ĐẶT VẤN ĐỀ Từ xa xƣa trong lịch sử nhân loại, du lịch đã đƣợc ghi nhận nhƣ một sở thích, một hoạt động nghỉ ngơi tích cực của con ngƣời. Ngày nay du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu đƣợc trong đời sống văn hoá - xã hội và đang phát triển mạnh mẽ thành một ngành kinh tế mũi nhọn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên du lịch cũng gây nên nhiều tác hại lớn cho môi trƣờng: lƣợng rác thải lớn, tiêu tốn nhiều năng lƣợng, gây ô nhiễm môi trƣờng, ô nhiễm phong cảnh và làm nhiễu loạn sinh thái. Việt Nam có đầy đủ các yếu tố để phát triển ngành du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, Việt Nam có tiềm năng du lịch phong phú và đa dạng.Năm 2011 Việt Nam có 7 di sản đƣợc UNESCO công nhận là di sản thế giới bao gồm có Thành nhà Hồ, Hoàng thành Thăng Long, Quần thể di tích cố đô Huế, Vịnh Hạ Long, Phố Cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn và Vƣờn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
Ngoài ra còn rất nhiều điểm du lịch khác và hiện nay chùa Hƣơng cũng là một trong những khu du lịch lễ hội trọng điểm của quốc gia. Quần thể chùa Hƣơng có nhiều công trình kiến trúc rải rác trong thung lũng suối Yến bao gồm các công trình cổ mang dáng dấp độc đáo cho đến những hang động do sự vận động của thiên nhiên tạo ra. Lễ hội Chùa Hƣơng kéo dài từ 6/1 đến hết tháng 3 âm lịch, nếu đi lễ thì bạn nên đi trong mùa hội còn đi vãn cảnh chùa, chiêm ngƣỡng kỳ quan của tạo hoá thì bạn có thể đi quanh năm. Chắc chắn, bạn sẽ không phải hối tiếc khi tới chùa Hƣơng, nơi có động Hƣơng Tích đƣợc mệnh danh là Nam thiên đệ nhất động (tức Động đẹp nhật trời Nam).
Trong vài chục năm gần đây, du lịch trên thế giới phát triển rộng rãi và bắt đầu nảy sinh những ảnh hƣởng tiêu cực đến kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trƣờng của từng quốc gia. Vì thế các nhà du lịch thế giới quan tâm nhiều tới việc nhiên cứu những tác động xấu do lu lịch gây ra đối với môi trƣờng và đề xuất những chiến lƣợc phát triển du lịch với tôn trọng môi trƣờng. 1 Xuất phát từ những thực tế trên, với mục đích góp phần xác định ảnh hƣởng của hoạt động du lịch đến môi trƣờng khu du lịch lễ hội chùa Hƣơng, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tác động của hoạt động du lịch lễ hội chùa Hương tới chất lượng môi trường nước mặt tại suối Yến, xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội”. 2 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan về môi trƣờng nƣớc mặt 1. Khái niệm nước mặt Nƣớc mặt là nƣớc trong sông, hồ hoặc nƣớc ngọt trong vùng đất ngập nƣớc. Nƣớc mặt đƣợc bổ sung một cách tự nhiên bởi giáng thủy và chúng mất đi khi chảy vào đại dƣơng, bốc hơi và thấm xuống đất.Lƣợng giáng thủy này đƣợc thu hồi bởi các lƣu vực, tổng lƣợng nƣớc trong hệ thống này tại một thời điểm cũng tùy thuộc vào một số yếu tố khác. Các yếu tố này nhƣ khả năng chứa của các hồ, vùng đất ngập nƣớc và các hồ chứa nhân tạo, độ thấm của đất bên dƣới các thể chứa nƣớc này, các đặc điểm của dòng chảy mặt trong lƣu vực, thời lƣợng giáng thủy và tốc độ bốc hơi địa phƣơng.
Tất cả các yếu tố này đều ảnh hƣởng đến tỷ lệ mất nƣớc. Sự bốc hơi nƣớc trong đất, ao, hồ, sông, biển; sự thoát hơi nƣớc ở thực vật và động vật., hơi nƣớc vào trong không khí sau đó bị ngƣng tụ lại trở về thể lỏng rơi xuống mặt đất hình thành mƣa, nƣớc mƣa chảy tràn trên mặt đất từ nơi cao đến nơi thấp tạo nên các dòng chảy hình thành nên thác, ghềnh, suối, sông và đƣợc tích tụ lại ở những nơi thấp trên lục địa hình thành hồ hoặc đƣợc đƣa thẳng ra biển hình thành nên lớp nƣớc trên bề mặt của vỏ trái đất. Vai trò của nước mặt Nhƣ chúng ta đã biết nƣớc đóng vai trò thiết yếu vô cùng quan trọng không chỉ đối với con ngƣời mà đối với cả mọi sinh vật trên Trái Đất. Nƣớc cần cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, sản xuất công nghiệp, toàn bộ các mặt của cuộc sống.
Trong sản xuất nông nghiệp cũng nhƣ công nghiệp thì nƣớc đóng vai trò yếu tố sống còn.Nếu thiếu nƣớc thì các ngành công nghiệp chế biến, lƣơng thực thực phẩm, các ngành sản xuất đều không thể hoạt động, nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp chỉ có cải cách hoặc là đóng cửa.Có nƣớc mới có thể xây dựng 3 công trình cơ sở hạ tầng phục vụ đời sống, có nƣớc mới có thể sản xuất ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu cuộc sống con ngƣời. Qua đó thấy đƣợc nƣớc là vô cùng quan trọng với mọi mặt cuộc sống của chúng ta. Nhƣng hiện nay nguồn nƣớc đang ngày càng ô nhiễm cả về nƣớc mặt và nƣớc ngầm không chỉ ảnh hƣởng đến cuộc sống sinh hoạt của ngƣời dân mà còn ảnh hƣởng đến nhu cầu sản xuất công nghiệp, nếu sử dụng nguồn nƣớc ô nhiễm không chỉ làm nhanh hỏng các thiết bị máy móc mà còn làm giảm chất lƣợng sản xuất vì vậy xử lý nƣớc rất quan trọng đối với mỗi chúng ta.Nƣớc đóng vai trò to lớn trong việc điều tiết các yếu tố môi trƣờng và khí hậu của trái đất.Là nơi sinh sống và phát triển của hệ sinh thái dƣơi nƣớc, còn có vai trò to lơn đến đời sống của con ngƣời. Có hai loại nƣớc mặt là nƣớc ngọt hiện diện trong sông, ao, hồ trên các lục địa và nƣớc mặn hiện diện trong biển, các đại dƣơng mênh mông, trong các hồ nƣớc mặn trên các lục địa.
Khái niệm ô nhiễm nước Theo Hiến chƣơng châu Âu về nƣớc đã định nghĩa: ―Ô nhiễm nƣớc là sự biến đổi nói chung do con ngƣời đối với chất lƣợng nƣớc, làm nhiễm bẩn nƣớc và gậy nguy hiểm cho con ngƣời, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã‖. Nguồn gốc ô nhiễm nƣớc Ô nhiễm môi trƣờng nƣớc có nguồn gốc một phần từ tự nhiên và có nguồn gốc nhân tạo do con ngƣời tạo ra. Nguyên nhân tự nhiên: Bất cứ một hiện tƣợng nào làm giảm chất lƣợng nƣớc đều bị coi là nguyên nhân gây ô nhiễm nƣớc.Ô nhiễm nƣớc do mƣa, tuyết tan, lũ lụt, gió bão… hoặc do các sản phẩm hoạt động sống của sinh vật, kể cả xác chết của chúng. Cây cối, sinh vật chết đi, chúng bị vi sinh vật phân hủy thành chất hữu cơ.
Một phần sẽ ngấm vào lòng đất, sau đó ăn sâu vào nƣớc ngầm, gây ô nhiễm, hoặc theo dòng nƣớc ngầm hòa vào dòng lớn. 4 Lụt lội có thể làm nƣớc mất sự trong sạch, khuấy động những chất dơ trong hệ thống cống rãnh, mang theo nhiều chất thải độc hại từ nơi đổ rác, và cuốn theo các loại hoá chất trƣớc đây đã đƣợc cất giữ. Nƣớc lụt có thể bị ô nhiễm do hoá chất dùng trong nông nghiệp, kỹ nghệ hoặc do các tác nhân độc hại ở các khu phế thải. Công nhân thu dọn lân cận các công trƣờng kỹ nghệ bị lụt có thể bị tác hại bởi nƣớc ô nhiễm hoá chất.
Ô nhiễm nƣớc do các yếu tố tự nhiên (núi lửa, xói mòn, bão, lụt,.) có thể rất nghiêm trọng, nhƣng không thƣờng xuyên, và không phải là nguyên nhân chính gây suy thoái chất lƣợng nƣớc toàn cầu. Sự suy giảm chất lƣợng nƣớc có thể do đặc tính địa chất của nguồn nƣớc ví dụ nhƣ: nƣớc trên đất phèn thƣờng chứa nhiều sắt, nhôm. nƣớc lấy từ lòng đất thƣờng chứa nhiều canxi… Nguyên nhân nhân tạo: Hiện tại hoạt động của con ngƣời đang là nguyên nhân chính gây suy giảm chất lƣợng nguồn nƣớc. Có thể xếp thành các nguyên nhân sau: * Do các chất thải từ sinh hoạt, y tế Mỗi ngày có một lƣợng lớn rác thải sinh hoạt thải ra môi trƣờng mà không qua xử lý bên cạnh đó dân số ngày càng gia tăng dẫn đến lƣợng rác thải sinh hoạt cũng tăng theo.
Ở các nƣớc phát triển, tỷ lệ gia tăng dân số khoảng 5 % trong khi đó tỷ lệ gia tăng dân số ở các nƣớc đang phát triển là hơn 2 %. Ở Việt Nam với mức tăng dân số nhanh chóng đã đƣa nƣớc ta vào hàng thứ 12 trong các quốc gia có dân số đông nhất Thế giới. Trong vòng hơn 50 năm gần đây (1960- 2013), dân số nƣớc ta tăng gần 4 lần từ 30,172 triệu ngƣời lên 90 triệu ngƣời. Dân số tăng nhu cầu dùng nƣớc cho sinh hoạt và phát triển kinh tế tăng lên, các nguồn thải tăng, sự ô nhiễm môi trƣờng nƣớc cũng tăng lên.
Nƣớc thải sinh hoạt (Domestic wastewater): là nƣớc thải phát sinh từ các hộ gia đình, bệnh viện, khách sạn, cơ quan trƣờng học, chứa các chất thải trong quá trình sinh hoạt, vệ sinh của con ngƣời. Thành phần cơ bản của nƣớc thải sinh hoạt là các chất hữu cơ dễ bị phân hủy sinh học (cacbohydrat, protein, dầu 5 mỡ), chất dinh dƣỡng (photpho, nitơ), chất rắn. Tùy theo mức sống và lối sống mà lƣợng nƣớc thải cũng nhƣ tải lƣợng các chất có trong nƣớc thải của mỗi ngƣời trong một ngày là khác nhau. Nhìn chung mức sống càng cao thì lƣợng nƣớc thải và tải lƣợng thải càng cao.
Ở nhiều vùng, phân ngƣời và nƣớc thải sinh hoạt không đƣợc xử lý mà quay trở lại vòng tuần hoàn của nƣớc. Do đó bệnh tật có điều kiện để lây lan và gây ô nhiễm môi trƣờng. * Do sử dụng các hóa chất, thuốc trừ sâu trong nông nghiệp quá mức Các hoạt động chăn nuôi gia súc: phân, nƣớc tiểu gia súc, thức ăn thừa không qua xử lý đƣa vào môi trƣờng và các hoạt động sản xuất nông nghiệp khác: thuốc trừ sâu, phân bón từ các ruộng lúa, dƣa, vƣờn cây, rau chứa các chất hóa học độc hại có thể gây ô nhiễm nguồn nƣớc ngầm và nƣớc mặt. Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, đa số nông dân đều sử dụng thuốc bảo vệ thực vật gấp ba lần liều khuyến cáo.
Chẳng những thế, nông dân còn sử dụng cả các loại thuốc trừ sâu đã bị cấm nhƣ Aldrin, Thiodol, Monitor. Trong quá trình bón phân, phun xịt thuốc, ngƣời nông dân không hề trang bị bảo hộ lao động. Hiện nay việc sử dụng phân hóa học, hóa chất bảo vệ thực vật tràn lan trong nông nghiệp làm cho nguồn nƣớc cũng bị ảnh hƣởng. Lƣợng hóa chất tồn dƣ sẽ ngấm xuống các tầng nƣớc ngầm gây ảnh hƣởng tới chất lƣợng nƣớc.