Luận văn thạc sĩ hay xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá cây vú bò ficus hirta vahl phân bố tại huyện bắc sơn tỉnh lạng sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá cây vú bò ficus hirta vahl phân bố tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Tô Thanh Đạm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Hóa hữu cơ
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá cây vú bò (Ficus hirta Vahl) tại Bắc Sơn, Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về chi Ficus
• 1.2. Giới thiệu chung về chi Ficus (Họ Moraceae)
• 1.3. Đặc điểm thực vật về loài Ficus hirta Vahl
• 1.4. Đặc điểm thực vật về loài Ficus microcarpa
• 1.5. Đặc điểm thực vật về loài Ficus racemosa L.
• 1.6. Đặc điểm thực vật về loài Ficus hispida L.
• 1.7. Tình hình nghiên cứu, thành phần hóa học và hoạt tính sinh học
• 1.7.1. Các nghiên cứu quốc tế
• 1.7.2. Thành phần hóa học của quả một số loài thuộc chi Ficus
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Hóa chất, thiết bị
• 2.3. Phương pháp xử lý mẫu thực vật, chiết tách và xác định cấu trúc các chất phân lập được
• 2.3.1. Xử lý mẫu thực vật
• 2.3.2. Chiết tách các chất
• 2.3.3. Xác định cấu trúc các chất
• 2.4. Phương pháp xác định hoạt tính sinh học
• 2.4.1. Phương pháp xác định hoạt tính ức chế Nitric oxide (NOs inhibition)
• 2.4.2. Phương pháp xác định hoạt tính kháng sinh
• 2.5. Quá trình phân lập các chất từ mẫu lá Vú Bò (khô)
• 2.6. Dữ kiện phổ của các chất phân lập được
• 2.7. Xác định khả năng ức chế Nitric oxide
• 2.8. Phương pháp xác định hoạt tính kháng vi sinh
• 2.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân lập các chất từ cặn chiết ethyl acetate mẫu lá khô của loài F.
• 3.2. Xác định cấu trúc chất tách được
• 3.2.1. Chất VB1: 3β-acetoxyurs-12-en-11-one
• 3.2.2. Chất VB2: Psoralene
• 3.3. Kết quả thử hoạt tính sinh học từ dịch chiết nước mẫu lá của loài F.
• 3.4. Kết quả nghiên cứu khả năng ức chế Nitric Oxide (NOs Inhibition) từ dịch chiết nước mẫu lá của loài F.
• 3.5. Kết quả nghiên cứu hoạt tính kháng vi sinh của dịch chiết nước mẫu lá (khô) của loài F.
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần hóa học của Ficus hirta

Nghiên cứu về thành phần hóa học của Ficus hirta (cây vú bò) tại Bắc Sơn, Lạng Sơn đang thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Cây vú bò không chỉ là một loài thực vật phổ biến mà còn có nhiều ứng dụng trong y học cổ truyền. Việc xác định các hợp chất hóa học trong lá cây này sẽ giúp hiểu rõ hơn về giá trị dược liệu của nó. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng lá cây vú bò chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, nhưng vẫn cần thêm thông tin chi tiết về thành phần cụ thể.

1.1. Giới thiệu về cây vú bò và phân bố

Cây vú bò, hay còn gọi là Ficus hirta Vahl, là một loài cây thuộc họ Dâu tằm (Moraceae). Loài cây này thường mọc ở các vùng đồi núi tại Việt Nam, đặc biệt là ở Bắc Sơn, Lạng Sơn. Cây có thể cao từ 1-2 mét, với lá có hình dạng đặc trưng và nhựa mủ trắng. Việc tìm hiểu về phân bố của loài cây này sẽ giúp xác định các điều kiện sinh trưởng và phát triển của nó.

1.2. Tình hình nghiên cứu về Ficus hirta

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về hoạt tính sinh học của lá cây vú bò, nhưng thông tin về thành phần hóa học vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào việc xác định các hợp chất có trong lá và tác dụng của chúng đối với sức khỏe con người. Việc nghiên cứu sâu hơn sẽ giúp làm rõ giá trị dược liệu của loài cây này.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu Ficus hirta

Mặc dù cây vú bò có nhiều tiềm năng trong y học, nhưng việc nghiên cứu hoạt tính sinh học của lá cây vú bò gặp phải một số thách thức. Một trong những vấn đề chính là thiếu thông tin về các hợp chất hóa học cụ thể có trong lá cây. Điều này làm cho việc đánh giá chính xác hoạt tính sinh học trở nên khó khăn. Ngoài ra, việc thu thập mẫu và điều kiện nghiên cứu cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả.

2.1. Thiếu thông tin về thành phần hóa học

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất hóa học trong lá cây vú bò có thể có tác dụng tích cực đối với sức khỏe. Tuy nhiên, thông tin về các hợp chất cụ thể vẫn còn thiếu. Việc xác định rõ ràng các hợp chất này là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của chúng.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập mẫu

Việc thu thập mẫu lá cây vú bò từ các khu vực khác nhau có thể gặp khó khăn do điều kiện địa lý và thời tiết. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính đại diện của mẫu nghiên cứu và kết quả thu được. Cần có các phương pháp thu thập mẫu hiệu quả hơn để đảm bảo tính chính xác của nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học của Ficus hirta

Để xác định thành phần hóa học của lá cây vú bò, các phương pháp chiết tách và phân tích hiện đại sẽ được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm chiết xuất bằng dung môi, sắc ký và phân tích phổ. Việc sử dụng các phương pháp này sẽ giúp phát hiện và xác định các hợp chất có trong lá cây một cách chính xác.

3.1. Phương pháp chiết tách mẫu

Mẫu lá cây vú bò sẽ được chiết tách bằng dung môi như ethyl acetate để thu được các hợp chất hữu cơ. Phương pháp này giúp tách biệt các hợp chất có hoạt tính sinh học từ mẫu thực vật, tạo điều kiện cho việc phân tích tiếp theo.

3.2. Phân tích cấu trúc hóa học

Sau khi chiết tách, các hợp chất sẽ được phân tích bằng các phương pháp như NMR, MS và IR để xác định cấu trúc hóa học. Việc này sẽ giúp làm rõ các hợp chất có trong lá cây và đánh giá hoạt tính sinh học của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu hoạt tính sinh học của Ficus hirta

Kết quả nghiên cứu cho thấy lá cây vú bò có nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học đáng chú ý. Các thử nghiệm cho thấy dịch chiết từ lá cây có khả năng ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn và nấm. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên có tác dụng chữa bệnh.

4.1. Hoạt tính kháng vi sinh vật

Các thử nghiệm cho thấy dịch chiết từ lá cây vú bò có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn như Staphylococcus aureus và Escherichia coli. Điều này cho thấy tiềm năng của lá cây trong việc phát triển các sản phẩm kháng sinh tự nhiên.

4.2. Khả năng ức chế Nitric Oxide

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng dịch chiết từ lá cây có khả năng ức chế sản sinh Nitric Oxide, một yếu tố liên quan đến viêm và các bệnh lý khác. Điều này cho thấy lá cây vú bò có thể có ứng dụng trong điều trị các bệnh viêm.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu Ficus hirta

Nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá cây vú bò tại Bắc Sơn, Lạng Sơn đã chỉ ra nhiều tiềm năng trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn về các hợp chất và cơ chế hoạt động của chúng. Việc này không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen quý mà còn mở ra cơ hội cho y học hiện đại.

5.1. Tương lai của nghiên cứu Ficus hirta

Nghiên cứu về cây vú bò cần được mở rộng để khám phá thêm nhiều hợp chất mới và đánh giá hoạt tính sinh học của chúng. Điều này sẽ giúp phát triển các sản phẩm dược liệu có giá trị cao từ thiên nhiên.

5.2. Ứng dụng trong y học hiện đại

Các hợp chất có trong lá cây vú bò có thể được ứng dụng trong việc phát triển các loại thuốc mới, đặc biệt là trong điều trị các bệnh lý liên quan đến viêm và nhiễm trùng. Việc kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại sẽ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chi Ficus (họ Moraceae) là một trong những chi thực vật lớn với hơn 1000 loài phân bố rộng rãi ở các vùng nhiệt đới, trong đó Việt Nam có khoảng 75-200 loài. Loài Ficus hirta Vahl., hay còn gọi là cây Vú bò, là một cây thân thảo nhỏ, phân bố tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Người dân địa phương sử dụng lá cây này làm thức ăn cho gia súc và trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh như phong thấp, ho, viêm gan, bạch đới. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài này còn hạn chế.

Mục tiêu của luận văn là phân lập, xác định cấu trúc hóa học các hợp chất hữu cơ từ dịch chiết ethyl acetate của lá Ficus hirta Vahl. và đánh giá hoạt tính sinh học của dịch chiết này. Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu lá thu hái tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn vào tháng 8 năm 2019. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ cơ sở khoa học cho việc sử dụng cây Vú bò trong y học cổ truyền, đồng thời mở ra hướng phát triển các dược phẩm từ nguồn nguyên liệu thiên nhiên tại Việt Nam.

Theo ước tính, Việt Nam có khoảng 12.000 loài thực vật dùng làm dược liệu, trong đó chi Ficus đóng vai trò quan trọng với nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học đa dạng như alkaloid, flavonoid, cumarin, terpenoid. Việc nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá cây Vú bò không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn góp phần bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý hiếm, nâng cao giá trị kinh tế và sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về hóa học hữu cơ thiên nhiên và hoạt tính sinh học của các hợp chất thực vật. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết phân lập và xác định cấu trúc hợp chất hữu cơ: Sử dụng các phương pháp sắc ký (sắc ký cột, sắc ký lớp mỏng) và phổ phân tích hiện đại (1H-NMR, 13C-NMR, HSQC, DEPT, HR-ESI-MS) để phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất từ dịch chiết lá cây.

• Lý thuyết đánh giá hoạt tính sinh học: Đánh giá hoạt tính ức chế sản sinh nitric oxide (NO) trên tế bào macrophage RAW 264.7 nhằm xác định khả năng kháng viêm, đồng thời thử nghiệm hoạt tính kháng sinh trên các chủng vi khuẩn Gram (+), Gram (-) và nấm men Candida albicans.

Các khái niệm chính bao gồm: hoạt tính ức chế nitric oxide, nồng độ ức chế 50% (IC50), nồng độ tối thiểu ức chế (MIC), nồng độ tối thiểu diệt khuẩn (MBC), hợp chất triterpene, cumarin, flavonoid.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu lá Ficus hirta Vahl. được thu hái tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn vào tháng 8 năm 2019. Mẫu được xác định tên khoa học bởi chuyên gia Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

• Phương pháp phân tích: Mẫu lá được làm sạch, hong khô, chiết tách bằng ethanol 90% hai lần, cô cạn thu cao chiết. Cao chiết được phân lớp bằng ethyl acetate, thu cặn chiết ethyl acetate để phân lập các hợp chất bằng sắc ký cột silicagel với hệ dung môi tăng dần độ phân cực. Cấu trúc các hợp chất được xác định bằng phổ 1H-NMR, 13C-NMR, HSQC, DEPT và so sánh với tài liệu tham khảo.

• Phương pháp đánh giá hoạt tính sinh học: Hoạt tính ức chế nitric oxide được đánh giá trên tế bào RAW 264.7 kích thích bởi LPS, đo hàm lượng nitrite bằng phản ứng Griess và máy microplate reader ở bước sóng 540 nm. Hoạt tính kháng sinh được thử trên các chủng vi khuẩn Gram (+) như Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis; Gram (-) như Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella enterica; và nấm Candida albicans bằng phương pháp dãy nồng độ trên môi trường lỏng, xác định MIC, IC50, MBC.

• Cỡ mẫu và timeline: Mẫu lá thu hái 4.5 kg tươi, thu được 1.15 kg lá khô. Quá trình chiết tách, phân lập và thử nghiệm kéo dài trong khoảng 12 tháng từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm GraphPad Prism và Excel để xử lý số liệu, tính toán IC50, MIC, MBC và phân tích thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân lập và xác định cấu trúc hợp chất: Từ 8 g cặn chiết ethyl acetate của lá Ficus hirta Vahl., đã phân lập được hai hợp chất chính là VB1 (3β-acetoxyurs-12-en-11-one) với khối lượng 13,6 mg (hiệu suất 1.18×10⁻³ %) và VB2 (Psoralene) với khối lượng 16,5 mg (hiệu suất 1.43×10⁻³ %). Cấu trúc các hợp chất được xác định chính xác qua phổ 1H-NMR, 13C-NMR và phổ khối.

2. Hoạt tính ức chế nitric oxide (NO): Dịch chiết nước lá Ficus hirta Vahl. thể hiện khả năng ức chế sản sinh NO trên tế bào RAW 264.7 kích thích bởi LPS với giá trị IC50 khoảng 50 µg/ml, cho thấy tiềm năng kháng viêm đáng kể. So sánh với chất đối chứng L-NMMA, dịch chiết có hiệu quả ức chế NO đạt trên 60% ở nồng độ 100 µg/ml.

3. Hoạt tính kháng sinh: Dịch chiết nước lá có hoạt tính kháng vi khuẩn Gram (+) như Staphylococcus aureus với MIC khoảng 64 µg/ml và MBC khoảng 128 µg/ml. Đối với vi khuẩn Gram (-) như Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa, MIC dao động từ 128-256 µg/ml. Hoạt tính kháng nấm Candida albicans cũng được ghi nhận với MIC khoảng 128 µg/ml.

4. Độ an toàn tế bào: Thử nghiệm MTT cho thấy dịch chiết không gây độc tế bào RAW 264.7 ở nồng độ dưới 100 µg/ml, đảm bảo tính an toàn cho ứng dụng dược liệu.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân lập hai hợp chất VB1 và VB2 phù hợp với các nghiên cứu trước đây về thành phần hóa học của chi Ficus, trong đó triterpene và coumarin là các nhóm hợp chất phổ biến có hoạt tính sinh học đa dạng. Hoạt tính ức chế nitric oxide của dịch chiết lá Ficus hirta Vahl. cho thấy tiềm năng chống viêm, phù hợp với công dụng dân gian trong điều trị các bệnh viêm và phong thấp.

Hoạt tính kháng sinh trên các chủng vi khuẩn Gram (+) mạnh hơn so với Gram (-) có thể do cấu trúc thành tế bào khác biệt, điều này tương đồng với các nghiên cứu về dịch chiết thực vật khác. Hoạt tính kháng nấm Candida albicans cũng mở ra khả năng ứng dụng trong điều trị các bệnh nhiễm nấm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện IC50 ức chế NO và MIC/MBC kháng sinh của dịch chiết, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả sinh học. So sánh với các nghiên cứu quốc tế về chi Ficus, kết quả này khẳng định giá trị dược liệu của Ficus hirta Vahl. phân bố tại Bắc Sơn, Lạng Sơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển dược liệu chiết xuất từ lá Ficus hirta Vahl.: Khuyến khích các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp dược liệu đầu tư phát triển sản phẩm chiết xuất ethyl acetate từ lá cây nhằm khai thác hoạt tính kháng viêm và kháng sinh, mục tiêu nâng cao giá trị kinh tế trong vòng 2-3 năm.

2. Mở rộng nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học: Tiếp tục phân lập, xác định cấu trúc các hợp chất khác trong dịch chiết để tìm kiếm các hoạt chất mới có tiềm năng dược lý, thực hiện trong 1-2 năm tới bởi các viện nghiên cứu chuyên ngành.

3. Ứng dụng trong y học cổ truyền và hiện đại: Đề xuất phối hợp sử dụng dịch chiết lá Ficus hirta Vahl. trong các bài thuốc điều trị viêm, phong thấp, kết hợp với y học hiện đại để nâng cao hiệu quả điều trị, triển khai thử nghiệm lâm sàng trong 3-5 năm.

4. Bảo tồn và phát triển nguồn nguyên liệu: Khuyến khích bảo vệ môi trường sinh trưởng của loài Ficus hirta Vahl. tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, đồng thời xây dựng mô hình trồng trọt bền vững để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định cho nghiên cứu và sản xuất dược liệu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Hóa học hữu cơ và Dược liệu: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về phương pháp phân lập, xác định cấu trúc hợp chất và đánh giá hoạt tính sinh học, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về dược liệu thiên nhiên.

2. Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thực phẩm chức năng: Thông tin về hoạt tính kháng viêm, kháng sinh của dịch chiết lá Ficus hirta Vahl. giúp phát triển sản phẩm mới từ nguồn nguyên liệu tự nhiên, nâng cao giá trị cạnh tranh.

3. Chuyên gia y học cổ truyền và lâm sàng: Cơ sở khoa học cho việc ứng dụng cây Vú bò trong điều trị các bệnh viêm, phong thấp, hỗ trợ phối hợp y học cổ truyền và hiện đại.

4. Cơ quan quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên: Thông tin về phân bố, đặc điểm sinh học và giá trị dược liệu của loài Ficus hirta Vahl. giúp xây dựng chính sách bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Ficus hirta Vahl. có những hợp chất chính nào được phân lập?
   Hai hợp chất chính được phân lập từ lá là 3β-acetoxyurs-12-en-11-one (VB1) và Psoralene (VB2), thuộc nhóm triterpene và coumarin, có hoạt tính sinh học đáng chú ý.

2. Hoạt tính sinh học của dịch chiết lá Ficus hirta Vahl. như thế nào?
   Dịch chiết thể hiện khả năng ức chế nitric oxide với IC50 khoảng 50 µg/ml, đồng thời có hoạt tính kháng sinh trên các chủng vi khuẩn Gram (+), Gram (-) và nấm Candida albicans.

3. Phương pháp phân lập hợp chất được sử dụng là gì?
   Sử dụng sắc ký cột silicagel với hệ dung môi tăng dần độ phân cực, kết hợp sắc ký lớp mỏng để theo dõi, xác định cấu trúc bằng phổ NMR và phổ khối.

4. Dịch chiết có gây độc tế bào không?
   Thử nghiệm MTT cho thấy dịch chiết không gây độc tế bào RAW 264.7 ở nồng độ dưới 100 µg/ml, đảm bảo an toàn cho ứng dụng dược liệu.

5. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu này là gì?
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để phát triển dược liệu chống viêm, kháng sinh từ lá Ficus hirta Vahl., hỗ trợ bảo tồn và khai thác nguồn dược liệu quý tại Việt Nam.

Kết luận

• Phân lập thành công hai hợp chất chính từ lá Ficus hirta Vahl. phân bố tại Bắc Sơn, Lạng Sơn là 3β-acetoxyurs-12-en-11-one và Psoralene.
• Dịch chiết lá có hoạt tính ức chế nitric oxide với IC50 khoảng 50 µg/ml, thể hiện tiềm năng kháng viêm.
• Hoạt tính kháng sinh được ghi nhận trên nhiều chủng vi khuẩn Gram (+), Gram (-) và nấm Candida albicans với MIC từ 64 đến 256 µg/ml.
• Dịch chiết không gây độc tế bào RAW 264.7 ở nồng độ dưới 100 µg/ml, đảm bảo an toàn cho ứng dụng.
• Đề xuất phát triển dược liệu từ lá Ficus hirta Vahl., mở rộng nghiên cứu và bảo tồn nguồn nguyên liệu trong 2-5 năm tới.

Luận văn này là tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp dược phẩm và chuyên gia y học cổ truyền trong việc phát triển các sản phẩm từ nguồn dược liệu thiên nhiên. Hành động tiếp theo là triển khai nghiên cứu sâu hơn về các hợp chất khác và thử nghiệm lâm sàng để ứng dụng rộng rãi trong y học hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay các hợp chất hữu cơ từ nguồn gốc thiên nhiên có hoạt tính sinh học cao là một trong lĩnh vực nghiên cứu đang được các nhà khoa học quan tâm. Từ thuở sơ khai, con người đã biết sử dụng các loài thực vật xung quanh vào mục đích chữa bệnh. Do vậy việc nghiên cứu, khai thác các chất có hoạt tính sinh học trong tự nhiên là vấn đề quan tâm chung của xã hội.

Hệ thực vật Việt Nam cũng được biết đến rất đa dạng và phong phú, tính tới đầu thế kỷ XXI có đến 12.000 loài thực vật dùng làm dược liệu. Việc sử dụng những kinh nghiệm dân gian có truyền thống lâu đời và nghiên cứu thực vật học của 54 dân tộc ở Việt Nam, kết hợp việc nghiên cứu thành phần hóa học, tác dụng dược lý một cách khoa học, toàn diện để có thể quy hoạch, bảo tồn các loài cây thuốc quý hiếm. Sử dụng các hợp chất có hoạt tính sinh học từ tự nhiên là xu hướng của y học hiện đại kết hợp với y học cổ truyền với mục đích tạo ra những dược ph m, thực ph m. có tác dụng chữa bệnh và mang lại hiệu quả cao kể cả về mặt kinh tế.

(Vú bò) có tên khoa học là Ficus heterophyllus L. thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), là loại cây mọc hoang ở các vùng đồi núi Việt Nam. Người dân vẫn dùng lá cây làm thức ăn cho gia súc và chữa bệnh cho con người. là cây thuốc được sử dụng trong Đông y để điều trị bệnh phong thấp tê bại, hay ra mồ hôi trộm, chân tay mệt mỏi không có lực, ho do phế lao, ăn ít bụng trướng, thuỷ thũng, sản hậu không có sữa, bệnh viêm gan, bạch đới.

Người dân từ lâu đã sử dụng nhựa mủ trắng của loài F. để trị tắc tia sữa, phong thấp. Rễ cây này thường gọi là Hoàng kỳ nam dùng thay thế Hoàng kỳ và còn dùng chữa ho, phong thấp[5]. từ trước tới nay người dân vẫn sử dụng theo thói quen để chữa các bệnh, nhưng chưa có cơ sở khoa học về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học.

Đó chính là lý do để chúng tôi thực hiện đề tài: 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá cây Vú bò (Ficus hirta Vahl.) phân bố tại huyện Bắc Sơn-tỉnh Lạng Sơn”. Mục tiêu của đề tài 1. Phân lập các hợp chất hữu cơ từ dịch chiết Ethyl acetate mẫu lá (khô) của loài F. mọc tại địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.

Xác định cấu trúc hóa học của các chất chính từ dịch chiết. Đánh giá hoạt tính sinh học của dịch chiết thu được. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về chi Ficus 1.

Giới thiệu chung về chi Ficus (Họ Moraceae) Chi Sung (Ficus L.) là một chi lớn trong họ Dâu tằm (Moraceae), gồm các cây gỗ lớn, gỗ nhỏ, bụi và cả dây leo, phân bố rộng rãi khắp các vùng nhiệt đới. Người ta ước tính có khoảng hơn 1000 loài thuộc chi này phân bố ở các nơi trên thế giới. Các nước vùng Đông Nam và Nam châu Á là nơi tập trung nhiều loài nhất. Ở Việt Nam hiện chưa có nghiên cứu đầy đủ về chi Sung (Ficus L.

Theo tham khảo các tài liệu đã nghiên cứu và mô tả thì 75 loài, 2 phân loài và 46 thứ [3]. Những nghiên cứu năm 2003 – 2004 thì chi này có thể có từ 100 đến 200 loài ở Việt Nam [1]. Các loài thuộc chi Sung (Ficus L.) đều có mủ, đây là nguồn nguyên liệu làm thuốc có giá trị[6]. Nhựa của của nhiều loài Ficus đã được dân địa phương ở nhiều nơi sử dụng để điều trị vết thương, chỗ bầm giập, mụn nhọt, chữa viêm thấp khớp, chữa ho và tiêu chảy.

Vỏ của các loài cây này thường được dùng trong y học cổ truyền để điều trị bệnh tiểu đường, rối loạn tiêu hóa và kháng viêm cũng như chữa lỵ[6]. Theo kết quả khảo sát, tại địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn có 04 loài thuộc chi Ficus như sau: Ficus hirta Vahl., Ficus microcarpa, Ficus racemosa L. Đặc điểm thực vật về loài Ficus hirta Vahl 1. Tên khoa học Tên khoa học: Ficus hirta Vahl.

Tên tiếng Việt: Cây vú bò, ngải phún, vú lợn, vú bò sẻ, vú chó…. Tên tiếng Tày: Mác đưa khốn, Mác đưa hóm. Đặc điểm về thực vật và phân bố tự nhiên  Đặc điểm thực vật Loài F. là một cây nhỏ thân thảo cao 1 - 2 m, sống lâu năm, cành thưa.

Lá mọc so le, phiến lá chia 3 - 5 thùy, ngọn non có lông, có khía 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mặt lá nháp, gân nổi rõ. Hoa mọc ở nách lá. “Quả” thực ra là cụm hoa đặc biệt, gồm đế cụm hoa lõm hình cái chén gần kín miệng, ở trong chứa hoa.

Quả thật thuộc loại quả hạch con, chứa trong đế cụm hoa (mà ta vẫn gọi nhầm là hạt), hình cầu, đường kính 10 mm, đầu quả có một núm nhỏ màu đỏ. Toàn cây có nhựa mủ trắng.1: Thân và quả của loài Hình 1.2: Lá của loài Ficus hirta Vahl. Ficus hirta Vahl.3: Quả của loài Hình 1.4: Hình vẽ mô tả của loài Ficus hirta Vahl. Ficus hirta Vahl.

 Phân bố Các loài Ficus hirta Vahl. phân bố rải rác khắp các châu lục, nhưng chủ yếu là các khu vực nhiệt đới, nóng m như miền Nam Trung Quốc, Việt Nam, Campuchia, Thái Lan. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Công dụng và liều dùng của loài Ficus hirta Vahl Chữa ngã bị ứ huyết, ngực bụng, đau nhức, hòn cục: Toàn loài Ficus hirta Vahl.

giã nát, thêm rượu và ít muối, sao nóng đắp lên nơi đau. Chữa bế kinh, sau khi đẻ ứ huyết đau bụng: 30 - 60 g, thêm ít rượu để uống. Bạch đới: Lá Ficus hirta Vahl. Chữa phong thấp: Lá Ficus hirta Vahl.

60 g, móng giò lợn 250 g, rượu trắng 60 g. Cho nước, sắc lấy 1 bát, chia uống 2 lần trong ngày. Chữa sa dạ dày, sa trực tràng, sa tử cung: Ficus hirta Vahl. 30 g, tô mộc 12 g, hồi đầu thảo 12 g, ngưu tất 12 g, mộc thông 12 g.

Uống 2 - 3 tháng.[5] Chữa ứ máu tím bầm do ngã hay bị thương: Lá hay quả giã nát, chưng với rượu, đắp hay chườm. Kiện tỳ hoá thấp: Các chứng viêm gan mạn, xơ gan, phù do suy dinh dưỡng: F. 20 g, diệp hạ châu 16 g, nhân trần 12 g, rau má 16 g. Khứ đờm giảm ho (viêm phế quản, ho có đờm): Ficus hirta Vahl.

20 g, mạch môn 12 g, diếp cá 20 g, lá táo 16 g. Chữa đau dạ dày, viêm tinh hoàn, lòi dom, sa tử cung: Ficus hirta Vahl. 30 g; Tô mộc, Hồi đầu thảo, Ngưu tất, Mộc thông mỗi vị 12 g. Đặc điểm thực vật về loài Ficus microcarpa 1.

Tên khoa học Tên khoa học: Ficus microcarpa Tên Việt Nam: cây Gừa, cây Si. Tên tiếng Anh: Chinese Banyan, Malayan Banyan, Indian Laurel, Curtain fig. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm thực vật và phân bố trong tự nhiên  Đặc điểm thực vật Hình 1.5: Hình vẽ mô tả của loài Hình 1.6: Lá và quả chín của loài Ficus microcarpa Ficus microcarpa Hình 1.7: Gốc và rễ của loài Ficus microcarpa Đây là loài có thân gỗ, cao 15-20 m, có rễ phụ mọc ra từ thân và các cành trên cao.

Lá mọc so le, dày láng, dài 10-15 cm, rộng 5–6 cm, chóp nhọn hoặc tròn, cuống lá dài 1,5-3,5 cm; lá kèm có lông trắng lúc non. Quả loại sung ở nách lá, đường kính khoảng 1 cm, không cuống, khi chín màu vàng có sọc đỏ. Mùa hoa quả tháng 5 – 6 hàng năm.  Phân bố Loài Ficus microcarpa có nguồn gốc ở Đông Nam Châu Á, từ Ấn Độ, Lào, Campuchia, Xri Lanka, Malaysia, đến Indonesia.

Ở Việt Nam, loài này 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thường gặp mọc hoang ở vùng có thủy triều, mọc dựa bờ sông suối, kênh rạch. Loài Ficus microcarpa cũng được trồng làm cây cảnh. Công dụng và liều dùng của Ficus microcarpa - Dự phòng cúm: Lá Gừa, lá Bạch đàn, đều 30g, sắc uống. - Viêm ruột cấp, lỵ: Lá Gừa tươi 500g, sắc nước, chia 2 lần uống trong ngày.

- Viêm khí quản mạn: Lá Gừa tươi 75g, vỏ Quýt 18g, sắc nước, chia 3 lần uống sáng, trưa, chiều. Liên tục trong 10 ngày [25]. Đặc điểm thực vật về loài Ficus racemosa L. Tên khoa học Tên khoa học: Ficus racemosa L.

hay Ficus glomerata Roxb. Họ: Dâu tằm (Moraceae) Chi: Ficus Loài: F. Tên tiếng Việt: Cây sung. Tên tiếng Tày: Mác đưa kiếng.

Đặc điểm về thực vật và phân bố trong tự nhiên Loài F. là cây thân gỗ cao tới 25 - 30 m, đường kính thân cây tới 60-90 cm, hoa đơn tính cùng gốc. Vỏ thân cây màu nâu ánh xám, nhẵn. Cành nhỏ màu nâu.

Lá kèm hình trứng hoặc mũi mác, dài từ 1,5 - 2 cm. Lá đơn, mọc so le, có màng và lông tơ, sớm rụng. Cuống lá dài 2 - 3 cm, gốc lá hình nêm hơi cùn, mép lá nguyên, nhọn đỉnh tới hơi cùn. Hoa đực, các lỗ chân lông cận đỉnh, không cuống, thùy của đài hoa 3, nhị 2.

Ra hoa trong khoảng tháng 5 tới tháng 7. Quả mọc thành chùm hình quả lê, đường kính 2 – 2.5 cm trên thân cây, các cành nhỏ, đôi khi ở nách lá hoặc trên các cành nhỏ không lá đã già. Khi chín quả có màu cam ánh đỏ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.9: Quả của loài F.10: Thân của loài F.11: Hình vẽ mô tả của loài F.

 Phân bố Loài F. phát triển tại các khu vực m ướt, phân bố ở Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Nam Á, Sri Lanka, Australia. Ở Việt Nam và Lào, loài F. phân bố rộng khắp ở cả ba miền.

Công dụng của loài F. còn là một vị thuốc dùng trong y học dân tộc. non dùng để ăn, nhựa F. được người dân coi là một vị thuốc quý để chữa bệnh ngoài da (chốc, nhọt, đau tụ máu).

Chữa mụn nhọt: Rửa sạch chỗ mụn nhọt, lau khô nước, nhựa F. bôi trực tiếp vào chỗ đau, có thể trộn nhựa F. với lá non, giã nát rồi đắp lên chỗ đau. Nếu mụn chưa có mủ thì đắp kín, nếu đã vỡ mủ rồi, đắp để 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hở một chỗ bằng hạt ngô.

Khi đã có mủ, muốn lấy ngòi ra thì giã thêm một củ hành với nhựa và lá F. rồi đắp như trên, để hở miệng[5]. Chữa hen: Nhựa F. hòa với mật ong uống trước khi ngủ.

Chữa nhức đầu: Nhựa F. phết lên giấy bản, dán vào 2 bên thái dương.