Luận văn tìm hiểu một số cây thuốc bản địa và đánh giá tác dụng trong phòng trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi tại xã phượng tiến huyện định hóa

Luận văn nghiên cứu cây thuốc bản địa và tác dụng trong phòng trị tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi tại xã Phượng Tiến.

• Tác giả: Lâm Thị Sáng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Tính
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Cây Thuốc Bản Địa Trong Phòng Trị Tiêu Chảy Ở Lợn Con
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra cơ bản
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của xã Phượng Tiến
• 1.1.3. Tình hình sản xuất nông nghiệp của xã Phượng Tiến
• 1.1.4. Đánh giá chung
• 1.2. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất
• 1.2.1. Nội dung phục vụ sản xuất
• 1.2.2. Phương pháp tiến hành
• 1.2.3. Kết quả phục vụ sản xuất
• 1.2.4. Kết luận và đề nghị
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Mục đích nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu của đề tài
• 2.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2.4. Tổng quan tài liệu
• 2.5. Cơ sở khoa học
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước
• 2.7. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.7.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 2.7.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.7.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 2.8.1. Kết quả sưu tầm và phân nhóm một số cây thuốc sử dụng trong phòng và điều trị bệnh cho gia súc, gia cầm
• 2.8.2. Phân tích đặc tính hóa học của cây xoan hôi dùng trong phòng và điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con
• 2.8.3. Đánh giá hiệu quả điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc dược liệu và thuốc TĐ-Amoxi.Vita-20 của dược thú y Thăng Long
• 2.9. Kết luận, tồn tại và kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Cây Thuốc Bản Địa Trị Tiêu Chảy Lợn

Bài viết này tập trung vào việc nghiên cứu khoa học về tiềm năng của cây thuốc bản địa trong việc điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con. Tiêu chảy là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn, đặc biệt là ở lợn con, gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể. Việc sử dụng cây thuốc nam trị tiêu chảy cho lợn là một giải pháp thay thế đầy hứa hẹn cho các loại thuốc kháng sinh, giúp giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và chi phí điều trị. Nghiên cứu này sẽ khám phá các loại dược liệu trị tiêu chảy cho lợn có sẵn tại địa phương, đánh giá hiệu quả của chúng và cung cấp hướng dẫn về cách dùng cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con một cách an toàn và hiệu quả. Mục tiêu là cung cấp một phương pháp điều trị tự nhiên, bền vững và kinh tế cho người chăn nuôi.

1.1. Tầm quan trọng của việc sử dụng cây thuốc bản địa

Việc sử dụng cây thuốc bản địa trị bệnh cho lợn mang lại nhiều lợi ích. Chúng thường dễ kiếm, có sẵn tại địa phương, giảm chi phí điều trị và ít gây tác dụng phụ so với thuốc kháng sinh. Hơn nữa, việc sử dụng bài thuốc dân gian chữa tiêu chảy cho lợn con giúp giảm sự phụ thuộc vào các loại thuốc nhập khẩu và hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tác dụng phụ của cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con (nếu có) để đảm bảo an toàn cho vật nuôi.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các loại cây thuốc dễ kiếm trị tiêu chảy cho lợn con và đánh giá hiệu quả của chúng trong điều kiện thực tế. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc thu thập thông tin từ người chăn nuôi địa phương, phân tích thành phần hóa học của các loại cây thuốc và tiến hành thử nghiệm lâm sàng trên lợn con bị tiêu chảy. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng cây thuốc có sẵn tại địa phương trị tiêu chảy cho lợn con.

II. Thách Thức Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn Con Gây Thiệt Hại Lớn

Bệnh tiêu chảy ở lợn con là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và giảm năng suất trong chăn nuôi lợn. Bệnh không chỉ gây thiệt hại kinh tế trực tiếp do chi phí điều trị và giảm tăng trọng, mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của lợn. Các nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con rất đa dạng, bao gồm nhiễm trùng do vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, cũng như các yếu tố liên quan đến dinh dưỡng và quản lý. Việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả bệnh tiêu chảy ở lợn con là một thách thức lớn đối với người chăn nuôi.

2.1. Nguyên nhân và triệu chứng của bệnh tiêu chảy ở lợn con

Các nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con bao gồm vi khuẩn E. coli, Salmonella, Clostridium perfringens, virus Rotavirus, Coronavirus, và ký sinh trùng Coccidia. Triệu chứng tiêu chảy ở lợn con có thể bao gồm phân lỏng, mất nước, suy nhược, bỏ ăn, và thậm chí tử vong. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2.2. Tác động kinh tế của bệnh tiêu chảy đối với người chăn nuôi

Bệnh tiêu chảy gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi do chi phí thuốc men, công chăm sóc, giảm tăng trọng và tỷ lệ chết cao. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh để điều trị tiêu chảy có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả của các loại thuốc này trong tương lai. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế, như sử dụng thảo dược trị tiêu chảy cho lợn, là rất cần thiết.

2.3. Các phương pháp phòng bệnh tiêu chảy hiện nay

Các phương pháp phòng bệnh tiêu chảy hiện nay bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng, tiêm phòng vaccine, và sử dụng các chất bổ sung như men vi sinh và prebiotic. Tuy nhiên, các phương pháp này có thể tốn kém và không phải lúc nào cũng hiệu quả. Việc sử dụng cây cỏ tự nhiên trị tiêu chảy cho lợn có thể là một giải pháp phòng bệnh hiệu quả và kinh tế.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Cây Thuốc Nam Trị Tiêu Chảy Cho Lợn

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp kết hợp giữa điều tra thực địa, phân tích hóa học và thử nghiệm lâm sàng để đánh giá hiệu quả của cây thuốc nam trị tiêu chảy cho lợn. Đầu tiên, tiến hành khảo sát các hộ chăn nuôi địa phương để thu thập thông tin về các loại cây thuốc bản địa thường được sử dụng để điều trị tiêu chảy cho lợn. Sau đó, các mẫu cây thuốc được thu thập và phân tích thành phần hóa học để xác định các hoạt chất có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm và cầm tiêu chảy. Cuối cùng, tiến hành thử nghiệm lâm sàng trên lợn con bị tiêu chảy để đánh giá hiệu quả điều trị của các loại cây thuốc này.

3.1. Thu thập thông tin từ người chăn nuôi địa phương

Việc thu thập thông tin từ người chăn nuôi địa phương là rất quan trọng để xác định các loại cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con hiệu quả nhất. Thông tin này bao gồm tên cây thuốc, bộ phận sử dụng, cách chế biến, liều lượng sử dụng, và kinh nghiệm sử dụng của người chăn nuôi. Kinh nghiệm chữa tiêu chảy cho lợn con bằng cây thuốc được chia sẻ từ người dân là nguồn thông tin quý giá.

3.2. Phân tích thành phần hóa học của cây thuốc

Phân tích thành phần hóa học của cây thuốc giúp xác định các hoạt chất có tác dụng điều trị tiêu chảy, như tanin, flavonoid, saponin, và alkaloid. Các hoạt chất này có thể có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, cầm tiêu chảy, và bảo vệ niêm mạc ruột. Kết quả phân tích đặc tính hóa học của cây xoan hôi (dẫn chứng từ tài liệu gốc) sẽ cung cấp thông tin quan trọng về tiềm năng điều trị của loại cây này.

3.3. Thử nghiệm lâm sàng trên lợn con bị tiêu chảy

Thử nghiệm lâm sàng được tiến hành trên lợn con bị tiêu chảy để đánh giá hiệu quả điều trị của các loại cây thuốc. Lợn con được chia thành các nhóm, mỗi nhóm được điều trị bằng một loại cây thuốc khác nhau hoặc bằng thuốc kháng sinh (nhóm đối chứng). Các chỉ số theo dõi bao gồm thời gian khỏi bệnh, tỷ lệ sống sót, và tác dụng phụ. Sơ đồ bố trí thí nghiệm đánh giá hiệu quả điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc sirô chế từ cây xoan hôi (dẫn chứng từ tài liệu gốc) cần được thiết kế cẩn thận để đảm bảo tính khoa học của nghiên cứu.

IV. Kết Quả Đánh Giá Hiệu Quả Cây Thuốc Trị Tiêu Chảy Lợn Con

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số loại cây thuốc bản địa có hiệu quả trong việc điều trị tiêu chảy cho lợn con. Các loại cây thuốc này có tác dụng giảm viêm, kháng khuẩn và cầm tiêu chảy, giúp lợn con nhanh chóng phục hồi sức khỏe. Tuy nhiên, hiệu quả của các loại cây thuốc này có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, liều lượng sử dụng và tình trạng sức khỏe của lợn con. Cần có thêm nghiên cứu để xác định liều lượng cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con tối ưu và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

4.1. Các loại cây thuốc có tiềm năng điều trị tiêu chảy

Dựa trên kết quả điều tra và phân tích hóa học, một số loại cây thuốc có tiềm năng điều trị tiêu chảy cho lợn con bao gồm: cây ổi (lá và búp non), cây sim (lá và quả), cây nhọ nồi (cả cây), và cây cỏ sữa (cả cây). Các loại cây này chứa các hoạt chất có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm và cầm tiêu chảy.

4.2. So sánh hiệu quả của cây thuốc với thuốc kháng sinh

Kết quả thử nghiệm lâm sàng cho thấy một số loại cây thuốc có hiệu quả điều trị tiêu chảy tương đương với thuốc kháng sinh, nhưng ít gây tác dụng phụ hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả của cây thuốc có thể chậm hơn so với thuốc kháng sinh, và cần sử dụng đúng liều lượng và cách chế biến để đạt hiệu quả tốt nhất. Kết quả điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc sirô chế từ cây xoan hôi và thuốc TĐ-Amoxi (dẫn chứng từ tài liệu gốc) sẽ cung cấp thông tin so sánh quan trọng.

4.3. Đánh giá độ an toàn của cây thuốc

Việc đánh giá độ an toàn của cây thuốc là rất quan trọng trước khi sử dụng rộng rãi. Nghiên cứu cần đánh giá tác dụng phụ của cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con (nếu có) và xác định liều lượng an toàn. Kết quả theo dõi độ an toàn của thuốc trên chuột thí nghiệm (dẫn chứng từ tài liệu gốc) có thể cung cấp thông tin ban đầu về độ an toàn của cây thuốc.

V. Ứng Dụng Hướng Dẫn Sử Dụng Cây Thuốc Trị Tiêu Chảy Lợn Con

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bài viết cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách dùng cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con một cách an toàn và hiệu quả. Hướng dẫn bao gồm cách thu hái, chế biến, liều lượng sử dụng, và các lưu ý quan trọng khi sử dụng. Mục tiêu là giúp người chăn nuôi có thể tự điều trị tiêu chảy cho lợn con bằng các loại cây thuốc bản địa một cách dễ dàng và hiệu quả.

5.1. Hướng dẫn thu hái và chế biến cây thuốc

Cần thu hái cây thuốc vào thời điểm thích hợp, khi cây có hàm lượng hoạt chất cao nhất. Sau khi thu hái, cần rửa sạch, phơi khô hoặc sấy khô, và bảo quản đúng cách để đảm bảo chất lượng. Cách chế biến cây thuốc có thể khác nhau tùy thuộc vào loại cây và mục đích sử dụng, ví dụ như sắc nước uống, nghiền thành bột, hoặc chế thành cao.

5.2. Liều lượng và cách sử dụng cây thuốc

Liều lượng cây thuốc trị tiêu chảy cho lợn con cần được xác định dựa trên tuổi, trọng lượng, và tình trạng sức khỏe của lợn con. Cách sử dụng có thể là cho uống trực tiếp, trộn vào thức ăn, hoặc pha vào nước uống. Cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của lợn con trong quá trình điều trị và điều chỉnh liều lượng nếu cần thiết.

5.3. Lưu ý quan trọng khi sử dụng cây thuốc

Cần lưu ý rằng cây thuốc không phải là thuốc tiên, và hiệu quả điều trị có thể khác nhau tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Nếu tình trạng tiêu chảy của lợn con không cải thiện sau vài ngày điều trị bằng cây thuốc, cần đưa đến bác sĩ thú y để được khám và điều trị kịp thời. Ngoài ra, cần đảm bảo vệ sinh chuồng trại và cung cấp dinh dưỡng đầy đủ để tăng cường sức đề kháng cho lợn con.

VI. Kết Luận Tiềm Năng Phát Triển Cây Thuốc Trị Tiêu Chảy Lợn

Nghiên cứu này đã chứng minh tiềm năng của cây thuốc bản địa trong việc điều trị tiêu chảy cho lợn con. Việc sử dụng cây thuốc không chỉ giúp giảm chi phí điều trị và giảm sự phụ thuộc vào thuốc kháng sinh, mà còn góp phần bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế địa phương. Cần có thêm nghiên cứu để khám phá các loại cây thuốc khác có tiềm năng điều trị tiêu chảy, tối ưu hóa quy trình sử dụng, và đánh giá tác động lâu dài của việc sử dụng cây thuốc đối với sức khỏe của lợn và môi trường.

6.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xác định các hoạt chất chính trong cây thuốc có tác dụng điều trị tiêu chảy, nghiên cứu cơ chế tác dụng của các hoạt chất này, và phát triển các sản phẩm dược liệu trị tiêu chảy cho lợn có chất lượng cao và ổn định.

6.2. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi nên tìm hiểu về các loại cây thuốc bản địa có tiềm năng điều trị tiêu chảy cho lợn con, và thử nghiệm sử dụng chúng trong thực tế. Tuy nhiên, cần tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng và theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của lợn con. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần ngừng sử dụng và tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y.

6.3. Chính sách hỗ trợ phát triển cây thuốc

Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phát triển cây thuốc bản địa, bao gồm việc đầu tư vào nghiên cứu khoa học, khuyến khích người dân trồng và sử dụng cây thuốc, và xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng cho các sản phẩm dược liệu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chăn nuôi gia súc, gia cầm tại Việt Nam — một quốc gia nhiệt đới gió mùa có độ ẩm cao và thời tiết biến đổi thất thường — dịch bệnh đường tiêu hóa, đặc biệt là hội chứng tiêu chảy ở lợn con giai đoạn bú sữa và sau cai sữa (từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi), luôn là nguyên nhân chính gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng. Phương thức điều trị truyền thống phụ thuộc chủ yếu vào các loại thuốc kháng sinh và hóa dược trị liệu. Việc lạm dụng hóa dược kéo theo nhiều hệ lụy tiêu cực: hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc, tồn dư hóa chất độc hại trong sản phẩm thịt ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, và phát tán chất thải gây ô nhiễm môi trường sinh thái.

Nhằm tìm kiếm giải pháp thay thế an toàn, việc ứng dụng nguồn dược liệu bản địa giàu hoạt tính sinh học, sẵn có trong tự nhiên, giá thành thấp, dễ bào chế và không để lại tồn dư độc hại trong thực phẩm là một định hướng nghiên cứu cấp thiết. Xuất phát từ thực tế sản xuất tại địa bàn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên — nơi đồng bào các dân tộc thiểu số lưu giữ nhiều kinh nghiệm sử dụng cây thuốc nam trong chăm sóc sức khỏe vật nuôi — đề tài "Tìm hiểu một số cây thuốc bản địa và đánh giá tác dụng trong phòng trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi tại xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa - tỉnh Thái Nguyên" đã được thực hiện.

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm 3 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Phát hiện, điều tra và ghi nhận từ người dân địa phương các cây thuốc, bài thuốc dân gian sử dụng trong phòng và điều trị bệnh cho vật nuôi.
2. Phân tích, xác định thành phần hóa học định tính của cây xoan hôi (Toona sinensis).
3. Bào chế chế phẩm dạng sirô từ cây xoan hôi, kiểm nghiệm độ an toàn sinh học trên động vật thí nghiệm, từ đó đánh giá tác dụng thực tế trong việc phòng và điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi tại nông hộ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nguồn tài nguyên cây thuốc bản địa và tri thức thú y dân gian; cây xoan hôi (Toona sinensis); chuột trắng thí nghiệm; lợn con theo mẹ và sau cai sữa (từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi).
• Phạm vi không gian: 15 thôn bản thuộc xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên (Thôn Pải, Hợp Thành, Nạ Què, Nạ Liền, Pa Chò, Pa Goải, Thôn Đình, Thôn Phỉnh, Thôn Mấu, Thôn Tổ, Thôn Cấm, Nạ Á, Nà Lang, Nà Poọc, Thôn Héo).
• Phạm vi thời gian: Từ ngày 09/12/2013 đến ngày 31/05/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và văn bản pháp lý

Đề tài dựa trên cơ sở khoa học của dược lý học cổ truyền và hóa học các hợp chất thiên nhiên: các hoạt chất sinh học tự nhiên khi dung nạp vào cơ thể sống có tính thích ứng cao, ít gây độc tính tế bào và hạn chế tối đa tác dụng phụ so với các chất tổng hợp hóa học. Đề tài vận dụng các chủ trương, chính sách phát triển y dược học cổ truyền và dược liệu của Đảng và Nhà nước:

• Quyết định số 765/2005/QĐ-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế về Kế hoạch thực hiện Chính sách quốc gia về Y Dược học cổ truyền đến năm 2010.
• Chỉ thị 24-CT/TW ngày 04/7/2008 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về "Phát triển nền Đông y Việt Nam và Hội đông y Việt Nam trong tình hình mới".
• Quyết định số 43/2007/QĐ-TTg ngày 29/3/2007 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án "Phát triển công nghiệp dược và xây dựng mô hình hệ thống cung ứng thuốc của Việt Nam giai đoạn 2007 - 2015 và tầm nhìn đến năm 2020", định hướng tiêu chuẩn thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc GACP-WHO.
• Quyết định số 61/2007/QĐ-TTg ngày 07/5/2007 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình nghiên cứu khoa học công nghệ trọng điểm quốc gia phát triển công nghiệp hóa dược đến năm 2020.
• Các tài liệu nghiên cứu dược liệu học của Nguyễn Tập (2006), Đỗ Tất Lợi (2004), Nguyễn Thượng Dong và cộng sự (2006).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra

1. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp: Kế thừa số liệu thống kê địa phương; phỏng vấn chuyên gia thú y và sử dụng phiếu điều tra bảng hỏi bán cấu trúc đối với các hộ chăn nuôi và thầy thuốc dân gian; khảo sát thực địa lập tuyến điều tra thu thập mẫu cây thuốc, ghi nhận đặc điểm hình thái, công dụng và cách thu hái.
2. Phương pháp phân tích hóa thực vật định tính: Xác định sự có mặt của 12 nhóm hợp chất tự nhiên (glycosid tim, coumarin, flavonoid, anthranoid, tanin, saponin, alcaloid, đường khử, acid hữu cơ, acid amin, chất béo, steroid) bằng các phản ứng hóa học ống nghiệm đặc trưng tại Bộ môn Dược liệu – Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên (theo phương pháp của Nguyễn Văn Đàn và Nguyễn Viết Tựu, 1985).
3. Quy trình bào chế sirô xoan hôi: Lấy 2 kg cành non và lá non cây xoan hôi rửa sạch, cắt đoạn 5–7 cm; thêm 5 lít nước sạch ngâm 2–3 giờ rồi sắc sôi nhỏ lửa trong 2 giờ, chắt nước lần 1; tiếp tục thêm 3 lít nước sắc lần 2 trong 2 giờ. Gộp dịch chiết của hai lần sắc, lọc qua 2 lớp vải gạc có đệm bông ở giữa, đem cô cách thủy đến khi dịch thuốc còn 1 lít; bổ sung 150 g đường kính trắng khuấy tan tạo thành dung dịch sirô thành phẩm; đóng chai kín thể tích 250 ml, bảo quản nơi thoáng mát.
4. Phương pháp kiểm nghiệm an toàn sinh học: Thử nghiệm độc tính cấp trên 9 chuột trắng khỏe mạnh chia đều thành 3 lô (uống liều tương ứng 0,2 ml, 0,4 ml và 0,6 ml/con/lần, liên tục 5 liều), theo dõi trạng thái lâm sàng và tỷ lệ sống sót trong 7 ngày theo tiêu chuẩn TCN 198/94 (Quy trình kỹ thuật kiểm nghiệm thuốc dùng trong thú y).
5. Bố trí thí nghiệm lâm sàng tại nông hộ:
   • Thí nghiệm phòng bệnh tiêu chảy: Bố trí ngẫu nhiên trên 60 lợn con 10 ngày tuổi, chia 2 lô đồng đều về giống, thể trọng và điều kiện chăm sóc (Lô 1: 30 con uống sirô xoan hôi 2 ml/con/lần, ngày 2 lần trong 3–5 ngày; Lô 2: 30 con uống thuốc kháng sinh đối chứng TĐ-Amoxi.Vita-20 với liều 0,5 g/10 kg thể trọng/ngày trong 3–5 ngày).
   • Thí nghiệm điều trị tiêu chảy: Bố trí trên 80 lợn con mắc hội chứng tiêu chảy (từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi), chia 2 lô (TN1: 40 con uống sirô xoan hôi 4 ml/con/ngày, chia 2 lần trong 3–5 ngày; TN2: 40 con uống TĐ-Amoxi.Vita-20 với liều 1,5 g/10 kg thể trọng/ngày trong 3–5 ngày).
6. Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán các chỉ tiêu thống kê sinh học (tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ chết, tỷ lệ tái phát, thời gian điều trị trung bình) theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện (2002), xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2003.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất tại xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa

Chương này phản ánh toàn diện điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và kết quả thực hành nghề nghiệp thú y tại địa bàn thực tập:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế: Xã Phượng Tiến có diện tích tự nhiên 2071,19 ha (đất nông nghiệp chiếm 1639,07 ha, đất lâm nghiệp 1106,29 ha, đất trồng lúa 226,35 ha). Dân số toàn xã gồm 3996 người thuộc 1033 hộ, trong đó 85% số hộ tham gia sản xuất nông nghiệp. Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt 10.000.000 đồng/người/năm. Đàn vật nuôi có trên 460 con trâu bò (trâu chiếm 450 con), tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 2.280,6 tấn.
• Kết quả công tác tiêm phòng và điều trị thú y: Tác giả trực tiếp tham gia tiêm phòng đạt tỷ lệ bảo hộ an toàn 100% cho 860 lượt vật nuôi (350 liều vắc xin tụ - dấu lợn, 100 liều dịch tả lợn, 20 liều lở mồm long móng trâu bò, 40 liều tụ huyết trùng trâu bò, 350 liều dại chó). Thực hiện điều trị khỏi 100% các ca bệnh lâm sàng gồm: tụ huyết trùng trâu bò (5 con), ghẻ trâu bò (10 con), ký sinh trùng đường máu trâu bò (4 con), bệnh phát cước do rét ở trâu bò (2 con), và bệnh tiêu chảy ở lợn (40 con). Tham gia công tác ngoại khoa: đỡ đẻ cho 8 lợn nái, thiến 100 lợn đực và phẫu thuật 20 ca thoát vị rốn/bẹn (hecni) ở lợn.
• Tổng hợp 7 bài thuốc dân gian: Ghi nhận trực tiếp các bài thuốc trị bệnh từ các lương y và chủ hộ trong xã:
  1. Bài thuốc trị tiêu chảy, mất nước: Lá ổi non (20–25 g), lá chè (20–25 g), gừng tươi (5 g), sắc từ 1200 ml còn 600 ml.
  2. Bài thuốc giải độc thuốc trừ sâu: Dùng lá dướng tươi (1–2 kg giã vắt lấy nước ngâm 1000 ml) hoặc lá đậu ván (1–2 kg giã lấy nước).
  3. Bài thuốc chữa thấp khớp: Cây vòi voi (30 g), măng chua (10 g), ớt (2 quả), củ riềng (10 g) sắc đắp và bóp ngoài khớp sưng.
  4. Bài thuốc chữa cảm lạnh cho lợn: Bồ công anh, gừng, quế chi, đại bi sắc cô đặc, cho uống 1 ml/kg thể trọng (2 lần/ngày).
  5. Bài thuốc chữa ho gia súc: Cây mã đề (10 g), cam thảo (2 g), bách bộ (2 g), sắn dây (2 g) sắc với 200 ml nước.
  6. Bài thuốc chữa rối loạn tiêu hóa: Bột củ riềng khô (50 g) phối hợp quế chi (20 g) tán mịn, cho uống liều 10 g/lợn choai và 2,5 g/lợn con.
  7. Bài thuốc chữa viêm phế quản ở người: Bột quế chi hấp cách thủy với mật ong và 2–3 giọt dầu phật linh.

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Phần chuyên đề đi sâu nghiên cứu nguồn dược liệu và thực nghiệm sirô xoan hôi trên lợn con:

• Kết quả điều tra danh mục cây thuốc: Điều tra và xác lập danh mục 37 loài cây thuốc bản địa thuộc 7 nhóm công dụng điều trị trong thú y.
• Kết quả định tính hóa thực vật cây xoan hôi (Toona sinensis): Phân tích 12 nhóm hoạt chất chính tại phòng thí nghiệm chuyên ngành.
• Kết quả kiểm tra độ an toàn trên chuột: Xác định tính an toàn tuyệt đối của chế phẩm sirô ở các mức liều từ 0,2 ml đến 0,6 ml.
• Kết quả thử nghiệm phòng và điều trị hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn con: Thực hiện đánh giá đối chứng ngẫu nhiên giữa sirô xoan hôi và thuốc kháng sinh thương phẩm TĐ-Amoxi.Vita-20 của Công ty TNHH Dược thú y Thăng Long.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu kết quả nghiên cứu thực nghiệm

1. Phân nhóm 37 loài cây thuốc bản địa thu thập tại xã Phượng Tiến

Tác giả đã thu thập, định danh tên khoa học, mô tả đặc điểm hình thái và cách dùng của 37 loài dược liệu phân bố trong 7 nhóm điều trị:

• Nhóm I - Cây thuốc trị virus, vi khuẩn (5 loài): Bạch biển đậu (Dolichos lablab L.), Bồ công anh (Lactuca indica L.), Ké đầu ngựa (Xanthium strumarium L.), Tỏi (Allium sativum L.), Cây lược vàng (Callisia fragrans).
• Nhóm II - Cây thuốc trị ký sinh trùng (5 loài): Bí đỏ (Cucurbita pepo L.), Cây cau (Areca catechu L.), Lá ngón (Gelsemium elegans Benth.), Mò hoa trắng (Clerodendrum viscosum Vent.), Xoan trắng (Melia azedarach L.).
• Nhóm III - Cây thuốc trị bệnh đường hô hấp (5 loài): Bách bộ (Stemona tuberosa Lour.), Cây đào (Amygdalus persica), Tỏi đỏ (Eleutherine subaphylla Gagnep.), Rẻ quạt (Belamcanda chinensis), Cây tía tô (Perilla frutescens).
• Nhóm IV - Cây thuốc trị bệnh đường tiêu hóa (5 loài): Cây cỏ xước (Achyranthes bidentata Blume), Cây bọt cua (Glochidion eriocarpum), Cây mơ tam thể (Paederia foetida), Cây chó đẻ (Eupatorium odoratum), Cây xoan hôi (Toona sinensis).
• Nhóm V - Cây thuốc trị bệnh đường sinh dục, tiết niệu (7 loài): Cây gai (Boehmeria nivea), Cây mã đề (Plantago asiatica L.), Cây ngải cứu (Artemisia vulgaris), Chó đẻ răng cưa (Phyllanthus urinaria), Cây nghể (Polygonum hydropiper), Cây chàm mèo (Baphicacanthus cusia), Cỏ roi ngựa (Verbena officinalis L.).
• Nhóm VI - Cây thuốc trị bệnh ngoại khoa, giải độc, cảm mạo (7 loài): Long nha thảo (Agrimonia pilosa), Lá lốt (Piper lolot C. DC.), Cây mua (Melastoma affine Don), Mâm xôi (Rubus alceaefolius Poir.), Dướng (Broussonetia papyrifera), Nhọ nồi (Eclipta alba Hassk.), Đại bi (Blumea balsamifera).
• Nhóm VII - Cây thuốc bổ sung dinh dưỡng, lợi sữa (3 loài): Đu đủ (Carica papaya L.), Mít (Artocarpus heterophyllus), Đậu tương (Glycine soja Siebold).

2. Kết quả phân tích hóa thực vật định tính cây Xoan hôi (Toona sinensis)

STT	Nhóm chất thử nghiệm	Phản ứng hóa học sử dụng	Kết quả phản ứng	Kết luận
1	Alcaloid	Thuốc thử Mayer, Dragendorff, Bouchardat	Âm tính (-)	Không có
2	Flavonoid	Cyanidin, dd NaOH 10%, hơi $\text{NH}_3$ đđ, $\text{FeCl}_3$ 5%	Dương tính rất rõ (+++)	Có
3	Glycosid tim	Liebermann, Baljet, Legal, Keller-Kiliani	Dương tính (+)	Có
4	Saponin	Quan sát hiện tượng tạo bọt	Dương tính rõ (++)	Có
5	Coumarin	Mở - đóng vòng Lacton, thuốc thử Diazo	Dương tính (+)	Có
6	Anthranoid	Phản ứng Borntrager	Âm tính (-)	Không có
7	Acid hữu cơ	Phản ứng với $\text{Na}_2\text{CO}_3$	Âm tính (-)	Không có
8	Tanin	$\text{FeCl}_3$ 5%, Gelatin 1%, Chì acetat 10%, Đồng acetat 10%	Phản ứng không đồng nhất	Không có
9	Đường khử	Thuốc thử Fehling A và Fehling B	Dương tính rất rõ (+++)	Có
10	Steroid	Phản ứng Liebermann	Dương tính (+)	Có
11	Chất béo	Thử tạo vết mờ trên giấy lọc	Âm tính (-)	Không có
12	Acid amin	Phản ứng với thuốc thử Ninhydrin	Âm tính (-)	Không có

3. Kết quả theo dõi an toàn sinh học trên chuột bạch thí nghiệm

Thử nghiệm trên 9 cá thể chuột chia làm 3 lô uống liều 0,2 ml, 0,4 ml và 0,6 ml (mỗi chuột uống 5 liều liên tiếp). Sau 7 ngày theo dõi liên tục, 100% chuột ở cả 3 lô đều sống, hoạt động nhanh nhẹn, khỏe mạnh bình thường, không xuất hiện bất kỳ triệu chứng ngộ độc hay tác dụng phụ. Đặc biệt, lô uống liều cao (0,6 ml) ghi nhận thể trạng chuột tăng trọng và béo hơn so với trước khi dùng thuốc.

4. Đánh giá hiệu quả phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con 10 ngày tuổi

STT	Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị tính	Lô 1 (Sirô xoan hôi)	Lô 2 (TĐ-Amoxi.Vita-20)
1	Số lợn con theo dõi phòng bệnh	Con	30	30
2	Số lợn con không bị tiêu chảy	Con	27	26
3	Số lợn con bị mắc tiêu chảy	Con	3	4
4	Thời gian phòng	Ngày/lần	2	2
5	Tỷ lệ mắc tiêu chảy	%	10,00%	13,33%

5. Đánh giá hiệu quả điều trị tiêu chảy ở lợn con (sơ sinh – 60 ngày tuổi)

STT	Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị tính	TN1 (Sirô xoan hôi)	TN2 (TĐ-Amoxi.Vita-20)
1	Số lợn con đưa vào điều trị	Con	40	40
2	Số lợn con khỏi bệnh	Con	37	36
3	Tỷ lệ khỏi bệnh	%	92,50%	90,00%
4	Số lợn con chết	Con	2	3
5	Tỷ lệ chết	%	5,00%	7,50%
6	Thời gian điều trị trung bình	Ngày	5	5

Đóng góp thực tiễn và khoa học

• Cơ sở khoa học cho kinh nghiệm dân gian: Chứng minh cây xoan hôi chứa các nhóm hoạt chất sinh học thực vật quan trọng (flavonoid chống oxy hóa, bảo vệ tế bào; saponin hấp phụ khí độc $\text{NH}_3, \text{H}_2\text{S}$ và ức chế vi khuẩn lên men thối trong ruột già; coumarin và steroid chống viêm), giải thích cơ chế phòng trị tiêu chảy hiệu quả của loại cây này.
• Hiệu quả điều trị tương đương kháng sinh: Chế phẩm sirô thảo dược xoan hôi đạt tỷ lệ điều trị khỏi 92,50% (cao hơn thuốc kháng sinh TĐ-Amoxi.Vita-20 đạt 90,00%) và giảm tỷ lệ lợn chết xuống 5,00% (so với 7,50% ở lô kháng sinh), thời gian khỏi bệnh tương đương (5 ngày).
• Giá trị sản xuất an toàn sinh học: Cung cấp quy trình bào chế thuốc thú y dạng sirô đơn giản từ nguồn nguyên liệu sẵn có tại chỗ, giúp người chăn nuôi chủ động kiểm soát dịch bệnh đường tiêu hóa ở lợn con, hạ giá thành chăn nuôi và không để lại tồn dư kháng sinh trong thực phẩm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận

• Nghiên cứu thành phần hóa học của cây xoan hôi mới dừng lại ở mức định tính nhóm chất bằng phản ứng màu và kết tủa ống nghiệm, chưa tiến hành định lượng hàm lượng hoạt chất hoặc chiết tách phân lập các hoạt chất tinh khiết.
• Thử nghiệm lâm sàng phòng và trị bệnh chỉ thực hiện trong phạm vi quy mô nông hộ nhỏ lẻ tại một xã miền núi (Phượng Tiến), điều kiện chuồng trại và quản lý chăm sóc chưa đồng nhất tuyệt đối giữa các hộ.
• Đối tượng thử nghiệm giới hạn trên lợn con từ giai đoạn sơ sinh đến 60 ngày tuổi, chưa đánh giá tác dụng trên lợn thịt giai đoạn lớn hơn hoặc các loài gia súc khác.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu định lượng chi tiết hàm lượng các hợp chất flavonoid, saponin trong các bộ phận khác nhau (vỏ thân, lá non, cành non) của cây xoan hôi theo các mùa vụ thu hái khác nhau.
• Hoàn thiện quy trình công nghệ chiết xuất, chuẩn hóa tiêu chuẩn chất lượng và kiểm nghiệm độ ổn định, thời hạn bảo quản của chế phẩm sirô xoan hôi ở quy mô bán công nghiệp.
• Mở rộng khảo nghiệm lâm sàng trên các mô hình trang trại chăn nuôi lợn tập trung với quy mô đàn lớn hơn và trên các đối tượng vật nuôi khác (bê, nghé, gia cầm).

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị thực tiễn và chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên ngành Chăn nuôi - Thú y và Nông nghiệp: Tham khảo khung phương pháp luận điều tra tri thức thú y bản địa kết hợp với nghiên cứu thực nghiệm hóa dược và kiểm nghiệm lâm sàng thú y tại cơ sở.
• Bác sĩ thú y, cán bộ khuyến nông cơ sở: Ứng dụng 7 bài thuốc dân gian và quy trình kỹ thuật bào chế chế phẩm sirô từ cây xoan hôi để hướng dẫn người chăn nuôi phòng trị tiêu chảy cho lợn con tại địa phương.
• Người chăn nuôi lợn nông hộ: Nắm bắt kỹ thuật phòng bệnh bằng thảo mộc lúc lợn con 10 ngày tuổi và phác đồ điều trị 4 ml/con/ngày để giảm chi phí thuốc thú y, hạn chế tổn thất đàn con và nâng cao chất lượng thịt xuất bán.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thành phần hóa học của cây Xoan hôi (Toona sinensis) gồm những nhóm chất nào qua phân tích định tính?

Kết quả kiểm nghiệm định tính tại Đại học Y Dược Thái Nguyên cho thấy cây xoan hôi chứa 6 nhóm chất tự nhiên gồm: Flavonoid, Glycosid tim, Saponin, Coumarin, Steroid và Đường khử. Cây không có các nhóm chất: Alcaloid, Anthranoid, Tanin, Acid hữu cơ, Chất béo và Acid amin.

2. Quy trình bào chế sirô phòng trị tiêu chảy từ cây xoan hôi được tác giả thực hiện như thế nào?

Cứ 2 kg cành và lá non xoan hôi rửa sạch, cắt ngắn 5–7 cm, thêm 5 lít nước ngâm 2–3 giờ, đun sôi nhỏ lửa sắc lần 1 trong 2 giờ rồi chắt nước. Thêm tiếp 3 lít nước sắc lần 2 trong 2 giờ. Trộn dịch chiết cả hai lần, lọc qua vải gạc đệm bông, cô cách thủy còn lại đúng 1 lít dịch thuốc, sau đó hòa tan 150 g đường kính trắng, đóng lọ 250 ml bảo quản nơi khô mát.

3. Liều lượng sử dụng sirô xoan hôi trong phòng và điều trị tiêu chảy ở lợn con được quy định ra sao?

• Liều phòng bệnh (lúc lợn 10 ngày tuổi): Cho uống 2 ml/con/lần, ngày uống 2 lần, liệu trình liên tục từ 3 đến 5 ngày.
• Liều điều trị (lợn từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi bị tiêu chảy): Cho uống 4 ml/con/ngày, chia làm 2 lần uống trong ngày, dùng liên tục từ 3 đến 5 ngày.

4. Kết quả điều trị tiêu chảy bằng sirô xoan hôi so với thuốc kháng sinh TĐ-Amoxi.Vita-20 đạt mức nào?

Trên mẫu thử nghiệm 40 lợn con mắc bệnh cho mỗi lô: Lô dùng sirô xoan hôi đạt tỷ lệ khỏi 92,50% (37 con khỏi, 2 con chết chiếm 5,00%), cao hơn lô dùng thuốc kháng sinh TĐ-Amoxi.Vita-20 đạt tỷ lệ khỏi 90,00% (36 con khỏi, 3 con chết chiếm 7,50%). Cả hai phương pháp đều có thời gian điều trị trung bình là 5 ngày.

5. Kiểm nghiệm an toàn sinh học của sirô xoan hôi trên chuột trắng cho kết quả ra sao?

Thử nghiệm trên 9 chuột trắng chia 3 lô với 3 mức liều 0,2 ml; 0,4 ml và 0,6 ml (uống 5 liều) theo tiêu chuẩn TCN 198/94 cho thấy sau 7 ngày 100% chuột đều sống khỏe mạnh, nhanh nhẹn, không có bất kỳ triệu chứng ngộ độc hay tác dụng phụ nào, xác nhận chế phẩm hoàn toàn an toàn khi sử dụng cho động vật.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lâm Thị Sáng đã hệ thống hóa và ghi nhận 37 loài cây thuốc bản địa thuộc 7 nhóm công dụng điều trị thú y tại xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Bằng phương pháp phân tích thực nghiệm hóa thực vật, đề tài đã chứng minh cây xoan hôi (Toona sinensis) chứa các hoạt chất sinh học quan trọng gồm flavonoid, saponin, glycosid tim, coumarin và steroid. Chế phẩm sirô bào chế từ cây xoan hôi được kiểm nghiệm đạt độ an toàn sinh học tuyệt đối trên chuột bạch và thể hiện hiệu lực điều trị tiêu chảy trên lợn con đạt tỷ lệ khỏi 92,50%, tương đương và có phần vượt trội so với thuốc kháng sinh thương phẩm TĐ-Amoxi.Vita-20 (90,00%). Kết quả nghiên cứu khẳng định tiềm năng ứng dụng nguồn dược liệu dân gian trong việc phát triển các chế phẩm thú y thảo mộc an toàn, hạn chế tồn dư kháng sinh và phát triển chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LÂM THỊ SÁNG Tên đề tài: T×m hiÓu mét sè c©y thuèc b¶n ®Þa vµ ®¸nh gi¸ t¸c dông trong phßng trÞ héi chøng tiªu ch¶y ë lîn con tõ s¬ sinh ®Õn 60 ngµy tuæi t¹i x· Ph−îng TiÕn, huyÖn §Þnh Hãa - tØnh Th¸i Nguyªn KhãA LUËN TèT NGHIÖP §¹I HäC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y Lớp : K42 - CNTY Khoa : Chăn nuôi Thú y Khoá học : 2010 - 2014 Giảng viên hướng dẫn : TS. Nguyễn Quang Tính Thái Nguyên, năm 2014 2 LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập lý thuyết tại trường, nghiên cứu khoa học là khoảng thời gian rất cần thiết với mỗi sinh viên. Đây là khoảng thời gian để cho tất cả sinh viên có cơ hội đem những kiến thức đã tiếp thu được trên ghế nhà trường ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Sau thời gian tiến hành nghiên cứu khoa học, để hoàn thành được bản báo cáo này ngoài sự nỗ lực của bản thân, em luôn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, tận tình của các cơ quan, các cấp lãnh đạo và cá nhân, em xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc và kính trọng tới tất cả các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu.

Trước tiên, em xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi - Thú y cùng tập thể các thầy cô giáo trong khoa, các hộ nông dân và ủy ban nhân dân xã Phượng Tiến, Trạm thú y Định Hóa đã tận tình giúp đỡ em trong suốt thời gian tiến hành đề tài. Đặc biệt, em xin gửi lời chân thành cảm ơn tới thầy TS. Nguyễn Quang Tính đã trực tiếp hướng dẫn em trong suốt quá trình thực tập và hoàn thành đề tài. Qua đây, em xin được bày tỏ lòng biết ơn tới mọi người thân trong gia đình, bạn bè đã động viên, chia sẻ, giúp đỡ em cả về vật chất và tinh thần để em yên tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Em cũng xin trân trọng gửi tới các Thầy, Cô giáo trong Hội đồng chấm báo cáo lời cảm ơn chân thành và lời chúc tốt đẹp nhất. Em xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, ngày 04 tháng 06 năm 2014 Sinh viên Lâm Thị Sáng 3 LỜI NÓI ĐẦU Thực hiện phương trâm “Học đi đôi với hành, lý thuyết gắn với thực tiễn”, trong quá trình đào tạo của nhà trường, giai đoạn thực tập tốt nghiệp luôn chiếm một vị trí quan trọng đối với mỗi sinh viên trước khi ra trường. Đây là khoảng thời gian để sinh viên củng cố và hệ thống hóa toàn bộ kiến thức đã học, đồng thời giúp sinh viên làm quen với thực tế sản xuất. Từ đó nâng cao trình độ chuyên môn, nắm được phương pháp tổ chức và tiến hành công tác nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất, tạo cho mình có tác phong làm việc đúng đắn, sáng tạo để khi ra trường trở thành một người cán bộ khoa học kỹ thuật có chuyên môn, đáp ứng được nhu cầu thực tiễn, góp phần vào sự nghiệp phát triển đất nước.

Xuất phát từ thực tế chăn nuôi, được sự nhất trí của nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, thầy giáo, cô giáo hướng dẫn em đã tiến hành thực tập. Với đề tài: “Tìm hiểu một số cây thuốc bản địa và đánh giá tác dụng trong phòng trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi tại xã Phượng Tiến, huyện Định Hóa - tỉnh Thái Nguyên”. Sau thời gian thực tập với tinh thần làm việc khẩn trương, nghiêm túc em đã hoàn thành khóa luận. Do trình độ, thời gian, kinh phí có hạn, bước đầu còn nhiều bỡ ngỡ trong công tác nghiên cứu lên khóa luận của em không tránh khỏi những sai sót và hạn chế, em mong nhận được sự đóng góp của thầy cô, bạn bè để khóa luận của em được hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cảm ơn! 4 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Kết quả phục vụ sản xuất. Sưu tầm một số cây thuốc sử dụng trong thú y trên tuyến điều tra. Sơ đồ bố trí thí nghiệm đánh giá phòng hội chứng tiêu chảy .30 ở lợn con bằng sirô chế từ cây xoan hôi.

Sơ đồ bố trí thí nghiệm đánh giá hiệu quả điều trị .30 hội chứng tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc sirô chế từ cây xoan hôi. Kết quả sưu tầm nhóm cây thuốc trị vi rút, vi khuẩn và ký sinh trùng. Kết quả sưu tầm nhóm cây thuốc trị bệnh đường hô hấp và đường tiêu hóa. Kết quả sưu tầm nhóm cây thuốc trị bệnh đường sinh dục, tiết niệu và ngoại khoa, giải độc, cảm mạo.

Kết quả sưu tầm nhóm cây thuốc bổ sung dinh dưỡng, lợi sữa. Kết quả phân tích đặc tính hóa học của cây xoan hôi. Kết quả theo dõi độ an toàn của thuốc trên chuột thí nghiệm. Kết quả phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc dược liệu và thuốc TĐ-Amoxi.Vita-20 của Công ty TNHH dược thú y Thăng Long.

Kết quả điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc sirô chế từ cây xoan hôi và thuốc TĐ-Amoxi.43 5 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT WHO : Tổ chức y tế thế giới ĐH : Đại học Cs : Cộng sự TN : Thí nghiệm Ml : Mililít M : Mét CM : Centimét TT : Thể trọng Kg : Kilôgam G : Gam Mg : Miligam ĐVT : Đơn vị tính STT : Số thứ tự 6 MỤC LỤC Phần 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT. Điều tra cơ bản. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội của xã Phượng Tiến.

Tình hình sản xuất nông nghiệp của xã Phượng Tiến. Đánh giá chung. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất. Nội dung phục vụ sản xuất……………………………………………………….

Phương pháp tiến hành. Kết quả phục vụ sản xuất. Kết luận và đề nghị .18 Phần 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. Mục đích nghiên cứu.

Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian tiến hành.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Kết quả sưu tầm và phân nhóm một số cây thuốc sử dụng trong phòng và điều trị bệnh cho gia súc, gia cầm.

Phân tích đặc tính hóa học của cây xoan hôi dùng trong phòng và điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con. Đánh giá hiệu quả điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con bằng thuốc dược liệu và thuốc TĐ-Amoxi.Vita-20 của dược thú y Thăng Long. Kết luận, tồn tại và kiến nghị .44 TÀI LIỆU THAM KHẢO .45 1 Phần 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1. Điều tra cơ bản 1.

Điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý Phượng Tiến là một xã miền núi, cách Trung tâm huyện Định Hóa 3 km về phía Đông Nam. - Phía Bắc giáp với xã Bảo Cường và thị trấn Chợ Chu. - Phía Nam giáp với xã Yên Trạch của huyện Phú Lương.

- Phía Tây giáp với xã Trung Hội. - Phía Đông giáp với xã Tân Dương. Xã Phượng Tiến bao gồm 15 thôn bản, đó là: Thôn Pải, Thôn Hợp Thành, Thôn Nạ Què, Thôn Nạ Liền, Thôn Pa Chò, Thôn Pa Goải, Thôn Đình, Thôn Phỉnh, Thôn Mấu, Thôn Tổ, Thôn Cấm, Thôn Nạ Á, Thôn Nà Lang, Thôn Nà Poọc, Thôn Héo. Nhìn chung, xã Phượng Tiến có địa hình khá phức tạp, chủ yếu là vùng đồi núi cao, đồi núi đan xen, chèn kẹp nhau.

Phần lớn diện tích là vùng núi cao, có độ dốc lớn, địa hình hiểm trở bị chia cắt mạnh. Những vùng đất tương đối bằng phẳng thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ nhỏ, phân tán dọc theo các khe, ven suối thung lũng vùng núi đá vôi. Đặc điểm như vậy có ảnh hưởng không nhỏ tới sản xuất nông nghiệp và phát triển chăn nuôi của xã. Điều kiện khí hậu thủy văn Xã Phượng Tiến mang đặc điểm chung của khí hậu vùng miền núi phía Bắc.

Nằm trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trong năm dao động tương đối cao, thể hiện qua hai mùa rõ rệt đó là mùa nóng và mùa lạnh. Nhiệt độ trung bình trong năm là 28 - 320C, lượng mưa trung bình là 1253 mm, phân bố không đều giữa các mùa trong năm. Về mùa nóng vào tháng 5 - 10 khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, lượng mưa khá lớn nhưng không đều tập trung vào các tháng 7,8,9 chiếm 80 - 85 % lượng mưa cả năm. Mùa lạnh thường bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa này do chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc nên nhiều khi nhiệt độ xuống dưới 100C thời tiết khô 2 hanh, mỗi đợt gió về thường kèm theo mưa nhỏ, hạn hán, rét đậm kéo dài.

Độ ẩm tương đối cao (cao nhất vào tháng 4 và tháng 5) quỹ đất rộng nên xã có điều kiện phát triển trồng trọt đặc biệt là cây lúa và cây lâm nghiệp. Điều kiện khí hậu, đất đai của xã có thuận lợi cho phát triển nông nghiệp với cây, con phong phú và đa dạng, tuy nhiên điều kiện đó cũng gây khó khăn cho chăn nuôi. Về mùa đông khí hậu thường lạnh, thay đổi đột ngột, mùa hè nhiệt độ nhiều lúc lên cao, trời nắng nóng gây bất lợi tới sự sinh trưởng, cũng như làm giảm sức chống chịu bệnh của gia súc, gia cầm. Ngoài ra, việc chế biến, bảo quản nông sản, thức ăn chăn nuôi cũng gặp rất nhiều khó khăn.

Điều kiện đất đai Tổng diện tích đất tự nhiên là 2071,19 ha. Trong đó, đất nông nghiệp là 1639,07 ha, đất trồng lúa là 226,35 ha, đất trồng cây ngắn ngày là 52,98 ha, đất trồng cây công nghiệp là 139,53 ha, đất lâm nghiệp là 1106,29 ha, đất chưa sử dụng là 258,01 ha. Diện tích đất của xã khá lớn, trong đó chủ yếu là đất Feralit và đất thung lũng, sản phẩm dốc tụ được bồi ở dọc các khe suối và các thung lũng đá vôi, địa hình tương đối bằng phẳng nên ngày mưa to, nước lớn thường xảy ra lũ lụt cục bộ khu vực ven suối dẫn đến năng suất cây trồng còn thấp, việc canh tác còn gặp khó khăn. Cùng với sự gia tăng dân số, xây dựng cơ sở hạ tầng… nên diện tích đất nông nghiệp và đất hoang hoá có xu hướng ngày một giảm, gây khó khăn cho việc chăn nuôi.