Tổng quan nghiên cứu

Toàn quốc hiện ghi nhận hơn 9.000.000 người có công với cách mạng, chiếm gần 10% dân số, trong đó có trên 1.400.000 người đang thụ hưởng trợ cấp ưu đãi hàng tháng. Mặc dù hệ thống an sinh không ngừng mở rộng, kết quả tổng rà soát năm 2014 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho thấy vẫn còn 2.201 trường hợp (chiếm 4,16%) hưởng chế độ chưa đầy đủ. Thực trạng này chỉ ra rằng bên cạnh hỗ trợ tài chính, nhu cầu trợ giúp tâm lý và phục hồi chức năng xã hội chuyên nghiệp cho người có công tại cơ sở vẫn là khoảng trống lớn.

Nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng đời sống, nhu cầu chưa được thỏa mãn và hiệu quả triển khai dịch vụ trợ giúp xã hội đối với người có công. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là xây dựng mô hình can thiệp công tác xã hội cá nhân hóa, trợ giúp thân chủ tháo gỡ khó khăn tâm lý, củng cố vị thế gia đình và tái hòa nhập cộng đồng.

Phạm vi không gian được thực hiện tại phường Cẩm Bình, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh với diện tích tự nhiên 1,79 km2 và 3.376 hộ dân cư trú tại 50 tổ dân phố. Thời gian nghiên cứu triển khai từ ngày 01/8/2017 đến ngày 31/1/2018.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc lượng hóa dữ liệu an sinh của 105 người có công tại địa bàn, tạo tiền đề khoa học để thiết lập quy trình quản lý ca 6 bước chuẩn mực, góp phần bảo đảm an sinh xã hội bền vững và nhân văn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Thuyết tháp nhu cầu của Abraham Maslow (1950) gồm 5 bậc nhu cầu từ cơ bản đến nâng cao: nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu tình cảm gắn kết, nhu cầu được tôn trọng và nhu cầu tự khẳng định bản thân. Lý thuyết này đóng vai trò thước đo nhằm xác định những thiếu hụt cụ thể về vật chất và tinh thần mà người có công đang đối diện trong đời sống hàng ngày.

Bên cạnh đó, Thuyết vai trò được tích hợp để làm rõ 3 trạng thái tương tác xã hội cơ bản: căng thẳng vai trò, mơ hồ vai trò và xung đột vai trò của người có công cũng như người trực tiếp chăm sóc họ trong gia đình. Nghiên cứu cũng kết hợp Thuyết hệ thống xã hội cùng 4 khái niệm nền tảng của công tác xã hội chuyên nghiệp bao gồm: thân chủ, vấn đề xã hội, tổ chức cung cấp dịch vụ và tiến trình can thiệp cá nhân, giúp định vị chính xác tương tác giữa cá nhân với môi trường sống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu trên cỡ mẫu toàn diện gồm 105 người có công với cách mạng tại phường Cẩm Bình, kết hợp phân tích chuyên sâu hồ sơ bệnh án và hoàn cảnh của 80 thương binh, bệnh binh và nạn nhân chất độc hóa học. Phương pháp chọn mẫu mục đích dựa trên danh sách hành chính giúp bảo đảm tính chính xác và đại diện 100% cho cấu trúc đối tượng chính sách địa phương.

Tác giả phối hợp phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp (báo cáo chi trả giai đoạn 2013-2018, Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13, Nghị định 101/2013/NĐ-CP) với phương pháp quan sát trực tiếp hành vi, sinh hoạt thường nhật. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu giữa quy định pháp lý với đời sống thực tế, tạo căn cứ xây dựng tiến trình công tác xã hội cá nhân 6 bước: tiếp cận thân chủ, thu thập thông tin, đánh giá vấn đề, lập kế hoạch can thiệp, triển khai kế hoạch và lượng giá chuyển giao ca. Toàn bộ tiến trình thực địa hoàn thành trong 6 tháng (từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 1 năm 2018).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về cơ cấu nhân khẩu học, trong tổng số 105 người có công tại phường Cẩm Bình, nhóm tuổi 60-70 chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,85% (45 người); nhóm dưới 60 tuổi chiếm 23,8% (25 người); nhóm 70-80 tuổi chiếm 19,04% (20 người); và nhóm trên 80 tuổi chiếm 14,31% (15 người). Về giới tính, nam giới chiếm 70,48% (74 người), cao gấp 2,38 lần so với nữ giới chiếm 29,52% (31 người).

Thứ hai, mức độ thương tổn thể chất được thống kê trên 80 trường hợp cho thấy: 36,25% (29 người) là thương binh suy giảm khả năng lao động từ 21% đến 60%; 1,25% (1 người) suy giảm từ 61% đến 80%. Đáng chú ý, người nhiễm chất độc hóa học suy giảm mức 41%-60% chiếm 25% (20 người), mức 21%-40% chiếm 10% (8 người) và mức 61%-80% chiếm 10% (8 người). Nhóm con đẻ bị di chứng suy giảm khả năng lao động trên 61% chiếm 8,75% (7 người).

Thứ ba, công tác chi trả trợ cấp hàng tháng và hỗ trợ giáo dục từ 200.000 đồng đến 300.000 đồng mỗi năm được thực hiện đúng định mức cho 100% đối tượng, cùng với 8 trên 8 khu phố triển khai chương trình nhà ở theo Quyết định 22/2013/QĐ-TTg.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ hình tròn phản ánh tỷ lệ giới tính (70,48% nam và 29,52% nữ) và biểu đồ cột thể hiện sự tập trung độ tuổi tại phân khúc 60-70 tuổi (42,85%). Sự chênh lệch giới tính phản ánh thực tế lịch sử khi nam giới trực tiếp tham gia chiến đấu nơi tiền tuyến, trong khi nữ giới chủ yếu đảm nhận vai trò hậu phương và lao động sản xuất.

Mức độ thương tật cao cùng các di chứng chất độc hóa học kéo dài khiến hơn 70% thân chủ suy giảm sức khỏe đáng kể, dẫn tới sự phụ thuộc tài chính vào nguồn trợ cấp nhà nước. So sánh với nghiên cứu năm 2017 của Đỗ Huyền Trang tại phường Tiền An (thành phố Bắc Ninh), kết quả tại Cẩm Bình cho thấy sự tương đồng về nhu cầu chăm sóc y tế, nhưng nổi bật hơn ở tỷ lệ di chứng da cam liên thế hệ (8,75%), tạo nên gánh nặng tâm lý và áp lực chăm sóc nặng nề cho gia đình. Do đó, vai trò của nhân viên công tác xã hội không chỉ dừng ở việc kết nối chính sách trợ cấp mà phải can thiệp sâu để giải tỏa xung đột và căng thẳng vai trò.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình quản lý ca và can thiệp tâm lý 6 bước cho 100% người có công gặp khủng hoảng tinh thần hoặc xung đột gia đình. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố Cẩm Phả phối hợp Ủy ban nhân dân phường Cẩm Bình chủ trì thực hiện, hoàn thành trong 6 tháng đầu năm 2019, hướng tới mục tiêu giảm 80% mức độ căng thẳng tâm lý ở các thân chủ được can thiệp.

Thứ hai, thiết lập mạng lưới nhân viên công tác xã hội và tình nguyện viên hỗ trợ sinh hoạt tại nhà cho 15 người có công trên 80 tuổi và 7 trường hợp con đẻ bị phơi nhiễm chất độc hóa học nặng. Trạm Y tế phường phối hợp Hội Cựu chiến binh đảm trách triển khai định kỳ 2 lần mỗi tuần, bắt đầu từ quý 3 năm 2019.

Thứ ba, đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực Quỹ Đền ơn đáp nghĩa nhằm nâng cấp, sửa chữa nhà ở cho tối thiểu 10 hộ gia đình thương bệnh binh có điều kiện sống khó khăn, bảo đảm đạt chuẩn 100% theo Quyết định 22/2013/QĐ-TTg trong giai đoạn 2019-2020 do Ủy ban nhân dân phường chỉ đạo.

Thứ tư, mở rộng và duy trì các mô hình câu lạc bộ chuyên đề như Câu lạc bộ Dưỡng sinh và Câu lạc bộ Tiếng hát Da cam tại 8 khu phố, thu hút tối thiểu 85% người có công tham gia sinh hoạt văn hóa thường xuyên nhằm nâng cao chỉ số thỏa mãn nhu cầu tinh thần trong suốt năm 2019.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cán bộ quản lý và công chức ngành Lao động - Thương binh và Xã hội các cấp: Luận văn cung cấp bức tranh dữ liệu thực chứng từ 105 trường hợp thực tế, giúp tối ưu hóa công tác thẩm định hồ sơ, nâng cao độ chính xác trong chi trả trợ cấp và hoàn thiện chính sách an sinh cơ sở.

Nhóm thứ hai là nhân viên công tác xã hội và cán bộ đoàn thể địa phương: Nghiên cứu cung cấp tài liệu hướng dẫn thực hành quy trình can thiệp cá nhân 6 bước và kỹ năng tham vấn tháo gỡ xung đột vai trò cho 74 nam thương bệnh binh và các gia đình thân chủ.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội, Xã hội học: Tài liệu là minh chứng điển hình về việc ứng dụng Thuyết Maslow và Thuyết vai trò trong nghiên cứu thực địa, bổ sung dữ liệu so sánh giá trị cho các công trình nghiên cứu chính sách xã hội tại 63 tỉnh thành.

Nhóm thứ tư là các tổ chức xã hội, hiệp hội từ thiện và doanh nghiệp: Căn cứ vào tỷ lệ 8,75% di chứng chất độc da cam liên thế hệ để xây dựng các dự án tài trợ nhà ở, khám chữa bệnh miễn phí và trao tặng sinh kế đúng đối tượng mục tiêu.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu công tác xã hội với người có công tại phường Cẩm Bình là gì? Nghiên cứu khảo sát toàn diện thực trạng đời sống và nhu cầu của 105 người có công tại địa bàn 1,79 km2. Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng kế hoạch can thiệp công tác xã hội cá nhân 6 bước nhằm trợ giúp thân chủ vượt qua rào cản tâm lý, cải thiện điều kiện sống và nâng cao năng lực tự hòa nhập cộng đồng.

Khung lý thuyết nào được áp dụng chủ đạo trong luận văn? Luận văn kết hợp Thuyết tháp nhu cầu 5 bậc của Maslow và Thuyết vai trò xã hội. Sự phối hợp này giúp nhận diện rõ các nhu cầu chưa được thỏa mãn của 45 người có công trong độ tuổi 60-70, đồng thời giải mã hiện tượng căng thẳng và xung đột vai trò phát sinh trong quá trình gia đình chăm sóc thương bệnh binh.

Cơ cấu độ tuổi và giới tính của người có công tại địa bàn có đặc trưng gì? Kết quả khảo sát chỉ ra nam giới chiếm ưu thế với 70,48% (74 người), trong khi nữ giới chiếm 29,52% (31 người). Về độ tuổi, nhóm 60-70 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,85%, tiếp theo là nhóm dưới 60 tuổi chiếm 23,8%, nhóm 70-80 tuổi chiếm 19,04% và nhóm trên 80 tuổi chiếm 14,31%.

Tình trạng thương tật và ảnh hưởng chất độc hóa học tại địa phương ra sao? Trong 80 hồ sơ chuyên sâu, có 36,25% thương binh suy giảm khả năng lao động từ 21% đến 60%. Đặc biệt, tỷ lệ nhiễm chất độc hóa học mức 41%-60% chiếm 25%, cùng 8,75% trường hợp con đẻ bị suy giảm khả năng lao động nặng từ 61% trở lên, đòi hỏi dịch vụ trợ giúp y tế lâu dài.

Tiến trình công tác xã hội cá nhân được triển khai gồm những giai đoạn nào? Tiến trình trợ giúp cá nhân hóa gồm 6 giai đoạn: tiếp cận thân chủ, thu thập dữ liệu hoàn cảnh, đánh giá và xác định vấn đề cốt lõi, lập kế hoạch can thiệp, triển khai kế hoạch thực tế và thực hiện lượng giá để kết thúc hoặc chuyển giao ca hỗ trợ cho 100% trường hợp cần can thiệp.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về công tác xã hội cá nhân và chính sách ưu đãi người có công tại Việt Nam.
  • Khắc họa chân thực thực trạng đời sống của 105 người có công tại phường Cẩm Bình với 70,48% là nam giới và 42,85% thuộc nhóm 60-70 tuổi.
  • Làm rõ mức độ tổn thương thể chất với 36,25% thương binh và 8,75% con đẻ chịu di chứng chất độc da cam nặng.
  • Xây dựng thành công quy trình can thiệp thực hành 6 bước chuyên nghiệp, giải quyết hiệu quả các xung đột vai trò gia đình.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp an sinh đồng bộ với lộ trình rõ ràng giai đoạn 2019-2020 cho chính quyền địa phương.

Đóng góp chính của luận văn là cầu nối vững chắc giữa lý luận công tác xã hội chuyên nghiệp với thực tiễn chăm lo người có công tại cơ sở. Bước tiếp theo, các địa phương cần đẩy mạnh tập huấn kỹ năng quản lý ca cho mạng lưới an sinh từ năm 2019. Hãy tham khảo và nhân rộng mô hình can thiệp này ngay hôm nay để mang lại chất lượng sống tốt nhất cho những người có công với đất nước.