Nghiên Cứu Sử Dụng Thân và Bẹ Chuối Để Nuôi Trồng Nấm Bào Ngư (Pleurotus Ostreatus)

Nghiên cứu ứng dụng thân và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm bào ngư pleurotus ostreatus, nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng nấm.

• Tác giả: Phan Thị Thu Tân
• Người hướng dẫn: Cô Hồ Thị Kim Cúc
• Trường học: Trường Đại Học Quảng Nam
• Chuyên ngành: Lý – Hóa – Sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Sử Dụng Thân Và Bẹ Chuối Trong Nuôi Trồng Nấm Bào Ngư
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỤC LỤC
• I. PHẦN I
• I.1. Lí do chọn đề tài
• I.2. Mục đích nghiên cứu
• I.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• I.4. Phương pháp nghiên cứu
• I.5. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• I.6. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• I.6.1. Khái quát chung về nấm sò
• I.6.2. Đặc điểm hình thái của nấm sò
• I.6.3. Chu trình sống của nấm sò
• I.6.4. Nguồn dinh dưỡng cho nấm sò
• I.6.5. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của nấm sò
• I.6.6. Giá trị dinh dưỡng và dược liệu của nấm bào ngư
• I.6.7. Một số lưu ý khi trồng nấm bào ngư
• I.6.8. Vai trò, lợi ích của việc trồng nấm Bào Ngư ở Việt Nam
• I.6.9. Tiềm năng phát triển nghề trồng nấm bào ngư ở Việt Nam
• I.6.10. Tình hình nghiên cứu nấm bào ngư hiện nay
• I.6.11. Tình hình sản xuất và tiêu thụ nấm bào ngư trong nước
• I.6.12. Tình hình nghiên cứu nấm bào ngư trên thế giới
• I.6.13. Giới thiệu chung về nguồn cơ chất là thân, bẹ chuối khô
• I.6.14. Thành phần hóa học có trong thân chuối
• I.6.15. Giới thiệu sơ lược về các thành phần chính
• I.6.16. Tình hình trồng chuối hiện nay ở nước ta
• I.6.17. Giới thiệu chung về điều kiện tự nhiên tại tỉnh Quảng Nam
• II. PHẦN II
• 2. CHƯƠNG II: NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu, hóa chất và thiết bị
• 2.2. Dụng cụ và trang thiết bị
• 2.3. Nguyên vật liệu và hóa chất
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp chọn mẫu
• 2.4.2. Phương pháp chuẩn bị môi trường nuôi cấy
• 2.4.3. Phương pháp phân lập nấm bào ngư từ tổ chức mô nấm bào ngư
• 2.4.4. Phương pháp bảo quản và giữ giống ống nghiệm
• 2.4.5. Phương pháp nhân giống trên môi trường hạt (giống cấp 2)
• 2.4.6. Phương pháp trồng thí nghiệm nấm bào ngư
• 2.4.7. Phương pháp thu nhận, đánh giá kết quả
• 2.4.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4.9. Phương pháp tính hiệu suất sinh học
• 2.4.10. Phương pháp tính hiệu suất kinh tế
• III. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ BIỆN LUẬN
• 3.1. Kết quả nhân giống
• 3.2. Kết quả sự lan truyền và đặc điểm của tơ nấm trên môi trường thạch nghiêng
• 3.3. Kết quả lan truyền và đặc điểm của tơ nấm trên môi trường hạt lúa
• 3.4. Kết quả nuôi trồng thử nghiệm
• 3.5. Kết quả nuôi trồng khảo nghiệm trên công thức 1
• 3.6. Kết quả nuôi trồng khảo nghiệm trên công thức 2
• 3.7. Kết quả nuôi trồng khảo nghiệm trên công thức 3
• 3.8. So sánh kết quả của các công thức nuôi trồng thử nghiệm nấm bào ngư trên thân, bẹ chuối
• 3.9. Quy trình trồng nấm bào ngư trên thân, bẹ chuối khô
• 3.10. Hiệu suất sinh học của nấm bào ngư trên cơ chất thân, bẹ chuối
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sử dụng thân và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm bào ngư

Nghiên cứu về việc sử dụng thân chuối và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm bào ngư (Pleurotus ostreatus) đang thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà khoa học và nông dân. Việc tận dụng nguồn nguyên liệu này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân. Thân và bẹ chuối chứa hàm lượng xenlulozo cao, rất thích hợp cho sự phát triển của nấm. Nghiên cứu này không chỉ mang lại giá trị dinh dưỡng mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành nông nghiệp.

1.1. Lợi ích của việc sử dụng thân và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm

Việc sử dụng thân và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm bào ngư mang lại nhiều lợi ích. Đầu tiên, nó giúp giảm thiểu lượng phế phẩm nông nghiệp, đồng thời cung cấp nguồn dinh dưỡng phong phú cho nấm. Thứ hai, việc này còn giúp cải thiện chất lượng đất và giảm ô nhiễm môi trường. Cuối cùng, nấm bào ngư được trồng trên cơ chất này có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng của thị trường.

1.2. Tình hình nghiên cứu nấm bào ngư tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nấm bào ngư đã được nghiên cứu và phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nấm bào ngư có khả năng sinh trưởng tốt trên các loại cơ chất khác nhau, trong đó có thân và bẹ chuối. Các nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng nấm, từ đó tạo ra sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng.

II. Thách thức trong việc nuôi trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối

Mặc dù việc nuôi trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc xử lý và chuẩn bị nguyên liệu. Thân chuối cần được xử lý đúng cách để loại bỏ vi khuẩn và nấm mốc có hại. Ngoài ra, việc kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ trong quá trình nuôi trồng cũng là một yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công của vụ mùa.

2.1. Vấn đề xử lý nguyên liệu trước khi nuôi trồng

Xử lý thân và bẹ chuối trước khi nuôi trồng là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho nấm. Việc này bao gồm khử trùng và làm khô nguyên liệu. Nếu không thực hiện đúng quy trình, nấm có thể bị nhiễm bệnh, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng kém.

2.2. Kiểm soát môi trường nuôi trồng nấm

Môi trường nuôi trồng nấm cần được kiểm soát chặt chẽ về độ ẩm và nhiệt độ. Độ ẩm quá cao hoặc quá thấp đều có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm. Nấm bào ngư thường yêu cầu độ ẩm khoảng 60-70% và nhiệt độ từ 20-30 độ C để phát triển tốt.

III. Phương pháp nuôi trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối hiệu quả

Để nuôi trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối đạt hiệu quả cao, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc lựa chọn giống nấm phù hợp, xử lý nguyên liệu đúng cách và kiểm soát môi trường là những yếu tố quyết định. Nghiên cứu cho thấy, việc phối trộn thân chuối với các nguyên liệu khác như rơm rạ có thể tăng cường khả năng sinh trưởng của nấm.

3.1. Lựa chọn giống nấm phù hợp

Việc lựa chọn giống nấm bào ngư phù hợp là rất quan trọng. Các giống nấm có khả năng thích nghi tốt với môi trường nuôi trồng trên thân và bẹ chuối sẽ cho năng suất cao hơn. Nấm bào ngư xám và trắng là những giống phổ biến được khuyến khích sử dụng.

3.2. Quy trình xử lý nguyên liệu nuôi trồng

Quy trình xử lý thân và bẹ chuối bao gồm các bước như cắt nhỏ, khử trùng và làm khô. Sau khi xử lý, nguyên liệu cần được ủ để tạo điều kiện cho nấm phát triển. Việc này giúp loại bỏ các vi khuẩn có hại và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của nấm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu nuôi trồng nấm bào ngư

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc nuôi trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nấm bào ngư có thể phát triển tốt trên cơ chất này, với năng suất đạt từ 15-20% so với các phương pháp truyền thống. Điều này mở ra cơ hội mới cho nông dân trong việc phát triển nghề trồng nấm.

4.1. Kết quả thu hoạch nấm bào ngư

Kết quả thu hoạch cho thấy nấm bào ngư trồng trên thân và bẹ chuối có chất lượng tốt, với hàm lượng dinh dưỡng cao. Nấm có màu sắc đẹp, hương vị thơm ngon, đáp ứng nhu cầu thị trường. Năng suất đạt được từ 15-20% cao hơn so với các phương pháp khác.

4.2. Tác động đến môi trường và kinh tế

Việc sử dụng thân và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do phế phẩm nông nghiệp. Đồng thời, nó cũng tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nông dân, góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về việc sử dụng thân và bẹ chuối trong nuôi trồng nấm bào ngư đã mở ra nhiều triển vọng mới cho ngành nông nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp khoa học trong nuôi trồng không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống nấm mới, cũng như cải tiến quy trình nuôi trồng để đạt hiệu quả cao hơn.

5.1. Triển vọng phát triển nghề trồng nấm

Nghề trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối có tiềm năng phát triển lớn tại Việt Nam. Với nhu cầu tiêu thụ nấm ngày càng tăng, việc phát triển nghề này sẽ mang lại lợi ích kinh tế cao cho nông dân.

5.2. Đề xuất nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp nuôi trồng nấm bào ngư trên thân và bẹ chuối. Việc tìm kiếm các giống nấm mới và cải tiến quy trình sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng nấm, từ đó đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành sản xuất nấm ăn trên thế giới đã hình thành và phát triển qua hàng trăm năm với khoảng 2.000 loài nấm ăn được, trong đó có 80 loài nấm ngon đã được nghiên cứu nuôi trồng nhân tạo (UNESCO, 2004). Nấm ăn là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp hàm lượng protein cao cùng nhiều vi chất thiết yếu. Tại Việt Nam, nghề trồng nấm có tiềm năng phát triển lớn nhờ điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm và nguồn phụ phẩm nông - lâm nghiệp dồi dào. Tổng sản lượng nấm ăn và nấm dược liệu cả nước đạt trên 150.000 tấn/năm, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 60 triệu USD/năm với 6 chủng loại phổ biến: nấm rơm, mộc nhĩ, nấm hương, nấm mỡ, nấm sò (bào ngư) và nấm dược liệu (linh chi, vân chi, đầu khỉ).

Cây chuối là loại cây ăn quả được canh tác rộng khắp tại các vùng nông thôn Việt Nam. Sau khi thu hoạch buồng quả, phần lớn thân và bẹ chuối bị chặt bỏ và để tự phân hủy ngoài đồng ruộng, gây lãng phí nguồn hữu cơ và tạo nguy cơ ô nhiễm môi trường. Do thân và bẹ chuối có hàm lượng xenlulozo cao (chiếm khoảng 70,2% trong sợi tơ chuối), việc chuyển hóa nguồn phụ phẩm này thành cơ chất nuôi trồng nấm bào ngư (Pleurotus ostreatus) là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn và kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:

1. Nghiên cứu sử dụng thân, bẹ chuối chuyển hóa thành nguồn nguyên liệu phục vụ nuôi trồng nấm bào ngư.
2. Xác định tỉ lệ phối trộn cơ chất thích hợp nhằm đạt hiệu quả sinh trưởng và năng suất sinh khối tối ưu.
3. Tận dụng nguồn phế phẩm nông nghiệp sẵn có để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế và tăng thu nhập cho người dân.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm sò/nấm bào ngư (Pleurotus ostreatus), thuộc chi Pleurotus, họ Pleurotaceae; phụ phẩm thân và bẹ chuối sau thu hoạch quả.
• Phạm vi nghiên cứu: Nguồn thân và bẹ chuối sau thu hoạch được thu gom tại các vườn trồng chuối trên địa bàn tỉnh Quảng Nam; các thí nghiệm phân lập giống, nhân giống và nuôi trồng khảo nghiệm được thực hiện tại Khoa Lý – Hóa – Sinh, Trường Đại học Quảng Nam trong giai đoạn 2015–2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và thành phần cơ chất

• Đặc điểm sinh học nấm bào ngư (Pleurotus ostreatus): Loài nấm ăn có hệ sợi phát triển dị dưỡng nhờ tiết hệ enzyme ngoại bào phong phú (cellulase thủy phân xenlulozo, hemicellulase thủy phân hemicellulose, xylanase thủy phân xylan, laccase thủy phân lignin). Chu trình sống trải qua các giai đoạn: bào tử vô tính nảy mầm hình thành hệ sợi sơ cấp (đơn bào), kết hợp tạo hệ sợi thứ cấp, sau đó kết hạch phát triển thành quả thể hoàn chỉnh.
• Các giai đoạn hình thành quả thể: Quả thể nấm trải qua 5 dạng hình thái gồm: dạng san hô $\rightarrow$ dạng dùi trống $\rightarrow$ dạng phễu $\rightarrow$ dạng bán cầu lệch $\rightarrow$ dạng lá lục bình.
• Yêu cầu sinh thái: Nhiệt độ nuôi ủ sợi tơ 20–30°C; nhiệt độ kích thích ra quả thể 20–30°C (nhóm ưa nhiệt); độ ẩm cơ chất 60–70%; độ ẩm không khí giai đoạn đón nấm 75–90%; pH cơ chất tối ưu 6,0–7,0; giai đoạn nuôi sợi kỵ sáng, giai đoạn ra quả thể cần ánh sáng khuếch tán cường độ khoảng 2.000 lux; thông thoáng khí tốt (nồng độ $\text{CO}_2$ dưới 20–30%).
• Thành phần hóa học của thân và sợi tơ chuối:
  • Thân cây chuối: Vật chất khô 5,7–6,6%; protein thô 0,6–0,65%; lipit thô 0,15–0,20%; xơ thô 1,62–2,00%; dẫn xuất không chứa nitơ 2,2–2,3%; khoáng tổng số 0,60–1,97%; canxi 0,05–0,06%; photpho 0,01–0,03%.
  • Sợi tơ chuối khô: Xenlulozo 70,2%; lignin 5,6%; pectin 0,6%; khoáng 1,6%; chất béo 0,2%.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp phân lập và giữ giống: Phân lập mô thịt nấm từ mũ quả thể tươi (lát cắt mô dày khoảng 100 $\mu\text{m}$, sát trùng bề mặt bằng $\text{HgCl}_2$ 0,1% hoặc cồn 70°) cấy lên môi trường PGA cải tiến (Glucose 20g, Cao nấm men 1g, Agar 20g, nước chiết từ 300g khoai tây, chuối, 75g giá đỗ, định mức 1 lít nước cất). Khử trùng ở 121°C, áp suất 1 atm trong 25 phút. Giống gốc bảo quản ở 4°C, cấy truyền định kỳ 1 tháng/lần.
• Phương pháp nhân giống cấp 2: Sử dụng môi trường hạt lúa (thóc ngâm nước 12 giờ, nấu nở bung, phối trộn 1% $\text{CaCO}_3$, khử trùng ở 121°C, 1 atm trong 120 phút). Ủ tơ ở 26–30°C, ánh sáng khuếch tán 500–1.000 lux.
• Phương pháp chuẩn bị và phối trộn cơ chất: Thân, bẹ chuối băm nhỏ (2–5 cm), phơi khô, ngâm ủ nước vôi 1%, chỉnh độ ẩm 60–70%, ủ đống 25–30 ngày có đảo trộn. Thử nghiệm trên 3 công thức phối trộn:
  • Công thức 1: 100% thân, bẹ chuối khô + 40% mùn cưa tạp + 10% cám gạo + 1% vôi bột.
  • Công thức 2: 100% thân, bẹ chuối khô + 30% cám gạo (hoặc bột ngô) + 1% đường saccarozo + 1% vôi bột.
  • Công thức 3: 100% thân, bẹ chuối khô + 1% vôi bột + 1% đường saccarozo + 1% supe lân.
• Phương pháp đóng bịch, khử trùng và chăm sóc: Đóng túi PP kích thước $18 \times 30\text{ cm}$ (khối lượng 1,1–1,2 kg/bịch), làm cổ nút bông, hấp khử trùng ở 121°C, 1 atm trong 2 giờ. Cấy 30–40g giống cấp 2/bịch. Nuôi tơ ở 26–30°C đến khi lan kín bịch, chuyển vào nhà tưới đón nấm, rạch bịch, duy trì độ ẩm không khí 80–90%, tưới nước 2–4 lần/ngày.
• Phương pháp tính toán và xử lý số liệu: Thí nghiệm lặp lại 3 lần, đo chiều dài sợi nấm bằng thước đo (mm), xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel.
  • Hiệu suất sinh học: $$\text{Hiệu suất sinh học (%)} = \frac{\sum \text{Khối lượng quả thể tươi thu được (kg)}}{\sum \text{Khối lượng cơ chất khô ban đầu (kg)}} \times 100$$
  • Hiệu suất kinh tế: $$\text{Hiệu suất kinh tế (Lợi nhuận)} = \sum \text{Tổng doanh thu} - \sum \text{Tổng chi phí đầu tư}$$

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan tài liệu

Chương I hệ thống hóa cơ sở lý luận về nấm sò/nấm bào ngư, bao gồm phân loại học, hình thái, chu trình sinh trưởng và các giá trị dinh dưỡng, dược liệu. Tác giả dẫn chứng hàm lượng protein trong sinh khối nấm khô đạt 33–43%, chứa đủ 8 loại acid amin không thay thế, vitamin B1, B2, C, khoáng chất, hợp chất kháng khuẩn plutorin và hoạt chất lovastatin có khả năng ức chế tế bào ung thư và giảm cholesterol.

Chương này cũng phân tích thực trạng sản xuất và tiêu thụ nấm trong nước và quốc tế, nêu bật các hạn chế của ngành nấm Việt Nam như chất lượng giống chưa ổn định, thiếu thiết bị đồng bộ và công nghệ chưa chuẩn hóa. Đồng thời, tác giả trình bày đặc tính hóa học của nguồn phế phẩm thân bẹ chuối cùng điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa của tỉnh Quảng Nam (nhiệt độ trung bình 20–21°C, lượng mưa 2.500 mm, độ ẩm >80%), khẳng định tính khả thi của việc tận dụng nguồn phụ phẩm chuối tại địa phương.

Chương II: Nguyên vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương II mô tả chi tiết danh mục trang thiết bị (tủ cấy vô trùng, nồi hấp áp lực, kính hiển vi...), nguồn hóa chất và nguyên vật liệu sử dụng trong thí nghiệm. Tác giả chuẩn hóa từng bước kỹ thuật trong quy trình thực nghiệm:

1. Phân lập giống thuần khiết từ mô thịt nấm trên môi trường thạch PGA cải tiến và quy trình giữ giống gốc ở 4°C.
2. Chuẩn bị môi trường nhân giống cấp 2 trên cơ chất hạt thóc trộn 1% $\text{CaCO}_3$.
3. Quy trình sơ chế, băm nhỏ, phơi khô và ủ đống cơ chất thân bẹ chuối trong 25–30 ngày với nước vôi 1%.
4. Tỷ lệ phối trộn của 3 lô cơ chất thử nghiệm, kỹ thuật đóng bịch PP 1,1–1,2 kg, chế độ hấp thanh trùng 121°C trong 2 giờ, định lượng cấy giống 30–40 g/bịch và chế độ chăm sóc, tưới ẩm đón nấm ra quả thể.
5. Công thức toán học xác định tốc độ lan tơ, hiệu suất sinh học và hạch toán chi phí kinh tế.

Chương III: Kết quả và biện luận

Chương III trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm thu được từ quá trình nhân giống và nuôi trồng khảo nghiệm nấm bào ngư qua các bảng biểu và biểu đồ so sánh:

1. Kết quả nhân giống cấp 1 trên môi trường thạch nghiêng PGA cải tiến: Tơ nấm thích nghi trong 2–3 ngày đầu, bắt đầu bung sợi từ ngày thứ 3 và phát triển ổn định từ ngày thứ 5. Tốc độ lan truyền tơ trung bình đạt cực đại trong khoảng ngày 7–9 (6,55 mm/ngày) và đạt chiều dài 52 mm sau 11 ngày nuôi cấy (tơ lan kín mặt thạch nghiêng).

Thời gian (ngày)	Chiều dài sợi nấm (mm)	Tốc độ lan tơ trung bình (mm/ngày)
Ngày 5	19,0	3,80
Ngày 7	28,5	4,75
Ngày 9	41,6	6,55
Ngày 11	52,0	5,20

2. Kết quả nhân giống cấp 2 trên môi trường hạt lúa: Hệ sợi nấm phát triển nhanh hơn trên môi trường thạch nhờ độ thoáng khí cao. Chiều dài sợi nấm đạt 36,2 mm ở ngày 5; 59,5 mm ở ngày 7 (tốc độ đạt 11,65 mm/ngày) và đạt 83,7 mm ở ngày 10 (ăn kín bình giống).

Thời gian (ngày)	Chiều dài sợi nấm (mm)	Tốc độ lan tơ trung bình (mm/ngày)
Ngày 5	36,2	7,24
Ngày 7	59,5	11,65
Ngày 10	83,7	8,10

3. Khảo nghiệm tốc độ lan truyền tơ nấm trên 3 công thức cơ chất:

• Công thức 1 (Chuối + Mùn cưa + Cám gạo + Vôi): Tốc độ lan tơ trung bình 20 ngày đầu đạt 4,60 mm/ngày; tơ nấm dày, màu trắng đục, bện kết chặt chẽ; lan kín bịch sau 27 ngày.
• Công thức 2 (Chuối + Cám gạo/ngô + Đường + Vôi): Tốc độ lan tơ trung bình đạt 3,70 mm/ngày (chậm nhất do cám quyện dính làm giảm độ thoáng khí); tơ nấm dày và khỏe; lan kín bịch sau 29 ngày.
• Công thức 3 (Chuối + Đường + Supe lân + Vôi): Tốc độ lan tơ trung bình đạt 5,71 mm/ngày (nhanh nhất nhờ cơ chất chuối xốp thoáng khí và lân dễ hấp thụ); tơ nấm mảnh, thưa hơn.

Thời gian theo dõi	Công thức 1 (mm)	Công thức 2 (mm)	Công thức 3 (mm)
Ngày 6	18,5	11,8	27,6
Ngày 9	33,9	26,8	48,0
Ngày 16	71,9	60,2	91,4
Ngày 20	92,5	73,9	114,2
Tốc độ trung bình (20 ngày)	4,60 mm/ngày	3,70 mm/ngày	5,71 mm/ngày

4. Khối lượng sinh khối quả thể và hiệu suất sinh học: Thu hoạch qua 3 đợt hái cho thấy đợt 2 luôn đạt năng suất cao nhất ở cả 3 công thức; kích thước đường kính mũ nấm dao động từ 70–130 mm (mũ nấm lớn nhất đạt 160 mm ở công thức 3).

Đợt thu hoạch	Công thức 1 (g)	Công thức 2 (g)	Công thức 3 (g)
Lần 1	1.300	1.050	800
Lần 2	1.550	1.300	1.100
Lần 3	650	850	400
Tổng sinh khối quả thể tươi	3.500 g	3.200 g	2.300 g
Tổng lượng cơ chất khô thử nghiệm	7,5 kg	6,5 kg	5,0 kg
Hiệu suất sinh học (%)	46,7%	49,2%	46,0%

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định được thông số sinh trưởng tối ưu của hệ sợi Pleurotus ostreatus: ống giống cấp 1 đạt trạng thái sử dụng tốt nhất ở ngày thứ 11 (khi sợi nấm vừa bò kín mặt thạch); giống hạt cấp 2 sử dụng tốt nhất khi tơ vừa ăn kín chai hạt lúa (ngày 10–12).
• Thử nghiệm thành công quy trình xử lý thân bẹ chuối khô làm cơ chất trồng nấm: băm đoạn 2–5 cm, ngâm ủ vôi 1% trong 25–30 ngày tạo độ phân giải thích hợp cho hệ sợi nấm xâm nhiễm.
• Đánh giá hiệu suất sinh học của 3 công thức phối trộn:
  • Công thức 2 đạt hiệu suất sinh học cao nhất (49,2%), tương đương khi nuôi trồng trên mùn cưa truyền thống (49%) và cao hơn rơm rạ (46%).
  • Công thức 1 đạt hiệu suất sinh học 46,7%.
  • Công thức 3 đạt hiệu suất sinh học 46,0%.
• Hạch toán hiệu quả kinh tế trên quy mô mô hình 1.000 kg cơ chất khô:
  • Công thức 1: Thu 467 kg nấm tươi, chi phí vật tư và nhân công tương ứng, mang lại lợi nhuận khả quan.
  • Công thức 2: Thu 492 kg nấm tươi (năng suất cao nhất), nhưng chi phí nguyên liệu phụ gia (cám gạo/ngô) cao.
  • Công thức 3: Thu 460 kg nấm tươi, tổng chi phí đầu tư thấp nhất nhờ chỉ bổ sung supe lân và đường, mang lại hiệu quả kinh tế và lợi nhuận thuần cao nhất.

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất

• Nên chọn Công thức 3 để áp dụng vào sản xuất thực tế vì thời gian hệ sợi ăn kín bịch nhanh, chi phí đầu tư thấp, đem lại lợi nhuận cao nhất cho người trồng.
• Khi đóng bịch không được nén quá chặt nhằm giữ độ thoáng khí cho hệ sợi hô hấp và lan tơ.
• Thời gian ủ cơ chất thân bẹ chuối phải duy trì đủ 25–30 ngày do kết cấu xơ chuối dai và bền vững hơn rơm rạ.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã chứng minh khả năng thay thế hoàn toàn hoặc một phần các cơ chất truyền thống (mùn cưa, rơm rạ) bằng phụ phẩm thân, bẹ chuối khô trong nuôi trồng nấm bào ngư mà vẫn duy trì hiệu suất sinh học tương đương (46,0–49,2%). Nghiên cứu cung cấp quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh từ phân lập giống đến thu hái quả thể, góp phần đa dạng hóa nguồn cơ chất và giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường nông thôn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Thân và bẹ chuối có kết cấu sợi cellulose và lignin liên kết bền vững, đòi hỏi thời gian ủ đống dài (25–30 ngày) và công đoạn băm thái cơ học ban đầu tốn công lao động.
• Thí nghiệm mới được tiến hành ở quy mô phòng thí nghiệm và quy mô nhỏ, chưa tiến hành thử nghiệm trên nhiều giống nấm sò khác nhau hoặc các vụ mùa khác nhau trong năm để khảo sát tính ổn định của cơ chất.

Hướng nghiên cứu tiếp

1. Tiếp tục nghiên cứu sử dụng thân, bẹ chuối khô để nuôi trồng thử nghiệm các loài nấm ăn và nấm dược liệu khác như nấm rơm (Volvariella volvacea), mộc nhĩ (Auricularia spp.).
2. Khảo sát các công thức phối trộn mới nhằm tối ưu hóa năng suất nấm, rút ngắn thời gian ủ đống và nâng cao khả năng kháng mốc xanh (Trichoderma).
3. Triển khai chuyển giao quy trình công nghệ trồng nấm trên thân bẹ chuối cho các hộ nông dân tại địa phương.
4. Tận dụng bã cơ chất sau khi thu hoạch nấm để chế biến thành phân bón hữu cơ sinh học phục vụ trồng trọt.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên ngành Sinh học, Công nghệ sinh học, Nông học: Tham khảo phương pháp phân lập mô nấm, kỹ thuật nhân giống nấm 3 cấp và phương pháp thiết kế thí nghiệm đánh giá hiệu suất sinh học cơ chất.
• Kỹ thuật viên và cơ sở sản xuất nấm ăn: Ứng dụng quy trình sơ chế, ủ đống thân bẹ chuối (25–30 ngày với nước vôi 1%) và công thức phối trộn bổ sung lân/đường (Công thức 3) để cắt giảm chi phí nguyên liệu mùn cưa, tăng tỷ suất lợi nhuận.
• Cán bộ khuyến nông và quản lý tài nguyên nông nghiệp: Tham khảo mô hình xử lý phụ phẩm chuối sau thu hoạch thành sản phẩm có giá trị kinh tế, hạn chế ô nhiễm môi trường nông thôn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thành phần hóa học của sợi tơ chuối có điểm gì thuận lợi cho việc nuôi trồng nấm bào ngư?

Theo số liệu phân tích trong khóa luận, sợi tơ chuối khô chứa tới 70,2% xenlulozo, 5,6% lignin, 0,6% pectin và 1,6% khoáng. Nấm bào ngư có hệ enzyme ngoại bào phong phú (cellulase, hemicellulase, laccase) có khả năng phân giải trực tiếp các hợp chất này thành đường đơn để tổng hợp sinh khối, do đó thân bẹ chuối là nguồn cơ chất carbon phù hợp cho nấm phát triển.

2. Môi trường PGA cải tiến dùng để phân lập và nhân giống cấp 1 gồm những thành phần nào?

Môi trường PGA cải tiến được pha chế theo công thức: 20g Glucose, 1g Cao nấm men, 20g Agar, cùng nước chiết thu được từ 300g khoai tây, một lượng chuối và 75g giá đỗ đun sôi trong 20 phút, sau đó bổ sung nước cất vừa đủ 1 lít và khử trùng ở 121°C, áp suất 1 atm trong 25 phút.

3. Tại sao tốc độ lan tơ ở Công thức 3 lại nhanh nhất nhưng ở Công thức 2 lại chậm nhất?

Ở Công thức 3, cơ chất chỉ gồm thân bẹ chuối trộn với supe lân và đường nên có độ xốp cao, tạo độ thông thoáng khí tối ưu cho sợi nấm hô hấp và hấp thu dinh dưỡng nhanh (tốc độ đạt 5,71 mm/ngày). Ngược lại, ở Công thức 2, tỷ lệ cám gạo/bột ngô cao (30%) sau khi hấp chín bị nở bung và kết dính với bẹ chuối làm cơ chất bị nén chặt, giảm lượng oxy lưu thông khiến tơ nấm lan chậm hơn (3,70 mm/ngày).

4. Thời điểm nào thích hợp nhất để cấy chuyền giống cấp 1 và cấp 2?

Giống cấp 1 trên thạch nghiêng đạt chất lượng tốt nhất vào ngày thứ 11, khi hệ sợi vừa lan kín mặt thạch, sợi tơ màu trắng ngà và chưa bị già hóa. Đối với giống cấp 2 trên môi trường hạt lúa, thời điểm cấy chuyền tối ưu là khoảng ngày 10–12 khi tơ nấm ăn kín hoàn toàn chai hạt.

5. Vì sao tác giả khuyến nghị nên chọn Công thức 3 trong sản xuất dù hiệu suất sinh học thấp hơn Công thức 2?

Mặc dù Công thức 2 đạt hiệu suất sinh học 49,2% (cao hơn Công thức 3 đạt 46,0%), nhưng chi phí đầu tư mua phụ gia cám gạo/bột ngô của Công thức 2 lớn. Công thức 3 chỉ sử dụng 1% vôi, 1% đường và 1% supe lân nên chi phí nguyên liệu rất thấp, thời gian ủ tơ nhanh, dẫn đến tổng lợi nhuận thu được trên 1.000 kg cơ chất là cao nhất.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Thị Thu Tân đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu chuyển hóa phụ phẩm thân và bẹ chuối sau thu hoạch thành nguồn cơ chất giá trị để nuôi trồng nấm bào ngư (Pleurotus ostreatus). Nghiên cứu đã xác lập quy trình xử lý ủ đống cơ chất 25–30 ngày với nước vôi 1% và chứng minh công thức phối trộn bổ sung 1% supe lân và 1% đường đem lại hiệu quả lan tơ nhanh cùng lợi nhuận kinh tế tối ưu. Với hiệu suất sinh học đạt 46,0–49,2% tương đương cơ chất mùn cưa truyền thống, kết quả nghiên cứu mở ra hướng đi thiết thực trong việc tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp, gia tăng thu nhập cho người dân và bảo vệ môi trường sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát chung về nấm sò 1. Đặc điểm hình thái của nấm sò - Nấm sò là tên dùng chung cho các loài nấm ăn thuộc giống Pleurotus.Tên khoa học: Pleurotus spp.

Ở Việt Nam, nấm sò còn có các tên gọi khác như: Nấm tai lệch, nấm xoè, nấm bào ngư, nấm bèo, nấm dai…. - Nấm sò có đặc điểm chung là tai nấm dạng phễu lệch, mọc thành cụm tập trung, mỗi cánh nấm bao gồm 3 phần: Mũ, phiến và cuống (hình 1. Hình thái nấm sò 1. Hệ sợi nấm - Nấm sò được chia làm hai nhóm lớn: + Nhóm chịu lạnh: Hình thành quả thể ở nhiệt độ 10 – 20oC + Nhóm ưa nhiệt: Hình thành quả thể ở nhiệt độ 25 – 30oC - Có đến 50 loài nấm sò, nhưng cho đến nay chỉ có 10 loại nấm sò được trồng phổ biến.

Ở Việt Nam, chủ yếu trồng các loại nấm sò ưa nhiệt như: Nấm sò xám, nấm sò trắng. Vì vậy, nước ta có thể trồng nấm sò quanh năm nhưng thuận lợi nhất từ tháng 9 đến tháng 4 (dương lịch) năm sau. [1] 3 Nấm sò trắng Nấm sò tím Nấm sò hồng Nấm sò đùi gà Hình 1. Đại diện một số loại nấm sò 1.

Chu trình sống của nấm sò - Khi trưởng thành, nấm sò sẽ phát tán bào tử, gặp điều kiện môi trường thích hợp bào tử sẽ nảy mầm hình thành hệ sợi sơ cấp. - Hệ sợi sơ cấp phát triển đầy đủ tạo nên hệ sợi thứ cấp, sau đó xảy ra sự kết hợp của hệ sợi nấm thứ cấp và hình thành quả thể nấm hoàn chỉnh. Chu trình phát triển của nấm sò 1. Bào tử vô tính - 2.

Sợi đơn bào giao phối - 4. Bào tử hữu tính - 6. Quả thể nấm. 4  Quả thể nấm sò phát triển qua các giai đoạn như sau: - Dạng san hô: Quả thể mới tạo thành, dạng sợi mảnh hình chùm.

- Dạng dùi trống: Mũ xuất hiện dưới dạng khối tròn, còn cuống phát triển cả về chiều ngang và chiều dài nên đường kính cuống và mũ không sai khác nhau nhiều. - Dạng phễu: Mũ mở rộng, cuống nằm ở giữa. - Dạng bán cầu lệch: Cuống lớn nhanh một bên và bắt đầu lệch so với vị trí trung tâm của mũ. - Dạng lá lục bình: Cuống ngừng tăng trưởng, trong khi mũ vẫn tiếp tục phát triển, bìa mép thẳng đến dợn sóng.

Các giai đoạn phát triển của quả thể nấm sò a. Dạng san hô, b. Dạng dùi trống, c. Dạng bán cầu lệch, e.

Dạng lá lục bình 1. Nguồn dinh dưỡng cho nấm sò Nấm nói chung và các loại nấm ăn nói riêng chủ yếu sống dị dưỡng nhờ có hệ men phân giải tương đối mạnh, giúp chúng có thể sử dụng các dạng thức ăn phức tạp như chất xơ, chất đường, bột, chất mộc,. Với cấu trúc dạng sợi, tơ nấm len lỏi sâu vào trong cơ chất (rơm rạ, mùn cưa, gỗ…) hấp thụ thức ăn để nuôi toàn bộ cơ thể nấm. Nguồn cacbon - Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nấm cần nguồn cacbon chủ yếu là đường, bột rất lớn.

Chúng thường bổ sung cho nấm sò dưới dạng bột bắp, cám gạo. 5 - Nấm sử dụng chất đường, bột để tổng hợp sinh khối, bao gồm các thành phần cấu tạo nên sợi nấm và các hợp chất liên quan đến hoạt động sống. Nói chung nấm cần chất đường, bột như là yếu tố bắt buộc không thể thiếu, nếu không có nó nấm không thể sinh trưởng và phát triển được. Chất nitơ (đạm) Chất đạm cũng là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu được ở nấm.

- Nguồn đạm hữu cơ bổ sung trong trồng nấm sò ở các dạng như bánh dầu, bã đậu nành. - Nguồn đạm vô cơ dùng trong trồng nấm như phân urê, phân sunphat amôn (SA), diamôn phốt phát (DAP) 1. Chất khoáng và vitamin - Các vitamin để hệ sợi nấm phát triển: Vitamin B1, vitamin B6, vitamin H. - Các chất khoáng đa lượng: Nấm cần được cung cấp một số nguyên tố khoáng đa lượng như phốt pho (P), kali (K), canxi (Ca), lưu huỳnh (S), magie (Mg)… Ví dụ như: Phân lân cung cấp photpho, phân kali cung cấp nguyên tố kali, hoặc phân hỗn hợp NPK cung cấp cả đạm, photpho và kali.

- Các nguyên tố vi lượng như: Sắt (Fe), kẽm (Zn), mangan (Mn), bor (Bo)… Nấm sò cần thành phần các nguyên tố vi lượng với một tỷ lệ rất nhỏ nhưng không thể thiếu được. Nước - Nấm sò cần nước rất lớn trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nước chiếm 80 – 85% tổng trọng lượng. Nếu thiếu nước, quả thể sẽ cằn cỗi, thậm chí teo cứng lại, nhẹ cân và rất dai. Nếu thừa nước, quả thể sẽ vàng nhũn và rũ xuống.

- Nguồn nước tưới phải sạch, nếu nước quá bẩn sẽ lây nhiễm các mầm bệnh cho nấm, làm ức chế sự phát triển của quả thể, thậm chí làm chết quả thể. - Nguồn nước tưới không bị nhiễm phèn hoặc nhiễm mặn. nếu không quả thể hình thành sẽ bị dị dạng như bông cải, teo đầu, khô cứng hoặc bị chết non. - Nếu dùng nước máy thì phải để bay hết mùi clo.

Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của nấm sò 1. Nhiệt độ Nấm bào ngư mọc ở nhiệt độ tương đối rộng. Ở giai đoạn ủ tơ, một số loài cần nhiệt độ từ 20 – 30oC, một số loài khác cần từ 27 – 32oC, thậm chí 35oC như loài P. Nhiệt độ thích hợp để nấm ra quả thể ở một số loài cần từ 15 – 25oC, số loài khác cần từ 25 – 32oC.

Nấm bào ngư được chia làm hai nhóm chịu nhiệt khác nhau: - Nhóm nấm sò chịu lạnh thích hợp ở nhiệt độ từ 13 – 200C - Nhóm nấm sò chịu nhiệt thích hợp ở nhiệt độ từ 24 – 280C 1. Độ ẩm - Độ ẩm cơ chất: Nấm sò yêu cầu độ ẩm cơ chất (giá thể) khoảng 60 – 70%, nếu độ ẩm trên 70% hoặc dưới 30% không có lợi cho sinh trưởng hệ sợi và hình thành quả thể nấm. - Độ ẩm không khí: Trong thời kỳ tưới đón nấm, độ ẩm không khí không được dưới 70%, tốt nhất là ở 75 - 90%. Độ ẩm thấp hơn 70% quả thể bị vàng và khô mép.

Ở độ ẩm 50%, nấm ngừng phát triển và chết, dạng bán cầu lệch và dạng lá lục bình bị khô mặt và cháy vàng ở bìa mép mũ nấm. Ngược lại, độ ẩm cao (95%) chưa hẳn đã tốt cho nấm, tai nấm dễ bị nhũn và rũ xuống. Độ pH - Nấm sò có khả năng chịu đựng sự dao động của pH tương đối tốt, pH môi trường có thể giảm xuống 4,4 hoặc tăng lên 9, sợi tơ nấm vẫn mọc được. - pH thích hợp đối với hầu hết các loài nấm sò trong khoảng 6,0 – 7,0.

Nếu pH thấp thì quả thể nấm không hình thành được và ngược lại, pH quá kiềm thì quả thể nấm bị dị hình. Ánh sáng Ở các giai đoạn khác nhau trong chu kỳ sống, nấm sò yêu cầu ánh sáng khác nhau. - Giai đoạn sinh trưởng hệ sợi không cần ánh sáng 7 - Giai đoạn hình thành quả thể cần ánh sáng khuếch tán với cường độ trung bình 2000 lux, cường độ ánh sáng quá mạnh sẽ ngăn cản việc hình thành nụ nấm, còn ánh sáng yếu làm chân nấm dài ra, mũ hẹp. Độ thông thoáng - Giai đoạn sinh trưởng: Nồng độ CO2 trong khoảng 15 – 20% hệ sợi nấm vẫn có thể sinh trưởng được, nếu vượt lên khoảng 30% sự sinh trưởng của hệ sợi giảm mạnh.

- Giai đoạn hình thành quả thể: Nấm cần độ lưu thông không khí mạnh, nồng độ CO2 phải giảm và lượng oxy tăng lên. Nếu không mũ nấm sẽ hẹp lại trong khi chân dài ra, dẫn đến tai nấm bị dị hình. Giá trị dinh dưỡng và dược liệu của nấm bào ngư 1. Giá trị dinh dưỡng của nấm bào ngư Nấm bào ngư rất phổ biến hiện nay vì không chỉ mang lại giá trị dinh dưỡng cao, mà còn nhiều tác dụng phòng chữa bệnh.

Do đó nấm bào ngư được bán ngày càng nhiều trong các siêu thị, cửa hàng nông sản, các quầy chợ… Có hơn 10 loại nấm bào ngư khác nhau đang được nuôi trồng. Tại Việt Nam, có một số ít loại nấm bào ngư đang được bày bán. Chúng được phân loại theo màu sắc như nấm bào ngư xám, nấm bào ngư trắng, nấm bào ngư vàng. Hay được gọi với cái tên hết sức quyền lực như nấm bào ngư vua, nấm bào ngư Nhật.

Nấm bào ngư có rất nhiều giá trị dinh dưỡng, chứa nhiều prôtêin, vitamin và các axít amin có nguồn gốc thực vật, dễ hấp thụ bởi cơ thể con người. Đặc biệt với hàm lượng prôtêin chiếm tới 33 – 43%. Trong thành phần protein này có hầu hết các acid amin với tất cả 8 acid amin không thay thế, có lợi cho sức khỏe. Ngoài ra nấm bào ngư còn chứa một số vitamin C, B1, B2 và nhiều yếu tố vi lượng khác.

Nấm sò hoàn toàn có thể thay thế lượng đạm từ thịt, cá… có nguồn gốc từ động vật. Do đó, nấm sò còn được gọi là “thịt chay”, “thịt sạch” khi được sử dụng như nguồn cung cấp prôtêin chủ yếu qua các bữa ăn. [6][7] Do đặc tính sinh học, các chất dinh dưỡng và vi chất có lợi cho sức khỏe con người dễ dàng được chuyển hóa thành năng lượng cho cơ thể, phù hợp với 8 các giải pháp “ăn kiêng” dành cho các bệnh nhân tiểu đường, gút, mỡ máu… cũng như người có thói quen ăn chay. Đối với người suy nhược cơ thể, các món ăn chế biến từ nấm giúp phục hồi sinh lực nhanh chóng.

Việc chế biến các món ăn cũng không đòi hỏi cầu kì mà vẫn rất ngon miệng như nấu cháo, xào, nấu canh, luộc… vừa có tác dụng bổ dưỡng, vừa có tác dụng trị bệnh. Cũng trong một bữa ăn gia đình, nấm sò có thể xuất hiện trong nhiều món khác nhau mà không gây nhàm chán về khẩu vị, phù hợp với mọi người trong gia đình. Hiện nay, trên thị trường đang có bán rất nhiều loại nấm không rõ nguồn gốc, xuất xứ trong đó có nấm sò. Phần nhiều trong số đó có chứa các độc tố có hại cho cơ thể do người sản xuất chạy theo lợi nhuận, không tuân thủ đúng hoặc cố tình làm sai quy trình trồng nấm.

Giá trị dược liệu của nấm sò Lợi ích của nấm bào ngư không chỉ nằm ở giá trị dinh dưỡng, mà còn có tác dụng phòng chữa bệnh. Đã có rất nhiều nghiên cứu cho biết nấm bào ngư có khả năng chống ung thư, giúp hạ huyết áp, làm giảm cholesterol trong máu. Ức chế sự phát triển của không ít loài vi khuẩn: Staphylococus aureus, Mycobackterium phlei….