Nghiên cứu tác động chính sách hỗ trợ NLN cho đồng bào DTTS Mường La, Sơn La

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu tác động của một số chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp cho đồng bào dân tộc, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Nguyễn Hữu Việt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Hà
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh Tế Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của một số chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện mường la tỉnh sơn la
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Tây

Tóm tắt

I. Tổng quan chính sách hỗ trợ nông lâm nghiệp tại Mường La

Huyện Mường La, tỉnh Sơn La là địa bàn có vị trí chiến lược, với hơn 3/4 diện tích là đồi núi, nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số. Điều kiện tự nhiên và xã hội đặc thù đã tạo ra nhiều thách thức trong việc phát triển kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực nông lâm nghiệp. Để giải quyết các vấn đề này, Nhà nước đã ban hành và triển khai nhiều chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp nhằm cải thiện đời sống người dân, thúc đẩy xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế-xã hội bền vững. Các chính sách này không chỉ đóng vai trò là công cụ điều tiết vĩ mô mà còn là đòn bẩy trực tiếp, tác động đến phương thức sản xuất, cơ cấu cây trồng, và quan trọng nhất là thu nhập của các hộ gia đình. Nghiên cứu và đánh giá tác động của các chính sách này là một nhiệm vụ cấp thiết, giúp nhận diện những thành công, phát hiện hạn chế và đề xuất giải pháp điều chỉnh phù hợp. Tại Mường La, hai chính sách trọng tâm là chính sách Giao đất giao rừng (GĐGR) và chính sách Khuyến nông khuyến lâm (KNKL) đã được triển khai trong nhiều năm. Việc phân tích sâu sắc hiệu quả thực tiễn của chúng cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư và đảm bảo các chính sách thực sự đi vào cuộc sống, mang lại lợi ích thiết thực cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Mường La.

1.1. Vai trò của chính sách trong phát triển kinh tế vùng cao

Chính sách phát triển nông lâm nghiệp là tổng thể các giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động vào lĩnh vực nông lâm nghiệp, hướng tới các mục tiêu cụ thể trong từng giai đoạn. Tại các vùng núi phía Bắc, nơi tỷ lệ đói nghèo còn cao, các chính sách hỗ trợ có vai trò then chốt. Chúng không chỉ giúp ổn định an ninh lương thực mà còn tạo sinh kế bền vững, gắn kết người dân với tài nguyên đất đai và rừng. Thông qua các chương trình như GĐGR và KNKL, người dân được trao quyền sử dụng đất, tiếp cận với khoa học kỹ thuật, giống cây trồng vật nuôi mới và nguồn vốn ưu đãi. Điều này tạo động lực mạnh mẽ để chuyển đổi từ canh tác nông nghiệp quảng canh, du canh du cư sang sản xuất hàng hóa, thâm canh tăng vụ, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập.

1.2. Giới thiệu huyện Mường La và đặc thù đồng bào dân tộc

Huyện Mường La có địa hình bị chia cắt mạnh, chủ yếu là núi cao và dốc, gây khó khăn cho sản xuất và giao thông. Dân số toàn huyện chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó dân tộc Thái chiếm 63,21%, dân tộc Mông chiếm 16,98%. Trình độ dân trí nhìn chung còn thấp, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp với phương thức canh tác truyền thống. Nghiên cứu tập trung tại hai xã Nặm Păm và Tạ Bú, là những địa bàn điển hình cho thấy rõ sức ép về sử dụng đất đai và những thách thức trong quá trình triển khai chính sách. Đặc điểm kinh tế-xã hội này đòi hỏi các chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp phải được thiết kế và thực thi một cách linh hoạt, phù hợp với tập quán và nguyện vọng của người dân địa phương.

II. Thách thức sản xuất nông nghiệp của đồng bào dân tộc thiểu số

Sản xuất nông lâm nghiệp của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Mường La đối mặt với nhiều khó khăn cố hữu. Trước hết, phương thức canh tác nông nghiệp truyền thống trên đất dốc, du canh du cư không chỉ gây suy thoái tài nguyên đất và rừng mà còn cho năng suất thấp, bấp bênh. Quỹ đất nông nghiệp, đặc biệt là ruộng nước, rất hạn chế, trong khi phần lớn diện tích là đất lâm nghiệp dốc. Thứ hai, việc tiếp cận các nguồn lực sản xuất như vốn, khoa học công nghệ, giống mới và thị trường tiêu thụ còn nhiều rào cản. Người dân thường thiếu vốn để đầu tư thâm canh, phải bán nông sản non với giá rẻ để có tiền mua vật tư. Trình độ dân trí thấp cũng là một trở ngại lớn trong việc tiếp thu và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới. Hơn nữa, cơ sở hạ tầng yếu kém, giao thông đi lại khó khăn làm tăng chi phí sản xuất và hạn chế khả năng kết nối với thị trường. Những thách thức này tạo thành một vòng luẩn quẩn của đói nghèo, khiến đời sống người dân khó được cải thiện nếu không có sự can thiệp mạnh mẽ và hiệu quả từ các chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp của Nhà nước. Việc triển khai các chính sách như GĐGR và KNKL chính là nhằm giải quyết các "nút thắt" này.

2.1. Hạn chế về đất đai và phương thức canh tác truyền thống

Thực trạng sử dụng đất tại Mường La cho thấy diện tích canh tác nông nghiệp chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ (12,62%), phần lớn là đất lâm nghiệp có độ dốc cao. Đồng bào các dân tộc thiểu số từ lâu đã quen với phương thức canh tác nương rẫy, đốt rừng làm rẫy. Phương thức này không bền vững, làm đất đai nhanh chóng bị bạc màu, xói mòn, dẫn đến năng suất cây trồng giảm sút qua từng vụ. Việc phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện tự nhiên, thiếu hệ thống thủy lợi chủ động cũng khiến sản xuất gặp nhiều rủi ro do hạn hán, lũ lụt. Đây là thách thức lớn nhất mà các chính sách hỗ trợ cần tập trung giải quyết để ổn định sản xuất và bảo vệ tài nguyên rừng.

2.2. Khó khăn trong tiếp cận vốn và khoa học kỹ thuật tiên tiến

Nghiên cứu tại hai xã Nặm Păm và Tạ Bú cho thấy một trong những rào cản lớn nhất của người dân là thiếu vốn sản xuất. Theo khảo sát, nhiều hộ gia đình phải bán ngô non với giá chỉ bằng một nửa giá thị trường để lấy tiền mua giống, phân bón cho vụ sau. Điều này làm giảm đáng kể hiệu quả kinh tế và khiến họ khó thoát nghèo. Bên cạnh đó, dù các chương trình khuyến nông khuyến lâm đã được triển khai, việc áp dụng khoa học kỹ thuật vẫn còn hạn chế. Cán bộ khuyến nông cơ sở còn yếu, các mô hình trình diễn chưa thực sự lan tỏa rộng rãi. Người dân chủ yếu vẫn sản xuất dựa trên kinh nghiệm, mang nặng tính tự phát, chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương.

III. Phân tích tác động chính sách giao đất giao rừng GĐGR

Chính sách Giao đất giao rừng (GĐGR), được cụ thể hóa qua Nghị định 163/CP, là một chủ trương lớn nhằm mục tiêu làm cho rừng và đất rừng có chủ thực sự, gắn lợi ích và trách nhiệm của người dân với tài nguyên rừng. Tại hai xã Nặm Păm và Tạ Bú, công tác GĐGR về cơ bản đã hoàn thành trên giấy tờ, với tổng diện tích 9.671,4 ha được giao cho các đối tượng, bao gồm hộ gia đình, cộng đồng thôn bản và tổ chức sự nghiệp. Về mặt tích cực, chính sách đã góp phần giảm thiểu tình trạng phá rừng làm nương rẫy, nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân. Chất lượng rừng ở một số khu vực đã được cải thiện. Tuy nhiên, quá trình triển khai chính sách này tại huyện Mường La tỉnh Sơn La bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Công tác đo đạc, xác định ranh giới trên thực địa không được thực hiện cẩn thận, dẫn đến tình trạng nhiều hộ dân không biết rõ diện tích đất rừng của mình ở đâu. Một người dân được phỏng vấn cho biết: "Tôi vẫn chưa biết vị trí và hình dạng mảnh rừng mà gia đình tôi được chia ở đâu". Điều này làm giảm động lực đầu tư phát triển kinh tế rừng của các hộ gia đình. Quyền hưởng lợi từ rừng còn hạn chế, người dân chủ yếu chỉ được khai thác lâm sản phụ như củi, măng, trong khi các hoạt động sản xuất lớn hơn đều cần sự cho phép phức tạp.

3.1. Kết quả triển khai Từ quản lý nhà nước đến quyền sử dụng

Về mặt số liệu, chính sách GĐGR đã đạt được mục tiêu bao phủ. Tại hai xã khảo sát, 100% diện tích rừng và đất lâm nghiệp đã được giao, với 1.746 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp. Cụ thể, 48,1% diện tích được giao cho cộng đồng thôn bản quản lý, 35,4% giao cho tổ chức sự nghiệp, và 17,4% giao trực tiếp cho hộ gia đình, cá nhân. Sự chuyển đổi này về lý thuyết đã trao quyền tự chủ lớn hơn cho người dân, giúp họ yên tâm sản xuất trên mảnh đất của mình. Chính sách đã góp phần hạn chế các hoạt động khai thác rừng bất hợp pháp, giúp ổn định và từng bước phục hồi hệ sinh thái rừng. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc rất nhiều vào cách thức triển khai ở cấp cơ sở.

3.2. Những bất cập tồn tại trong thực tiễn thi hành GĐGR

Bất cập lớn nhất là việc "giao rừng trên giấy". Việc giao đất cho nhóm hộ mà không phân định rõ ràng ranh giới cho từng hộ khiến quyền sở hữu trở nên mơ hồ. Bên cạnh đó, cơ chế hưởng lợi chưa thực sự hấp dẫn. Tiền nhận khoán bảo vệ rừng thường không đến tay người dân đầy đủ do bị khấu trừ nhiều khoản phí khác nhau. Có đến 40% số hộ được hỏi cho biết họ không nhận được tiền giao khoán trong 3-4 năm gần đây. Do không có quyền quyết định sử dụng phần diện tích được giao, người dân khó có thể đầu tư vào các mô hình nông lâm kết hợp để phát triển kinh tế. Vì vậy, tác động chính sách giao đất giao rừng đến việc cải thiện thu nhập và đời sống người dân tộc thiểu số còn rất hạn chế.

IV. Đánh giá hiệu quả chính sách khuyến nông khuyến lâm KNKL

Chính sách Khuyến nông khuyến lâm (KNKL) theo Nghị định 13/CP ra đời nhằm mục đích chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, đưa các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao vào sản xuất, giúp người dân thay đổi tập quán canh tác lạc hậu. Tại huyện Mường La, chính sách này đã tạo ra những thay đổi tích cực rõ rệt trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Tác động lớn nhất là sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Cây ngô lai, với các giống như VN10 và Bioseet, đã thay thế phần lớn diện tích lúa nương và sắn truyền thống, mang lại thu nhập cao hơn hẳn. Người dân bắt đầu làm quen và sử dụng phân bón hóa học (chủ yếu là Urê), thuốc bảo vệ thực vật, góp phần tăng năng suất đáng kể. Nhờ đó, 80% số hộ được hỏi cho biết họ đã đủ lương thực quanh năm, và đời sống được cải thiện hơn so với 3-5 năm trước. Tuy nhiên, hiệu quả khuyến nông khuyến lâm vẫn chưa toàn diện. Khó khăn lớn nhất vẫn là thiếu vốn sản xuất. Nhiều hộ phải bán nông sản non với giá rẻ để trang trải chi phí đầu vào. Một điểm đáng lo ngại khác là số lượng gia súc có xu hướng giảm do người dân phải bán đi để mua phân bón, giống mới. Điều này làm giảm tài sản tích lũy và tăng rủi ro cho các hộ nông dân khi gặp thiên tai, mất mùa.

4.1. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng và ứng dụng kỹ thuật sản xuất mới

Trước khi có chính sách KNKL, lúa nương là cây trồng chính. Hiện nay, ngô lai đã trở thành cây trồng chủ lực, chiếm ưu thế trong sản xuất nông nghiệp tại các bản khảo sát. Việc thâm canh cây ngô trên diện tích nương rẫy cố định sau GĐGR đã giúp người dân sử dụng đất hiệu quả hơn. Bên cạnh giống mới, người dân đã biết cách làm đất, làm cỏ và sử dụng phân bón để cải tạo đất, tăng dinh dưỡng. Tổng sản lượng lương thực của hai xã trong năm 2007 đạt 9.882 tấn, trong đó sản lượng hàng hóa chiếm tới 40,1%, chủ yếu là ngô. Đây là minh chứng rõ ràng cho tác động tích cực của chính sách KNKL trong việc nâng cao năng lực sản xuất cho người dân.

4.2. Vấn đề vốn sản xuất và những rủi ro cho hộ nông dân

Mặc dù năng suất tăng, nhưng lợi ích kinh tế mà người nông dân nhận được chưa tương xứng do vướng mắc về vốn. Việc phải bán sản phẩm từ đầu vụ với giá thấp đã làm giảm lợi nhuận. Đồng thời, việc giảm số lượng gia súc (trâu, bò) – vốn được coi là "của để dành" – để đầu tư cho trồng trọt là một dấu hiệu bất hợp lý. Gia súc không chỉ là tài sản mà còn cung cấp sức kéo và phân bón hữu cơ. Sự sụt giảm này có thể khiến các hộ gia đình dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc kinh tế hay thiên tai. Do đó, chính sách KNKL cần được kết hợp chặt chẽ hơn với các chính sách tín dụng ưu đãi để giải quyết bài toán vốn cho nông dân.

V. Kết quả thực tiễn Thay đổi thu nhập đời sống người dân

Để đánh giá một cách khoa học tác động của một số chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp, nghiên cứu đã sử dụng mô hình kinh tế lượng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình. Kết quả cho thấy cả hai chính sách GĐGR và KNKL đều có ảnh hưởng thuận chiều, có ý nghĩa thống kê đến thu nhập của các hộ gia đình tại huyện Mường La tỉnh Sơn La. Cụ thể, hệ số hồi quy của chính sách GĐGR (β11) là 0.131 và của chính sách KNKL (β12) là 0.46, đều có mức tin cậy cao. Điều này khẳng định rằng các chính sách này đã thực sự góp phần cải thiện thu nhập và đời sống người dân tộc thiểu số. Các yếu tố khác như lao động, điều kiện tưới tiêu, vị trí địa lý thuận lợi cũng có tác động tích cực đến thu nhập. Ngược lại, việc đầu tư vào phân bón, thuốc trừ sâu chưa hiệu quả do kỹ thuật canh tác chưa khoa học, dẫn đến ảnh hưởng nghịch chiều đến thu nhập. Mặc dù thu nhập đã tăng lên, nhưng hiệu quả tổng thể mà hai chính sách mang lại chưa thực sự lớn. Thu nhập của người dân chủ yếu vẫn đến từ các hoạt động nông nghiệp quy mô nhỏ, và sự hỗ trợ từ chính sách chỉ là một phần. Vẫn còn nhiều tồn tại về an sinh xã hội, đặc biệt là tình trạng thiếu lương thực ở một bộ phận hộ nghèo (20% số hộ được hỏi thiếu ăn 3-4 tháng/năm).

5.1. Phân tích định lượng ảnh hưởng chính sách đến thu nhập

Mô hình hồi quy thu nhập chỉ ra rằng việc tham gia vào các chương trình chính sách giúp các hộ gia đình có thu nhập cao hơn. Bên cạnh đó, quy mô lao động trong gia đình là một yếu tố quan trọng, cho thấy sản xuất nông nghiệp tại địa phương vẫn dựa nhiều vào sức người. Một phát hiện đáng chú ý là yếu tố dân tộc có ảnh hưởng nghịch chiều, cho thấy các hộ người Kinh có mức sống cao hơn so với các hộ người Thái, phản ánh sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận và tận dụng cơ hội từ các chính sách. Khoảng cách đến đường ô tô càng gần thì khả năng tiêu thụ sản phẩm càng tốt, giúp tăng thu nhập, nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ sở hạ tầng.

5.2. Cải thiện kinh tế và những tồn tại về an sinh xã hội

Nhìn chung, đời sống người dân đã có những cải thiện nhất định. Việc chuyển đổi sang trồng ngô lai đã đảm bảo an ninh lương thực cho đa số hộ gia đình. Tuy nhiên, sự cải thiện này chưa đồng đều và bền vững. Việc thiếu vốn, phải bán gia súc, và tình trạng thiếu đói ở các hộ nghèo nhất cho thấy các chính sách hỗ trợ vẫn chưa giải quyết được gốc rễ của vấn đề. Phát triển kinh tế hộ gia đình cần một cách tiếp cận tổng thể hơn, không chỉ tập trung vào kỹ thuật sản xuất mà còn phải giải quyết các vấn đề về tín dụng, thị trường và phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp để giảm rủi ro và tạo thu nhập ổn định cho người dân.

VI. Hướng đi tương lai cho chính sách hỗ trợ nông lâm nghiệp

Từ những phân tích thực tiễn tại huyện Mường La, có thể thấy các chính sách hỗ trợ sản xuất nông lâm nghiệp đã phát huy tác dụng tích cực nhưng vẫn còn nhiều điểm cần hoàn thiện để nâng cao hiệu quả. Hướng đi trong tương lai đòi hỏi một cách tiếp cận đồng bộ, giải quyết cả vấn đề trước mắt và lâu dài, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đối với chính sách GĐGR, cần khẩn trương tiến hành đo đạc, cắm mốc và phân định ranh giới rõ ràng trên thực địa cho từng hộ gia đình. Đồng thời, cần xây dựng một cơ chế hưởng lợi minh bạch, công bằng và hấp dẫn hơn, khuyến khích người dân đầu tư vào các mô hình kinh tế dưới tán rừng. Đối với chính sách KNKL, cần kết hợp chặt chẽ với các chương trình tín dụng nông thôn, cung cấp vốn vay ưu đãi để người dân có đủ nguồn lực đầu tư sản xuất. Công tác khuyến nông cần được tăng cường cả về chất và lượng, tập trung vào việc "cầm tay chỉ việc", xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả và phù hợp với điều kiện địa phương. Tầm nhìn dài hạn là xây dựng một nền nông lâm nghiệp hàng hóa, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ, tạo ra chuỗi giá trị bền vững, giúp người dân Mường La thực sự làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

6.1. Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách GĐGR và KNKL

Để nâng cao hiệu quả chính sách, cần tập trung vào một số giải pháp cụ thể. Thứ nhất, với GĐGR, Nhà nước cần cấp kinh phí để hoàn thành việc đo đạc và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất một cách chính xác. Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính để người dân dễ dàng thực hiện các quyền của mình đối với đất rừng được giao. Thứ hai, với KNKL, cần đa dạng hóa các hoạt động hỗ trợ, không chỉ tập trung vào cây ngô mà còn phát triển các loại cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn ngày, và chăn nuôi gia súc, gia cầm theo hướng hàng hóa. Tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ khuyến nông cơ sở là yếu tố then chốt để chuyển giao kỹ thuật thành công.

6.2. Tầm nhìn phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Mục tiêu cuối cùng của mọi chính sách là nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân một cách bền vững. Điều này đòi hỏi không chỉ tập trung vào kinh tế mà còn cả xã hội và môi trường. Cần lồng ghép các chương trình phát triển nông thôn mới, đầu tư vào cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm), nâng cao trình độ dân trí và chăm sóc sức khỏe cho người dân. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình hoạch định và giám sát thực thi chính sách sẽ đảm bảo các chính sách đi đúng hướng và đáp ứng được nguyện vọng thực tế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Mường La.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH VÀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT NLN 1. Tổng quan về chính sách và chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất NLN. Chính sách: Từ nhiều cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu đó đưa ra những định nghĩa khác nhau về chính sách. Chính sách là một kế hoạch để chỉ các hoạt động nhằm hướng dẫn những quyết định và hành động.

Phạm vi áp dụng gồm Chính phủ, các nghành kinh tế tư nhân hoặc các tổ chức, tập thể và cá nhân. Quy trình của chính sách bao gồm từ sự nhận dạng của nhiều khả năng khác nhau, như là các chương trình hoặc là những ưu tiên các hoạt động đang diễn ra, và các lựa chọn giữa chúng trên cơ sở của các tác động mà chúng sẽ xảy ra. Chính sách là tổng thể các quan điểm, giải pháp và công cụ mà chủ thể sử dụng để tác động vào các đối tượng quản lý để đạt đựoc các mục tiêu định sẵn trong những giai đoạn nhất định (Nguyễn Văn Tuấn 2003). Chính sách phát triển nông lâm nghiệp: Chính sách phát triển Nông-Lâm nghiệp là khái niệm để chỉ tổng thể các quan điểm, giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động vào lĩnh vực nông lâm nghiệp để đạt được những mục tiêu nhất định trong một khoảng thời gian cụ thể.

Phân tích chính sách: a. Những vấn đề cơ bản về phân tích chính sách *Khái niệm: Phân tích chính sách là hoạt động xem xét, đối chiếu, đánh giá, so sánh tình hình thực tiễn, nội dung của chính sách để cho ra những khuyến nghị phục vụ công tác quản lý của các chủ thể. *Nhiệm vụ: 4 - Xem xét, đánh giá tình hình thực hiện mục tiêu, các hoạt động, các công cụ và giải pháp của chính sách trong thực tiễn - Nghiên cứu đánh giá tác động và ảnh hưởng của chính sách đến các đối tượng chính sách và đến đời sống xã hội. - Đưa ra các khuyến nghị giúp các chủ thể chính sách điều chỉnh các nội dung chính sách hoặc phát huy tốt hơn kết quả của chính sách.

- Xây dựng cơ sở lý luận cho công tác xây dựng và quản lý chính sách * Quan điểm cơ bản về phân tích chính sách: - Quan điểm giai cấp - Quan điểm lịch sử - Quan điểm khách quan - Quan điểm hệ thống - Quan điểm thực tiễn * Thông tin cho phân tích chính sách: - Thông tin từ đời sống kinh tế-xã hội - Thông tin từ các văn bản quy phạm - Thông tin phản hồi - Thông tin dự báo * Các thông tin cho phân tích chính sách cần đảm bảo các yêu cầu sau: - Thông tin phải đầy đủ toàn diện - Thông tin phải trung thực khách quan - Thông tin phải kịp thời - Thông tin phải thiết thực b. Phương pháp phân tích chính sách: * Phương pháp phân tích kinh tế vĩ mô: - Phương pháp này thường được dùng để phân tích ảnh hưỏng của chính sách đến các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội như: Tốc độ tăng trưởng GDP, cân đối cung cầu, lạm phát. * Phương pháp phân tích kinh tế vi mô: 5 - Đây là phương pháp sử dụng các công cụ kinh tế vi mô để phân tích chính sách. Phương pháp kinh tế vi mô cho phép xem xét thái độ và cách ứng xử của người sản xuất và người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường.

- Phương pháp này dùng để đánh giá tác động và ảnh hưởng của chính sách đến từng đối tượng cụ thể của chính sách. Qúa trình và nội dung phân tích chính sách phát triển NLN. - Phân tích quá trình chính sách được coi là quá trình nghiên cứu để đưa ra những lời khuyên đối với quá trình hoạch định và thực thi chính sách. - Để có được lời khuyên chính xác, hữu ích, cần thiết tiến hành công việc phân tích một cách thận trọng khoa học toàn diện.

* Qúa trình phân tích chính sách bao gồm các nội dung cơ bản sau: - Phân tích vấn đề chính sách - Phân tích việc xác định các mục tiêu của chính sách - Phân tích việc lựa chọn phương án, công cụ chính sách - Phân tích tổ chức bộ máy thực hiện chính sách - Phân tích tình hình thực thi chính sách - Phân tích ảnh hưởng và tác động của chính sách - Đề xuất tiếp theo về chính sách. Phương pháp đánh giá tác động của các chính sách. Đánh giá tác động của các chính sách đến sự phát triển chung của xã hội là đối tượng luôn được ưu tiên quan tâm tìm hiểu nghiên cứu. Ở nước ta trong hoạt động sản xuất NLN từ trước đến nay đã có một số công trình nghiên cứu, đánh giá về chính sách NLN tập trung nhiều nhất ở chính sách GĐGR, chính sách KNKL, chính sách hưởng lợi 178… Khi đánh giá tác động của các mô hình hoặc các hoạt động sản xuất thường tập trung và căn cứ vào nhóm các chỉ tiêu đánh giá về kinh tê - xã hội - môi trường.

Tóm lại: Đánh giá tác động của chính sách hay các hoạt động sản xuất NLN, thực chất là một quá trình phân tích và so sánh sự khác biệt về giá trị các chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường, ở các thời điểm trước và sau khi có 6 chính sách. Đồng thời có thể so sánh, giá trị của các chỉ tiêu ấy ở vùng có và không có chính sách được áp dụng để thấy rõ được sự thay đổi. Những tác động ấy nó có thể là tích cực hay tiêu cực, trực tiếp hay gián tiếp, ngắn hạn hay dài hạn. Công tác đánh giá tác động của các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất NLN là rất cần thiết, thường xuyên và liên tục.

Đây cũng là một công tác rất khó, đòi hỏi sự hợp tác của các bên liên quan, nhằm đưa ra các biện pháp, những chỉ tiêu đánh giá thống nhất và phù hợp. Khái quát về một số chính sách hỗ trợ sản suất NLN trên thế giới. Trong tiến trình phát triển, đa số các quốc gia trên thế giới đều xuất phát điểm từ nền sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, do chế độ chính trị cũng như điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, và dân tộc khác nhau, các chính sách hỗ trợ sản xuất Nông-Lâm nghiệp trên thế giới cũng tương đối khác nhau, cho phù hợp với chiến lược phát triển riêng của mỗi đất nước như: Hỗ trợ không hoàn lại các yếu tố đầu vào (hạt giống, cây con, khoa học công nghệ kỹ thuật) hỗ trợ một khoản tiền cho hoạt động trồng và bảo vệ rừng; chỉ hỗ trợ một hoặc một số trong các yếu tố đầu vào mà không hỗ trợ tiền; hoặc chỉ là hỗ trợ kỹ thuật, chứ không hỗ trợ một khoản tài chính nào; hoặc có thể là một loạt các hoạt động hỗ trợ gián tiếp khác như xây dựng cơ sở hạ tầng.

để xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế nông thôn vùng sâu vùng xa. Hơn nữa, bản thân các chính sách hỗ trợ sản xuất NLN rất khó có thể tìm ra hai quốc gia nào có hệ thống chính sách này giống nhau, có chăng chỉ là một số khía cạnh. Trong phát triển lâm nghiệp các quốc gia Nam Á đều có một số chính sách chung như: - Trước những năm 1960, bên cạnh việc thực hiện luật cải cách ruộng đất Nhà nước tiến hành quốc hữu hoá nguồn tài nguyên rừng. Điều này dẫn đến một sự chuyển hướng từ cơ chế cộng đồng tự quản sang chế độ quản lý tập trung của Nhà nước - Chính phủ các nước thay đổi cơ chế quản lý rừng trở về cơ chế quản lý rừng công đồng theo mức độ cao hơn 7 - Một số tổ chức quản lý nghành dọc ra đời như: Hội đồng bảo vệ rừng thôn bản có tư cách pháp nhân và tự hoạt động theo các quy định của luật pháp và chính sách a.

Nêpal: Năm 1957: Chính phủ quốc hữu hoá bộ lâm nghiệp và các tổ chức khai thác gỗ, củi, của Nhà nước được thành lập Năm 1978: Chính sách lâm nghiệp xó hội được ban hành, trong đó quy định các cộng đồng được quyền quản lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong vị trí lãnh thổ của các HGĐ, nhằm đáp ứng các nhu cầu cộng đồng và lâm nghiệp tư nhân được xác định và ưu tiên nhất. Năm 1993: Chính sách mới về lâm nghiệp nhấn mạnh hơn về lâm nghiệp cộng đồng và hỗ trợ mạnh mẽ các nhóm sử dụng để mở rộng các hoạt động lâm nghiệp cộng đồng b. Ấn Độ: Năm 1951: Tiến hành quốc hữu hoá các nguồn tài nguyên rừng và thực hiện luật cải cách ruộng đất, đánh dấu cơ chế quản lý tự quản của cộng đồng sang cơ chế quản lý tập trung của nhà nước Hiện nay: hình thức “Cộng đồng quản lý rừng” đang được mở rộng nhanh chóng bởi cải cách thể chế trong chính sách về rừng đang được thấy rõ nhất là phi tập trung hoá và dân chủ hoá nguồn tài nguyên 1. Các nước Đông Nam Á: Sự khác nhau về lịch sử và ảnh hưởng của thuộc địa tạo nên sự khác nhau về sự phát sinh các mối liên hệ con người - đất đai ở các nước này, nơi phương tiện sinh sống là trồng lúa, đánh cá và trồng cây lấy gỗ là chủ yếu.

Hoạt động quản lý rừng ban đầu do sự quản lý tập trung của Nhà nước chủ yếu là dựa vào khai thác gỗ và diện tích rừng bị khai thác gỗ. Indonexia: Trước tình trạng rừng bị tàn phá mạnh Chính phủ nước này đã đổi mới cách quản lý là: khuyến khích tất cả các bên liên quan phát triển lâm nghiệp xã hội b. Philippine: Từ năm 1954 đến 1964: Các tổ chức công nghiệp rừng đó hình thành chương trình làng lâm nghiệp trên cơ sở giao đất của nhà nước Sau 1971: Chính phủ ban hành chính sách cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho cá nhân và cộng đồng có những cơ chế công nhận quyền sử dụng đất rừng lâu dài cho cộng đồng. Thái Lan: Giai đoạn từ 1954 đến 1967: Các tổ chức công nghiệp rừng đó hình thành chương trình “làng lâm nghiệp” trên cơ sở giao đất của nhà nước Từ năm 1968: Chính phủ ban hành chính sách khuyến khích người dân định canh định cư trên các vùng đất đó bị tàn phá nặng nề do đốt nương làm rẫy và khai thác gỗ.

Trung Quốc: Trung quốc đã thực hiện chương trình giúp đỡ nhân dân thoát khỏi nghèo nàn. Cụ thể sau khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chính phủ đã áp dụng nhiều chính sách nhạy bén thúc đẩy phát triển trang trại rừng nhân dân, kinh doanh đa dạng. Lâm nghiệp được coi như công nghiệp chu kỳ dài.