Nghiên Cứu Khoa Học Về Thi Pháp Thơ Đường

Chuyên khảo phân tích Thi pháp thơ đường những vấn đề mới về lý luận và phương pháp tiếp cận đề tài nghiên cứu khoa học, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Phức
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn
• Đề tài: Nghiên Cứu Thi Pháp Thơ Đường: Lý Luận và Phương Pháp Tiếp Cận
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thi Pháp Thơ Đường Khái Niệm Giá Trị

Thơ Đường, đỉnh cao của văn học Trung Quốc, không chỉ là di sản văn hóa mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho nhân loại. Việc nghiên cứu thơ Đường không chỉ giúp hiểu sâu sắc về một giai đoạn lịch sử, văn hóa mà còn mở ra những góc nhìn mới về thi học, văn học so sánh và văn hóa so sánh. Thơ ca có sức mạnh cảm phát, khơi gợi những rung động tình cảm sâu sắc trong lòng người đọc, đồng thời tạo nên những liên tưởng, kết hợp với bối cảnh cá nhân và lịch sử, văn hóa của thời đại. Sức mạnh này làm cho tâm hồn trở nên tươi trẻ và có thể đạt đến trạng thái vĩnh hằng. Do đó, việc nghiên cứu thi pháp thơ Đường là vô cùng cần thiết, không chỉ ở Trung Quốc mà còn trên toàn thế giới, trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Thơ Đường đóng vai trò quan trọng trong chương trình Ngữ văn ở Việt Nam, từ trung học đến đại học, và là món ăn tinh thần được yêu thích trong xã hội. Tuy nhiên, những nghiên cứu về thơ Đường ở Việt Nam còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế, đòi hỏi những công trình mang tầm cao hơn, phương pháp hữu hiệu hơn để giải mã thế giới nội tại của thơ Đường.

1.1. Giá Trị Vượt Thời Gian Của Thơ Đường Trong Văn Hóa

Thơ Đường không chỉ là một phần của văn hóa Trung Hoa mà còn là di sản của thế giới. Những vần thơ vẫn lay động tâm hồn người đọc, không chỉ ở Trung Quốc mà còn ở khắp nơi trên thế giới. Thơ Đường đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và được các học giả dành trọn tâm huyết nghiên cứu, truyền bá. Trang Tử từng nói: “Ai mạc đại ư tâm tử, nhi thân tử thứ chi” (Điều đáng buồn nhất của con người là lòng chết, sau đó mới đến cái chết). Thơ ca có thể làm cho lòng người trở nên hoạt bát, tươi trẻ hơn, thậm chí đạt đến trạng thái vĩnh hằng.

1.2. Vai Trò Của Thơ Đường Trong Giáo Dục Và Đời Sống Tinh Thần

Thơ Đường có vai trò quan trọng trong chương trình Ngữ văn ở Việt Nam, từ trung học đến đại học. Nó không chỉ là công cụ giáo dục thẩm mỹ mà còn là nguồn thức ăn tinh thần cho mọi người. Tuy nhiên, những nghiên cứu về thơ Đường ở Việt Nam còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế, đòi hỏi những công trình mang tầm cao hơn, phương pháp hữu hiệu hơn để giải mã thế giới nội tại của thơ Đường. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về thi pháp thơ Đường để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu ngày càng cao của độc giả.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Thi Pháp Thơ Đường Hiện Nay Góc Nhìn Mới

Nghiên cứu về thơ Đường là một lĩnh vực truyền thống, quen thuộc, với nhiều công trình ưu tú trên thế giới. Tuy nhiên, ở Việt Nam, công tác nghiên cứu dường như có sự lệch lạc, không chỉ về nội dung mà còn về phương pháp. Các vấn đề được quan tâm nghiên cứu chưa thực sự nắm bắt được những đặc trưng cơ bản của thơ Đường. Sự lệch lạc trong phương pháp khiến cho ngành nghiên cứu thơ Đường dậm chân tại chỗ, thiếu những phát kiến mới. Đề tài này mang tham vọng chấn chỉnh những lệch lạc đó, đưa ra những góc nhìn mới, phương pháp tiếp cận hiện đại hơn để phân tích thơ Đường, bình giảng thơ Đường và khám phá giá trị thơ Đường một cách toàn diện.

2.1. Sự Lệch Lạc Trong Nghiên Cứu Thơ Đường Tại Việt Nam

Theo ý kiến cá nhân, công tác nghiên cứu thơ Đường ở Việt Nam dường như có sự lệch lạc, không chỉ thể hiện ở khía cạnh nội dung, tức những vấn đề được các học giả quan tâm nghiên cứu chưa thực sự nắm bắt được những đặc trưng cơ bản của thơ Đường; mà còn thể hiện ở cả khía cạnh phương pháp. Có lẽ chính sự lệch lạc trong phương pháp này, khiến cho ngành nghiên cứu thơ Đường nhiều năm lại đây dậm chân tại chỗ.

2.2. Yêu Cầu Đổi Mới Phương Pháp Tiếp Cận Thi Pháp Thơ Đường

Từ thực tế tình hình nghiên cứu thơ Đường ở Việt Nam, đề tài này nêu ra chính mang tham vọng chấn chỉnh những lệch lạc nêu trên. Cần có những phương pháp tiếp cận mới, hiện đại hơn để phân tích thơ Đường, bình giảng thơ Đường và khám phá giá trị thơ Đường một cách toàn diện. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa lý thuyết thi pháp hiện đại và kiến thức sâu rộng về văn học Trung Quốc.

2.3. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Về Đặc Trưng Thi Pháp Thơ Đường

Các nghiên cứu hiện tại chưa thực sự nắm bắt được những đặc trưng cơ bản của thơ Đường, đặc biệt là về thi luật, niêm luật, vần điệu thơ Đường, hình ảnh thơ Đường, ngôn ngữ thơ Đường, cảm xúc trong thơ Đường và tư tưởng trong thơ Đường. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về những yếu tố này để hiểu rõ hơn về thi pháp thơ Đường.

III. Phương Pháp Phân Tích Thi Pháp Thơ Đường Hướng Dẫn Chi Tiết

Để nghiên cứu thi pháp thơ Đường hiệu quả, cần áp dụng một hệ thống phương pháp đa dạng, kết hợp giữa phân tích thi pháp truyền thống và các phương pháp hiện đại. Các phương pháp chính bao gồm: phân tích thi pháp, phân tích hệ thống, khảo chứng, so sánh văn học và tổng hợp liên ngành, liên văn hóa. Phương pháp phân tích thi pháp tập trung vào các yếu tố cấu thành tác phẩm như thi luật, niêm luật, vần điệu, hình ảnh, ngôn ngữ và cảm xúc. Phương pháp phân tích hệ thống xem xét tác phẩm như một chỉnh thể, với các yếu tố liên kết chặt chẽ với nhau. Phương pháp khảo chứng giúp xác định tính xác thực của tác phẩm và các thông tin liên quan. Phương pháp so sánh văn học so sánh thơ Đường với các thể loại khác, các tác phẩm khác để làm nổi bật đặc trưng riêng. Phương pháp tổng hợp liên ngành, liên văn hóa kết hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau để hiểu sâu sắc hơn về thơ Đường.

3.1. Phân Tích Thi Pháp Khám Phá Yếu Tố Cấu Thành Thơ Đường

Phương pháp phân tích thi pháp tập trung vào các yếu tố cấu thành tác phẩm như thi luật, niêm luật, vần điệu, hình ảnh, ngôn ngữ và cảm xúc. Cần phân tích kỹ lưỡng từng yếu tố này để hiểu rõ hơn về cấu trúc và ý nghĩa của bài thơ. Ví dụ, phân tích thi luật giúp hiểu về sự tuân thủ các quy tắc về số câu, số chữ, niêm, luật, vần. Phân tích hình ảnh thơ Đường giúp khám phá những biểu tượng, ẩn dụ được sử dụng trong tác phẩm.

3.2. Phân Tích Hệ Thống Thơ Đường Như Một Chỉnh Thể Thống Nhất

Phương pháp phân tích hệ thống xem xét tác phẩm như một chỉnh thể, với các yếu tố liên kết chặt chẽ với nhau. Cần phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố này để hiểu rõ hơn về ý nghĩa tổng thể của tác phẩm. Ví dụ, phân tích mối quan hệ giữa ngôn ngữ thơ Đường và cảm xúc trong thơ Đường giúp hiểu về cách tác giả sử dụng ngôn ngữ để biểu đạt cảm xúc.

3.3. So Sánh Văn Học Tìm Ra Đặc Trưng Riêng Của Thơ Đường

Phương pháp so sánh văn học so sánh thơ Đường với các thể loại khác, các tác phẩm khác để làm nổi bật đặc trưng riêng. Cần so sánh thơ Đường với các thể loại thơ khác của Trung Quốc, cũng như với thơ của các nước khác để thấy được sự độc đáo của thơ Đường. Ví dụ, so sánh thơ Đường với thơ cổ phong giúp thấy được sự khác biệt về thể loại và nội dung.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Thi Pháp Thơ Đường Kết Quả Đóng Góp

Nghiên cứu về thi pháp thơ Đường không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy, nghiên cứu và thưởng thức văn học. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để biên soạn giáo trình, tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Đồng thời, nó cũng giúp người đọc hiểu sâu sắc hơn về tinh hoa thơ Đường, từ đó nâng cao khả năng cảm thụ và thưởng thức văn học. Nghiên cứu này cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa Trung Hoa và văn học Trung Quốc.

4.1. Giáo Trình Tài Liệu Tham Khảo Về Thi Pháp Thơ Đường

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để biên soạn giáo trình, tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Giáo trình cần trình bày một cách hệ thống, khoa học về các vấn đề lý luận thi pháp và phương pháp phân tích thơ Đường. Tài liệu tham khảo cần cung cấp những thông tin chi tiết, sâu sắc về các tác phẩm, tác giả tiêu biểu của thơ Đường.

4.2. Nâng Cao Khả Năng Cảm Thụ Thưởng Thức Thơ Đường

Nghiên cứu này cũng giúp người đọc hiểu sâu sắc hơn về tinh hoa thơ Đường, từ đó nâng cao khả năng cảm thụ và thưởng thức văn học. Việc hiểu rõ về thi luật, niêm luật, vần điệu, hình ảnh, ngôn ngữ và cảm xúc trong thơ Đường giúp người đọc cảm nhận được vẻ đẹp và ý nghĩa sâu xa của tác phẩm.

4.3. Bảo Tồn Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Thơ Đường

Nghiên cứu này cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa Trung Hoa và văn học Trung Quốc. Thơ Đường là một phần quan trọng của di sản văn hóa nhân loại, cần được bảo tồn và phát huy để các thế hệ sau có thể tiếp cận và hưởng thụ.

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Thi Pháp Thơ Đường Tương Lai

Nghiên cứu về thi pháp thơ Đường là một lĩnh vực rộng lớn, còn nhiều vấn đề cần được khám phá. Trong tương lai, cần tập trung vào việc nghiên cứu các vấn đề mới, sử dụng các phương pháp tiếp cận hiện đại và kết hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi kinh nghiệm với các nhà nghiên cứu trên thế giới để nâng cao chất lượng nghiên cứu về thơ Đường.

5.1. Nghiên Cứu Các Vấn Đề Mới Về Thi Pháp Thơ Đường

Trong tương lai, cần tập trung vào việc nghiên cứu các vấn đề mới, như ảnh hưởng của thiền vị trong thơ Đường, tính biểu tượng trong thơ Đường, mỹ học thơ Đường và tính triết lý trong thơ Đường. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về những khía cạnh này để hiểu rõ hơn về thi pháp thơ Đường.

5.2. Ứng Dụng Phương Pháp Tiếp Cận Hiện Đại Trong Nghiên Cứu

Cần sử dụng các phương pháp tiếp cận hiện đại, như phân tích diễn ngôn, phân tích cấu trúc, phân tích tâm lý và phân tích văn hóa để nghiên cứu thi pháp thơ Đường. Những phương pháp này giúp khám phá những khía cạnh mới, sâu sắc hơn của tác phẩm.

5.3. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về Nghiên Cứu Thơ Đường

Cần tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi kinh nghiệm với các nhà nghiên cứu trên thế giới để nâng cao chất lượng nghiên cứu về thơ Đường. Việc hợp tác quốc tế giúp tiếp cận những nguồn tài liệu mới, những phương pháp nghiên cứu tiên tiến và những góc nhìn đa dạng về thơ Đường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : THƠ ĐƯỜNG VÀ TIỀN ĐỀ PHÁT TRIỂN 1.Thành tựu thơ Đường Đường triều là thời đại hoàng kim của thơ ca Trung Quốc. Các học giả trước nay theo thói quen, thường coi thơ Đường là “nhất đại chi thắng”, cũng như phú đối với Hán, từ với Tống, khúc với Nguyên và tiểu thuyết với Minh Thanh1. Dẫu rằng việc lấy một thể tài văn học đơn độc để khái quát toàn bộ thành tựu văn học của một thời đại là chưa thật hợp lý, nhưng nhìn từ khía cạnh khác, không thể phủ nhận đây là quan điểm mang tính lịch sử lâu dài, đồng thời có ảnh hưởng sâu rộng nhất ở Trung Quốc từ hai đời Minh Thanh lại đây. Thành tựu của thơ Đường có thể kể tới một số mặt như sau: Trước hết, về số lượng, tính đến nay số lượng các bài thơ Đường thống kê được đã vượt quá con số 55000 bài và trên 2300 nhà thơ.

Cụ thể, sách Toàn Đường thi, gồm 900 quyển, thu thập hơn 48900 bài thơ của hơn 2200 nhà thơ. Sách hoàn thành dưới triều Khang Hy đời Thanh, cũng do chính vị Hoàng đế này lệnh cho Bành Định Cầu, Dương Trung Nột cùng tập thể hơn mười người tập biên trong khoảng thời gian gần hai năm. Công tác biên tập Toàn Đường thi tất nhiên nhắm tới thu thập toàn bộ thành tựu phong phú đa diện của thơ ca đời Đường, nhưng với khoảng thời khá hạn hẹp, lại thêm thời điểm cũng như đối tượng biên chép đều cách xa thời ấy hàng thế kỷ, vậy nên tham vọng nêu trên là không thể thực hiện. Chính vì lý do này, kể từ khi sách này ra đời, công tác sưu tầm bổ biên không ngừng diễn ra.

Trong đó tiêu biểu có thể kể đến Toàn Đường thi dật của học giả Nhật Bản Thượng Hà Mao Thế Ninh, Bổ toàn Đường thi và Đôn Hoàng Đường nhân thi tập tàn quyển của Vương Trọng Dân, Toàn Đường thi bổ dật của Tôn Vọng, Toàn Đường thi tục bổ di của Đồng Dưỡng Niên. Đặc biệt đáng chú ý trong công tác sưu tầm và bổ biên thơ Đường là công lao to lớn của học giả Trần Thượng Quân, trong Toàn Đường thi 1 Xem Vương Quốc Duy (1996), lời tự tự trong Tống Nguyên hý khúc khảo, Đông Phương xuất bản xã, 1996, tr. Xem thêm quan điểm của Ngu Tập đời Nguyên chép trong Khổng Tề (1987), Chí chính trực ký, Thượng Hải cổ tịch, tr. 7 bổ biên của mình, ông đã bổ sung thêm vào danh mục thơ Đường 6327 bài thơ, 1505 câu thơ lẻ và hơn 1600 tác giả2.

Nhìn từ phương diện chất lượng kết hợp thêm một số góc độ khác, học giả đời Minh là Hồ Ứng Lân trong quyển 3 phần Ngoại biên《外編》sách Thi tẩu《詩 藪》viết: 甚矣，诗 之盛于唐也！其体，则 三、四、五言，六、七、杂 言，乐 府、 歌行，近体、绝 句，靡弗 备 矣。其格， 则 高卑、远 近、浓 淡、深浅、巨细 、 精粗、巧拙、强 弱，靡弗具矣。其调 ，则 飘 逸、雄浑 、沈沉、博大、綺丽 、 幽闲 、新奇、猥琐 ，靡弗 诣 矣。其人， 则 帝王、将相、朝士、布衣、童子、 妇 人、緇流、羽客，靡弗预 矣。 Thậm hỹ, thi chi thạnh ư Đường dã! Kỳ thể, tắc tam, tứ, ngũ ngôn, lục, thất, tạp ngôn, nhạc phủ, ca hành, cận thể, tuyệt cú, mỹ phất bị hỹ. Kỳ cách, tắc cao ti, viễn cận, nồng đạm, thâm thiển, cự tế, tinh thô, xảo chuyết, cường nhược, mỹ phất cụ hỹ. Kỳ điệu, tắc phiêu dật, hùng hồn, thâm trầm, bác đại, ỷ lệ, u nhàn, tân kỳ, ổi tỏa, mỹ phất nghệ hỹ. Kỳ nhân, tắc đế vương, tướng tướng, triều sĩ, bố y, đồng tử, phụ nhân, truy lưu, vũ khách, mỹ phất dự hỹ.

Ôi, thơ vào đời Đường mới thịnh vượng biết bao! Xét về thể, có thơ ba chữ, bốn chữ, năm chữ, sáu chữ, bảy chữ, thơ tạp ngôn, nhạc phủ, ca hành, cận thể, tuyệt cú, thật không gì không đầy đủ; xét về cách, có cao thấp, xa gần, nồng đượm, sâu nông, to nhỏ, tinh thô, khéo vụng, mạnh yếu, không gì không đủ; xét về điệu, có phiêu dật, hùng hồn, thâm trầm, rộng lớn, đẹp đẽ, u nhàn, tân kỳ, tạp nhạp, không gì không đạt tới. Lại nói về lực lượng sáng tác, có đế vương, tướng văn tướng võ, triều thần, dân thường, trẻ em, phụ nữ, sư sãi, đạo sĩ, không tầng lớp nào không tham dự vào. Từ những khía cạnh nêu trên, có thể thấy rõ, thơ Đường là một trong những thành tựu rực rỡ nhất trong lịch sử thơ ca Trung Quốc và nhân loại. Hoàn toàn có 2 Xem Tào Đạo Hoành (2000), Cổ đại văn học yếu tịch giản giới, Giang Tô cổ tịch, tr.

Xem thêm Trần Thượng Quân (1997), Đường đại văn học tùng khảo, Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, tr. Trương Bá Vĩ (1998), Thi từ khúc chí, in trong tùng thư Trung Hoa văn hóa thông chí, quyển số 8, tr. 8 thể coi thơ Đường là biểu tượng huy hoàng nhất của ngôn ngữ nhân loại đạt đến đỉnh cao của sự thăng hoa.Với tư cách là bộ phận cấu thành quan trọng trong nền văn hoá truyền thống Trung Quốc, thơ Đường đồng thời cũng là di sản quan trọng của văn hoá thế giới, những vần thơ Đường cho đến nay vẫn luôn có sức lay động và cảm hoá mạnh mẽ đối với tâm hồn người đọc không chỉ ở Trung Quốc, mà ở khắp mọi nơi trên thế giới. Cũng chính vì vậy mà từ lâu, thơ Đường đã được dịch ra rất nhiều thứ tiếng trên thế giới, được nhiều thế hệ học giả Trung Quốc và thế giới dành trọn tâm huyết và cuộc đời mình cho công tác nghiên cứu và truyền bá thơ Đường.

Trang tử từng nói: “Ai mạc đại ư tâm tử, nhi thân tử thứ chi. 哀莫大於心死， 而身死次之。Điều đáng buồn của con người thực không gì lớn hơn việc lòng chết ( tâm tử ), sau đó mới đến cái chết.” Nếu như lòng con người ta ngày ngày chỉ biết chìm đắm trong vật dục, hoàn toàn không có hứng thú với bất kỳ một lĩnh vực nào khác, ấy chẳng phải đã uổng phí một kiếp nhân sinh? Chúng ta đều biết, thơ mang sức mạnh cảm phát, cái gọi cảm phát ở đây không chỉ dừng lại ở những rung động tình cảm trong lòng tác giả thông qua tác phẩm chuyển tải và gây cảm động đến từng trái tim độc giả, mà độc giả cũng có thể trên cơ sở đó tiếp tục liên tưởng, kết hợp thêm tình cảnh của cá nhân cùng bối cảnh lịch sử văn hoá của chính thời đại mình, tạo nên những xung động tình cảm mới, những tình cảm kiểu như vậy sẽ không ngừng sinh sôi, sẽ bất diệt và còn lưu truyền mãi mãi cùng thời gian. Sức mạnh cảm phát của thơ ca rõ ràng có thể làm cho lòng người trở nên hoạt bát hơn, tươi trẻ hơn, thậm chí như đã nói có thể đạt đến trạng thái vĩnh hằng cùng với không gian và thời gian (“lập ngôn”). Đây chính là một trong những công năng đặc biệt của thơ.Từ khía cạnh này, một lần nữa cũng có thể thấy rõ tính tất yếu trong việc tìm hiểu và nghiên cứu thơ Đường ở Trung Quốc và các nước trên thế giới, trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai.Tiền đề phát triển của thơ Đường Thơ là gì theo quan niệm của người Trung Quốc ? Đối tượng này có tiến trình phát ra sao trước khi đạt đến đỉnh cao là thơ ca đời Đường? Thiết nghĩ, trước khi đi vào bàn luận về thơ Đường, đây là những vấn đề quan trọng mà chúng ta cần phải 9 giải quyết trước nhất.

Ở mục này, chúng tôi chủ yếu đi vào bốn vấn đề chính: quan niệm về thơ của người Trung Quốc xưa, nguồn gốc của thơ, mối quan hệ giữa tình ý và hệ thống hình tượng trong thơ, tiến trình phát triển ở phương diện thể thức của thơ ca Trung Quốc giai đoạn trước Đường. Thơ theo quan niệm của người Trung Quốc Trước khi văn tự ra đời, ca dao đã được sáng tác và lưu truyền bằng phương thức truyền miệng, điều này có thể bắt gặp trong bất kỳ một nền văn hóa thuộc bất kỳ một dân tộc nào trên thế giới. Thế nên, có thể nói, “ca 歌” và “dao 謠” chính là tiền thân của thơ. Về điểm này, cổ nhân đã có không ít người đề cập, ví dụ học giả Khổng Dĩnh Đạt đời Đường trong Thi bổ tự chính nghĩa 《詩譜序正義》từng nói: “上古之時，徒有謳歌吟呼，縱令土鼓、葦龠，必無文字雅頌之聲。Thượng cổ chi thời, đồ hữu âu ca ngâm hô, tung lệnh thổ cổ, vĩ thược, tất vô văn tự nhã tụng chi thanh.

(Ở thời thượng cổ, duy chỉ có lời hô hào ca ngâm, cho dù có thể có trống chiêng, tiêu sáo, nhưng ắt chưa thể có hình thức thơ ca chép bằng văn tự.)” Ông lại cho rằng, hoạt động nói trên đại khái xuất hiện ở giai đoạn Thần Nông. Do chỉ có nhạc khí phối tấu, chưa có văn tự ghi chép, nên những lời hô hào ca ngâm của tiền nhân ắt chưa thể gọi là thơ. Nhưng “ca” và “dao” đã là tiền thân của thơ, nên muốn hiểu rõ quan niệm của tiền nhân Trung Quốc về thơ, ắt không thể không xem xét nét nghĩa của hai từ “ca” và “dao”. Hình thức Cổ văn của chữ “ca 歌” ngày nay được viết là “謌”, trong Kim văn viết là “訶”; cả hai đều lấy nghĩa của chữ “khẩu 口”, kết hợp với “ngôn 言” để tạo thành “訶” và “謌”, dùng chỉ nghĩa của chữ “ca 歌” trong từ “ca vũ 歌舞”, tức hoạt động ca múa.

Chữ “khả 可” mang nghĩa của chữ “khẩu 口” và chữ “hào ㄎ ”, theo Bạch Xuyên Tĩnh, một học giả Nhật giải thích: “‘khẩu 口’ vốn là khí vật dùng để đựng lời tế, sau khi lời tế được bỏ vào, miệng của khí vật hơi mở ra, đó là hình chữ ‘viết 曰’, ‘viết 曰’ chính là động tác dùng ngôn từ khấn nguyện cùng thần linh, cũng có thể coi là lời nhắn nhủ của thần linh đối với con người3.” Riêng chữ “hào ㄎ ”, 3 Xem Bạch Xuyên Tĩnh (1980), Văn học cổ đại Trung Quốc《中國の古代文學》, (Đông Kinh) Trung ương công luận xã, tr. 10 học giả Trần Mộng Gia cho rằng, “đó chính là chữ ‘hào 号’ trong từ ‘hô hào 呼号’ (kêu gào)”, cũng giống như vũ đạo (nhảy múa), hô hào (kêu gào thuộc phần lời ca) cũng là một hình thức không thể thiếu trong mọi hoạt động cúng tế của người xưa.4 Danh từ “dao 謡” luôn đi liền với “ca 歌”, đồng thời cũng là ngôn ngữ không thể thiếu trong những nghi thức cúng tế thuở xa xưa; chữ này hình thức Kim văn được viết với cấu hình bên trái phía trên là chữ “ngôn 言” (lời, ngôn từ) có thêm bộ “nhục 肉” (thịt), chỉ ý đem thịt làm vật cúng, vật trung gian nối kết giữa thần với người kèm theo lời khấn; bên phải là chữ “hệ 系”, “ý nói muốn giao tiếp với quỷ thần phải đem vật phẩm cùng lời khấn cầu làm phương tiện kết nối vậy.