.4. ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ THÔNG SỐ DƯỢC ĐỘNG HỌC CỦA CAO CHUẨN HÓA ĐIỀU CHẾ TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Diệp Hạ Châu Đắng Dược Tính Ứng Dụng

Diệp hạ châu đắng (Phyllanthus amarus Schum., Euphorbiaceae) là dược liệu quý trong y học cổ truyền Việt Nam và thế giới. Nó nổi tiếng với khả năng hỗ trợ điều trị các bệnh về gan, đặc biệt là viêm gan B. Các nghiên cứu hiện đại đã chứng minh nhiều tác dụng dược lý của diệp hạ châu đắng, không chỉ giới hạn ở bảo vệ gan mà còn kháng viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ điều trị ung thư. Tuy nhiên, việc tiêu chuẩn hóa các chế phẩm từ diệp hạ châu đắng còn gặp nhiều khó khăn do thiếu các chất đối chiếu chuẩn và phương pháp định lượng đặc hiệu. Dược điển Việt Nam V và Dược điển Mỹ đều có chuyên luận về diệp hạ châu đắng, nhưng chủ yếu sử dụng phyllanthin làm chất chuẩn đối chiếu, trong khi các thành phần khác như hypophyllanthin và niranthin cũng đóng vai trò quan trọng trong tác dụng dược lý. "Tổ chức y tế thế giới và Dược điển các nước đều đã đưa ra các yêu cầu kiểm tra chất lượng các thuốc từ dược liệu phải dựa trên các kỹ thuật phân tích hiện đại, với việc sử dụng các chất đối chiếu phù hợp".

1.1. Tên gọi phân loại và đặc điểm thực vật diệp hạ châu

Diệp hạ châu đắng còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như chó đẻ răng cưa, cam kiềm. Tên khoa học của nó là Phyllanthus amarus Schum, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae). Đây là cây thảo cao 40-80 cm, thân tròn, phân nhánh nhiều. Lá mọc so le, xếp thành hai dãy, trông như lá kép hình lông chim. Phiến lá hình bầu dục, màu xanh thẫm ở mặt trên và xanh nhạt ở mặt dưới. Quả nang, nhẵn, hình cầu, chứa 6 hạt hình tam giác. Cây ưa sáng, ẩm nhưng không chịu ngập úng, thường mọc ở ven đồi, nương rẫy, và ven đường đi.

1.2. Lịch sử sử dụng và ứng dụng truyền thống của diệp hạ châu

Diệp hạ châu đắng có lịch sử sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh về gan, mật, và tiêu hóa. Kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền ghi nhận khả năng giải độc, mát gan, lợi tiểu của dược liệu này. Ngày nay, các nghiên cứu khoa học đã chứng minh tác dụng bảo vệ gan của diệp hạ châu đắng, đặc biệt trong các trường hợp viêm gan do virus hoặc do rượu. Nhiều sản phẩm trên thị trường sử dụng cao toàn phần diệp hạ châu đắng để hỗ trợ chức năng gan, nhưng tiêu chuẩn chất lượng thường chỉ dựa trên các phương pháp định lượng không đặc hiệu.

II. Thách Thức Trong Kiểm Định Chất Lượng Cao Diệp Hạ Châu Đắng

Việc kiểm định chất lượng các chế phẩm từ cao diệp hạ châu đắng đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự thiếu hụt chất đối chiếu chuẩn cho các hoạt chất quan trọng như hypophyllanthin và niranthin là một trở ngại lớn. Các tiêu chuẩn cơ sở hiện hành thường chỉ tập trung vào định lượng phyllanthin, bỏ qua vai trò của các thành phần khác. Điều này dẫn đến việc đánh giá chất lượng sản phẩm không toàn diện và có thể không phản ánh chính xác hiệu quả điều trị. Bên cạnh đó, các phương pháp định lượng hiện tại thường không đủ độ đặc hiệu, gây khó khăn trong việc phân biệt và định lượng chính xác từng hoạt chất. "Trong khi tác dụng sinh học của Diệp hạ châu đắng không chỉ do phyllanthin mà còn có hypophyllanthin và niranthin. Các chất này có vai trò hết sức quan trọng trong tác dụng bảo vệ gan, kháng viêm, chống ung thư".

2.1. Vấn đề thiếu hụt chất đối chiếu chuẩn và ảnh hưởng

Sự thiếu hụt chất đối chiếu chuẩn cho hypophyllanthin và niranthin gây khó khăn trong việc xây dựng các phương pháp định lượng đặc hiệu và chính xác. Điều này ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm, đặc biệt là các chế phẩm chứa cao diệp hạ châu đắng. Các phòng thí nghiệm kiểm nghiệm thường phải tự điều chế chất đối chiếu, tốn kém thời gian và công sức, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ sai sót. Điều này làm giảm tính tin cậy và khả năng so sánh giữa các kết quả kiểm nghiệm khác nhau.

2.2. Sự khác biệt giữa tiêu chuẩn cơ sở và tiêu chuẩn quốc tế

Các tiêu chuẩn cơ sở tự xây dựng cho các chế phẩm cao diệp hạ châu đắng thường không đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của tiêu chuẩn quốc tế. Các tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu sử dụng các phương pháp phân tích hiện đại và các chất đối chiếu chuẩn để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả. Sự khác biệt này gây khó khăn cho việc xuất khẩu và cạnh tranh của các sản phẩm cao diệp hạ châu đắng trên thị trường quốc tế. Cần có sự thống nhất và hài hòa giữa các tiêu chuẩn để nâng cao chất lượng và uy tín của sản phẩm.

2.3. Khó khăn trong việc định lượng các hoạt chất sinh học

Việc định lượng chính xác các hoạt chất sinh học trong cao diệp hạ châu đắng là một thách thức lớn. Các phương pháp định lượng không đặc hiệu thường không thể phân biệt được giữa các hoạt chất khác nhau, dẫn đến kết quả sai lệch. Các phương pháp sắc ký như HPLC và LC-MS có thể cung cấp độ đặc hiệu cao hơn, nhưng đòi hỏi phải có chất đối chiếu chuẩn và quy trình phân tích được tối ưu hóa. Việc phát triển và thẩm định các phương pháp định lượng đặc hiệu là rất cần thiết để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của các chế phẩm cao diệp hạ châu đắng.

III. Phương Pháp Thiết Lập Chất Đối Chiếu Hypophyllanthin Niranthin

Để giải quyết vấn đề thiếu hụt chất đối chiếu, một trong những hướng đi quan trọng là tiến hành chiết xuất, phân lập và tinh chế các hoạt chất từ cây diệp hạ châu đắng. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp của nhiều kỹ thuật khác nhau, từ chiết xuất bằng dung môi, sắc ký cột, đến sắc ký lớp mỏng. Sau khi thu được các chất phân lập, cần tiến hành xác định cấu trúc và độ tinh khiết bằng các phương pháp hiện đại như NMR, DSC và HPLC. Việc thiết lập chất đối chiếu cần tuân thủ các quy trình nghiêm ngặt, bao gồm đánh giá liên phòng thí nghiệm và xác định giá trị ấn định.

3.1. Quy trình chiết xuất phân lập và tinh chế hypophyllanthin niranthin

Quy trình chiết xuất, phân lập và tinh chế hypophyllanthin và niranthin từ diệp hạ châu đắng bao gồm nhiều bước. Đầu tiên, dược liệu được chiết xuất bằng dung môi phù hợp. Sau đó, các dịch chiết được phân đoạn bằng sắc ký cột. Các phân đoạn chứa hypophyllanthin và niranthin được tinh chế tiếp bằng sắc ký lớp mỏng điều chế hoặc sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Cuối cùng, các chất phân lập được kiểm tra độ tinh khiết bằng các phương pháp như HPLC và DSC.

3.2. Xác định cấu trúc và độ tinh khiết bằng các phương pháp hiện đại

Việc xác định cấu trúc của các chất phân lập được thực hiện bằng các phương pháp phổ nghiệm như NMR (cộng hưởng từ hạt nhân). Độ tinh khiết của các chất được đánh giá bằng các phương pháp như HPLC và DSC (phân tích nhiệt vi sai). Các dữ liệu phổ nghiệm và phân tích nhiệt được so sánh với các dữ liệu đã công bố để xác định cấu trúc và đánh giá độ tinh khiết của các chất.

3.3. Đánh giá liên phòng thí nghiệm và xác định giá trị ấn định

Để đảm bảo chất lượng của chất đối chiếu, cần tiến hành đánh giá liên phòng thí nghiệm. Các mẫu chất đối chiếu được gửi đến nhiều phòng thí nghiệm khác nhau để phân tích. Kết quả phân tích từ các phòng thí nghiệm khác nhau được so sánh và đánh giá để xác định độ đồng đều và độ tin cậy của chất đối chiếu. Sau khi đánh giá liên phòng thí nghiệm, giá trị ấn định cho chất đối chiếu được xác định dựa trên kết quả phân tích từ các phòng thí nghiệm khác nhau.

IV. Tiêu Chuẩn Hóa Cao Diệp Hạ Châu Đắng Bí Quyết Kiểm Soát Chất Lượng

Việc tiêu chuẩn hóa cao diệp hạ châu đắng là bước quan trọng để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của các chế phẩm từ dược liệu này. Quy trình tiêu chuẩn hóa bao gồm việc lựa chọn phương pháp chiết xuất tối ưu, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng cho cao, và kiểm nghiệm chất lượng cao theo các tiêu chuẩn đã xây dựng. Các tiêu chuẩn chất lượng cần bao gồm các chỉ tiêu về định tính, định lượng các hoạt chất, độ ẩm, tro, kim loại nặng, và giới hạn nhiễm khuẩn. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này sẽ giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm.

4.1. Lựa chọn phương pháp chiết xuất tối ưu và quy trình chuẩn hóa

Việc lựa chọn phương pháp chiết xuất tối ưu là yếu tố quan trọng để thu được cao diệp hạ châu đắng có hàm lượng hoạt chất cao. Các yếu tố cần xem xét khi lựa chọn phương pháp chiết xuất bao gồm dung môi, nhiệt độ, thời gian chiết, và tỷ lệ dược liệu: dung môi. Sau khi lựa chọn được phương pháp chiết xuất tối ưu, cần xây dựng quy trình chuẩn hóa để đảm bảo tính ổn định và khả năng lặp lại của quy trình.

4.2. Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và các chỉ tiêu kiểm nghiệm

Tiêu chuẩn chất lượng cho cao diệp hạ châu đắng cần bao gồm các chỉ tiêu về định tính, định lượng các hoạt chất, độ ẩm, tro, kim loại nặng, và giới hạn nhiễm khuẩn. Các chỉ tiêu định lượng cần bao gồm hàm lượng của phyllanthin, hypophyllanthin, và niranthin. Các phương pháp kiểm nghiệm cần được thẩm định để đảm bảo tính chính xác, độ đặc hiệu, độ nhạy, và độ tin cậy.

4.3. Ứng dụng các phương pháp sắc ký HPLC LC MS trong kiểm nghiệm

Các phương pháp sắc ký như HPLC và LC-MS được sử dụng rộng rãi trong kiểm nghiệm cao diệp hạ châu đắng. HPLC được sử dụng để định lượng các hoạt chất chính, trong khi LC-MS được sử dụng để định tính và định lượng các hoạt chất phức tạp. Việc sử dụng các phương pháp sắc ký giúp đảm bảo tính chính xác và độ đặc hiệu của kết quả kiểm nghiệm.

V. Nghiên Cứu Dược Động Học Cao Diệp Hạ Châu Đắng Đánh Giá SKD

Nghiên cứu dược động học là yếu tố then chốt để đánh giá sinh khả dụng và hiệu quả điều trị của cao diệp hạ châu đắng. Các thông số dược động học như AUC, Cmax, Tmax, và T1/2 cung cấp thông tin quan trọng về quá trình hấp thu, phân bố, chuyển hóa, và thải trừ của các hoạt chất trong cơ thể. Việc xác định các thông số này giúp tối ưu hóa liều dùng và đường dùng của cao diệp hạ châu đắng, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc chứng minh hiệu quả điều trị.

5.1. Các thông số dược động học cần đánh giá AUC Cmax Tmax T1 2

Các thông số dược động học cần đánh giá bao gồm AUC (diện tích dưới đường cong), Cmax (nồng độ tối đa trong huyết tương), Tmax (thời gian đạt nồng độ tối đa), và T1/2 (thời gian bán thải). AUC phản ánh tổng lượng thuốc tiếp xúc với cơ thể. Cmax phản ánh tốc độ hấp thu của thuốc. Tmax phản ánh thời gian đạt nồng độ tối đa của thuốc. T1/2 phản ánh tốc độ thải trừ của thuốc.

5.2. Phương pháp phân tích dược động học HPLC MS MS và quy trình

Phương pháp LC-MS/MS (sắc ký lỏng khối phổ hai lần) là một trong những phương pháp phân tích dược động học hiệu quả. Phương pháp này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép định lượng chính xác các hoạt chất trong mẫu sinh học như huyết tương. Quy trình phân tích dược động học bao gồm các bước chuẩn bị mẫu, phân tích bằng LC-MS/MS, và xử lý dữ liệu để tính toán các thông số dược động học.

5.3. Ứng dụng kết quả dược động học trong tối ưu hóa liều dùng

Kết quả dược động học được sử dụng để tối ưu hóa liều dùng và đường dùng của cao diệp hạ châu đắng. Dựa trên các thông số dược động học, có thể xác định liều dùng phù hợp để đạt được nồng độ thuốc hiệu quả trong cơ thể. Đồng thời, có thể lựa chọn đường dùng phù hợp để tối ưu hóa quá trình hấp thu của thuốc.

VI. Điểm Mới Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Về Cao Diệp Hạ Châu Đắng

Nghiên cứu về cao diệp hạ châu đắng vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các tác dụng dược lý mới của cao, đánh giá hiệu quả điều trị trên các đối tượng bệnh nhân khác nhau, và phát triển các dạng bào chế mới để nâng cao sinh khả dụng. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình tiêu chuẩn hóa và kiểm nghiệm chất lượng để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của sản phẩm.

6.1. Khám phá các tác dụng dược lý mới và tiềm năng ứng dụng

Diệp hạ châu đắng được cho là có nhiều tiềm năng ứng dụng, hiện tại, các nghiên cứu mới đây tập trung vào các tác dụng dược lý mới bao gồm khả năng chống oxy hóa, kháng viêm, và hỗ trợ điều trị ung thư. Việc khám phá các tác dụng này có thể mở ra các ứng dụng mới cho cao diệp hạ châu đắng trong điều trị các bệnh khác nhau.

6.2. Phát triển các dạng bào chế mới để nâng cao sinh khả dụng

Việc phát triển các dạng bào chế mới có thể giúp nâng cao sinh khả dụng của cao diệp hạ châu đắng. Các dạng bào chế mới như nanoemulsion, liposome, và solid dispersion có thể cải thiện độ tan và khả năng hấp thu của các hoạt chất, từ đó tăng hiệu quả điều trị.

6.3. Hoàn thiện quy trình tiêu chuẩn hóa và kiểm nghiệm chất lượng

Việc hoàn thiện quy trình tiêu chuẩn hóa và kiểm nghiệm chất lượng là rất cần thiết để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của cao diệp hạ châu đắng. Cần xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng toàn diện, bao gồm các chỉ tiêu về định tính, định lượng các hoạt chất, độ ẩm, tro, kim loại nặng, và giới hạn nhiễm khuẩn. Đồng thời, cần áp dụng các phương pháp kiểm nghiệm hiện đại và được thẩm định để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM VĂN SƠN THIẾT LẬP CHẤT ĐỐI CHIẾU HYPOPHYLLANTHIN, NIRANTHIN VÀ XÁC ĐỊNH MỘT SỐ THÔNG SỐ DƯỢC ĐỘNG HỌC CỦA CAO CHUẨN HÓA ĐIỀU CHẾ TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG (PHYLLANTHUS AMARUS SCHUM., EUPHORBIACEAE) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC TP. HỒ CHÍ MINH, Năm 2021 . BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM VĂN SƠN THIẾT LẬP CHẤT ĐỐI CHIẾU HYPOPHYLLANTHIN, NIRANTHIN VÀ XÁC ĐỊNH MỘT SỐ THÔNG SỐ DƯỢC ĐỘNG HỌC CỦA CAO CHUẨN HÓA ĐIỀU CHẾ TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG (PHYLLANTHUS AMARUS SCHUM., EUPHORBIACEAE) NGÀNH: KIỂM NGHIỆM THUỐC VÀ ĐỘC CHẤT MÃ SỐ: 62720410 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN NGỌC VINH TP. HỒ CHÍ MINH, Năm 2021 . LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào. LỜI CẢM ƠN Trước tiên, em xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến Thầy PGS. Nguyễn Ngọc Vinh đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ để em thực hiện và hoàn thành luận án. Em xin trân trọng cảm ơn đến quý Thầy Cô Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Ban Chủ nhiệm Khoa Dược – Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi để em hoàn tất chương trình học. Em chân hành cảm ơn đến quý Thầy Cô, Anh Chị Em ở Bộ Môn Hóa Phân tích kiểm nghiệm – Khoa Dược đã giảng dạy, hướng dẫn, động viên và đóng góp ý kiến quý báu để em hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi cảm ơn rất nhiều đến Ban Lãnh đạo Viện Kiểm nghiệm thuốc Tp. Hồ Chí Minh và các Anh Chị Em ở các Khoa Kiểm nghiệm Đông dược - dược liệu, Khoa Thiết lập chất đối chiếu - chất chuẩn, Khoa Vật lý đo lường, Khoa Dược lý, Khoa Vi sinh, Trung tâm Đánh giá tương đương sinh học đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện đề tài ở Viện. Và tôi xin cảm ơn đến quý Lãnh đạo Sở Y tế, Ban Quản lý An toàn thực phẩm Tp. Hồ Chí Minh tạo điều kiện thuận lợi, cùng các Anh Chị Em đồng nghiệp và bạn bè gần xa đã giúp đỡ, hỗ trợ để hoàn thành chương trình học. Cuối cùng con xin nói lời tri ân đến Ba Má đã vất vả nuôi dưỡng với mong muốn lớn lên học hành thành người, và cảm ơn đến các Anh Chị đã giúp đỡ, chia sẻ, động viên học hành. Sau cùng là lời cảm ơn đến em Chương Ngọc Nãi và các con đã động viên giúp đỡ để hoàn thành luận án này. MỤC LỤC MỤC LỤC . i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT . iii DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ .xii MỞ ĐẦU . TỔNG QUAN TÀI LIỆU . TỔNG QUAN DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG . CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP, TINH CHẾ HỢP CHẤT LIGNAN TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG CÁC HỢP CHẤT LIGNAN TRONG DIỆP HẠ CHÂU . TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ SINH KHẢ DỤNG CỦA THUỐC . ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU . PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP, TINH CHẾ VÀ XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC, ĐỘ TINH KHIẾT CỦA CÁC CHẤT PHÂN LẬP ĐƯỢC . XÁC ĐỊNH CHẤT LƯỢNG VÀ THIẾT LẬP CHẤT ĐỐI CHIẾU . ĐIỀU CHẾ VÀ TIÊU CHUẨN HÓA CAO DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG . ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ THÔNG SỐ DƯỢC ĐỘNG HỌC CỦA CAO CHUẨN HÓA ĐIỀU CHẾ TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG . CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP, TINH CHẾ VÀ XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC, ĐỘ TINH KHIẾT CỦA CÁC CHẤT PHÂN LẬP ĐƯỢC . XÁC ĐỊNH CHẤT LƯỢNG VÀ THIẾT LẬP CHẤT ĐỐI CHIẾU . ĐIỀU CHẾ VÀ TIÊU CHUẨN HÓA CAO DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG . ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ THÔNG SỐ DƯỢC ĐỘNG HỌC CỦA CAO CHUẨN HÓA ĐIỀU CHẾ TỪ DIỆP HẠ CHÂU ĐẮNG . 133 ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI . 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC .i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Từ nguyên Nghĩa tiếng Việt ACN Acetonitrile Acetonitril AOAC Association of Official Hiệp hội các nhà hóa học Analytical Chemists phân tích chính thức As Asymetry Hệ số đối xứng AUC Area under curve Diện tích dưới đường cong Cmax Maximum plasma concentration Nồng độ đỉnh trong huyết tương COSY Correlated Spectroscopy Phổ tương quan proton - proton CV Coefficient of Variation Hệ số phân tán d Doublet Đỉnh đôi DCM Dichloromethan Dicloromethan dd Doublets of doublet Đỉnh đôi kép DĐVN Dược điển Việt Nam DEPT Distortionless Enhancement by Polarization Transfer DHCĐ Diệp hạ châu đắng DNA Deoxyribonucleic acid Acid deoxyribonucleic DSC Differential Scanning Phân tích nhiệt vi sai Calorimetry EA Ethyl acetate Ethyl acetat ECD Electrochemical detection Đầu dò điện hóa EMA European Medicines Agency Cơ quan Dược phẩm Châu Âu ESI Electrospray ionization Ion hóa phun điện EtOAc Ethyl acetate Ethyl acetat EtOH Ethanol . FL Fluorescence Huỳnh quang GC Gas chromatography Sắc ký khí GC-MS Gas chromatography–mass Sắc ký khí khối phổ spectrometry GLP Good Laboratory Practices Thực hành tốt phòng kiểm nghiệm thuốc GMP Good Manufacturing Practices Thực hành tốt sản xuất thuốc HMBC Heteronuclear multiple bond Phổ tương tác dị nhân qua correlation nhiều nối HPL Hypophyllanthin HPTLC High Performance Thin Layer Sắc ký lớp mỏng hiệu năng chromatography cao HQC High quality control Mẫu kiểm chứng nồng độ cao HSQC Heteronuclear Single Quantum Phổ tương tác dị nhân qua Correlation một lượng tử ICH The International Council for Hội nghị quốc tế về hòa hợp Harmonisation IR Infrared Hồng ngoại IS Internal standard Chuẩn nội ISO International Organization for Tổ chức quốc tế về tiêu Standardization chuẩn hóa J Coupling constant Hằng số ghép LC-MS/MS Liquid chromatography - Sắc ký lỏng khối phổ hai lần Tandem mass spectrometry LLOQ Lower limit of quantitation Giới hạn định lượng dưới LOD Limit of detection Giới hạn phát hiện LOQ Limit of quantitation Giới hạn định lượng . LQC Low quality control Mẫu kiểm chứng nồng độ thấp m Multiplet Đỉnh đa MAE Microwave Assisted Extraction Chiết xuất với sự hỗ trợ của vi sóng MeOH Methanol MF Matrix factor Hệ số ảnh hưởng nền mẫu MQC Medium quality control Mẫu kiểm chứng nồng độ trung bình MRM Multiple Reaction Monitoring MS Mass Spectrum Phổ khối NCBI National Center for Trung tâm Thông tin Công Biotechnology Information nghệ sinh học Quốc gia NLĐC Nguyên liệu đối chiếu NMR Nuclear Magnetic Resonance Cộng hưởng từ hạt nhân NOESY Nuclear overhauser effect Phổ hiệu ứng hạt nhân spectrocopy overhauser NRT Niranthin NTT Nirtetralin PA Purify analysis Tinh khiết phân tích PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi polymerase PDA Photo Diode Array Dãy diod quang PLE Pressurized Liquid Extraction Chiết dưới áp suất cao PLT Phyllanthin ppm Parts per million Một phần triệu PTN Phòng thí nghiệm PTT Phyltetralin QC Quality Control Mẫu kiểm chứng Rs Resolution Độ phân giải . RSD Relative standard deviation Độ lệch chuẩn tương đối SD Standard deviation Độ lệch chuẩn SFE Super-critical Fluid Extraction Chiết xuất bằng chất lỏng siêu tới hạn SKC Sắc ký cột SKD Sinh khả dụng SKĐ Sắc ký đồ SKĐC Sắc ký điều chế SKLM Sắc ký lớp mỏng t Triplet Đỉnh ba T1/2 Half-life time Thời gian bán thải TB Trung bình TLC Thin Layer Chromatography Sắc ký lớp mỏng TLTK Tài liệu tham khảo Tmax Time to maximum plasma Thời gian nồng độ trong concentration huyết tương đạt mức tối đa tR Retention time Thời gian lưu TT Thuốc thử ULOQ Upper limit of quantitation Giới hạn định lượng trên US-FDA United States - Food and drug Cơ quan Quản lý Thuốc và administration Thực phẩm Hoa Kỳ USP United States Pharmacopeia Dược điển Mỹ UV Ultraviolet Tử ngoại UV-Vis Ultraviolet - Visible Tử ngoại - Khả kiến VLC Vacuum liquid chromatography Sắc ký lỏng chân không .i DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Thành phần hóa học trong Diệp hạ châu đắng . Tác dụng sinh học cây Diệp hạ châu đắng . Các công trình chiết xuất, phân lập các hợp chất lignan . Các phương pháp định lượng các hợp chất lignan . So sánh hướng dẫn của US-FDA và EMA . Danh sách các trang thiết bị, vật tư sử dụng . Trình tự các cặp mồi dùng cho phản ứng PCR . Chương trình chạy PCR . Điều kiện sắc ký điều chế ban đầu . Liều uống thuốc cho từng thỏ . Kết quả kiểm tra chất lượng dược liệu nghiên cứu . Kết quả search blast NCBI cặp mồi ITS1 – ITS4 . Kết quả khảo sát các dung môi chiết . Kết quả sắc ký cột của 3 loại cao . Kết quả phân lập sắc ký cột cao DCM . Kết quả chạy sắc ký cột phân đoạn IV . Khảo sát điều kiện SKĐC phân đoạn VII. Khảo sát điều kiện SKĐC phân đoạn XII. Kết quả kiểm tra độ tinh khiết chất phân lập bằng SKLM . Kết quả kiểm tra độ tinh khiết chất phân lập bằng HPLC . Kết quả kiểm tra độ tinh khiết các chất phân lập bằng DSC . So sánh các dữ liệu phổ NMR của chất PA2 và niranthin . So sánh các dữ liệu phổ NMR của chất PA3 và nirtetralin . Dữ liệu phổ NMR của chất PA4 và hypophyllanthin . So sánh các dữ liệu phổ NMR của chất PA5 và phyltetralin . Dữ liệu phổ NMR của chất PA6 và phyllanthin . Kết quả thẩm định phương pháp xác định độ tinh khiết hypophyllanthin . Kết quả đánh giá liên PTN chất đối chiếu hypophyllanthin . Xác định giá trị ấn định chất đối chiếu hypophyllanthin . Kết quả thẩm định phương pháp xác định độ tinh khiết niranthin . Kết quả đánh giá liên PTN chất đối chiếu niranthin . Xác định giá trị ấn định chất đối chiếu niranthin . Kết quả thẩm định phương pháp xác định độ tinh khiết nirtetralin . Kết quả xác định độ tinh khiết nirtetralin . Khảo sát điều kiện sắc ký định lượng đồng thời 4 lignan . Kết quả khảo sát tính phù hợp của hệ thống (n = 6) . Kết quả giới hạn phát hiện và giới hạn định lượng . Kết quả khảo sát khoảng tuyến tính. Kết quả đánh giá độ lặp lại và độ chính xác trung gian . Kết quả đánh giá độ đúng . Kết quả khối lượng cắn và lượng hoạt chất trong cắn chiết từ Diệp hạ châu đắng với các dung môi khác nhau . Kết quả khối lượng cắn và lượng hoạt chất trong cắn Diệp hạ châu đắng theo thời gian ngâm . Kết quả khối lượng cắn và lượng hoạt chất trong cắn Diệp hạ châu đắng theo tỉ lệ dược liệu : dung môi . Kết quả lượng hoạt chất trong cắn Diệp hạ châu đắng theo số lần chiết . Khối lượng cao thu được . Kết quả khảo sát dung môi chiết ở quy mô phòng thí nghiệm . Kết quả khảo sát dung môi chiết ở quy mô pilot . Kết quả mất khối lượng do làm khô của các mẫu cao . Kết quả tro toàn phần của các mẫu cao .