Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học và Tác Dụng Sinh Học của Loài Pogostemon auricularius

Chuyên khảo hóa học phân tích Nghiên cứu thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của loài tu hùng tai pogostemon, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn B
• Trường học: Trường Đại Học Y - Dược, Đại Học Huế
• Chuyên ngành: Dược Liệu - Dược Học Cổ Truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học và Tác Dụng Sinh Học của Pogostemon auricularius
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Dược Học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. GIỚI THIỆU VỀ CHI POGOSTEMON DESF.
• 2.1. Vị trí phân loại
• 2.2. Khái quát về thực vật học
• 2.3. Thành phần hóa học
• 2.4. Hoạt tính sinh học
• 2.5. Công dụng trong Y học cổ truyền
• 3. GIỚI THIỆU VỀ LOÀI POGOSTEMON AURICULARIUS (L.)
• 3.1. Thành phần hóa học
• 3.2. Hoạt tính sinh học và độc tính
• 3.3. Công dụng trong Y học cổ truyền
• 4. ĐỐI TƯỢNG, NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Vật liệu nghiên cứu
• 4.3. Dung môi - Hóa chất
• 4.4. Trang thiết bị, dụng cụ
• 4.5. Động vật thực nghiệm
• 4.6. Tế bào thực nghiệm
• 4.7. Phương pháp nghiên cứu
• 4.7.1. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu
• 4.7.2. Phương pháp nghiên cứu thực vật
• 4.7.3. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học
• 4.7.4. Phương pháp nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng sinh học
• 4.7.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Kết quả giám định tên khoa học
• 5.2. Đặc điểm hình thái
• 5.3. Kết quả nghiên cứu về thành phần hóa học
• 5.3.1. Kết quả định tính các nhóm hợp chất bằng phản ứng hóa học
• 5.3.2. Chiết xuất và phân lập các hợp chất
• 5.3.3. Xác định cấu trúc của hợp chất đã phân lập
• 5.4. Kết quả nghiên cứu về độc tính cấp và tác dụng sinh học
• 5.4.1. Hoạt tính chống viêm
• 5.4.2. Hoạt tính gây độc tế bào ung thư
• 5.4.3. Độc tính cấp
• 5.5. Tổng kết về thực vật học, thành phần hóa học và độc tính cấp
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pogostemon auricularius Nghiên Cứu Dược Liệu

Chi Pogostemon (Hoắc hương) thuộc họ Lamiaceae (Hoa môi) là một chi lớn với khoảng 96 loài, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại Việt Nam, chi này có khoảng 17 loài và 1 thứ. Các loài Pogostemon chứa nhiều hợp chất có tác dụng sinh học như tinh dầu, flavonoid, terpenoid, steroid. Nhiều loài đã được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh khác nhau. Pogostemon auricularius (Tu hùng tai) là một trong số đó, được sử dụng trong y học cổ truyền để chữa đau dạ dày, cảm sốt, viêm họng. Tuy nhiên, các nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của loài này còn hạn chế. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định thành phần hóa học và đánh giá một số hoạt tính sinh học của Pogostemon auricularius. Mục tiêu là tìm kiếm các hoạt chất mới có tiềm năng phát triển thành các sản phẩm thuốc phục vụ sức khỏe con người.

1.1. Vị Trí Phân Loại và Đặc Điểm Thực Vật Học Chi Pogostemon

Chi Pogostemon Desf. thuộc họ Lamiaceae, bộ Lamiales, lớp Magnoliopsida, ngành Magnoliophyta. Các loài Pogostemon có thể phân biệt với các loài khác trong họ bởi sự hiện diện của nhị hoa mang lông đơn sắc. Các loài thuộc chi Pogostemon Desf. thường là cây cỏ hay bụi nhỏ. Thân vuông hoặc gần tròn, nhẵn hay có lông. Lá mọc đối xếp chéo chữ thập hoặc xếp thành vòng 3-6 chiếc trên mỗi đốt. Cụm hoa dạng bông, hình chùm hay gần như hình cầu ở đỉnh cành do các xim co hợp thành. Hoa nhỏ, có cuống hoặc không cuống. Lá bắc tồn tại hay sớm rụng. Đài hình chuông, hình trứng hoặc hình ống, 5 thùy gần bằng nhau hay có cấu tạo 2 môi: môi trên 3 thùy, môi dưới 2 thùy.

1.2. Phân Bố Địa Lý và Đa Dạng Sinh Học của Chi Pogostemon

Theo dữ liệu của “Plants of the World Online”, có 96 tên loài được chấp nhận thuộc chi Pogostemon Desf., chủ yếu phân bố ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á và châu Phi. Năm loài đã được xác định là đặc hữu của Châu Phi và tại Ấn Độ sự đa dạng của loài cao nhất. Ở Việt Nam, chi Pogostemon Desf. có 17 loài và 1 thứ. So với 96 loài thuộc chi Pogostemon Desf. trên thế giới, số loài được ghi nhận ở nước ta chiếm khoảng 18% và chưa thấy công bố về loài đặc hữu. Các loài này phân bố rộng rãi ở nhiều tỉnh thành trên cả nước, cho thấy tiềm năng lớn về nguồn dược liệu phong phú.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Cây Pogostemon

Mặc dù chi Pogostemon có tiềm năng lớn về dược liệu, nhưng số lượng các nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của các loài trong chi này còn hạn chế. Việc xác định và phân lập các hợp chất tự nhiên từ chiết xuất thực vật là một thách thức lớn do sự phức tạp của thành phần hóa học và sự hiện diện của nhiều hợp chất có cấu trúc tương tự. Ngoài ra, việc đánh giá hoạt tính sinh học của các hợp chất này đòi hỏi các phương pháp thử nghiệm in vitro và in vivo phức tạp. Nghiên cứu này nhằm giải quyết những thách thức này bằng cách sử dụng các phương pháp phân tích hóa học hiện đại và các mô hình thử nghiệm sinh học phù hợp để xác định thành phần hóa học và đánh giá tác dụng sinh học của Pogostemon auricularius.

2.1. Khó Khăn Trong Phân Lập và Xác Định Cấu Trúc Hợp Chất Tự Nhiên

Việc phân lập và xác định cấu trúc của các hợp chất tự nhiên từ Pogostemon auricularius gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của chiết xuất thực vật. Các hợp chất thường có nồng độ thấp và có cấu trúc tương tự nhau, gây khó khăn cho việc phân tách và tinh chế. Các phương pháp sắc ký và phổ nghiệm hiện đại như sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) được sử dụng để giải quyết vấn đề này. Tuy nhiên, việc giải mã cấu trúc của các hợp chất mới vẫn đòi hỏi sự kết hợp của nhiều kỹ thuật và kinh nghiệm chuyên môn.

2.2. Đánh Giá Hoạt Tính Sinh Học và Độc Tính Của Dược Liệu

Việc đánh giá hoạt tính sinh học và độc tính của Pogostemon auricularius là một bước quan trọng để xác định tiềm năng dược lý của loài cây này. Các thử nghiệm in vitro được sử dụng để đánh giá hoạt tính kháng khuẩn, kháng viêm, chống oxy hóa và gây độc tế bào ung thư. Các thử nghiệm in vivo được sử dụng để đánh giá độc tính cấp và tác dụng dược lý trên động vật thực nghiệm. Kết quả của các thử nghiệm này cung cấp thông tin quan trọng để đánh giá tính an toàn và hiệu quả của Pogostemon auricularius trong điều trị bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Cây Tu Hùng Tai

Nghiên cứu này sử dụng một quy trình chiết xuất và phân lập thành phần hóa học từ Pogostemon auricularius một cách có hệ thống. Đầu tiên, mẫu cây được chiết xuất bằng các dung môi khác nhau để thu được các phân đoạn có độ phân cực khác nhau. Sau đó, các phân đoạn này được phân tích bằng các phương pháp sắc ký khác nhau để tách các hợp chất riêng lẻ. Cấu trúc của các hợp chất được xác định bằng các phương pháp phổ nghiệm như NMR và MS. Các hoạt tính sinh học của các chiết xuất và hợp chất được đánh giá bằng các thử nghiệm in vitro và in vivo. Dữ liệu thu được được xử lý bằng các phương pháp thống kê để đưa ra kết luận.

3.1. Quy Trình Chiết Xuất và Phân Đoạn Hợp Chất Từ Dược Liệu

Quy trình chiết xuất và phân đoạn hợp chất từ Pogostemon auricularius bao gồm các bước sau: (1) Chiết xuất toàn bộ cây bằng dung môi hữu cơ (ví dụ: ethanol, ethyl acetate) để thu được chiết xuất thô; (2) Phân đoạn chiết xuất thô bằng các dung môi có độ phân cực khác nhau (ví dụ: hexane, chloroform, ethyl acetate, butanol) để thu được các phân đoạn có độ phân cực khác nhau; (3) Phân tích sơ bộ các phân đoạn bằng sắc ký lớp mỏng (TLC) để xác định các phân đoạn chứa các hợp chất có tiềm năng.

3.2. Kỹ Thuật Sắc Ký và Phổ Nghiệm Trong Phân Tích Hóa Học

Các kỹ thuật sắc ký và phổ nghiệm được sử dụng trong phân tích hóa học của Pogostemon auricularius bao gồm: (1) Sắc ký cột (CC) để tách các hợp chất dựa trên sự khác biệt về độ hấp phụ; (2) Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để phân tích và tinh chế các hợp chất; (3) Phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) để xác định cấu trúc của các hợp chất; (4) Phổ khối lượng (MS) để xác định khối lượng phân tử của các hợp chất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học và Tác Dụng Sinh Học

Nghiên cứu đã xác định được một số hợp chất mới từ Pogostemon auricularius, bao gồm các flavonoid, terpenoid và các hợp chất khác. Một số hợp chất này đã được chứng minh là có hoạt tính kháng khuẩn, kháng viêm và chống oxy hóa in vitro. Ngoài ra, một số chiết xuất và hợp chất đã được chứng minh là có khả năng gây độc tế bào ung thư in vitro. Nghiên cứu cũng đã đánh giá độc tính cấp của chiết xuất và hợp chất trên động vật thực nghiệm. Kết quả cho thấy Pogostemon auricularius có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm thuốc mới.

4.1. Xác Định Cấu Trúc Các Hợp Chất Tự Nhiên Mới Từ Pogostemon

Nghiên cứu đã thành công trong việc phân lập và xác định cấu trúc của một số hợp chất tự nhiên mới từ Pogostemon auricularius. Các hợp chất này thuộc các nhóm hóa học khác nhau, bao gồm flavonoid, terpenoid và các hợp chất khác. Cấu trúc của các hợp chất được xác định bằng các phương pháp phổ nghiệm như NMR và MS. Việc xác định cấu trúc của các hợp chất mới này đóng góp vào sự hiểu biết về thành phần hóa học của Pogostemon auricularius và mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm thuốc mới.

4.2. Đánh Giá Hoạt Tính Sinh Học In Vitro và In Vivo Của Dược Liệu

Nghiên cứu đã đánh giá hoạt tính sinh học in vitro và in vivo của Pogostemon auricularius. Các thử nghiệm in vitro đã chứng minh rằng một số chiết xuất và hợp chất có hoạt tính kháng khuẩn, kháng viêm và chống oxy hóa. Các thử nghiệm in vivo đã đánh giá độc tính cấp của chiết xuất và hợp chất trên động vật thực nghiệm. Kết quả cho thấy Pogostemon auricularius có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm thuốc mới.

V. Ứng Dụng Tiềm Năng Của Pogostemon auricularius Trong Y Học

Pogostemon auricularius có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong y học nhờ vào các tác dụng sinh học đã được chứng minh. Các chiết xuất và hợp chất từ Pogostemon auricularius có thể được sử dụng để phát triển các sản phẩm thuốc kháng khuẩn, kháng viêm, chống oxy hóa và chống ung thư. Ngoài ra, Pogostemon auricularius cũng có thể được sử dụng trong các bài thuốc dân gian để điều trị các bệnh khác nhau. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá tính an toàn và hiệu quả của Pogostemon auricularius trước khi đưa vào sử dụng rộng rãi.

5.1. Phát Triển Các Sản Phẩm Dược Phẩm Từ Chiết Xuất Thực Vật

Pogostemon auricularius có thể được sử dụng để phát triển các sản phẩm dược phẩm mới nhờ vào các tác dụng sinh học đã được chứng minh. Các chiết xuất và hợp chất từ Pogostemon auricularius có thể được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng, viêm nhiễm, các bệnh do stress oxy hóa và ung thư. Việc phát triển các sản phẩm dược phẩm từ Pogostemon auricularius có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe con người.

5.2. Sử Dụng Trong Y Học Cổ Truyền và Bài Thuốc Dân Gian

Pogostemon auricularius đã được sử dụng trong y học cổ truyền và bài thuốc dân gian để điều trị các bệnh khác nhau. Các bài thuốc từ Pogostemon auricularius có thể được sử dụng để chữa đau dạ dày, cảm sốt, viêm họng và các bệnh khác. Việc sử dụng Pogostemon auricularius trong y học cổ truyền và bài thuốc dân gian có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe con người, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Pogostemon auricularius

Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin quan trọng về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của Pogostemon auricularius. Kết quả nghiên cứu cho thấy Pogostemon auricularius có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm thuốc mới. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá tính an toàn và hiệu quả của Pogostemon auricularius trước khi đưa vào sử dụng rộng rãi. Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xác định cơ chế tác dụng của các hợp chất từ Pogostemon auricularius và đánh giá hiệu quả của chúng trong các mô hình bệnh tật in vivo.

6.1. Đánh Giá Độc Tính và An Toàn Khi Sử Dụng Dược Liệu

Việc đánh giá độc tính và an toàn khi sử dụng Pogostemon auricularius là rất quan trọng trước khi đưa vào sử dụng rộng rãi. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định liều lượng an toàn và các tác dụng phụ có thể xảy ra khi sử dụng Pogostemon auricularius. Các nghiên cứu cũng cần đánh giá tương tác giữa Pogostemon auricularius và các thuốc khác.

6.2. Nghiên Cứu Cơ Chế Tác Dụng và Dược Động Học Của Hợp Chất

Việc nghiên cứu cơ chế tác dụng và dược động học của các hợp chất từ Pogostemon auricularius là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về cách chúng hoạt động trong cơ thể. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các mục tiêu phân tử của các hợp chất và cách chúng tương tác với các mục tiêu này. Các nghiên cứu cũng cần đánh giá sự hấp thu, phân bố, chuyển hóa và thải trừ của các hợp chất trong cơ thể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Pogostemon Desf. là một chi lớn trong họ Lamiaceae. Trên thế giới chi này ghi nhận có khoảng 96 loài, phân bố chủ yếu ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở Việt Nam, chi Pogostemon Desf.

có khoảng 17 loài và 1 thứ, phân bố trên nhiều tỉnh khắp cả nước [1]. Thành phần hoá học của chi Pogostemon Desf. khá đa dạng với các nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học như tinh dầu, flavonoid, terpenoid, steroid v. Nhiều loài trong chi Pogostemon Desf.

đã được sử dụng trong Y học cổ truyền và Y học dân tộc của nhiều nước, phần lớn ở các nước châu Á, để chữa đau bụng tiêu chảy, đau dạ dày, thấp khớp, cảm mạo, nhức đầu, hạ sốt, làm vết thương nhanh lên da non v. Các nghiên cứu của Y học hiện đại đã cho thấy một số dịch chiết hay những hợp chất phân lập từ các loài thuộc chi Pogostemon Desf. chứa đựng nhiều hoạt tính sinh học tốt như kháng vi sinh vật, giảm đau, chống viêm, chống oxy hóa, gây độc tế bào ung thư v. Như vậy, có thể thấy với số loài tương đối phong phú, chi Pogostemon Desf.

có tiềm năng cho những nghiên cứu tìm kiếm các hoạt chất mới có tác dụng trị bệnh, nhằm định hướng phát triển các sản phẩm thuốc phục vụ sức khỏe con người. Loài Tu hùng tai Pogostemon au ricularius (L. trong những năm gần đây đã được các nhà khoa học nghiên cứu sàng lọc một số tác dụng sinh học. Dịch chiết của loài đã thể hiện một số hoạt tính như kháng vi sinh vật, kháng viêm, làm tan huyết khối, ức chế enzym α-amylase, chống tiêu chảy [5], [6].

Ngoài ra, Tu hùng tai còn được dùng trong Y học cổ truyền của nhiều nước. Ở nước ta, cây Tu hùng tai được người dân sử dụng để chữa đau dạ dày, cảm sốt, viêm họng [7], [8]. Cho đến nay, số lượng các nghiên cứu về thành phần hoá học và tác dụng sinh học của loài này trên thế giới cũng như ở Việt Nam còn khá khiêm tốn. Từ những lí do trên, đề tài: “Nghiên cứu thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của loài Tu hùng tai (Pogostemon auricularius (L.), họ Hoa môi (Lamiaceae)” được thực hiện với hai mục tiêu: 1.

Xác định cấu trúc hóa học của một số hợp chất phân lập được từ phân đoạn có tác dụng chống viêm in vitro. Đánh giá độc tính cấp của phân đoạn có tác dụng chống viêm in vitro và thử một số tác dụng sinh học của dịch chiết toàn phần, dịch chiết phân đoạn và một số hợp chất phân lập được. Giới thiệu về chi Pogostemon Desf. Vị trí phân loại Theo Hệ thống phân loại thực vật học có hoa của Talkhajan (2009) và một số hệ thống khác, chi Pogostemon Desf.

thuộc họ Lamiaceae (Hoa môi hay Bạc hà), bộ Hoa môi (Lamiales), phân lớp Hoa môi (Lamiidae), lớp Ngọc lan (Magnoliopsida), ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) [2], [9], [10]. Chi Pogostemon Desf. được nhà thực vật học người Pháp René Louiche Desfontaines xác lập năm 1815 [11]. Các đại diện của chi Pogostemon Desf.

có thể phân biệt với các loài khác trong họ bởi sự hiện diện của nhị hoa mang lông đơn sắc [12], [13], [14], [15]. Mối quan hệ giữa các loài trong chi Pogostemon Desf. và các loài thuộc chi Dysophylla Blume đã được tranh luận nhiều. Ban đầu, các loài trong chi Pogostemon thường bao gồm các loại thân thảo sống trên mặt đất với lá mọc đối, phiến lá rộng, cuống lá và thân cây đặc; trong khi các loài thuộc chi Dysophylla sống chủ yếu ở môi trường dưới nước và đầm lầy, lá mọc đối hoặc mọc vòng, không có cuống lá và thân cây rỗng [12], [16], [17], [18].

Như vậy, hiện nay các nhà thực vật học đã thống nhất được quan điểm giữa Pogostemon và Dysophylla là 2 chi độc lập với nhau. Tuy nhiên, một số loài trong chi Dysophylla có lá mọc đối, là đại diện trung gian giữa hai chi này và được cho rằng nên xếp sang chi Pogo stemon [12], [19] và chi Dysophylla chỉ bao gồm những loài có lá mọc vòng [15], [18], [19], [20], [21]. Đặc biệt, các nghiên cứu về sinh học phân tử gần đây đã cho thấy một số loài trong chi Dysophylla cũng thuộc chi Pogo stemon [22], [23]. Theo dữ liệu của “Plants of the World Online” [24] thu thập từ nhiều nguồn cơ sở khác nhau trên thế giới, đã thống kê được 143 tên loài thuộc chi Pogostemon Desf., trong đó, có 96 tên loài được chấp nhận; chủ yếu phân bố ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á và châu Phi [1], [25].

Ngoài ra, năm loài đã được xác định là đặc hữu của Châu Phi [12], [22] và tại Ấn Độ sự đa dạng của loài cao nhất [12]. Khái quát về thực vật học Các loài thuộc chi Pogostemon Desf. thường là cây cỏ hay bụi nhỏ. Thân vuông hoặc gần tròn, nhẵn hay có lông.

Lá mọc đối xếp chéo chữ thập hoặc xếp thành vòng 3-6 chiếc trên mỗi đốt. Cụm hoa dạng bông, hình chùm hay gần như hình cầu ở đỉnh cành do các xim co hợp thành. Hoa nhỏ, có cuống hoặc không cuống. Lá bắc tồn tại hay sớm rụng.

Đài hình chuông, hình trứng hoặc hình ống, 5 thùy gần bằng nhau hay có cấu tạo 2 môi: môi trên 3 thùy, môi dưới 2 thùy. Tràng 4 thùy gần bằng nhau hoặc môi trên 3 thùy, môi dưới 1 thùy. Nhị 4, dài bằng nhau, chỉ nhị có lông ở giữa; bao phấn 1 ô. Bầu nhẵn; vòi nhụy xẻ 2 thùy ở đỉnh.

Đĩa mật có thùy trước bằng. Ở Việt Nam, Lamiaceae còn được gọi là họ Bạc hà hay họ Hoa môi, chi Pogostemon Desf. được gọi là chi Hoắc hương hay chi Tu hùng. Theo tác giả Vũ Xuân Phương (2000), hiện nay chi Pogostemon Desf.

ở nước ta có 17 loài và 1 thứ [1]. Phân bố của các loài này ở Việt Nam được trình bày tại bảng 1.1 với tên khoa học được chấp nhận theo cơ sở dữ liệu trực tuyến các loài thực vật thế giới (WFO Plant List) [1], [26], [27]. Phân bố của các loài thuộc chi Pogostemon Desf. ở Việt Nam STT Loài/Thứ Tên Việt Nam Phân bố 1 P.) Tu hùng tai, Cò cò Lai Châu, Lào Cai, Sơn La, Hassk.

Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Syn: Dysophylla Tây, Quảng Trị, Thừa Thiên auricularia (L.) Blume Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Mentha auricularia L. Lâm Đồng, Ninh Thuận, Kiên Giang 1a P. Chín tầng Ninh Thuận giganteus (Doan) Phamh. Syn: Dysophylla auricularia (L.

Hoắc hương Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hưng Syn: Mentha cablin Yên, Thanh Hóa, Đồng Blanco Nai P. Ex Tu hùng chữ thập Đắc Lắc, Lâm Đồng Benth.) Kuntze Hồng vĩ chữ thập Syn: Dysophylla cruciata (Wall. Tu hùng nhẵn Sơn La 5 P. litigiosus Doan Tu hùng tranh luận Lâm Đồng 7 P.

menthoides Blume Tu hùng dạng húng Lào Cai, Cao Bằng Syn: P. Tu hùng bạn 8 P. nanus (Doan) Phuong Tu hùng lùn Bình Dương Syn: Dysophylla nana Hồng vĩ lùn Doan 9 P. nelsonii Doan Tu hùng nelson Côn Đảo 10 P.

Ex Tu hùng hoa nhỏ Lào Cai, Giai Lai, Lâm Benth. Tu hùng lá hẹp Lâm Đồng, Đồng Nai, Press Hồng vĩ lá hẹp Kiên Giang Syn: Dysophylla peguana Prain Eustralis peguana (Prain) Mur. Tu hùng năm góc Lâm Đồng Clarke ex Hook.) Hồng vĩ năm góc Kuntze Syn: P. Clarke ex Hook.

petelotii (Doan) Hồng vĩ pételot Thanh Hóa Phuong Syn: Dysophylla petelotii Doan 14 P. Tu hùng thân mập Ninh Bình, Thừa Thiên Press Hồng vĩ thân mập Huế, Đà Nẵng, Bình Syn: Dysophylla Pumila Dương (Grah. Mentha pumila (Grah. Tu hùng hồng Lâm Đồng 16 P.) Hồng vĩ bốn mùa Lai Châu, Sơn La F.

quandrifolium Kuntze Dysophylla quandrifolia (Wall. Eustralis quadrifolia 6 Benth.) Tu hùng hình sao Phú Thọ, Hà Tây, Hòa Kuntze Hồng vĩ hình sao Bình, Nghệ An, Quảng Syn: Dysophylla stellata Bình, Thừa Thiên Huế, (Lour. Kon Tum, Đắc Lắc, Đồng Mentha stellata Lour. Nai Như vậy, so với 96 loài thuộc chi Pogostemon Desf.

trên thế giới, số loài được ghi nhận ở nước ta chiếm khoảng 18% và chưa thấy công bố về loài đặc hữu. Ngoài ra, tác giả Vũ Xuân Phương (2000) cũng đã xây dựng bộ khóa phân loại các loài thuộc chi này, bằng cách sử dụng các đặc điểm phân loại chính của lá và hoa [1]. Khóa phân loại các loài của chi Pogostemon Desf. ở Việt Nam được trình bày ở bảng 1.

Khóa định loại các loài của chi Pogostemon Desf. Lá mọc đối hay mọc thành vòng 3 lá. Tràng có các thùy bằng nhau hay thùy môi trên dài bằng hoặc dài hơn môi dưới 2A. Cụm hoa hình bông.

Họng đài có vòng lông 3A. Đài 2 môi: môi trên 5 thùy rộng và ngắn, môi dưới 2 thùy nhọn. Lá vừa mọc đối vừa mọc thành vòng 3. Đài 5 thùy gần bằng nhau.

Miệng đài khép lại sau khi hoa nở. Lá bắc hình trứng. Miệng đài mở rộng sau khi hoa nở. Lá bắc hình đường.

Cụm hoa dạng chùm, gồm các bông. Họng đài không có vòng lông 5A. Cây trồng, thường không có hoa, nếu có hoa thì đài dài hơn 5mm, có lông dày ở phía ngoài. Cây mọc hoang, đài nhỏ, dài không đến 5mm, nhẵn hay có lông thưa 6A.

Lá bắc dài hơn đài. Thân và lá nhẵn. Hoa tạt về một phía. Thân và lá có lông áp sát.

Hoa mọc thành vòng, không tạt về 7 một phía. Lá bắc ngắn hơn đài. Lá bắc hình trứng rộng. Toàn cây nhẵn.

Lá bắc hình trứng hẹp. Toàn cây có lông. Lá mọc thành vòng 4-6 lá. Tràng gần như đều hoặc 2 môi với môi trên ngắn hơn hoặc bằng môi dưới 9A.

Ống đài có 4 hay 5 góc rõ 10A. Ống đài có 5 góc và 5 rãnh dọc rõ. Lá bắc dài hơn hoa. Nhị dài hơn tràng 2 lần.

Lá hình bầu dục - hình đường. Lá bắc ngắn hơn hoa. Nhị dài hơn tràng không đến 2 lần. Ống đài tròn 12A.

Cụm hoa dạng bông, hình trụ, gián đoạn ở phía dưới. Thân hóa gỗ ở gốc. Cụm hoa dạng gần hình cầu hay hình bông rất ngắn, không gián đoạn. Cỏ cao không tới 20cm.

Các đốt ở thân ngắn hơn lá. Cỏ cao trên 20cm. Các đốt của thân thường dài hơn lá 14A. Thân có lông dài mọc ngược, áp sát.

Thân thường nhẵn 15A. Đài có lông dày màu vàng ở phía ngoài, 5 thùy đài trải ra có dạng hình sao. Đài không có lông dày màu vàng ở phía ngoài, 5 thùy đài đứng 16A. Cụm hoa dạng bông ở đỉnh cành, dài 2-6 cm.

Tràng có lông ở phía ngoài. Cụm hoa gần hình cầu, đường kính 5-10 mm. Thành phần hóa học Theo tổng quan tài liệu, về thực vật Pogostemon Desf. là một chi lớn trong họ Lamiaceae.

Tuy nhiên, cho đến nay số loài được nghiên cứu về mặt hóa học cũng như hoạt tính sinh học còn ít. Tính đến nay, có khoảng 10 loài, bao gồm P.